<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Oğuz Bahadır on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Oğuz Bahadır on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@yuruyenbilim?source=rss-fe499ec58958------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*rzpJkUCsQv-z_qRJXKdJOQ.jpeg</url>
            <title>Stories by Oğuz Bahadır on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@yuruyenbilim?source=rss-fe499ec58958------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 19:04:20 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@yuruyenbilim/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Rollup Nedir ?]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/rollup-nedir-neye-denir-d6889d6fab15?source=rss-fe499ec58958------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d6889d6fab15</guid>
            <category><![CDATA[trilemma]]></category>
            <category><![CDATA[ethereum]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[scalability]]></category>
            <category><![CDATA[rollup]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Oğuz Bahadır]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 01 Dec 2022 15:45:33 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-09-14T11:06:15.326Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_1QQvfvh-aLb-01POH8dHw.png" /></figure><p>Rolluplar en kısa tanımla zincir dışı ölçekleme çözümleridir. Ölçekleme deyince kafanızda çay şekeri canlandıysa gelin bu kavramı inceleyelim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qXYs9H5Xujwr8zzD3IwCeA.jpeg" /><figcaption>Ölçeklenme hızı arttırır.</figcaption></figure><h3><strong>Kripto Dünyasının Milenyum Problemi Blok Zincir Trilemması</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_iUaIYQwQSM5VBqxi_7inQ.png" /><figcaption>Trilemma problemi</figcaption></figure><p>Trilemma, günümüzde blok zincirlerin hepsinin karşılaştığı bir sorundur. Bir finansal sistemi kullandığımızda yaptığımız işlemlerin hızlı olmasını, ucuz olmasını ve sistemin güvenlik açığı olmamasını bekleriz. Blok zincirlerde ise bu 3 özelliği aynı anda sağlamak zordur. Sebebi ise blok zincirlerin çıkış felsefesidir, merkeziyetsizlik! Ölçeklenme çözümü ile kastedilen şey ise merkeziyetsizlikten taviz vermeden hızlı, güvenli ve ucuz bir ağ inşa etmektir. Bir başka deyişle Trilemmayı çözmek!</p><p><em>Zincir dışı diğer ölçekleme çözümlerine diğer örnekler </em><strong><em>sidechains</em></strong><em>, </em><strong><em>state channels, validium</em></strong><em> ve </em><strong><em>plasma</em></strong><em> gösterilebilir fakat bunlar ve dahası </em><strong><em>zincir üstü</em></strong><em> ölçekleme çözümlerini başka yazılarda ele alacağız.</em></p><p>Rollupların detaylarına inmeden önce bu 3 ana maddeyi ve trilemmayı detaylı açıklayalım.</p><p><strong>Merkeziyetsizlik:</strong> Geleneksel finansal sistemler merkezidir. Herhangi bir banka verilerini tek bir yerde tutar. Biz müşteriler ise bu verilere erişemeyiz. Blok zincir sistemlerinde ise veriler “node” adı verilen veri bankalarında tutulur ve herkes tarafından erişilebilir. Dahası merkeziyetsiz sistemlerde kullanıcılar yönetimde söz sahibi olurlar.</p><p><strong>Güvenlik:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/634/1*iyXUrrWNnhvQ7_Y9ggyuzA.jpeg" /><figcaption>1969 yapımı İtalyan İşi filminden bir soygun sahnesi.</figcaption></figure><p>Herkes gece uyurken parasının güvende olduğunu bilerek uyumak ister. Milyarlarca dolarlık piyasa değerine ulaşan kripto ekosisteminde güvenlik önemli bir konudur. Tabi ki bir bankayı soymakla blok zincirlere saldırı düzenlemek arasında büyük farklar vardır. En bilinen saldırı türü %51 saldırısıdır. Herhangi bir kişi ağdaki işlem gücünün %51 ine erişim sağladığı anda ağın kontrolünü ele geçirebilir.</p><p><a href="https://medium.com/odt%C3%BC-blockchain-toplulu%C4%9Fu/blockchain-g%C3%BCvenli%C4%9Fi-51-sald%C4%B1r%C4%B1s%C4%B1-7dafb35a7019"><em>(Daha detaylı bilgi için bkz. Blok zincir güvenliği yazı serimiz.)</em></a></p><p><strong>Ölçeklenebilirlik: </strong>Ölçeklenme kelimesiyle kastedilen bir ağın en yoğun zamanlarında bile düşük işlem ücreti ve yüksek hıza sahip olmasıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*CX-L2HY8DXqfUDt-wabMqQ.jpeg" /></figure><p>3 ana özelliğin neden bir arada olamadığını anlatmak için bir örnek üzerinden gidelim. Bitcoin zinciri güvenli ve merkeziyetsiz kabul edilir buna karşılık TPS değeri 7’dir. VISA’nın TPS değerinin 24000 olduğunu hatırlayınca ne kadar az olduğunu görebiliriz.</p><p><em>TPS: Transaction per second- saniyedeki işlem hızı</em></p><p>Nakamoto’nun Bitcoin ile yaptığı çığır açan yenilik merkezi bir sistem olmadan double-spending sorununu çözmesiydi.</p><p><em>Double-spending: Aynı işlemin iki kere gerçekleşmesi</em></p><p>Merkezi sistem olmaması double-spending için kilit noktadır çünkü merkezi sistemlerde bu önemsiz bir sorundur. Bitcoin zincirinde madencilerin işlemleri doğrulamak için yeterli zamana sahip olmaları için işlem hızından bilinçli bir şekilde feragat edilir. Bir başka deyişle merkeziyetsizlik ve ölçeklenme ters orantılıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/604/1*bAKfnbL2I1llOnk9Ostmrg.png" /></figure><p>Merkeziyetsizlik seviyesi aynı olan iki POW ağ hayal ettiğimizde hangisinin daha güvenli olduğuna karar vermek için hashrate’e bakarız. Hashrate POW ağlarında madencilerin işlemci gücünü ölçmek için kullanılan bir terimdir. Daha yüksek hashrate hem daha güvenli hem daha ölçekli bir ağ anlamına gelir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/605/1*ebQvM9V994vMfz44gTOW9Q.png" /></figure><h3><strong>Blok Zincirlerin Merkezine Seyahat</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*V6pC9XjVmZqmmKUDYVDDow.jpeg" /><figcaption>Dünya ve katmanları</figcaption></figure><p>Blokzincirler gezegenlere benzer katmanlardan oluşur. Data availability, konsensus, settlement ve execution katmanları. Modüler blokzincirler bu katmanlardan birini veya birkaçını işlemek için tasarlanırken Monolithic blokzincirler 4 katmanın işlevini de kendisi üstlenir. Zincir dışı ölçekleme teknolojileri olan Smart Contract Rollupları execution katmanını, Sovereign Rolluplar ise hem settlement hem execution katmanını ana zincirin dışına taşıyarak trilemmayı çözmeyi hedefler. Layer2 denmesinin sebebi de budur, ana zincirin dışında ikinci bir katman olmaları.</p><p>Katmanların işlevlerine ve anlamlarına yakından bakalım.</p><p><strong>Data Availability:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/612/1*Rq5ZwF4Ehw37vwnCMiYfyg.jpeg" /><figcaption>Birbirleri ile etkileşim halinde olan node’lar.</figcaption></figure><p>Türkçeye veri kullanılabilirliği olarak çevirebileceğimiz bu kavram, blok üreticilerinin bir blok için tüm işlem verilerini yayınladığını ve bu verilerin diğer node’lar tarafından kullanılabilir olduğunu garantilemesidir.</p><p>Blok zincirde yayınlanan her blok 2 parçadan oluşur. Blok header ve blok body</p><p><strong>Blok Header:</strong> Blokla ilgili genel bilgiler diyebileceimiz metadatayı içerir (zaman damgası, blok hash ve blok sayısı vb.)</p><p><strong>Blok Body:</strong> Blok body ise blok tarafından işlenen gerçek işlemleri içerir.</p><p>Bunun yanında blok zincirlerde 2 farklı tipte de node bulunur.</p><p><strong>Full Node’lar:</strong> Blok zincirin bütün datasına sahip düğümlerdir (Blok header + blok body). Doğal olarak bu yüzlerce gb’lık disk alanı gerektirir. Örnek vermek gerekirse bu satırların yazıldığı anda ethereum zincir boyutu 997.70 GB’tır.</p><p><em>Trilemmayı farklı bir açıdan çözmeyi amaçlayan </em><strong><em>mina</em></strong><em> blok zincirinin boyutu ise sadece 22 kb’tır. Node’lar sadece “gerekli” bilgileri doğrulamak adına zk-SNARK’ları kullanır.</em></p><p>Ağdaki geçmiş bütün veriyi indirmek ve doğrulamak doğal olarak verimi düşürür dahası her isteyen kişinin node kurmasını zorlaştırır ki bu da merkeziyetsizliğe aykırıdır.</p><p><strong>Light Client’lar: </strong>Eğer full node çalıştırmak için yeterli kaynaklarınız yoksa bunun yerine light client çalıştırabilirsiniz. Light client’lar herhangi bir işlem verisi indirmez veya işlem doğrulaması yapmaz. Bunun yerine sadece blok header’ını indirirler ve bloğun sadece geçerli işlemleri içerdiğini varsayarlar.</p><p>Blok üreticileri yeni zincire yeni bloklar eklerken bütün işlem datalarının tümünü <strong>(blok body)</strong> yayınlamalıdırlar. Konsensusa katılan node’lar işlem verilerini indirebilmeli geçerliliğini doğrulamak için işlemleri yeniden yürütebilmelidir. İşlemleri doğrulayan node’lar olmadan zincirin güvenliği tehlikeye girer. Bu yüzden sadece light client’lar ile bir zincir yürütülemez. Veri kullanılabilirliğini tüm node’lara sağlamak beraberinde bazı sorunlar getirir. Çok sayıda node’a aynı anda bu veriyi indir, doğrula ve depola denildiğinde verim ciddi manada düşer. Şu anda Bitcoin’in 5–7 tps ethereum’un ise 15–20 tps değerine sahip olmasının sebebi budur. Bütün bu veriler ışığında anlaşıldığı üzere veri kullanılabilirliğini sağlamak trilemmayı çözme konusunda önemli bir yere sahiptir.</p><p><strong>Konsensus:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*P0OkHGt-3Gso_pudaUDM-g.jpeg" /><figcaption>Fikir birliği içinde çalışan karıncalar.</figcaption></figure><p>Herhangi bir merkezi sistemde veriler tek bir yerde tutulur ve merkezi otorite kimdeyse veriler üzerinde istenilen değişikliği yapabilir. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi blok zincirlerde merkeziyetsizliği sağlamak için veriler mümkün olduğunca çok node üzerinde tutulur verilerde herhangi bir değişiklik yapılmak istendiğinde node’lar birbiri ile anlaşmak zorundadırlar ve bu anlaşma bazı kurallara tabidir.</p><p><a href="https://medium.com/odt%C3%BC-blockchain-toplulu%C4%9Fu/konsens%C3%BCs-protokolleri-d363ae4357d4"><em>(Daha detaylı bilgi için bkz. Konsensus protokolleri yazımız.)</em></a></p><p><strong>Settlement: </strong>Uzlaşma katmanı olarak Türkçeleştirebileceğimiz bu katman blok zincir ekosistemlerinin güvenliğinin dayanak noktasını oluşturur<strong>.</strong></p><p><strong>Execution: </strong>Türkçeye uygulama katmanı olarak çevirebileceğimiz bu katmanda akıllı sözleşmelerin yürütülmesi ve işlemlerin onaylanması gerçekleşir.</p><p>Katmanların işlevlerini anladığımıza göre şimdi de rollup çeşitlerine bakalım.</p><p><strong><em>Rollup</em></strong><em>, Türkçede dürmek demektir.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/504/1*PgpSOHa5yMgWK92MR3uOfQ.jpeg" /><figcaption>Sağlığınız için daha az yuvarlanın!</figcaption></figure><p><em>Rollupları sınıflandırmanın çeşitli yolları var ve literatürde pek çok farklı sınıflandırma mevcut yazının gidişatı ve anlaşılabilirlik kaygısıyla </em><strong><em>“zincir dışı” </em></strong><em>rollupları şu an 2’ ye ayıracağım. </em><strong><em>Smart Contract Rolluplar </em></strong><em>ve </em><strong><em>Sovereign Rolluplar. </em></strong><em>Bu yazının devamında ise smart contract rolluplara odaklanacağız.</em></p><h3><strong>Smart Contract Rolluplar</strong></h3><p>Smart Contract Rollup denmesinin sebebi bu rollupların mimarisinden kaynaklanır. Rollup, Ethereum ana ağında çalışan bir akıllı kontrat tarafından yönetilirken zincir dışındaki bir sanal makinede uygulamalar çalışır ve zincir güncellenir.</p><p><strong><em>Smart Contract:</em></strong><em> Akıllı kontratlar ethereum ana ağına kaydedilmiş yazılımlardır. Ethereum ağı aynı zamanda bir çeşit bilgisayar olduğu için üzerinde program geliştirilebilir.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/850/1*zgQKL_O8YA2-GyfEufYWWA.jpeg" /><figcaption>Isaac Asimov’un yazdığı Ben, Robot kitabının ilk baskısı. Bazı kitaplar da akıllı kontrat olarak kabul edilebilir mi?</figcaption></figure><p>Smart Contract Rolluplar da yine kendi içinde iki ana gruba ayrılır. Optimistic Rolluplar ve zkRolluplar. Her iki rollup çeşidinde de işlemler ana ethereum ağının dışında gerçekleştirilir. Bunun anlamı aynı zamanda yukarıda bahsettiğimiz <strong>execution</strong> katmanını ana zincirden ayırmak anlamına gelir. Her iki rollup çeşidinde de transaction verisi “calldata” veya Türkçeleştirilmiş haliyle “çağrı verisi” olarak ana zincire gönderilir.</p><p><em>Transaction: Blok zincirlerde gerçekleşen her işlemin kaydı.</em></p><h3><strong>Optimistic Rolluplar</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*hap292HsfZ8dAbwJMxpQwQ.jpeg" /></figure><p>Optimistic rolluplara “iyimser” denir çünkü optimistic rolluplar zincir dışında gerçekleşen yığınlar halindeki işlemlerin “geçerli” kanıtlarını (zkRolluplar’da kullanılan “validity proof”) ana zincire yollamazlar ve işlemlerin doğru şekilde hesaplanmadığı durumları kontrol etmek için “sahtekarlığı kanıtlayan bir sistem olan fraud proof sistemini kullanır. Bu sistemde toplanıp yığınlar haline getirilen işlem dataları “iyimser” bir yaklaşımla doğru kabul edilir. Sahtekarlıktan şüphelenilen durumlarda ise her node’un ana ağa gönderilen verilere itiraz edebilmek adına 7 gün süresi vardır. Optimism ağından ethereum ana ağına fon göndermek bu yüzden uzun sürer. 7 günlük sürede eğer hatalı bir işlem teşhis edilirse hatalı işlemi ağa gönderen node bunun için ceza alır.</p><p><a href="https://medium.com/odt%C3%BC-blockchain-toplulu%C4%9Fu/fraud-proofs-ve-data-availability-problem-7c50f62ca571"><em>(Daha detaylı bilgi için bkz. Fraud Proofs ve Data Availability yazımız.)</em></a></p><p>Optimistic rolluplar’da işlem ücretleri şu 3 faktöre bağlıdır.</p><p><strong>1.State Write: </strong>Durum yazımı, Ethereum’da minimum işlem maliyeti 21000 gas tutar. Optimistic rolluplar işlem verilerini ana ağa göndermeden önce büyük gruplar halinde bir araya getirir. Bu sayede sabit maliyetlerin birden fazla işleme yayılması sağlanarak son kullanıcıların ödediği işlem ücretleri de azaltılmış olur. Sabit maliyet ile kastedilen çağrı verisi ana ağa gönderilirken ödenen işlem ücretidir. Ağ yoğunluğuna bağlı olarak aynı işlem ücretini 10 kişi de bölüşebilir 100 kişi de bu demektir ki ağ kullanımı arttıkça işlem ücretleri de düşer.</p><p><strong><em>Gas:</em></strong><em> Ethereum ağının yakıtı gas’dır. Arabaların benzinle çalışması gibi ethereum ağı da gas ile çalışır. Gas ethereum ağının kendi tokeni olan ether (ETH) ile ödenir ve gwei ile gösterilir. 1 ETH=10⁹ gwei olarak kabul edilir.</em></p><p><strong>2.Calldata:</strong> Çağrı verisi boyutu, standart Layer1 işlem ücretinin yanında, çağrı verisinin boyutu da son kullanıcının ödediği işlem ücretini etkiler. Çağrı verisi ücretleri şu anda EIP-1559 algoritması tarafından kontrol edilmektedir.</p><p><strong>3.Node Ücretleri:</strong> Layer2 ağlarında da Layer1 ağlarında olduğu gibi node’lar bulunur ve node’lar yapılan işlem başına işlem ücreti alır. Layer2 ağlarının yüksek işleme kapasitesi ve bu sayede Layer1 ağında olan yoğunlukla karşı karşıya kalmadıkları için rollup node’larının aldığı bu işlem ücretleri görece çok düşüktür.</p><p><strong>Optimistic Rollupların Artıları ve Eksileri:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/827/1*5v5oQEX84h9dqZREY0XJ4g.png" /></figure><p>Optimistic rolluplara birkaç örnek vermek gerekirse, Arbitrum, Optimism ve Boba Network verilebilir.</p><h3><strong>zkRolluplar</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/736/1*G8SkpHq8uqulOwJL6Eyosg.jpeg" /><figcaption>İnanmak değil, bilmek istiyorum. -Carl Sagan</figcaption></figure><p>zkRolluplar işlem verilerini paketler halinde sıkıştırıp ana ağa gönderir. Kullanılan kanıt sistemi optimistic rolluplardan farklıdır. zkRolluplar aksi ispatlanana kadar işlemlerin geçerli olduğunu varsaymak yerine, işlemleri anında doğrulayabilmek için “geçerlilik kanıtlarını” kullanır.</p><p>Validity proof, zero-knowledge proof, geçerlilik kanıtı, sıfır bilgi kanıtı hepsi aynı kanıtlama yöntemine verilen isimler. Sıfır bilgi sistemini anlamanın en iyi yolu belki de ismi üzerine düşünmekten geçiyor, bilgiyi bildiğini, bilgiyi söylemeden kanıtlamak… Kafanız karışmasın bir örnek üzerinden gidelim. Son zamanlarda popüler olan wordle oyununda, çözümü bulduğumu size bulmacanın cevabını söylemeden oyun sonu tahtamın resmini göstererek kanıtlayabilirim.</p><p>Oyunu oynamak için link: <a href="https://www.bundle.app/wordle-tr/">https://www.bundle.app/wordle-tr/</a></p><p>Sıfır bilgi ispatını anladıktan sonra zkRollupların çalışma mantığını anlamak için iki anahtar kavramı daha anlamamız gerekli, zkSNARK’lar ve zkSTARK’lar.</p><p><strong>zkSNARK’lar:</strong> Açılımı, zero-knowledge succinct, non-interactive argument of knowledge, çevirisi ise sıfır bilgi, kısa ve öz, etkileşimli olmayan bilgi argümanı. Sırayla bu kavramları inceleyelim;</p><p>Zero Knowledge:Yukarıda bahsettiğimiz sıfır bilgi sistemi.</p><p>Succint: Kısa ve öz derken kastedilen kanıtların boyutlarının bir hayli küçük olmasıdır.</p><p>Non-interactive: Burda kastedilen ise kanıtı sağlayan ve kanıtı onaylayan node arasında aktif bir iletişim yoktur.</p><p>Argument of Knowladge: Sıfır bilgi sistemi kullanarak, kısa ve öz, etkileşim gerektirmeyen bir bilgi argümanına sahibiz.</p><p><strong>zkSTARK’lar:</strong> Açılımı, Zero-Knowledge Scalable Transparent Argument of Knowledge, çevirisi ise sıfır bilgi, ölçeklenebilir, şeffaf, bilgi argümanı. Yine sırayla bu kavramları incelemek gerekirse,</p><p>Zero Knowladge: Yukarıda bahsedilen sıfır bilgi sistemi.</p><p>Scalable: Ölçeklenebilir</p><p>Transparent: Şeffaf</p><p>Argument of Knowledge: Sıfır bilgi sistemi kullanarak, ölçeklenebilir, şeffaf bir bilgi argümanına sahibiz.</p><p>zkRolluplar’da işlem ücretleri optimistic rolluplara benzerlik göstermekle birlikte 4. bir etmen daha vardır.</p><p>Proof Generation and Verification: zk kanıtları üretmek ve doğrulamanın maliyeti ana ağda yaklaşık 500.000 gas’a tekabül eder.</p><p><strong>Recursive Proofs</strong>: Bir öz tekrar olarak zk kanıtları</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RUJC7l97JNdYdtammG9pfA.jpeg" /></figure><p>zk kanıtları tekrar tekrar bir araya getirilerek yeniden zk kanıtı alınabilir böylece işlem ücretleri daha da düşmüş olur.</p><p><em>Rolluplar, Ethereum ana ağı ve çoğu blok zincir </em><strong><em>köprülerle</em></strong><em> birbirine bağlıdır ama bu başka bir yazının konusu…</em></p><p><strong>zkRollupların Artıları ve Eksileri</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/823/1*YFcDrA_2w6VHStvZgk3HdQ.png" /></figure><p>zkRolluplara birkaç örnek vermek gerekirse, zkSync, Starknet ve Polygon zkEVM örnek verilebilir.</p><p>Rollupları daha iyi anlamak için bir video.</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2F7pWxCklcNsU%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3D7pWxCklcNsU&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2F7pWxCklcNsU%2Fhqdefault.jpg&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/4a04cd6d2018e8dd4b56c6124dcb2c8a/href">https://medium.com/media/4a04cd6d2018e8dd4b56c6124dcb2c8a/href</a></iframe><p><strong>Kaynakça ve ileri okuma:</strong></p><p><a href="https://theblockchaintest.com/uploads/resources/SEBA%20-%20The%20Blockchain%20Trilema%20-%202020%20-%20Oct.pdf">https://theblockchaintest.com/uploads/resources/SEBA%20-%20The%20Blockchain%20Trilema%20-%202020%20-%20Oct.pdf</a></p><p><a href="https://www.alchemy.com/overviews/modular-vs-monolithic-blockchains#what-is-a-monolithic-blockchain-2">https://www.alchemy.com/overviews/modular-vs-monolithic-blockchains#what-is-a-monolithic-blockchain-2</a></p><p><a href="https://www.quicknode.com/guides/infrastructure/introduction-to-ethereum-rollups">https://www.quicknode.com/guides/infrastructure/introduction-to-ethereum-rollups</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/developers/docs/data-availability/">https://ethereum.org/en/developers/docs/data-availability/</a>,</p><p><a href="https://members.delphidigital.io/reports/the-complete-guide-to-rollups/">https://members.delphidigital.io/reports/the-complete-guide-to-rollups/</a></p><p><a href="https://www.investopedia.com/terms/c/consensus-mechanism-cryptocurrency.asp">https://www.investopedia.com/terms/c/consensus-mechanism-cryptocurrency.asp</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/">https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/zk-rollups/">https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/zk-rollups/</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/">https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/glossary/#fraud-proof">https://ethereum.org/en/glossary/#fraud-proof</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/zk-rollups/">https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/zk-rollups/</a></p><p><a href="https://www.alchemy.com/blog/zero-knowledge-rollups">https://www.alchemy.com/blog/zero-knowledge-rollups</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d6889d6fab15" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/rollup-nedir-neye-denir-d6889d6fab15">Rollup Nedir ?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>