Don’t you feel there is too much noise around us? A noise that wears us down, drains us, leaves us exhausted. Time, sounds, our endless busyness: it all turns into noise and pulls us toward a black hole. And it isn’t only the noise outside. It is the anger growing inside us, a little more each day. When was the last time you truly tasted a meal, a moment, a joy? When did a feeling reach you so deeply that you couldn’t shake it for days?

In the garden of my childhood home, every pomegranate tree bore sour fruit. Each autumn my mother and our relatives would gather the pomegranates and cook them down into nar ekşisi, pomegranate molasses, the dark, tangy syrup that flavors so many dishes in a Turkish kitchen. The skinny-legged children who could climb the garden walls helped too, reaching for the fruit the grown-ups couldn’t. My cousins and I hunted for pomegranates that had split open at the tip and turned just slightly sweet. We emptied the seeds onto a plate, sprinkled them with salt, and ate them, laughing at each other’s puckered faces.

One day, when the fruit was just beginning to ripen, the pomegranates had been picked, cracked open, and struck on their backs until the seeds tumbled into wide basins. While the grown-ups worked, we picked at the seeds left clinging to the husks and ate them. Then, with my tongue numb from sourness, something sweet as sugar touched it. I froze. I gathered the remaining seeds in my palm and stuffed them all into my mouth at once, searching for that taste again, as if to make sure my tongue wasn’t lying to me. It wasn’t. This pomegranate was sweet.

Without letting my cousins notice, I made it my mission to find the tree. I tasted the fruit at the tips of the branches, one by one. At last I found it: leaning toward the wall, its fruit scratched all over, a few white pomegranates still hanging from its branches. From then on, every harvest, I kept that tree to myself. I ate my sweet pomegranates and never told anyone.

The joy of finding that tree, the thrill of those secret pomegranates… Even now, as I write this, it all comes alive inside me. I can still taste it.

Life used to hand us other moments as rich as those rare sweet bites. The first days of spring, when the mud on our way to school finally dried. Almond trees blossoming on the mountains until they looked like brides. The tomato paste we made every summer, the evenings we spent sitting together in the courtyard. The walnuts we gathered in autumn, which stained our hands black and which we tried to hide.

Today, inside the black hole we’ve wandered into, we feed our trapped souls with the things we can’t reach. And those souls, already imprisoned, burn with longing and resentment and anger for everything we don’t have, until they turn to ash and scatter. We live in an age where we can reach everything and everyone, yet we are unhappy, short on wisdom, having lost our sense of searching, our sense of wonder, our sense of taste.

The physicist Richard Feynman believed that the truth about the world is far more extraordinary than the ordinary picture we are used to. The simplest things around us, colors, flowers, the changing seasons, are extraordinary. So is realizing where we stand. So is the moment we start asking ourselves questions.

Our memories stay fresh: experiences, joys, sorrows. Over time they become part of our story. A breeze, a scent, and they visit us again, carrying us back to those moments. When we follow the trail of our memories, we feel the need to tell them, to share what we once felt with others. But more often we lose to time and lock our memories away. Our tongues surrender again to complaints, grumbling, and noise.

Perhaps we are the last generation to have tasted life fully and gathered stories worth telling. Our children’s hands no longer get muddy like ours did. The days of playing in the street and wandering from neighborhood to neighborhood looking for friends are fading. Gardens with fruit hanging over their walls, open spaces to explore freely: all of it is slipping out of their lives. They have screens and headphones, and an unbreakable bond with both. How they come to know the world, what they learn, what they believe, what they search for and fail to find, increasingly takes shape around those screens. Yet living isn’t just seeing or knowing. It means experiencing, feeling, collecting lived moments.

Today’s early childhood education stresses the importance of free play, giving children space to build imagination, social skills, communication, and problem-solving by following their own curiosity, learning through trial and error. What once came naturally in the course of life, we now have to create on purpose. As children’s access to the world outside shrinks, they grow up inside that limit without even noticing.

And we parents, stuck in our own black holes, struggle to manage our restlessness. We often fail to see what our children are missing, or even what we ourselves need.

Awareness begins with noticing where we stand. Where am I? When hours, seasons, and moments become just numbers, we lose life’s taste and surrender to the gray of the ordinary. We lived our own stories long ago. Now we can’t tell them to our children and laugh together. We can’t be the inspiration, or even the heroes, in the stories they write. We lose to the noise.

Our conversations have become routine, shallow, clipped. We grumble, scold, give orders, throw sharp remarks. The meaning of what we say hides between the lines. What we can’t say piles up, and the longing to be understood slowly turns into hurt, then into anger.

We are all working too hard, getting too tired, burning out. We feel the weight of our age down to our bones and watch ourselves wear out, often not knowing what to do. We buy the books that promise a cure, but we don’t even have time to read them. We keep plastering the outside while our inner world hollows out, unrepaired.

Tarkovsky believed that when a person starts asking questions and looking for answers, they begin to understand themselves and the world. So let’s lower the arrows we keep aiming at the people around us and calm down. Let’s look for the bond we lost with ourselves, and learn to talk again.

Where are we, really? When did we last notice the meaning of our lives, our joy, the value of what we already have? When did we replace the anger we pour onto everyone with our memories? When did we sit down and tell our own stories? When and how did we build walls between ourselves and our children? What role do we play in their memories?

A family walk or a picnic should bring us peace. Instead, so many outings end in anger and mounting restlessness. We miss the moment, consumed by what we didn’t get and what we couldn’t do. We see life only through what’s visible, through dissatisfaction and inadequacy. We don’t stop to ask what we lived, what we told, how deep we dug to find life’s meaning. We just stay angry.

We are never left alone with ourselves. Our minds are exhausted, but the stimulation never stops. Always reachable, always reaching, we feel riddled with holes. We are busy; we’ve forgotten how to pause and catch our breath. We know everything that’s happening, and we understand nothing.

We need to stop, and relearn how to be still. To slow down, to let thoughts ripen, to understand for ourselves what our words really carry.

We can start by walking alone, listening to nature. We can enjoy getting lost in thought, sitting with ourselves. Maybe then we’ll notice where the current of our minds has been carrying us, and which harbors we’ve been sheltering in. As the fog clears, we may find the source of our anger and see how a tiny spark becomes a blazing fire. And maybe we’ll see how far we’ve drifted from truly living, and how we lost the meaning.

Then we can take our children along on one of those walks, tell them the story of a pomegranate tree, marvel at the changing colors, and talk about the extraordinary world around us.

We have so many stories to tell. Our children are only at the beginning of the road. Their pages are blank, their ink is fresh, their fingers are small. Without realizing it, they copy what we write. And while we wish to light up their pages, we don’t notice that we are casting a shadow over them.

We talk constantly, yet we tell nothing.

© 2026 Zeliha Türk. All rights reserved.

What Do We Have Left to Tell? was originally published in NEW LITERARY SOCIETY on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Sizce de etrafımızda çok fazla gürültü yok mu? Bizi yoran, tüketen, bitkin düşüren bir gürültü… Zaman, sesler, meşguliyetlerimiz; hepsi birer gürültüye dönüşüp bizi bir karadeliğe sürüklüyor sanki. Üstelik bizi tüketen yalnızca dışımızdaki gürültü değil, içimizde gün geçtikçe büyüyen öfke de. En son ne zaman yediğiniz yemeğin, yaşadığınız anın, duyduğunuz sevincin tadına vardınız? Ne zaman bir anı iliklerinize kadar hissedip etkisinden günlerce çıkamadınız?

Çocukluğumda evimizin bahçesindeki nar ağaçlarının hepsi ekşi nar verirdi. Annem akrabalarımızla birlikte narları toplar, nar ekşisi yapardı. Duvarlara tırmanabilen çocuklar da onlara yardım eder, yetişemedikleri dallardaki narları koparırlardı. Kuzenlerimle birlikte uçları çatlamış, hafifçe tatlanmış narları bulur; içlerini bir tabağa boşaltıp tuzlardıktan sonra ekşiyen suratlarımıza gülerek yerdik.

Meyvelerin olgunlaşmaya başladığı bir gün yine narlar toplanmış, ağızları açılıp sırtlarına vurularak taneleri leğenlere dökülüyordu. Annemler narları ayıklarken biz de kabuklarda kalan taneleri çıkarıp yiyorduk. Tam o sırada, ekşiden uyuşmuş dilime şeker gibi bir tat değdi. İrkilip kaldım. Kalan taneleri avucumda topladım, hepsini birden ağzıma doldurdum. Damağımın beni yanıltmadığından emin olmak istercesine o tadı yeniden aradım. Evet, bu nar tatlıydı.

Kuzenlerime fark ettirmeden keşfettiğim bu tadın ağacını bulmayı kendime görev edindim. Bahçedeki ağaçların uçlarında kalan narların tadına tek tek baktım. Sonunda duvara doğru eğilmiş, meyveleri çizik çizik, dallarında birkaç beyaz narın kaldığı o ağacı buldum. O günden sonra her yıl nar toplandığında o ağacı kendime sakladım; tatlı narlarımı kimseye söylemeden yedim…

O ağacı bulduğum anın sevinci, kimseye söylemeden topladığım narların heyecanı… Şimdi bunları yazarken bile içimde yeniden canlanıyor. Narın tadını hâlâ ağzımda hissedebiliyorum.

Eskiden hayatımızda, bu ender tatlar kadar lezzet veren başka anlar da vardı. İlkbaharın gelişiyle okul yollarımızdaki çamurların kuruması, dağlardaki badem ağaçlarının çiçeklenip geline dönmesi, yazın yaptığımız salçalar, akşamları avlularda oturmalarımız… Sonbaharda topladığımız cevizler yüzünden kararan ellerimizi saklamamız.

Şimdilerde, kaybolduğumuz karadeliğin içinde sıkışan ruhumuza bir çıkış yolu olarak erişemediklerimizi sunuyoruz. Oysa ruhumuz zaten kendi içine hapsolmuşken bu kez de sahip olamadıklarımızın özlemi, kini ve öfkesiyle kavruluyor; küle dönüşüp savrulacak hâle geliyor. Her şeye ve herkese erişebildiğimiz bu çağda mutsuz, bilgelikten yoksun, arayışını ve hayret duygusunu yitirmiş bir hâlde savruluyoruz. Hayatın lezzetini de bu savruluşta kaybediyoruz.

Richard Feynman’ın bilime bakışında karşılık bulan bir düşünce var: Hakikat, alıştığımız dünyanın sıradanlığından çok daha olağanüstü olabilir. Bize en basit gelen renkler, çiçekler, değişen mevsimler… İnsanın var olduğu yeri fark etmesi, kendine sorular sormaya başlaması da öyle.

Anılarımızda taptaze kalan hatıralar, deneyimlerimiz, sevinç ve hüzünlerimiz zamanla hikâyemizin birer parçası hâline geliyor. Bazen esen bir rüzgarla, burnumuza gelen bir kokuyla zihnimize konuk oluyor, bizi yeniden o anlara götürüyorlar. Zamanın aldatıcılığına kapılmayıp hatıralarımızın izini sürdüğümüzde onları anlatma ihtiyacı duyuyor, bir zamanlar yaşadığımız duyguları başkalarıyla da paylaşıyoruz. Fakat çoğu kez bu anların peşine düşmek yerine zamana yeniliyor, hatıralarımıza kilit vuruyoruz. Dilimiz yeniden şikâyetlere, söylenmelere ve gürültüye teslim oluyor.

Belki de bizler, hayatın tadına varmış ve anlatacak hikâyeler biriktirmiş son neslin üyeleriyiz. Çocuklarımızın elleri artık bizimki gibi çamura batmıyor; sokaklarda oynadıkları, mahalle mahalle dolaşıp arkadaşlarını aradıkları günler giderek azalıyor. Duvarlarından meyve sarkan bahçeler, çocukların özgürce keşfedebilecekleri alanlar hayatlarından uzaklaşıyor. Hayret ve merakın peşine düşmek yerine çoğu zaman yetişkinlerin bıraktığı izlerden yürümeye başlıyorlar. Ekranları ve kulaklıklarıyla kurdukları kopmaz bir bağ var. Dünyayı tanıma biçimleri, edindikleri bilgiler, inandıkları, aradıkları ve bulamadıkları da giderek bu ekranlardan ibaret hale geliyor. Oysa yaşamak, yalnızca görmek ya da bilmek değil; deneyimlemeyi, hissetmeyi ve yaşanmışlık biriktirmeyi de gerektiriyor.

Günümüz eğitim anlayışında, özellikle okul öncesi dönemde, çocukların hayal güçlerini, sosyal ilişkilerini, iletişim ve problem çözme becerilerini geliştirebilmeleri için serbest oyuna (free play) alan açmanın önemi vurgulanıyor. Çocuğun yönlendirilmeden, kendi merakıyla hareket edebileceği, deneyerek ve yanılarak öğrenebileceği alanlara ihtiyaç duyuyoruz. Bir zamanlar hayatın doğal akışı içinde bulabildiğimiz bu imkânları bugün bilinçli olarak oluşturmaya çalışıyoruz. Çocukların dışarıda keşfedebilecekleri dünyaya erişimleri daralırken onlar da farkında olmadan bu kısıtlılığın içinde büyüyorlar.

Biz ebeveynler de kendi karadeliğimizden çıkamıyor, içimizdeki huzursuzlukla başa çıkmaya çalışırken hem kendi ihtiyaçlarımızı hem de çocuklarımızın nelerden mahrum kaldığını göremeyebiliyoruz.

Bilinç, bulunduğumuz yeri fark etmekle başlıyor. Ben neredeyim? Geçen saatler, mevsimler, anlar birer sayıdan ibaret hâle geldiğinde hayatın lezzetini kaybediyor, sıradanlığın griliğine teslim oluyoruz. Kendi hikâyelerimizi çoktan kurup oynamışken onları çocuklarımıza anlatıp birlikte gülemiyor, onların yazdığı hikayelere ilham veya kahraman olamayıp, gürültüye yenik düşüyoruz.

Konuşmalarımız alelade, yüzeysel ve kesik cümlelerden ibaret. İletişimimiz söylenmeye, kızmaya, emirler vermeye, laf sokmaya dönüşüyor. Kurduğumuz cümlelerin anlamları kendi içlerinde değil, satır aralarında gizleniyor. Söyleyemediklerimiz birikiyor; anlaşılma isteğimiz, zamanla kırgınlığa ve öfkeye dönüşüyor.

Hepimiz çok çalışıyor, çok yoruluyor ve bitkin düşüyoruz. Çağımızın ağır yazgısını iliklerimize kadar hissediyor, tükenişimize tanıklık ederken çoğu zaman ne yapacağımızı bilemiyoruz. Bize çare olacağını umduğumuz kitapları alıp okumaya bile vakit bulamıyoruz. Boşalan iç dünyamızı tamir edemeden dışımıza sıva vurmaya devam ediyoruz.

Tarkovsky’nin düşüncelerinde insanın soru sorması ve cevap araması önemli bir yer tutar. Çünkü insan, kendi sorularının peşine düştüğünde kendini ve dünyayı anlamaya da başlar. Öyleyse etrafımızdakilere çevirdiğimiz okları yere indirip biraz sakinleşelim. Kendimizle aramızdaki kopan bağı arayalım ve konuşmayı yeniden öğrenelim.

Biz gerçekten neredeyiz? Hayatın anlamını, neşemizi, elimizdekilerin kıymetini en son ne zaman fark ettik? Herkese boca ettiğimiz öfkenin yerine ne zaman hatıralarımızı koyduk; ne zaman oturup kendi hikâyelerimizi anlattık? Çocuklarımızla aramıza duvarları ne zaman, nasıl ördük? Biz onların hatıralarında hangi roldeyiz?

Ailecek çıktığımız bir yürüyüşün ya da yaptığımız bir pikniğin bize huzur vermesi gerekirken nice etkinlik öfkeyle, katlanan bir huzursuzlukla son buluyor. Alamadıklarımızın hırsı, yapamadıklarımızın ukdesiyle anları kaçırıyoruz. Hayatı yalnızca görünenden, memnuniyetsizliklerden ve yetersizliklerden ibaret görüyoruz. Ne yaşadığımızı, ne anlattığımızı, hayatın anlamını bulmak için ne kadar derine indiğimizi düşünmeden yalnızca kızıyoruz.

Hiç yalnız kalmıyoruz. Zihnimiz yorgun, ama uyaranlar hiç durmuyor. Her an ulaşılabilir olmaktan, her şeye erişmeye çalışmaktan delik deşik olmuş gibiyiz. Meşgulüz; durup soluklanmayı bile unutmuşuz. Her şeyden haberdarız ama hiçbir şey bilmiyoruz.

Biraz durmalı ve sakin olmayı yeniden öğrenmeliyiz. Yavaşlamayı, düşüncenin mayalanmasına izin vermeyi, konuşmalarımızın içeriğini ve anlamını önce kendimiz kavramalıyız.

Yavaşlamaya, doğanın sesini dinleyerek tek başımıza yürüyüşler yapmakla başlayabiliriz. Düşüncelere dalmanın, kendimizle baş başa kalmanın tadına varabiliriz. Belki o zaman zihnimizin akıntısına kapılıp nereye sürüklendiğimizi, kendimize hangi limanlarda sığınak aradığımızı fark ederiz. Etrafımızdaki sis dağıldıkça öfkemizin kaynağına ulaşabilir, küçücük bir kıvılcımın nasıl koca bir yangına dönüştüğünü anlayabiliriz. Ve belki de hayatı yaşamaktan ne kadar uzaklaştığımızı, anlamı nasıl yitirdiğimizi görebiliriz.

Sonra o yürüyüşlerden birine çocuklarımızı da alıp onlara bir nar ağacının hikâyesini anlatabilir, değişen renklere hayret edip, etrafımızdaki olağanüstülük hakkında konuşabiliriz.

Bizim anlatacak çok hikâyemiz var. Çocuklarımız ise henüz yolun başında. Onların sayfaları boş, mürekkepleri taze, parmakları cılız. Bizim yazdıklarımızı farkında olmadan taklit ediyorlar. Onların sayfalarını aydınlatmak isterken, gölge olduğumuzun farkında değiliz.

Çok konuşuyoruz ama hiçbir şey anlatmıyoruz!

Anlatacak Neyimiz Kaldı? was originally published in Türkiye Yayını on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

A few days ago, while reading a commentary on the Qur’an, I came across a prayer attributed to the Prophet Muhammad (peace be upon him). I had probably read it many times before. This time, through the lens of mercy, its meaning helped me notice the knots in my heart and trace the contours of the turmoil within me. The prayer goes:

O God! I ask of You a mercy from Your presence, through which You grant my heart guidance, bring order to my affairs, gather my scattered thoughts, strengthen my faith within, make my outward deeds righteous, and purify my actions with sincerity. Inspire me with the straight path that pleases You, grant me a companion with whom I may find closeness, and protect me from every evil.

(Adapted rendering of a supplication in Jamiʿ al-Tirmidhi, Chapters on Supplication, 30.)

This prayer, uttered fourteen centuries ago, still points to the tremors beneath the ruins within so many of us. The further we drift from ourselves and our values, the more disconnected we become from the essence of life. The prayer begins with an admission of helplessness. At the same time, it reminds us that we are not alone in this struggle. It invites us to consider where our troubles begin and how all-encompassing mercy can be.

The word at the heart of this prayer is rahma: mercy. In its religious sense, it speaks of God’s compassion for His creation, of forgiveness, protection, and gifts we could never earn. Like rain. Like the tenderness a mother offers her child. Like the things we receive not because we deserve them, but because they are given to us through grace.

We are struggling to keep pace with a world we can never quite catch, no matter how hard we strive or how fast we run. And somewhere along the way, we lose touch with our own souls, too. Perhaps we do not even notice when that connection is severed. Yet something within us continues to long for life, searching for peace. Amid all our restlessness, we wait for peace to find us.

The prayer asks for order, guidance, and companionship, all through a mercy that comes from beyond ourselves. And perhaps, in doing so, it reveals the very roads on which we have lost our way.

First, we need to see. What is the problem, and where does it begin?

We say we believe, but at what point in our lives do we begin to live at odds with our beliefs? How can a person of faith lose the sense of being guided? Do we confuse our roles with our true selves until insincerity seeps into everything we do? As we lay brick upon brick, building walls between ourselves and our souls, do we turn to others to find someone to blame? Do the relationships we call friendships become little more than transactions?

We are human. We are helpless. Before we even realize we are lost, we pile new mistakes upon old ones. If only we could lay down the burdens we carry, light our way with the trust we have forgotten, and surrender ourselves to the mercy we hope to receive. Perhaps then we could nourish our souls with the vastness of wisdom.

If only we could let go, just a little, of the things we do merely for the sake of doing them, and choose instead to stand still. When our feet stop moving, we might begin to notice the connection our minds and hearts have been trying to build. Though our bodies remain still, we might discover that an inner journey has begun, one that slowly sets our feet back on the right path.

Guidance means being shown the way. We are people in need of a guide in dead-end streets, and yet we appoint ourselves guides for others. Without living by what we believe, we can become both the deceived and the deceiver. Only sincerity of intention can begin to break this cycle of self-deception. Along the straight path, we may find peace in living up to what is asked of us.

When sincerity becomes the foundation of both our worship and our conduct, we may begin to do things for their own sake rather than for recognition or reward. In time, this sincerity may help us mature. And perhaps, with that maturity, we will learn to recognize the friends with whom genuine closeness is possible.

The light that comes with mercy may expose the disarray within us. Perhaps this is where our reawakening begins. Whatever lies buried within us beneath barren soil may begin to awaken, one thing at a time.

And only then will we begin to understand the mercy our disarray needs.

Our disarray needs mercy…

Dear reader,

If this piece resonated with you, consider following me for more reflections on life, faith, and the human experience. If you enjoyed reading, please leave up to 50 claps to support my work.

Thank you for being here.

© 2026 Zeliha Türk. All Rights Reserved.

Our Disarray Needs Mercy was originally published in NEW LITERARY SOCIETY on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Geçtiğimiz günlerde Lokman Suresi tefsirini okurken Peygamberimiz(sav)’e atfedilen bir duayla karşılaştım. Belki daha önce defalarca okuduğum duanın anlamı, Rahmet anahtarıyla gönlümdeki düğümleri fark etmeme, içimdeki kargaşanın başlıklarını görmeme vesile oldu. Dua şöyleydi:

Allah’ım! Sen’den, katından vereceğin öyle bir rahmet istiyorum ki onunla kalbime hidayet, işlerime düzen, dağınıklığıma tertip, içime kâmil iman, dışıma salih amel, amellerime temizlik ve ihlas ver, rızana uygun istikameti ilham et, ülfet (yakınlık) edeceğim dost lütfet ve beni her türlü kötülüklerden koru! (Tirmizî, Deavât 30).

Bin dört yüz yıl önce edilmiş bu dua, bugün hâlâ bir çoğumuzun iç dünyasındaki yıkımların temelindeki sarsıntıları gösteriyor. Kendimizden ve değerlerimizden uzaklaştıkça yaşamın özünden de kopuyoruz. Dua, acizliğimizi kabul etmemizle başlıyor. Bu cephede yalnız olmadığımızı da, sorunun kaynağını da, Rahmetin kuşatıcılığını da aynı anda gösteriyor.

Duanın başında geçen Rahmet’in sözlük anlamı Allah’ın yarattığı tüm varlıklara acıması, onları esirgemesi, günahlarını bağışlaması ve karşılıksız lütuflarda (ihsanlarda) bulunmasıdır. Yağmur gibi, anneye verilen şefkat gibi… Yani Allah’ın katından gelen lütufla vereceğine inandığımız şeyler. Biz ne kadar çabalasak da, koşsak da yetişemeyeceğimiz bir dünyayla savaşıyoruz. Ve gerçekten ne dünyaya yetişiyor, ne de kendi ruhumuzla irtibat kurabiliyoruz. Belki de kopan irtibatımızın bile farkında değiliz. Ama bir taraftan da yaşamayı arzu ediyor ve huzuru arıyoruz. Huzursuzluğun içerisinde huzurun bizi bulmasını bekliyoruz. Dua; düzeni, hidayeti, dostu, katından gelecek Rahmetle istiyor. Ve bize de kaybolduğumuz yolları gösteriyor.

Önce görmemiz gerek. Sorun ne, nerede? İnanıyoruz dediğimiz halde, yaşantımızın hangi noktasında inancımızla tezat yaşıyoruz. İnançlı olan bir insan nasıl hidayet sahibi olamıyor. Rollerimizle benliğimizi karıştırıp, her şeyde samimiyetsizleşiyor muyuz. Ruhumuzla aramızda örülen duvarlara kendi ellerimizle tuğla taşırken, suçlu diye başkalarını mı arıyoruz? Dost dediğimiz insanlarla sadece çıkar ilişkisi mi kuruyoruz?

İnsanız aciziz. Daha kaybolduğumuzun farkında olmadan, yanlışın üstüne yeni yanlışlar ekliyoruz. Keşke yüklerimizi sırtımızdan bırakıp, unuttuğumuz tevekkülle yolumuzu aydınlatıp, O’ndan gelecek rahmete kendimizi teslim edebilsek. Ve sonra da hikmetin enginliğiyle ruhumuzu doyursak. Birazcık “yapmış olmak için yaptıklarımızdan” vazgeçsek de, durmayı seçsek. Ayaklarımızın durduğu yerde zihin ve kalbin kurmaya çalıştığı irtibatı fark etsek. Cismen dursak da ruhen içimizde başlayan yürüyüşün yolumuzu doğrulttuğunu görsek.

Hidayet, yol gösterilmesi demek. Hem biz çıkmaz sokaklarda bir yol göstericiye muhtacız, hem de başkaları için iz sürücü olmaya adayız. İnancımız doğrultusunda yaşamadan, aldanan da aldatan da olabiliriz. Bu aldanışı ancak ihlasla kırabilir, istikametimizde rızaya erişebiliriz. Hem ibadetlerimizin hem de davranışlarımızın temeline samimiyeti koyarak ihlasa erişebilir, olgunlaşabiliriz. Belki de ardından gelecek olgunlukla kendimize uygun dostları ayırt edebilir ve yakınlık kurabiliriz.

Rahmetle gelen aydınlığın, iç dünyamızdaki dağınıklığı gözler önüne sermesiyle başlayacak belki de dirilişimiz. İçimizde üzerine ölü toprağı serpilen ne varsa, uyanacak tek tek. Ve dağınıklığımıza gereken Rahmeti ancak o zaman anlayabileceğiz. Dağınıklığımıza Rahmet gerek..

Sevgili okur;

Bu yazı kalbinize dokunduysa beni takip etmeyi ve yazıya 50 alkış bırakmayı unutmayın. Düşüncelerimizin ve ilhamlarımızın başka kalplerde yankı bulması dileğiyle…

Dağınıklığımıza Rahmet Gerek was originally published in Türkiye Yayını on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Two writers, centuries apart, went looking for the same thing — and found it by taking opposite roads.

Luigi Pirandello and Yunus Emre never met, and lived worlds apart — separated by centuries, languages, and entire civilizations. And yet, chasing the same question about who we really are, both of them crack open the deepest walls of the self, wandering close enough to the edge of madness to see over it.

One of them realizes it’s impossible to be a single, fixed “self” — and in tearing that wall down, finds himself facing thousands of selves instead. The other turns his gaze inward, searching past the self anyone can see for the truth hiding beneath it.

One multiplies himself. The other goes deeper.

So what about us?

Do we ever really see ourselves — or do we still settle for the “self” other people have handed us?

Pirandello’s novel One, No One, and One Hundred Thousand opens with an offhand remark. Our protagonist, Moscarda, is standing in front of a mirror when his wife casually mentions that his nose tilts slightly to one side. That’s it — that’s the whole earthquake. From that one careless sentence, Moscarda starts noticing every ill-fitting costume he’s been wearing without knowing it, and the book carries us along on his unraveling into a hundred thousand different selves.

Yunus Emre, the 13th-century Anatolian mystic poet, writes it differently:

Don’t call me by the self I show you — that isn’t me. There is a self within my self, deeper than I know.

Where Pirandello invites us to watch a man come apart, Yunus Emre invites us somewhere else entirely — past everything we’ve been dressed in, down to whatever’s left once we take it all off. Neither of them is telling us who we are. They’re telling us that whoever we think we are probably isn’t it.

Both men set out on the same expedition into selfhood. One arrives at a single truth buried beneath the noise. The other discovers there was never a single self to find at all. And somehow, both journeys hand us back the same gift: a chance to look again at the window we’ve been seeing the world through.

The self we think we know may have been shaped mostly by hands that were never ours. Mixed into its foundation are years of things people said about us — labels, expectations, verdicts. You can do this. I expect this of you. That’s about all you’re capable of. That suits you. That doesn’t. You’re talented. You don’t have what it takes. Don’t even bother. Of course it turned out this way. You’re generous. You’re stingy. You’re beautiful. You’re not enough. Sentence by sentence, this is the mortar that built the self we walk around calling “me.”

Somewhere along the way, things that were never really part of us — but that other people wanted to see in us — settle in and start to feel like they belong. And what emerges, eventually, is a self stitched together entirely out of other people’s glances. But who’s underneath all of that? Maybe someone I’ve genuinely never met — a stranger, still bare, still waiting for me. Wearing every costume handed to it, even though none of them ever fit. Being no one, in particular, at all.

We’re a different value, a different version of ourselves, in the eyes of every person we come into contact with. Say we take someone named Ali. In every person’s mind who’s ever met him, there’s a different Ali — which means there are, in effect, a thousand Alis walking around out there, none of them quite him. Ali says a sentence, tries to explain something — but what a thousand different people hear in that sentence, what images and meanings it stirs in each of them, are never quite the same thing. Everyone’s inner world rests on a different foundation: their circumstances, the bonds they’ve formed, what they’ve lived through and learned from it. So the same sentence, shouted into a thousand different windows, comes back as a thousand different echoes — in different colors, different tones, landing differently every time.

This tangle of meaning — sitting quietly at the center of every marriage, every sibling relationship, every friendship, every larger social conflict — is what pulls us apart from each other, and keeps us from finding our way back to ourselves. Listening to someone else without any of our own feelings in the room is, of course, impossible. But if I can manage to step back even slightly from the version of them I’ve built in my head, I stand a real chance of understanding what they actually mean — and of saying what I mean back to them more clearly.

Picture someone telling you, in front of a room full of people, “Just get over your little inferiority complex already.” Sit with how that lands in your own inner world for a second. The first instinct is almost always inward: What did I do that made them see me this way? Or maybe they’re right — maybe there’s something in me I never noticed. But the truth is, that sentence has almost nothing to do with you. It’s about the self the other person has already built in their own head — and their mistake in believing that the sliver of you they happened to see is the whole of who you are. We can start untangling this simply enough: by stepping outside the version of ourselves that lives in someone else’s eyes. By refusing the costume they’ve tried to put on us. By declining to carry one more weight that was never ours to begin with. And by recognizing, plainly, that no one has ever actually met the whole of us.

Every new day wakes up a new self and sends it out into the world. We live inside a change that never really stops. But in the middle of all that renewal, how much are we actually getting to know ourselves — and how much effort are we putting into it? Do we keep living inside the self that exists in everyone else’s version of the truth? Or do we go looking, the way Yunus Emre did, for the self within the self?

Maybe, once we strip away the shapes and containers we force onto everything we hear from each other, we can finally reach whatever it was actually meant to say. And maybe reaching that requires shedding the shapes that have been forced onto us first — finding the self underneath our own name — which would leave the whole landscape of our understanding clearer, cleaner, easier to see.

Layer by layer, as we open the curtains drawn across our own windows, we can start peeling off the labels stuck to us that were never really ours — labels other people have used for years to explain who we are. And maybe, once they’re gone, we get to look again — at the “self” that lives in other people’s eyes, and at the “them” we’ve quietly built in our own.

And in that looking, we might finally notice the gap: between what we look at and what we actually see, between the meaning we assign and the story we’ve dressed it in, between what was said and what we understood.

Rather than running from the work of turning back toward ourselves — from discovering, understanding, and speaking honestly about who we are — maybe it’s worth remembering what Yunus Emre whispered eight centuries ago: there is a self within my self, deeper than I know. Perhaps the real task was never to define it. Just to have the courage to go looking.

If this piece was worth your time, I’d love your support — 50 claps, highlighting the lines that stayed with you, a comment, or sharing it with someone who might enjoy it all help this reach more readers. Follow me if you’d like to be notified about future pieces.

There Is a Self Within My Self, Deeper Than I Know was originally published in NEW LITERARY SOCIETY on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Biri, kendisini tek ve değişmez bir “ben” sanmanın imkânsızlığını fark ederek o duvarları yıkar ve binlerce “ben” ile karşılaşır. Diğeri ise bakışını kendi içine çevirerek görünen benliğinin ötesindeki hakikate ulaşmaya çalışır.

Biri kendisini çoğaltır, diğeri kendisini derinleştirir.

Peki biz?

Kendiliğimizi gerçekten görebiliyor muyuz, yoksa hâlâ başkalarının gözünde bize biçilen “ben” ile mi yetiniyoruz?

Pirandello “Biri, hiçbiri, binlercesi” kitabına, ana kahramanımız olan Moscarda’nın karısının kendisine “zaten burnun da çarpık” demesiyle başlıyor. Kendi benliğinde yaşadığı bu yüzleşmeyle ve üzerine giydirilen kıyafetleri fark etmesiyle bizi binlercenin yolculuğuna çıkarıyor.

Yunus Emre ;

“Beni bende demen, bende değilim,
Bir ben vardır bende, benden içeri.” derken bizi görünenin ötesindeki ben’e, bana giydirilenlerden arındıktan sonraki öze inmeye davet ediyor. Ve bana “ben” demeyin esasında “ben” o sizin bildiğiniz “ben” değilim diyor.

İkisi de “ben”liklerine çıktıkları keşifle yola başlasalar da, biri özde hakikati bulurken, diğeri aslında tek bir benliğin olamayacağını keşfediyor. Ve ikisi de bize dünyaya baktığımız pencerelere dönüp tekrar bakabilmemizi sağlıyor.

Tanıdığımız “ben”, belki de tanımadıklarımızın ellerinde yoğruluyor. Harcına yıllar boyunca söylenen sözler, yakıştırmalar, beklentiler ve yargılar karışıyor. “sen yaparsın”, “senden beklerim”, “işte bu kadarlık ancak”, “yakışmış”, “yakışmamış”, “yeteneklisin”, “senin bunu yapacak yeteneğin yok”, “boşuna uğraşma”, “böyle olacağı belliydi”, “bonkörsün”, “cimrisin”, “güzelsin”, “cılızsın” gibi cümlelerle karılan harcımız bugünkü “ben”i inşa ediyor.

Belki de özümüzde hiç olmayan, ama başkalarının bizde görmek istedikleri şeyler zamanla bizim bir parçamızmış gibi yerleşiyor. Ve sonunda, başkalarının bakışlarından yoğrulmuş bir “ben” ortaya çıkıyor. Ama özümüzdeki ben aslında nasıl biri? Belki de hiç tanımadığım, tanışmadığım ve hala çıplak olan bir varlık olarak hala beni beklemekte. Üzerine giydirilen hiçbir kıyafet ona uymamasına rağmen hepsini kendine yük etmiş halde. Hiçbiri halinde…

Temas kurduğumuz her insanın gözünde başka bir yerde, başka bir değerdeyiz. Mesela baz aldığımız kişi Ali olsun. Ali tanıştığı her insanın gözünde ve anlam dünyasında başka birisi. Yani başkalarının Ali’si ile ortaya binlerce Ali çıkıyor. Ali bir cümle kuruyor, bir şeyler anlatıyor. Ama onun anlattığıyla binlercesinin anladığı ve anlamlandırdığı imgeler, şeyler aynı değil. Her bireyin anlam dünyasının temellerinde hayat koşulları, bunlarla kurulan bağlar, eylemler ve edindiği tecrübeler yer alır. Bu binlerce farklı pencere ile Ali’nin haykırdığı mesajın yankısı farklı renklerde, türlerde ve etkilerde olacaktır.

Karı-koca, kardeş, aile, arkadaş veya toplumsal çatışmaların çekirdeğinde var olan bu anlam karmaşası aslında bizi birbirimizden uzaklaştırıyor, kendimize dönmemizi de engelliyor. Karşı tarafı dinlerken tabiki duygularımızdan kendi duygularımızdan arınmamız imkansız ama en azından benim gözümdeki “O” imgesinden biraz uzaklaşarak dinlemeye çalışırsam konunun özünü anlayabilir ve karşı tarafa kendi düşüncemi daha net bir şekilde iletebilirim.

Herkesin içerisinde size “bırak şu aşağılık kompleksini” denildiğini düşünün. Bu sizin anlam dünyanızda nasıl yankılanır. Önce ben ne yaptım da böyle anlaşıldım duygusu veya bende böyle bir duygu var da ben mi fark edemedim düşüncesi. Oysa ki mesele cümleyi söyleyenin kendi gözünde inşa ettiği ben’le alakalı. Ben’de gördüğü parçaları benim tamamım sanma yanılgısıyla alakalı. Bu berraklığa, kendimizi başkalarının gözündeki gerçekliğimizden sıyırarak başlayabiliriz. Onun bana giydirdiği bu kıyafeti reddederek, benliğime yeni bir yük edinmeyerek ve aslında benim tamamımı kimsenin tanımadığını fark ederek…

Her yeni bir gün aslında yeni bir ben’e uyanıyor ve doğuruyor. Tükenmeyen bir değişimle yaşamaya devam ediyoruz. Ama bu değişim ve yenilenme sırasında kendimizi ne kadar tanıyor veya bunun için ne kadar çaba gösteriyoruz. Hala başkalarının gerçeğindeki benle mi yaşamaya devam etmeliyiz yoksa Yunus Emre gibi benden içeri olan ben’i mi keşfetmeliyiz.

Birbirimizle olan iletişimimizde duyduklarımıza biçtiğimiz kalıpları ve kılıfları ortadan kaldırdıktan sonra bize iletilen mesajın özüne belki de erişebiliriz. Öze erişmede önce kendimize biçilmiş kalıplardan arınıp kendi benliğimizdeki bizi bulmamız anlam dünyamızı daha temiz ve berrak hale getirecektir.

Pencerelerimizin önüne çekilen kat kat perdeleri açtıkça, üzerimizde bize ait olmayan ama bizi tanımlamada kullanılan etiketleri sökmeye başlayabiliriz. Belki de o zaman, başkalarının gözündeki “ben”e ve kendi gözümüzle yarattığımız “O”ya yeniden bakabiliriz.

Ve baktıklarımızla gördüklerimiz arasındaki farkı, yorumlarımızı, algılarken üzerine giydirdiklerimizi ve aslında anladığımızla anlatılan arasındaki uçurumu fark edebiliriz.

Kendimize dönmekten, keşfetmekten, anlamaktan ve anlatmaktan kaçmak yerine, asırlar öncesinden bize fısıldandığı gibi; bir ben var, benden içeri deyip, bendeki ben’i bulmalıyız.

Bir Ben Var Bende, Benden İçeri was originally published in Türkiye Yayını on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

A childhood spent chasing library cards, a house that smelled of unread pages, and the particular, quiet satisfaction of reaching the last one.

There’s a question that comes up sooner or later in almost every setting: “What do you like to do in your free time? What are your hobbies?” And one of the most predictable answers, of course, is “Reading.”

I couldn’t tell you the last time someone asked me that question. But today I want to talk about something slightly different — not reading, exactly.

Finishing.

The first book I ever finished — the one that started it all — was Çalıkuşu (The Wren), a beloved classic of Turkish literature. I was in fourth grade. I took it from our classroom bookshelf, finished it within a few days, and returned it, then worked my way through every other book on that shelf before eventually escaping to the school and city libraries. I went on extraordinary journeys with Jules Verne and met philosophy for the first time through Sophie’s World. Whenever I ran out of books of my own, I would find my way to whoever happened to have one — if there was a book in the house, I was there.

My love of reading wasn’t an accident. My father read the newspaper every day, and books seemed to hide in every corner of our house. Before bed, we listened to stories from The History of the Prophets. We constantly reached for our animal encyclopedia, and there was an enormous Turkish dictionary that seemed almost too big to belong to anyone. Something in all of that must have lit the fuse.

In middle school, I devoured writers as wildly different as Stephen King and Ahmet Günbay Yıldız, and not long afterward started picking up religious commentaries I barely understood, but that made me feel incredibly sophisticated just for reading them. Around that time, a friend a few years older than me, Kıymet, and I started visiting each other in the evenings for milk coffee and conversation. For me, my younger brother, and my cousin, those visits became a kind of winter escape.

Kıymet’s family lived in one of the larger houses in our neighborhood — cattle on the ground floor, hay and animal feed stored on the second, and the family itself living on the third. In summer, hundreds of cucumbers would be left cooling by the fountain in their garden. Behind the house stood a mulberry tree unlike any other in the neighborhood, and whenever I opened my bedroom window, a peach orchard stretched out in front of me.

That family had my heart completely. In winter, we’d walk there with our hands freezing, sit beside the wood stove, and Kıymet would teach us how to knit — casting our first crooked stitches, unraveling them, starting all over again. It was an atmosphere that could have belonged in a Dostoevsky novel.

One day, struggling with my knitting, I looked up and noticed the brick-thick books stacked on top of Kıymet’s wardrobe. I never picked up my knitting again. Kıymet herself couldn’t quite remember where the books had come from — old editions of great works of Russian literature, part of a classic collection. And that was how I met Raskolnikov and his troubled companions. That winter turned properly bleak, and I had begun a journey toward every tiny-print, old-edition Russian classic I could get my hands on.

As much as I love finding a book, starting a book, and reading a book, what I’ve always loved most is finishing one. I’ve never needed anyone’s praise for it — I’ve been quietly proud of it all my life, entirely on my own terms. There’s a particular pleasure in finishing a book that I think you can only discover for yourself. The relationship we build with a book while reading it is completely personal, but somehow it only becomes whole when we reach the final page. Only then does it get the chance to leave its mark on us.

I could probably count on two hands the number of books I’ve abandoned unfinished. Maybe it’s respect — for the writer, and for myself. Maybe it’s my love of writing, and my inability to overlook the labor that went into every page and every sentence. Or maybe I simply want to know where the journey ends.

Sometimes I imagine myself as a ship moving through empty water. Then, somewhere in the fog, a harbor appears.

I drop anchor. I wait.

As I read, the fog slowly lifts. The world begins to take shape — stone houses emerge, broken walls become visible, streets appear where there was once nothing but mist. Maybe I won’t like what I find. It doesn’t matter. I wait for the fog to clear because the book pulled me toward that harbor, and I want to know it before I leave — even if, once I do, I never come back, and go looking for another one instead.

We were probably further away, back then, from the enormous battles and struggles that fill our minds today. Our minds were emptier, our days quieter, our worries smaller — at least, that’s how I remember them. Now our minds, our eyes, our hands are almost always occupied with something else. Our hands are too tired to reach for a book, our minds too full, our eyes worn down before they even touch a page.

So let’s stop for a moment and think about it: what was the last book you finished?

I finished three in July. The last one was Kolyma Tales, by Varlam Shalamov. My memory isn’t particularly good, yet there have been countless moments when one of those stories has suddenly surfaced in the middle of a conversation, uninvited — the way certain characters seem to stay with us long after we’ve closed the book. Raif Efendi (from Madonna in a Fur Coat). Jean Valjean. Raskolnikov. We don’t always remember exactly when they return to us. But somehow, they do. Books are as loyal to us as the bond we build with them — they can walk into a completely unrelated conversation years later and leave their deepest traces there.

I always keep a pen nearby when I read, and I underline the sentences I love. When I started university in Samsun, I became a regular at a small bookshop called Endülüs Kitabevi (Endülüs Bookstore). I somehow talked them into letting me keep a running tab, and I began leaving my mark beneath the lines I loved in every book I bought.

I’ve always felt strangely guilty buying a new book before finishing the one I already had. It felt wasteful, almost meaningless. Why buy another book if I haven’t finished the one waiting at home? Why collect books without taking the journey they offer? I’ve always found it hard to understand the pleasure of simply owning a book without reading it.

Finishing one is different. Someone who’s never tasted the satisfaction of finishing a book — who’s lifted the spoon all the way to their mouth and then set it back down — might never quite understand someone who sits down and eats the whole meal, unhurried, to the last bite. And maybe the way back to a richer present, to feeling full from the pages we’ve tasted, to making peace with books again, starts with crossing that bridge. Why do we take a photograph and never look beyond it? Why do we leave these journeys unfinished? Don’t we ever wonder what’s waiting for us on the other side of the river?

Leaving a mark isn’t only about the folded corners of a book, the underlined sentences, or the things we tuck between its pages. It’s also about what the book leaves inside us. In a world where we seem to drift further, day by day, from the effort of understanding ourselves, books give us a way back — they let us discover the world, other people, and, through them, the parts of ourselves we recognize in their feelings, their mistakes, their loneliness, their struggles. Books become mirrors.

Sometimes, when I finish a book, I press a flower or a small piece of whatever plant happens to be around me between its pages. Every now and then, when my daughters and I are tidying the bookshelf, we pull down an old one and wonder what flower is hiding inside — then open it, discover what I left there years ago, smile, and put it back.

I may not read as many books as some people do. But I’ve always been proud of finishing what I start, and every time I do, I leave something between its pages. A flower. A sentence. A memory. A little piece of the person I was when I read it. One day, I hope my daughters will understand that particular pleasure too — the quiet satisfaction of reaching the last page, closing the book, and knowing that, somehow, you’re no longer quite the same person who opened it.

So now I want to ask you the same question: what was the last book you finished? I’d genuinely love to know. Maybe I’ll find my next harbor in one of your answers.

If this piece was worth your time, I’d love your support — 50 claps, highlighting the lines that stayed with you, a comment, or sharing it with someone who might enjoy it all help this reach more readers. Follow me if you’d like to be notified about future pieces.

What Was the Last Book You Finished? was originally published in NEW LITERARY SOCIETY on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Zaman zaman bazı ortamlarda veya durumlarda en sık sorulan soruların başında, “Boş zamanınızda ne yapmayı seversiniz? Hobileriniz nelerdir?” gibi sorular gelir. En klişe cevaplardan birisi de tabii ki “Kitap okumak”.

Ben bu soruya en son ne zaman muhatap olduğumu bilmesem de bugün sizlerle kitap okumadan ziyade kitap bitirmekten bahsedeceğim.

Okuma sevgimi başlatan ve ilk bitirdiğim kitabım Çalıkuşu’ydu. Dördüncü sınıfta sınıf kitaplığından alıp birkaç günde okuyup geri vermiş, sonra da sırayla kitaplıktaki diğer kitaplara dadanıp, okul ve şehir kütüphanesine kaçar olmuştum. Jules Verne’le fantastik yolculuklara çıkıyor, Sofie’nin Dünyası ile felsefeyle tanışıyordum. Evde kendime göre kitap bulamadıkça kimde kitap varsa oraya postumu seriyordum. Okumaya ilgim tesadüf değildi. Evde babamın günlük gazete okuru olması, evin her köşesinden çıkan kitaplar, akşam yatmadan okunan Peygamberler Tarihi, elimizden düşmeyen Hayvanlar Ansiklopedisi ve devasa Büyük Türkçe Sözlük belki de içimdeki ilginin fitilini ateşlemişti.

Stephen King ve Ahmet Günbay gibi birbiriyle alakasız yazarları ortaokulda hatmedip, arkasından evdeki anlayamadığım ama okurken kendimi çok havalı hissettiğim tefsir kitaplarına başladım. Benden birkaç yaş büyük arkadaşım Kıymet’le tam o sıralar birbirimize akşam oturmasına gidip sütlü kahve içmeye başladık. Ben, benden bir yaş küçük kardeşim ve kuzenimle kışın evden kaçmak için bulduğumuz yeni bir yöntemdi. Kızlar Kıymet’ten örgü örmeyi öğreniyor, arada yanımızda getirdiğimiz kitaplardan okuyup, bolca kıkırdıyorduk.

Mahallenin büyük evlerinden biri olan bu binanın en alt katında büyükbaş hayvanlar, ikinci katında hayvanların samanları ve yemleri, üçüncü katında da Kıymet’in ailesi oturuyordu. Yazları bahçesindeki çeşmelere bırakılan yüzlerce salatalıkla, evlerinin arkasında kimsenin bahçesinde olmayan karadutla ve odamın penceresini her açtığımda karşımda olan şeftali bahçeleriyle bu aile hep gönlümü çelmişti. Kışın ellerimiz donarak gittiğimiz bu evde sobanın başında oturup, yamulmuş şişlerle örgülerimize ilk ilmekleri atar, söküp söküp yeniden başlardık. Dostoyevski’nin hikayelerine yakışacak bu atmosferde bir gün Kıymet’in dolabının üstündeki tuğla kalınlığındaki kitaplarla göz göze gelmiş, bir türlü ikinci sırasına bile geçemediğim örgümü bırakmıştım. Kendisinin de nereden geldiğini çok hatırlamadığı bu kitaplar Hasan Ali Yücel serisinden Rus edebiyatının şaheserleriydi. Ve böylece kışımı kara kışa çeviren Raskolnikov ve arkadaşlarıyla tanışmış, pire kadar puntolu eski basım Rus klasiklerini de tüketeceğim yola girmiş bulunmaktaydım.

Bir kitap bulmayı, kitaba başlamayı ve okumayı çok sevsem de en çok bir kitabı bitirmiş olmayı sevdim. Kimseden bir övgü beklemeden kendi kendime bu konuda hep övündüm. Bir kitabı bitirmenin lezzetini insan ancak kendi keşfedebilir. Başlarken kurduğumuz tamamen kişisel olan o bağ, ancak bitirirsek bir anlam kazanır ve etkisini üzerimizde bırakır.

Okuma serüvenimde yarım bıraktığım kitaplar iki elin parmağını geçmez. Belki hem yazara hem de kendime olan saygımdan dolayı bundan ödün veremiyorum. Belki de yazıya olan sevgimden, ne kağıda ne de kelimelere verilmiş emeği göz ardı edemiyorum. Issız sularda gezen bir gemiyken sislerin arasında sığındığım bu limanda, demirimi atıp bekliyorum. Okudukça sisler dağılıyor da ortalık aydınlanmaya başlıyor. İlmek ilmek işlenmiş taşlarla, yıkık dökük evler böylece karşıma çıkıyor. Ne kadar beğenmesem de ıssız sularda beni yanına çektiği için sislerin dağılmasını bekliyor ve bu koyu tanıyorum. Belki bir daha dönmemek belki de başka limanları keşfetmek için yanından ayrılıyorum.

Şimdilerde verdiğimiz çok büyük savaş ve kavgalardan uzak, kafamızın içi daha boş, daha loş, daha kaygısızdı tabii o zamanlar. Bugünlerde kafamız da, gözlerimiz de, ellerimiz de hep meşgul başka şeylerle. Ellerimiz bir kitaba uzanmak için çok yorgun, zihnimiz çok dolu ve gözlerimiz de hiç kağıda temas etmeden çökmüş halde. Belki de ilaçlarımız raflara terk edilmiş, yeniden derman olmayı beklemekte…

En son hangi kitabı bitirdiğimizi düşünelim hep birlikte. Ben Temmuz’da üç kitap bitirdim, sonuncusu Kolıma Öyküleri oldu. Hafızam çok zayıf olmasına rağmen, konuşurken bu kitaptaki öykülerin aklıma geldiği ve anlattığım çok zamanlar oldu. Hiç öyle özenle düşünmeden, durup incelemeden aklıma gelen Raif Efendi, Jean Valjan gibi. Kitaplar, onlarla kurduğumuz bağ kadar bize vefalılar. Hiç beklemediğiniz anda, bir sohbet esnasında çat kapı gelip muhabbetimizde en derin izleri bırakacak kadar…

Okuduğum kitapların arasında mutlaka kalem bırakır, sevdiğim yerlerin altını her zaman çizerim. Üniversiteye başladığımda Samsun’da Endülüs Kitabevi’ne musallat olup kendime veresiye sayfası açtırmış, aldığım kitaplara satır altı çizgilerle damgamı vurmaya başlamıştım.

Aldığım kitaplar bitmeden yeni kitap almaktan her zaman utandım. Bu benim için israf veya çok anlamsız bir eylemdi. Okumadan yeni kitap almak neye hizmet edebilirdi ki? Yani kitabın sonunu okumayan bir insan neden kitap satın alır ki?

Kitabı bitirmenin lezzetini alamamış, kaşığı ağzına kadar götürmüş de geri getirmiş insanlarla doya doya yemeği yiyenlerin birbirini anlaması imkansız. Ama bugünümüzü zenginleştirmenin, tattığımız sayfalarla doymamızın, kitaplarla yeniden barışmamızın yolu bu köprüyü geçmekle başlıyor. Neden çektiğimiz fotoğraftan sonrasına bakmıyor da bu köprüleri yarım bırakıyoruz? Sonrasında nehrin karşısında bizi neyin beklediğini hiç mi merak etmiyoruz?

Turgut’la Olric’in diyalogları ülkemizde en çok okunanlardan biri olsa da Turgut’un bindiği trenin son istasyonunda vagonda kalan sadece bir avuç insandır. O bir avuç birbirine yabancı insanla alınan eşsiz bir tat bu. Bu kitabı bitirenlerden biri olabilmek… Yusuf’un saflığına, Seniha’nın kıskançlığına, ihtiyar bir balıkçının peşinden koştuğu balığa, Sibirya’nın sert soğuğuna, Çin’de bitmeyen devrimlerle çekilen acılara, yoksulluklara, yoksunluklara, körlüklere, deliliklere, değişen kimliklere ve bitmeyen maceralara neden sadece ekranla ulaşalım. Neden sadece gürültü ve sesle zihnimizi avutalım. Zamanın tüm çıldırtıcılığına ve akıcılığına inat, neden yavaşlayıp kitap sayfalarıyla yeniden tanışıp, son sayfanın izini sürmeyelim.

İz bırakmak, okunan kitabın katlanan sayfaları, çizilen satırları ve arasına koyduklarımızla olduğu gibi, bizde bıraktıklarıyla da oluyor. Kendimizi anlamaktan, bunu çabalamaktan günden güne uzaklaştığımız bu dünyada kitaplar bize hem dünyayı, hem başka insanları ve böylelikle kendimizde olan benzer duyguları, olayları ve çıkmazları keşfetmemizi sağlıyor. Bize birer ayna oluyor.

Bitirdiğim kitapların arasına bazen çiçek veya etrafımda olan bir bitkiden parça bırakıyorum. Ara ara kitaplığı temizlerken kızlarla acaba içinde hangi çiçek var diye bakıp, tekrar yerlerine yerleştiriyoruz. Birçok okura göre oldukça az sayıda kitap okusam da her zaman bitirmekle övünüp, her bitirdiğimde bana getirdikleri çiçeklerle sayfaları süslüyorum. Bir gün onların da bitirmekten duyacakları lezzeti tatmalarını sabırsızlıkla bekliyorum.

Şimdi size de aynı soruyu soruyorum. En son hangi kitabı bitirdiniz? Yorumlarda siz de yazmayı unutmayın, cevaplarınızı bekliyorum.

Bu yazıyı beğendiyseniz; siz de 50 defa bırakılan alkışla, beğendiğiniz yerleri vurgulayarak, kendi yorumunuzu bırakıp, başkalarıyla da paylaşarak sayfama destek olabilir, daha çok okura ulaşmamı sağlayabilirsiniz. Yazılarımın bildirimlerini almak isterseniz beni takip etmeyi unutmayın.

En Son Hangi Kitabı Bitirdiniz? was originally published in Türkiye Yayını on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Last month, on a Saturday, I set out on my bike at 6 a.m. and rode a 50-kilometer route, getting home around ten. Everyone else was still asleep when I got back — I’d already showered and started making breakfast before the house stirred. While I rode, I’d taken photos with my camera and shared my location with friends along the way, mostly because I’d spent years failing to find anyone willing to ride with me, and some small part of me was hoping the photos might tempt someone.

The next day, I’d promised a hiking group I’d join them, so I was out the door by eight for a 21-kilometer trek — more great shots, more memories I wouldn’t trade for anything. Afterward, I still got the kids’ picnic ready, the one I’d promised them, and worked out our plans for the day.

After I posted the photos, a comment from a friend stuck with me more than it should have. Just a simple, well-worn line: “You’re really living life.” It’s the kind of thing people say all the time, usually with a laugh, usually forgotten a second later. This time it stung — and it made me think.

What that comment didn’t see was everything sitting behind it: a mother who’d spent the day before running around with her kids, feeding them, filling their hours, tucking them into a good night’s sleep so they could rest off their own tiredness — and then, ignoring how exhausted she already was, laid out the next day’s route and gear anyway. Someone who, worn out four times over compared to everyone else in the house, still got herself up at six — the only hour she’d ever have to herself on a bike.

I asked myself: am I really living this life?

When did we decide that a single photo — one frozen frame — was enough to understand a life, enough to judge it? How did we slide, quietly and almost without noticing, into this shallowness that strips the depth out of living and the sincerity out of our relationships? How did any of this become normal?

The truth is, our lives were upended by something that came from outside us. Between the turn of the century and the digital shift that came with it, keeping pace with that change pushed us down a road we can’t walk back. Humanity hasn’t faced anything this large since the Industrial Revolution — and this time it happened faster, and mostly without our noticing.

Technology handed us speed, and we had no way of knowing it would become the foundation everything else got built on. You don’t even have to go that far back — just to our own childhoods — to remember how good it felt to eat bread still warm from baking, to wait for fruit to ripen on the tree, to watch the road for a letter you knew was coming. Somewhere along the way, speed turned into a kind of dynamite planted under our lives, and we were too busy trying to keep up with it to notice.

I loved using social media — I still do, in a way, and I miss keeping in touch with friends through it. But after that comment, I froze my accounts anyway. I stopped posting the small, in-the-moment photos too. I didn’t want to keep watching people grow shallower by the day, spending their whole day chasing a single frame. I stopped spending my time with a crowd that seemed to believe life was nothing more than its own display window.

I haven’t given up photography, or cycling, or doing things with my kids. I still underline the books I read in pen, still let them shape what I write. I try to teach my children to find pleasure in life itself, rather than in speed or in instant gratification. And in that effort — trying to keep them from getting caught in the pull of trends and the easy hit of going viral — I’m usually the one who ends up most worn out, the one who feels like she hasn’t moved an inch. But I mean to keep at it anyway.

We grew up with our own share of struggle and hardship, and now we’re the parents — or simply the adults — of a generation shaped by speed and instant pleasure. We’ve already learned, the hard way, that money was never the only thing that made life worth living. If there’s anyone positioned to hand that lesson down, to show today’s kids that life has more depth than they’re being sold, it’s us. Let’s not look away from how hard they’re fighting to exist in the real world, outside a digital one that keeps telling them they’re small and invisible. Let’s help them feel how much their own lives are worth — and how much life itself is worth.

No one can live for us. We can’t hand off the parts of life worth having and expect to keep the value without doing the living ourselves — the walk, the ride, the view from the top of a climb, the feeling of having earned something. None of that reaches us through a screen. Whatever it is that’s making us passive, dimming how we see our own lives, dulling our sense of taste for the world — we need to shed it, and let ourselves settle back into life in its plainest, truest form. As long as we keep looking at the view through a screen, we’ll never get the taste of the air we’re breathing, never sit with the quiet awe of what’s in front of us, never lose the worries a real view has a way of making us forget. What we’re owed by this life was never profit. It’s something closer to nourishment — and we need to find it, and pass it on.

Copyright © 2026 Zeliha Türk. All Rights Reserved.

Are We Really Living Life? was originally published in NEW LITERARY SOCIETY on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Hafızamın bekçisi olan bu ikiliye anlattığım hikayeyi bir de sizin için buraya yazayım.

Dershanede son dersin son dakikalarıydı. Sınıftakilerin karnı acıkmaya başlamış, herkes eve gidince ne yiyeceğinden bahsetmeye koyulmuştu. Bense göz ucuyla sürekli saati kontrol ediyor, otobüse yetişip yetişemeyeceğimin hesabını yapıyordum.

Sıra bana geldiğinde düşünmeden, “Herhalde kızartma falan.” deyip geçtim. Aklım çoktan çıkış zilindeydi.

Zil çaldığında çantamı alıp koşmaya hazırlanırken kızlar bir anda kollarımdan tuttular.

“Zeliha, hani bir gün size gelecektik? Hani bize incirlerden toplayacaktın? Hani annen bize yufka yapacaktı?”

“Tamam, gideriz haftaya.” demeye çalışırken sözümü bitiremeden beni de yanlarına alıp koşmaya başladılar.

Ne olduğunu anlayamadan kendimi otobüsün içinde buldum. Otobüste on kızın kıkırdadığını farkettiğimde istikametin bizim ev olduğunu ancak anladım.

Dershanede evden, bahçeden ve annemden ne kadar bahsettiysem herkesin hayali bizim eve bir defa gelmekti. Tabi benim anlatıcılığımda her zaman hikayeciliğimden izler olduğundan onların hayal ettiğiyle görecekleri karşısında hayal kırıklığı olur mu diye de merak ediyordum. Otobüs bizi Denizlinin en uzak mahallerinden birinin durağında bırakmıştı. Yollara yeni dökülen asfaltın zift kokusuyla yaz sıcağını bize haber vermekteydi. Merkezde yaşayan arkadaşlarım otobüsten inip tarla yolundan yürümenin şaşkınlığıyla etraflarına bakıyor, karşılarına çıkan inek ve koyunlarla birbirlerini korkutup gülüyorlardı. Eve varmadan en az on kişiyle yolda karşılaşıp selam verme, ve nereye gittiğimizi anlatma faslından sonra eve varabilmiştik. Evin bahçeye açılan demir kapısından girip, bahçedeki çeşmeden yüzlerimizi yıkayıp avludaki divanın üstüne ve yere hepimiz serildik.

Divanda ağaçtan dökülmüş incirleri ağızlarına atıp, hepsi de aynı ağızdan bir şeyler anlatmaya başladılar. Annem de temizliği yeni bitirmiş, terlemiş halde gürültümüze bakmaya gelmiş ve hepimize hoşgeldiniiiiz hiç haberim yoktu deyiverdi.

Herkes annemle tanışmaya başlamış, bir şeyler sorup gülüşmeye devam ediyorlardı. Bense çoktan incir ağacına çıkartılmış şekilde onlara olgunlaşmış meyvelerden toplayıp avuçlarına atıyordum. Annem “ben de kızartma yapacaktım hadi beraber yapalım yiyelim” deyince patates çuvalı ortaya çıkıp, sebzeler bahçedeki çeşmede yıkanmaya başladı.

Kızlardan biri hortumdan akan suyu arada arkadaşlarına fışkırtıp, arada çiçeklere tutuyordu. Birkaç tanesi anneme yardım edip, kızartmanın odun ateşinde yapılacağını birbirlerine el çırparak anlatıyorlardı. Annem eve girerken odunları ocağa koymam gerektiğini söylerken iki tanesi çoktan koşup kenarda duran odun ve köklerden taşımaya başlamışlardı bile. Avluda dolabın üstünde duran radyonun düğmesine basılmış, hep bir ağızdan şarkılara eşlik ediliyordu.

Ben içerde salatalık domates doğrarken, arkadaşlarım annemin ıslattığı yufkalara merakla bakıyor, yani şimdi böyle direk yiyecek miyiz deyip kenardaki kuru yufkalardan tırtıklamayı da ihmal etmiyorlardı. Annem yaz sıcağında yaktığı odunların başında hem kızlara ocağı, ateşi, kızartmanın yapıldığı “gara haranı" yı anlatıyor, hem de onları güldürüyordu.

En sonunda avludaki divana sığamayacağımızı fark edip, asmanın gölgesine bir kilim serip yere oturduk. Ortada koca bir tepside kabağın, patlıcanın, patatesin karıştığı, üzerinde erimiş domatesin boca edildiği kızartmaya iştahla bakıp, annemin çaldığı yoğurdu getirmesini bekliyorduk.

Sonra hep beraber yufkalara sara sara, yoğurda bana bana koca bir siniyi bitirdik. Annem hem yediriyor, hem de herkesle sohbet etmeye devam ediyordu. En sonunda hep beraber ortalığı toplayıp, akşamüstünün serinliğinde çaylarımızı içip, babamın gelmesine yakın onları evlerine uğurladık.

Önümüzdeki haftalar boyunca efsane gibi anlatılacak Zelihanın evi, annesi ve kızartması efsanesi de böylece başlamış oldu. Yıllar sonra bile çocuklarımıza anlatacağımız bir yaz akşamı hatıramızı hepimiz yanımıza almıştık.

Ayşe hemen kızartmaaa dedi, yani canı kızartma çekmişti. Ama gıdıklama ve meyve ile finali yapıp odalarına gönderdim.

Çocuklara çocukluk anılarımı anlatırken sonunda başlıklarını kendileri fark etmeden koyuyor. Bazen canımız sıkıldığında: “Anne hamuru, bıtırak otunu, çitlembiği, toka’yı anlatır mısın” deyip, benim de hafızamda eski sayfaların açılmasına ve satır aralarında saklı kalmış başka hatıraların da açılmasını sağlıyorlar. Bu anının adını da zihinlerine kızartma diye çoktan kodlamışlardı.

Siz de çocuklarınızla hikayelerinizi paylaşır, çocukluğunuzu anlatır mısınız? Yani sadece çocuklarla değil yakınlarınızla, sevdiklerinizle paylaşır mısınız?

Varlığımız, yokluğumuz, yoksunluklarımız, tatlarımız, sefaletimiz ve zenginliğimiz, yaşadıklarımızda gizli. Bugünün sofrasını anlamak dünlerle mümkün. Anlatıcılığımızı günden güne yitirirken, birbirimize olan yakınlığımızın sığlığını, ilişkilerimizde çıkarın hakimiyetini fark etmeli ve ilişkilerimizde derinleşmek için bilinçli bir zihin işçiliği yapmalıyız.

Çocuklarımız bile bizi anlamaktan yoksunken, dilimizden dökülen tek şey “ben senin yaşındayken” olursa, çabamız yakınlığa değil mesafelere hizmet eder. Sonra mesafeleri kat etmek için de çok yorgun ve yaşlanmış olacağız.

Anılarımızın üzerindeki ölü toprağını atmanın vakti sizce de gelmedi mi?

Yazamadığım bir ayık süreçte eski yazılarımı okuyan, repost eden ve yorum yapan tüm okuyucularıma teşekkür ederim. Ve yeni gelen okurlarıma da hoş geldiniz diyorum.

Sağlıcakla kalın.

BİR YAZ ANISI: KIZARTMA was originally published in Türkiye Yayını on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.