Sizlerin de ansızın bir şeyleri anlatma, birileriyle paylaşma isteği geliyor mu?

Bazen ağzınızı bantlamak istiyorsunuz ama beyninizdeki insanlar bir türlü susmak bilmiyor. Çünkü anlatmak, sizinle kavga eden düşüncelerin zehrini dışarıya akıtmak istiyorsunuz.

İnsan, ne olursa olsun anlaşılmak ister. “Beni yargılamadan, benim hikâyemi dinleyin.” der. Lakin kimsenin kimseye ayıracak bir dakikası yok. Çünkü bu devirde beklentiler ve çıkarlar doğrultusunda hareket ediyoruz.

Bazen de yoğun stresin etkisiyle gereksiz ayrıntılar veriyor, hiç tanımadığımız insanlara bile tanıdıklarımıza söyleyemeyeceğimiz şeyleri anlatıyoruz. Örneğin, günlük hayatta yolda yürürken bile ansızın birilerinin yaşamına misafir olabiliyoruz. Özellikle yaşlılar, hayatın getirdiği yorgunlukları ve hayal kırıklıklarını “Ah evladım…” diyerek bize anlatmaya başlıyorlar. Çünkü yalnızlıklarıyla baş başalar. Anlaşılmak istiyorlar. Bu da oldukça insani bir duygu.

Hayat zaten güvensizliklerle doluyken bizler, yosun kaplı bir kayaya tutunmaya çalışırız. Ama iç ve dış etkenler, Seferoğulları ve Tellioğulları gibi bizimle kavga etmeye çalışır.

Biz, “Yeter, bu güvensizlikle yaşayamam!” diye bağırırız ama yine de güveniriz. İşte o zaman anlatırız. Ancak en ufak bir hatada beynimiz, “Ben demiştim.” diyerek iç sesimizle üst perdeden konuşmaya başlar. Sonunda bizi depresyona sürükler.

Bizim de kendimizden nefret etmeye başladığımız dönem işte böylelikle başlar.

Geçenlerde ben kendimi aslında sevdiğimi fark ettim. Kendime gerçekten gereksiz yere yüklendiğimi ve sanki herkes pürpakmış da ben kendime idam cezası vermişim gibi bir kurban olarak beklediğimi fark ettim.

Oysa herkes hata yapabilir. Hayat, hatalardan ayrı düşünülemez. Hatalardan ders almak ve yola devam etmek gerekir. Çünkü hata yapmayan kimse yok!

Sonuç olarak, kendimize neden bu kadar yükleniyoruz? İnsan birazcık da kusurludur. Çünkü Tanrı, bizden hatalarımız dâhilinde doğru seçimler yapmamızı beklemektedir. Modern hayat ve toplumsal normlar üzerimizde ne kadar baskı kursa da kabul etmeliyiz ki insan birazcık kusurludur.

Kimileri “Ben kusursuzum.” dercesine burunları havada geziyorsa bu, kesinlikle özel hayatlarındaki mutsuzluklarını gölgelemek içindir. Çünkü o kişiler, kan kusup kızılcık şerbeti içme eylemiyle büyümüştür. Hepimizin kusurları, yaraları ve en önemlisi de saatlerce konuşabileceği mevzuları var. Çünkü bunlar hayatın içinde olağan şeyler.

Çocukluğumdan beri kendimi gereksiz düşüncelerin içinde boğduğum ve insanlar tarafından sürekli yargılanma korkusu yüzünden kendimi açıklamak zorunda kaldığım dönemler yaşadım. Çünkü insan, sürekli kendini açıklayarak yargılanma riskini ortadan kaldırmaya çalışıyor. Oysa bu hem karşı tarafı yoruyor hem de en çok insanın kendisini yoruyor.

Sürekli açıklamalar… Amannnn, insanın ruhunu da daraltan şeyler bunlar. Ama insanlar en çok da anlaşılmak istedikleri için bu faaliyete giriyor. Çünkü duygularını birine anlatmazsa beyni patlayacakmış gibi hissediyor.

Aslında bu düşüncelere gereksiz değer veriyoruz. Gelip geçici şeyleri hayatımızda büyüyen bir kartopu gibi büyüttüğümüzde ağırlığını da taşıyamaz hâle geliyoruz. O hayalî ağırlık, bu dünyadaki en ağır yüklerden birisi.

Ama bazen anlattığımız şeylere başkalarının nazarı değiyor. Bazen susmak, anlatmamak gerekiyor. Çünkü herkesin niyeti aynı olmayabilir. Ne demişler: Göz nurdur, kalp ise sevgi ve merhamet kaynağıdır. Niyetleri bilemeyiz. İnsanların aklından neler geçtiğini, anlattıklarımızı bize karşı kullanıp kullanmayacaklarını da hiçbir zaman bilemeyiz.

Ama insan hep güvenli bir liman arıyor. İlgi, ruhumuzun en önemli kaynaklarından biridir. Fakat insan ilk önce kendi ruhunu kendisi beslemelidir.

Montaigne’in dediği gibi: “Dünyanın en büyük şeyi, insanın kendine ait olmayı bilmesidir.” Çünkü bazen düşüncelerimizden bile kurtulmak isteriz. Bunun sebebi, o düşünceleri kendimize ait hissetmememizdir. “Ben neden bunu düşünüyorum?” diyerek onlardan kaçmaya çalışırız. Bazen ne kadar kaçsak da o düşünceler bizi bulacaktır.

O nedenle kendimizi açıklamaya çalışmak, bazen de kendi içimizde normalleştiremediğimiz, yargıladığımız düşünce yığınlarını birer çöp gibi dışarıya anlatmaktır. Üstelik “Acaba beni yanlış mı anladılar?” diye tek tek durumları açıklamak, aslında yargılanma korkusunun bir sonucudur.

Eğer birileri size gerçekten samimi bir şekilde kendini açıklıyorsa size değer verdiğindendir. Sizi kaybetmemek içindir. Ama sizler de onları anlamaya çalışmalısınız. Çünkü onlar da bu karmaşık durumdan dolayı kendilerini açıklıyorsa yargılanmadan dinlenmek istiyorlardır.

Eğer birileri size bir durumu açıklamaya çalışıyorsa sadece dinleyin, “Yanındayım.” deyin. Çünkü bazen insanın en çok ihtiyaç duyduğu şey anlaşılmaktır.

Özellikle sevdiği insanlara “Ben böyle yapmak istemedim.” demek çok yorucudur. Gözlerine bakıp “Beni tanımıyor musun, neden niyetimi bilmiyor musun?” demek ister insan. Çünkü insan, sevdiği kişilerin kendisini bir bakışıyla anlamasını ister. Zaten yorucu olan bu durumun üzerine bir de kendini anlatmak zorunda kalmak, insanın boğazını düğümler. Bazen bazı durumlar açıklanamaz.

Bence sevgi dili, insanların birbirlerini anlamasıyla başlamaktadır.

Hangi ilişki olursa olsun, birbirine empati kurmayan ve birbirini dinlemeyen ilişkiler askıya alınmaya mahkûmdur. Çünkü ilişkiler, empati göstermeye çalışan bireylerin oyun yuvasıdır. Çünkü ruhsuz insanlar ilişki kuramaz. Hep sorun çıkar. Robot insanlar gibi sürekli mantık ve kurallar çerçevesinden bakılırsa o ilişkide hep duygusal doyum az olacaktır.

Çünkü insanlar bir ilişkide en çok anlaşılmak için çabalar. Ama karşı taraf anlamadığında daha çok kırılır.

Zaman ne çabuk geçiyor, değil mi? Artık haftalar tek bir günmüş gibi hissediyoruz. Her şeyi daha çabuk unutuyor, yaşadıklarımızın üzerinde yeterince duramıyor ve olayların derinliğine inemiyoruz. Özellikle gündemdeki konulara birkaç dakika ayırıyor, ardından hayatımıza kaldığımız yerden devam ediyoruz. Çünkü anlık tepkiler veriyoruz. Biz de olayların hızıyla kayboluyor, ertesi gün “Acaba o neydi?” diye düşünüyoruz.

Mesela, “Dün akşam yemeğinde ne yediniz?” diye sorsak durup düşünmek zorunda kalırız. Çünkü hayatımız öylesine yoğun bir bilgi bombardımanına maruz kalıyor ki nefes alacak zamanı ancak uyurken bulabiliyoruz. Gerçi uyumadan önce bile enformasyon patlamasının içindeyiz.

Bir dakikalık reels videoları bile bilgi bombardımanı, bizi giderek yüzeyselliğe doğru sürüklüyor. Oysa yüzeysel bilgi; irdelenmemiş, üzerinde düşünülmemiş ve zihinde yeterince işlenmemiş bilgidir. Böylelikle bilgiler bir kulağımızdan girip diğerinden çıkıyor. Bilgiye ulaşmak kolaylaşıyor ancak onu anlamlandırmak ve özümsemek giderek zorlaşıyor.

Bazen kendimizi hayatın yoğunluğuna o kadar kaptırıyoruz ki düşünmeye bile fırsat bulamıyoruz. Bir dakika durup “Neler oluyor?” diye sormaya dahi cesaret edemiyoruz. Çünkü yorgunluk ilmek ilmek, zehir gibi bedenimize işlediğinde ne kadar uyursak uyuyalım kendimizi dinlenmiş hissedemiyoruz.

Öyle ki 24 saatten oluşan bir günün varlığından bile şüphe eder hâle geliyoruz. Saatler bu kadar hızlı geçerken geriye dönüp baktığımızda, koca bir günün içinde gerçekten ne kadarını yaşayabildiğimizi sorguluyoruz.

Evet, hepimiz yaşayanlar dünyasında iki ayaklı canlılarız. Lakin ne kadarımız gerçekten insanca yaşayabiliyor? İnsan onuruna yakışır bir yaşam sürmek sonuçta herkesin hakkı değil midir? Yaşam koşullarımızı sürekli meşgul olmak, bir şeylere yetişmek ve boş kalmamak üzerine kurduğumuz bu düzende düşünmeye bile zamanımız kalmıyor. Hızlı tüketimin normalleştirilmesi de cabası.

Sürekli her şeyi bir şekilde değerlendirmemiz, kendimize bir şeyler katmamız ve bunu mümkün olan en kısa sürede gerçekleştirmemiz gerektiği dayatılıyor. Bu başlı başına ironik bir durumdur. Çünkü insan, ne kadar akıllı bir canlı olsa da öncelikle içinde bulunduğu durumu idrak etmeli, yaşadığı düzeni sorgulamalı ve olan biteni bir mantık çerçevesine oturtabilmelidir.

Bu nedenle hızlı tüketim, yalnızca düzene ayak uydurma çabası değil, aynı zamanda takılan bir maskedir. Maskenin altında mutsuz insanlar olsa bile bu düzen artık insanın gerçek duygularından çok dışarıya yansıttığı görüntüyle ilgileniyor. Herkes maskesini özenle takıyor ki altındaki gerçek duygular ortaya çıkmasın.

Modern insanlar çok iyi oyunculardır. İnsanlar, sevmedikleri şeyleri seviyormuş gibi yaparak, benimsemedikleri düşünceleri kabul ederek ve bazı durumlara sessiz kalarak sürüden uzaklaşmamaya çalışıyor. Çünkü bu düzende aykırı düşünmek, neredeyse aptallık olarak görülüyor. Üstelik rutinleşmiş hayatlarımızda artık birer robot gibi yaşamaya başladık. Sanki bütün kodlarımız önceden yazılmış, yalnızca verilen komutları yerine getiren insansı robotlara dönüşmüşüz. “Bugün şunları, bunları yapmazsan şu olur.”, “Her gün kalk ve güne böyle başla.” gibi telkinler, sürekli aynı yolları tercih etmemize neden oluyor.

Farklı yollarla karşılaştığımızda ise afallayıp “Bu nedir, böyle bir şey nasıl olur?” gibi sorularla tepki gösteriyoruz. Çünkü alıştığımız düzenin dışına çıkmakta zorlanıyoruz. Bilgileri hızla zihnimize enjekte ettiğimiz için bir bakıyoruz, kendimize yarayacak bilgiyi yalnızca beynimizde misafir etmişiz. “Neredesin?” diye bağırsak da o çoktan misafirliğini tamamlayıp gitmiştir. Çünkü biz ona gerekli özeni göstermemiş, zihnimizde kalıcı bir yer açmamışızdır.

Örneğin, yeni şeyler yapmaya başladığımızda “Yine mi rutinden ayrılıyorsun?” şeklinde tepkilerle karşılaşabiliyoruz. Çünkü beyin, alışkanlıklarına ve konforuna ne kadar bağlanırsa yeniliklere karşı o kadar direnç gösterebiliyor. Bizi öylesine bir hız endeksine alıştırdılar ki hız, artık hayatın vazgeçilmez bir koşuluymuş gibi algılanmaya başladı.

Trafikte bile bir dakika tahammülümüz kalmadı. Yeşil ışık yandığında öndeki aracın hemen hareket etmesini bekliyoruz çünkü kaybedecek zamanımız yokmuş gibi hissediyoruz. Ya da her gün yürüdüğümüz sokakları bir kez olsun dikkatlice incelemeye fırsat bulamıyoruz. Yolda insanlar artık birbirlerinin yüzüne bile bakmıyor. Kimi telefonundan bilgi bombardımanına maruz kalıyor, kimi başı öne eğik, hızlı adımlarla yoluna devam ediyor.

Çünkü herkesin sürekli bir acelesi var. Kimi okuluna, kimi işine, kimi hastaneye yetişmeye çalışıyor. Oysa hayatımız neredeyse bütünüyle bir yerlere yetişmeye endekslenmiş durumda. Sürekli koş, yetiş ve yap! Güzellikleri fark etmemize bile fırsat tanınmıyor. Çünkü zaman hızlı akıyor ve senin de hayata bir karınca gibi hızlı ayak uydurman bekleniyor.

Sürekli yetişme arzusu, belki de anı yaşamanın en büyük düşmanlarından biri. Örneğin, toplumun dayattığı yaşam kalıplarında her şeyin bir zamanı olduğu düşüncesi hâkim. Lakin hepimiz aynı şartlarda mı yaşıyoruz, aynı düşüncelere mi sahibiz? Mesela neden evlilik için özellikle 20'li yaşlar bir dönüm noktasıymış gibi empoze ediliyor? Önce işini bul, sonra şunu yap, bunu gerçekleştir ve evlen… Peki, bütün bu hıza neden ayak uydurmak zorundayız? Geri kalmamak için mi, yoksa toplumsal kıyaslamalarda damgalanmamak için mi?

Her şeyin bu kadar hızlı tüketildiği, düşünmeye ve derinleşmeye fırsat bırakılmadığı bir düzende bizlere neden özgür iradeye sahip bireyler olduğumuz söyleniyor? İşte asıl kandırmaca belki de burada başlıyor. Özgür olduğumuzu düşünürken aslında başkalarının belirlediği zaman çizelgelerine göre yaşıyoruz. Kendi hayatımızın kararlarını verdiğimizi sanırken toplumun beklentilerine, sistemin kurallarına ve bitmek bilmeyen başarı ölçütlerine göre hareket ediyoruz.

Bizler, kendi hayatımızın fabrika işçilerine dönüşmüş durumdayız. Sistem ise başımızdaki patron gibi sürekli aynı şeyi söylüyor: “Daha hızlı ol! Bak, diğerleri neler yaptı. Sen hâlâ geride kaldın!”

Sürekli bir yönlendirme var ve senden sanki bir Arap atı gibi o sistemi takip etmeni istiyorlar. Bıraktığın anda aslında bu dünyadan değilmişsin ve geride kalmış, alaturka kafalı biriymişsin gibi görülüyorsun. Oysa derinlik öyle basit bir kelime değildir; bu hayatı anlamlandırma ve kendini bulma savaşının en büyük yardımcısıdır. Manipülasyonun da en büyük düşmanıdır. Bir insan bu hayatı ne kadar sağlam anlamlandırır ve derin düşünürse sistem de onu o kadar zor kandırır. Şimdilerde herkes hızın ve yüzeyselliğin birer kurbanı ve yorgun bir toplumun parçası. Kime sorsam “Çok yorgunum.” diyor çünkü hep bir şeylere yetişmeye çalışıyorlar. Üstelik bu yarışın ölene kadar sonu yok!

Peki, bütün bu koşuşturmanın sonunda kendimize ne kalıyor? Tüketilmiş zaman, birikmiş yorgunluk ve belki de hiç yaşayamadığımız bir hayat…

Hiç düşündünüz mü? Herkesin aynı düşündüğü bir toplum sizce gerçekten düşünüyor mudur? Yoksa totaliter bir devletin ideolojisi altında ezilen bir ayak takımına mı dönüşmüştür?

Peki, neden bazı ülkelerdeki iktidarlar eleştiriye tahammül edebilirken bazıları eleştiriyi bir tehdit olarak görür ve iktidarlarını kaybetme korkusuyla baskı politikalarını artırır?

Totaliter devletin en önemli özelliklerinden biri, baskı aygıtları üzerinde tahakküm kurmasıdır. Sürekli halka korku tohumları eken, toplumsal ayrışmaları körükleyen ve karizmatik bir lider kültü yaratan siyasi bir rejimdir.

Korku ile ölüm, aynı frekansta titreşen iki olgudur. İnsanlar yoğun korku hissettiklerinde savunmasız hâle gelir ve daha kolay manipüle edilirler. Bireylere, “Devlet varsa sen de var olabilirsin.” düşüncesini enjekte ederler. Devlet baba olgusu üzerinden bireylerin ellerindeki tüm özgürlükleri almaya çalışırlar.

Totaliter rejimlerde apolitik kalamazsınız; size empoze edilen düşünceleri ölümüne savunmakla görevlendirilirsiniz. Totalitarizm kavramı, 1923 yılında İtalya’da ortaya çıkmış ve zamanla faşist yönetim anlayışının tanımlanmasında kullanılmıştır. Bu anlayış, kitlelerin ideolojik bağlılık etrafında seferber edilmesine ve liderlerine holiganlık yapmalarına zemin hazırlar.

Totaliter sistemlerde liderin her şeyi bildiği, halkı için çalıştığı ve olağanüstü özelliklere sahip olduğu düşüncesi benimsetilerek lider neredeyse tanrısallaştırılır. Halkın evlerine dahi giren bu ideolojik anlayış, insanların düşüncelerini ve gündelik yaşamlarını şekillendirmeye çalışır. Haberler ve radyolar aracılığıyla liderin düşünceleri sürekli tekrarlanır ve meşrulaştırılır. Böylece insanların üzerinde tahakküm kurmak, yalnızca zor kullanmaya değil, aynı zamanda rıza üretmeye de dayandırılır.

Artık halk, kendi elleriyle intihar urganını devlete teslim etmiştir. Bunun gönüllü bir rıza olarak sunulması, bireylerin haklarına da pranga vurulduğunun kanıtıdır.

Özellikle bunu, bireyler arasında ortak bir düşmanlaştırma yaratarak gerçekleştirirler. Baskı aygıtlarının kontrolü sağlamak için en sık başvurduğu yöntemlerden biri, “biz ve onlar” ayrımını insanlara enjekte etmektir. İnsanlara ne kadar çok korku, belirsizlik ve düşünce enjeksiyonu yaparsanız kazanan siz olursunuz. Çünkü hiç kimse belirsizlikler içinde yaşamayı sevmez. İnsanlar, kendilerine bir güvenlik alanı oluşturabilmek için ait hissedebilecekleri bir topluluk arayışına girerler. Liderler bu zaafı iyi bildiklerinden, insanları manipüle etmek de onlar için o kadar zor olmamaktadır.

Peki, baskı aygıtlarının bu kadar yoğun olduğu bir ülkede yaşayan insanlar, sırf beyinlerini kullanmadıkları için mi susmaktadır? Yoksa seslerini çıkarsalar bile çaresizlikleri yüzlerine vurulduğu için mi hiçbir şey yapamamaktadırlar?

Örneğin, Kuzey Kore hâlâ totaliter bir rejimle yönetiliyor. Oradaki insanlar sizce bu durumdan gerçekten çok mutlu mu? Yoksa bir suskunluk sarmalına mı hapsedilmiş durumdalar?

İfade ve düşünce özgürlüğü bir ülkede alınırsa ve insanlar buna yavaş yavaş inandırılırsa aslında çaresizliğin ve umutsuzluğun da kitabı yazılır. İnsanlar, hakları üzerinde söz söyleme inancını kaybeder ve var olan anayasayı da liderlerin ağzından öğrenirler. Böylelikle yaşayan ölülerden farkları olmaz.

Sizce totaliter sistem birden mi gelir, yoksa tohumları atılırken insanlar bunun farkında olmaz mı? İlk önce yavaş yavaş bu durum yapılır ki insanları korkutmasın. Çünkü birden değişen sistem karşısında insan, “Ne oluyor?” diyebilir. Ama en sinsi olanı da devletin işlediği suçların sessizce meşrulaştırılmasıdır. Sonuç olarak devlet, bir tüzel kişiliktir ve halkına karşı bir sorumluluğu vardır. Fakat bu rejimleri benimseyen liderlerde bu kanunsuzluklar göz göre göre yapılır.

Totaliter liderler, yasama, yürütme ve yargıyı ellerinde bulundurmayı kendilerinde bir hak olarak görürler. Aslında en çok korkanlar, tüm tuşlara basar. Bunlar da halktan korktukları için kendilerini halktan üstün görür, itaat edilmesini bekler ve üstelik en ufak bir tehlikeyi bile kaldıramazlar.

Karizmatik liderlerin hitabet ve retorik sanatı iyidir. Böylelikle geniş çevreden bakmayan kişiler için büyüleyici bir konuşma gibi gelir. Hepimiz 2 + 2 = 4 diye biliriz, lakin totaliter sistem bildiklerimizden şüphe ettirecek bir duruma getirir. “Hayır, 5!” dedirtirler. Kendi gerçekliğiniz ile oynamayı severler. Üstelik kendi gerçekliğiniz ile alay ederler. Étienne de La Boétie ‘nin söylediği gibi Zalimlerin gücü, kendilerine itaat edenlerden gelir. İnsanlar işte o zaman esaretin ve yenilginin esiri olurlar. Üstelik bu durum insanın sadece ruhu elinden almaz geleceğinde ondan sonraki gelenlerinde geleceğini elinden alır.

Odaklanamıyorum ve bu, çağın gerekliliğiymiş gibi üstüme sakız gibi yapışmış duruyor. Bu çağ, en modern dönem olarak kendini bize entegre etse bile ellerinde bizlerin ruhlarına ait kan lekeleri vardır.

En son ne zaman telefonunuzu kapatıp sadece kendinize odaklandınız? Kendinizin sıkılmasına ne zaman izin verdiniz?

Ben de son zamanlarda bu sorunu daha sık yaşamaya başladım. Aslında kendimi bildim bileli odaklanma konusunda güçlük çekiyordum. Çünkü duygularım o kadar karmaşık ki iç sesim bana hiçbir şey yapacak gücü vermiyor. Bu çağın etkisiyle, bir işi yaparken aynı anda üç işi birden yapmayı alışkanlık hâline getirdim. Resmen uyarıcılara ihtiyaç duymadan odaklanamıyorum. Ders çalışırken kullandığım fon sesleri ve meditasyon frekansları, odağımı artırmaya çalışıyorum. Çünkü odak kaybını sık sık yaşıyorum.

Sürekli iç sesimle, “Kızım, lütfen odaklan.” diyerek konuşuyor, vicdanımı da bastırmaya çalışıyorum. Çünkü yapmam gereken sorumluluklara ve artık yavaş yavaş büyüyen yüklere, hepsine birden Arap atı gibi yetişmeye çalışmak, insanın birazcık olsun nefes almasını unutturacak bir sistemin içine çekiyordu. Üstelik yavaş yavaş odak süremizin cenazesini kaldırmışken bu daha da zor oluyordu.

Çocukluğumdan beri bazı şeylere ya çok odaklanır ve derin düşünürüm ya da hiç odaklanmaz, önemsemem. Ortası yoktu. Çünkü sanırım motivasyonla ve kendi kurallarımla yaşamayı daha çocukken öğrenmiştim.

Çocukken erteleme alışkanlığım, “Kendimi iyi hissettiğimde başlamalıyım.” düşüncesiyle bağlantılıydı sanırım. Bu, o yaşlarda edindiğim ve bana en çok zarar veren alışkanlıklardan biriydi. Çünkü insan en çok kaçtığı şeylerin esiri olur. Sorumluluklardan kaçsan da ayağına yapışan bir sakız gibi seni bırakmaz. Sadece ertelersin. Sonra, “Aman, ne olmuş burada?” deyip kapıyı kapatmak, kaçmak istersin.

Oysa gece uyumak için odana gittiğinde o sorumluluk yığını üstüne çöküp “Ama biz buradayız be dostum.” diyecektir. Yani sanki kapının kilidi kırılmış ve onlarla baş başa kalmışsın gibi hissedersin.

Aslında bu yaptığımız, hayatımızdaki en büyük eksilerden biri olan kaçırma duygusudur. Elimize gelen her fırsata “Şu an değil, sonra kapımı çalın. Şu an enerjim yok.” demek ve doğru zamanı aramak birazcık ahmaklıktır. Bugün herkesin ağzında “doğru zaman” kelimesi vardır. Ama doğru zaman düşüncesi, sadece kendi bahanelerine inanmayı normalleştirme çabasının bir başka biçimidir.

İnsanlar sevgililerini bile “Doğru kişi değilmiş.” diyerek ayıklıyor. Ama kim belirliyor doğru kelimesinin standardını? Yanlış anlaşılmasın, ben oldurmaya çalışın demiyorum. Lakin ya “Doğru zaman değil.” diyorsak ve aslında tam zamanıysa ne olacak? Benim anlatmak istediğim bu.

Zaman geçtikçe pişman olursanız ne olacak? İnsan, hayat hiç bitmeyecekmiş gibi davranıyor. Oysa bir gün kapımız tık tık çalındığında ve bu dünyada bize ayrılan vaktin sonuna geldiğimiz söylendiğinde ne yapacağız? “Bir dakika, ertelediğim şeyleri yapmam gerekiyor.” mu diyeceğiz?

Mesela, ne zaman aklınızdan geçen bir şey için ertelemeden harekete geçtiniz, küçük de olsa bir adım attınız? Ya da benim gibi süslü süslü ajandalara yazıp bir gün yapmaya karar verdikten sonra rutininize, “Elveda, seni seviyorum ama benim enerjim yok.” mu dediniz?

Bunlar aslında herkesin yaşadığı durumlar. Ama kendinize ait sorumluluklarınızı yerine getirmezseniz kendinize nasıl bir hayat verebilirsiniz ki? Bir yerde okumuştum: Elinizden geleni kendiniz için yapmazsanız bir kurtarıcı bekleyemezsiniz. Bugün psikoloğa gittiğinizde bile onun elinde sihirli bir değnek yok. Aslında her şey sizin kendinizi kabul etmenizle başlıyor.

İnsan, kendisiyle yüzleşmekten ne kadar kaçarsa kendisini kurban, kurtarıcı ve zorba gibi hayatın farklı rollerine yerleştirir. Olayları kişiselleştirir ve gerçeklere olduğu gibi değil, kendi gözünden bakar. Çünkü kaygı düzeyimiz o kadar artmıştır ki kendi benliğimizden kopar, olayları olduğu gibi değil, kendi kaygılarımızın süzgecinden geçirerek yorumlarız.

Örneğin, yeni adımlar atarken daha kırılgan bir egoya sahip olabiliriz. Kırılgan ego, dışarıdan gelen onaylara bağımlı olarak benlik algımızı oluşturmamızdır. Kırılgan egoya sahip insanlar eleştiriyi kabul etmekte zorlanabilir, pasif-agresif davranışlar sergileyebilirler. Bu durumu yaşayan kişiler için harekete geçmek zordur. Eleştirilmekten korkar ve özellikle her adımda, “Aman, bir hata mı yapıyorum?” diye sorgulamaktan çekiniriz.

Yeni işler, yeni ortamlar, yeni olan her durum… Vücudumuz yeni şeyleri sanki bir virüsmüş gibi algılar. Hasta olmamak için kendi bağışıklığını kazanıp savaşmaya çalışacaktır. Lakin çoktan virüs vücuttaki hücrelere hücum etmeye başlamıştır. Yani her şey planladığımız gibi gitmeyebilir. Dünyada bile gündemler sürekli değişirken hayat nasıl değişmesin?

Bazen beklemediğiniz bir anda kapınız çaldığında onu içeri almazsanız hayat size fırsatlar sunmaktan vazgeçebilir. Sevilme ve sevme duygusunu bile erteliyorum, itiraf ediyorum. Ben, sürekli “Daha şimdi değil.” diyerek hayatımda birçok fırsatı kaybetmiş biriyim. Ama yol yakınken fark ettim ki ertelemek bir kaçış değil, bir kayıpmış. Her alanda ertelemek zehirli bir sarmaşıkmış.

Hayat bazen elimizde olmayan imkânlar tarafından şekillenen bir macera kutusudur. Bu kutuya şekil veren şeylerin başında yaşadığımız çevre ve kendimiz gelir. Kendi düşüncelerimizle, davranışlarımızla var olma savaşı verdiğimiz bu hayatta, yaşadığımız çevrenin etkileriyle birey olmaya çalışırız. Bu zorlu yolda bazen kafamız, bazen de yolumuz karışır. Bu da yetmezmiş gibi ülkenin çeşitli sorunlarıyla boğuşmaya başlayıp hayatta kalma savaşı veririz.

Gençler hakkında türlü türlü düşünceler var ama kimse bize neler yaşadığımızı, hangi var olma savaşını verdiğimizi, üstelik nelere maruz kaldığımızı sormuyor. Çünkü bizler tüp kuyruğunda beklemedik.

Bugün sokakta sorsak, “Türkiye’de genç olmak nedir?” diye, ne gibi cevaplar alırdık sizce? Hepimiz az çok tahmin edebiliyoruz.

Türkiye’de genç olmak, kendi var olma savaşını verirken hep yargılanmak ve sürekli kendisinden önceki kuşaklara kendini anlatmak için mücadele veren bir birey olmaktır. Bazen hiç görmediğiniz, tanımadığınız kişiler tarafından saçınızla başınızla, kıyafetinizle, küpenizle yargılanmaktır. Nefes alsanız “Neden alıyorsun?” diyen insanlar çıkacaktır sokaklarda.

Burası Türkiye! Kapısının önündeki pisliği temizlemeden karşı komşusunun çöpüne laf eden mutsuz insanlarla dolu bir yer.

Türkiye’de genç olmak, bazen okuldan zorla alınarak çalışmak zorunda bırakılan, umutlarını kaybeden, hayata daha gençken emeği sömürülerek tutunmaya çalışan kişilerden biri olmaktır. Eğer genç bir kadınsanız gençsiniz, evlenmek, çocuk yapmak ve aile kurmak zorundasınızdır. Çünkü toplum bunu size dayatır. “18 yaşına gelen bir kız eve yüktür.” diyenler, kendini geliştirmemiş ve kadınları obje olarak gören zavallı kişilerdir. Çünkü onlara da bunlar öğretilmiştir.

Herkesin kabul ettiği tabular doğru mudur peki? Toplumda savunulan olgular her zaman doğruları mı gösterir? Yoksa Tolstoy’un da dediği gibi, yanlış bir şeyin çoğunluk tarafından kabul edilmesi, onu yanlış olmaktan çıkarmaz mı?

Bu toplum, daha 17–18 yaşında kendini var etmek isteyen bir genci bir sınava bağlı bırakır. İnsanlar için o sınavdan aldığın puan kadar değerli ve başarılı gözükürsün. Komşunun kızı veya oğlu bu kadar puan almış, sen onun kadar olmadın tartışmaları başlar.Oysa bunlar sadece sayılardan ibarettir. Sürekli değişen sonuçlar, adeta sayısal loto gibidir. Senin kaç gece ağladığın, ne kadar emek verdiğin görmezden gelinir. Kıyaslamaların içinde boğulursun.

Gençleri sıkboğaz eden büyüklerle doludur hayat… Çünkü bizden öncekiler de bu tür şeylere maruz kalmış ve psikolojik şiddeti normalleştirmişlerdir.

Üniversiteye girdin, çok başarılı oldun, çeşitli eğitimler aldın, potansiyelinin en iyisini yaptın ve KPSS sınavına girdin. İyi bir puan aldın ama sonra çok değerli mülakat aşamasına geldin ve elendin. Çünkü burada çok değerli üst yöneticilerin veya onun bunun yakını olan kişiler tarafından rezerve edilmiş yerler vardır. Senin gibi birini o departmana layık görmezler. Çünkü o değerli kişiler, amcasının kızına ya da herhangi bir tanıdığına o yeri hediye etmiştir.

Bu durumdan dolayı birçok genç hayatını kaybetse bile bu onurlu kişiler işlerine devam etmişlerdir.Çünkü Türkiye, liyakatsizlikler ülkesidir. Bazı kimseler, “Mesleğimi onurlu bir şekilde yapıyorum.” derken alttan alta, kimse görmesin diye meşru tefecilik yapıyorlardır.

Bu ülkede insanların hayatlarıyla pinpon topu gibi oynamak adettendir. Her yerde artık yasal hukuksuzluklar kol geziyor. Belki de her düzende böyle olması adettendir. Çünkü yetkililer, parayı gördükleri an bu ülkenin çocuklarını görmekte zorlanıyorlar.

Türkiye’de genç olmak, bu düzene “Hayır, böyle gitmez!” dediğiniz anda çeşitli gruplar tarafından sözlü tacize ve farklı yaptırımlara maruz kalmaktır. “Şuna bak, ayaklar baş olmuş!” iddiasıyla baskı aygıtları tarafından ifade özgürlüğünüz elinizden alınabilir. Bu durum, devletlerin kırılgan bir egoya sahip olduklarını göstermektedir.

Türkiye’de birçok genç bu nedenle hayatına son verme noktasına geliyor. Bunun arkasında okul sorunları, cinsel sorunlar, katlanılması güç bir yaşamı değiştirme isteği veya çevredeki önemli kişileri cezalandırma düşüncesi gibi çeşitli etkenler bulunabiliyor. Gençlerde bu tür krizlerden önce öfke, yalnızlık, toplum tarafından anlaşılmama hissi ve gelecek endişesi gibi duygular görülebiliyor.

Şöyle bir örnek vereyim:

Üniversite yemekhanesinde kendini asan öğrencinin mektubu ortaya çıktı: “Türkiye’de gençler intihar ediyor her gün ama hiçbir şey değişmiyor.”

İşte budur demek istediğim.

Bu bahsettiğim olaylar, sadece gençlerin yaşadıklarının minimum düzeydeki örnekleridir.

Hepimiz bu yollardan geçiyoruz ve birbirimizi anlamak zorundayız. Eğer toplumun şu anki hâlinden şikâyet ediyorsak bu yalnızca gençlerin sorunu değildir. Bu düzenin bugünkü hâle gelmesinde bizden önceki nesillerin de sorumluluğu vardır. Çünkü şu anki toplumun yozlaşmasının ve adaletsizliğin sebeplerinden biri de sizlersiniz. Eserinizle gurur duymalısınız!

Gençleri yetiştiren bireyler ebeveynler değil mi? Eğitim ilk ailede başlamaz mı?

Evet, bazı sıkıntılar var ama her nesilde çürükler yok mudur? Sizin neslinizde hiç çürük yok mu? Elbette her kuşak çeşitli sorunlarla doludur. Ama bu kadar şikâyet ediyorsanız siz de gençliğinizi yaşayamadığınız, bastırdığınız duygular ortaya çıktığı için gençleri yargılıyorsunuz. El âlem ne der diye yaşadığınız için!

Sizden daha cesur olan gençlerin de önüne taş koyuyorsunuz. Yapmayın!

Geleceğe yön verecek gençler… Bizi bu kadar hayata karşı küstürmeyin. Sizi küstürenler nedeniyle böyle nefretle bezenmiş bir ruha sahipseniz sizde sorun vardır, karşınızdakinde değil.

Gençlere laf atarken şunu unutmayın:

Üzüm baka baka kararır.

Eskiden alınan ürünler, kimse görmesin, başkasının canı çekmesin diye kese kâğıdına sarılırdı; çünkü herkesin alım gücü yoktu. Sofradaki yemeği paylaşmak, yemeği daha lezzetli kılardı. Ansızın çalınan kapıların ardında çoğu zaman komşudan gelen bir tabak olurdu.

Her mahallede, komşu teyzelerin binbir zahmetle yaptığı böreklerin kokusu tüm sokağı sarardı. Çünkü komşusu açken tok yatılmazdı. Başkasının acısına gülünmez, mutlaka bir çare aranırdı. Mehmet, zar zor biriktirip aldığı takım elbiseyi komşunun oğluna verirdi ki iş görüşmesine gidebilsin.

Yokluk vardı; belki de insanlar bu dayanışmalar sayesinde bir nebze olsun nefes alabiliyordu. Ayşe, yeni aldığı ayakkabılarına bakıp gülümserdi. Çünkü onun çeşit çeşit ayakkabıları yoktu; tek tük vardı. Sefalet vardı o zamanlarda… Peki ya şimdi yok mu? Vardı elbet. Ama o günlerde duygular daha samimiydi.

Kemal’in sevdiceğine günlerce yazdığı aşk mektubunda gizliydi o tatlı heyecanlar… Ahmet ise sol harekete gönül vermiş, gözü kara bir gençti. Ülkeyi emperyalizmin tutsaklığından kurtarmak istercesine durmadan çalışıyordu. “Bu vatan bizim, bu insanlık bizim,” diyerek mahallede etrafına toplanan insanlara bu kara düzeni anlatıyordu. Ve haklıydı.

Şimdi dönüp bakıyorum da, hiçbir şey değişmemiş gibi; ezilen hep halk oluyordu. Zeynep ise “Ben okuyacağım, insanlığa bir şeyler katacağım,” diyerek kitaplarını elinden düşürmeyen bir gençti. Sabahattin Ali’ye, Orhan Kemal’e âşıktı. Nâzım Hikmet’in “Sen yanmasan, ben yanmasam…” dizelerini odasına asan deli dolu bir gençti.

Gözlerinde vatan aşkı, gençliğin verdiği cesaretle attığı her adımda umut taşıyan bu genç, geleceğe inatla bakıyordu. Fatma Teyze’nin “kadın dediğin” diye başlayan sözlerine karşı çıkışı hâlâ kulaklarımdaydı. Mahallenin muhtarı gibi, herkesin derdine çözüm arardı.

Rüstem Amca sayesinde alaturka müziğin melodisi tüm mahalleyi sarardı. Koltuğundan pek kalkmaz, gözlüğünü takar; ya radyodan alaturka müziği dinler ya da günlük gazetesini okurdu. “Ne olacak bu memleketin hâli?” diye söylenirken, bir yandan da dertli dertli sigarasının dumanını savururdu. Bir an gülümseyen o sevecen yüzü, bir anda dalgın ve düşünceli bir hâl alırdı.

O günleri hatırlıyorum da, Rüstem Amca’nın topluma dair verdiği öğütlerin ne kadar haklı olduğunu şimdi daha iyi anlıyorum. Pek de bir şey değişmedi. Emperyalizmin ve tekelleşmenin yarattığı bu bataklıkta, boğuldukça boğulduk. Üstelik o samimi duyguları da tükettik. Çünkü samimiyet artık saflık sayıldı; herkes maskesiyle dolaşmaya başladı. Bunun adına da “cool” tavırlar dedik. Eskiden aşırılık değil, mütevazılık vardı. Oysa şimdi sosyal çürümenin tam ortasındayız. Her gün insanlık kavramını oluşturduğu yapı taşlarına veda ediyoruz… Çünkü manevi duygulardan çok maddi duygulara tapıyoruz

Bu dünyada her şeyin bir anlamı vardır. Evrende olup biten her şeyin bir hikâyesi ve amacı vardır. Peki, renklerin kültürler arasındaki karmaşası nedir? Hadi gelin, renklerin hayatımızı nasıl etkilediğini bir de benim gözümden inceleyelim.

Her rengin aslında vücudumuza ve ruhumuza bir anlam verdiğini hep düşünmüşümdür.

Kapitalist düzen bizlerin renklerini çalmaya çalışsa da insan renklerle anlam bulur. Minimalizm, renklerimizi tek tipleştirerek özgünlüğümüzü elimizden alır. Resim yaparken bile renklerin birbirine selam verdiğini ve bir bütünlük oluşturduğunu izleriz. Burası sanki ruh hâlimizin renklerle bütünleştiği yerdir.

Bizim dilimizdeki “renk” kelimesi Farsçadan gelmektedir. Bu kelime aslında tüm hayatımızı kapsar. “Hangi renk kıyafet bugün bana yakışır?” ifadesi bile bugün hangi rengi vücuduma misafir edeceğim anlamına gelir.

Renkler aslında bir duygunun ve kültürel mirasın simgesidir. Örneğin, Anadolu’da bazen şu lafları duyarsınız: Sizi çok eleştiren ama kendi kapısının önündeki pisliğe bakmadan başkasına “Ne kadar pis!” diyen birine şöyle derlerdi: “Tencere dibin kara, seninki benden kara.” Bu sözle eleştirilere karşılık verirlerdi. Buradaki kara renk, aslında hatalı ve kusurlu olmayı ifade ederdi.

Ya da her şeyin vaktinde olmasını anlatırken şu sözü kullanırlardı: “Sarı saman vaktinde olur.” Bu gibi cümleler, insanların renklerle ve doğayla ile ne kadar özdeşleştiğinin birer kanıtıdır. Renkler, insanların ruhuna ilmek ilmek duyguların işlenmesidir. Duygular renkler ile iş birliği yapar.

Anadolu’da sarı rengin solgunluk, hastalık ve ayrılıkla ilişkilendirildiği inançlar vardır. “Bir insanın yüzündeki solgunluğu, sarının diliyle anlatırlardı: ‘Sararıp solmuş.’’derlerdi.Oysa başka bir yerde aynı rengin bambaşka bir anlamı olabilir. Örneğin, Hollanda’da sarı renk sadakat ve sevginin simgesi olarak yorumlanır. Her toplumda renklerin, kültürlere sessizce işlenmiş bir hikâyesi vardır. Her coğrafyada farklı normlarla karşımıza çıkmaktadırlar. Yeter ki renklerin ardında saklı kalan hikâyeleri ve her coğrafyanın kendine özgü ruhunu görebilelim.

Peki, bu farklılaşmalar neden olur? Bizlerin inanç sistemleri ve gelenekleri, renkleri anlamlandırma biçimimizi şekillendirir. Dünyayı anlamlandırırken bakış açılarımızı etkileyen inançlar, gelenekler ve kültürler; bizi ve çevremizi ilişkilendiren yapı taşlarıdır. Böylelikle toplumlarda insanlar ortak değerler etrafında buluşur ve ortak bir kültür oluşturlar.

Bizim ülkemizde cenaze olduğunda yas, matem ve üzüntüyü ifade etmek için siyah giyeriz. Jainizm’de ise durum farklıdır. Jain topluluğunun bazı geleneklerinde beyaz, saflık ve arınmayla ilişkilendirilir. Bu nedenle beyaz kıyafetler tercih edilir.

Bizler renkleri sadece görmeyiz; renklerin altında yatan derin kültürlere de şahitlik ederiz. Osmanlı sarayındaki kadınlar da mor renkli kıyafetler giyerlerdi. Mor, sıradan bir kumaşın rengi değildi; iktidar mücadelelerine tanıklık eden bir kumaşın ta kendisiydi. Saraydaki kadınlar, ihtişamlarını ve toplumsal konumlarını yansıtan kıyafetlerinde bu rengi de tercih edebiliyordu. Üstelik mor, elde edilmesi ve tedarik edilmesi kolay olmayan renklerden biriydi. Böylelikle mor, iktidar savaşlarına eşlik ediyor, bir nevi rakiplere gözdağı veriyordu.

Renkler dünyası o kadar karmaşık ki basit gibi duran bir kelime olsa bile içine girdiğinde kendini dipsiz bir kuyuda buluyorsun.

Geçenlerde mavinin huzurun ve güvenin simgesi olduğunu düşünürken Picasso’nun hiç de öyle düşünmediğini gördüm. O, bir dönem maviyi depresyon ve melankoliyle ilişkilendirmiş, hatta “Mavi Dönem” olarak anılan bir sanat akımı başlatmıştı. Yaklaşık üç yıl boyunca mavi tonlarının hâkim olduğu eserler ortaya koymuştu.

Depresif duyguların mavi renkle bütünleştiğini görmek beni şaşırtmıştı. Çünkü mavi, benim için özgürlük ve güven veren bir liman gibiydi. Sonra şu kanıya vardım: Aynı ayın altında olsak bile gökyüzündeki ve yeryüzündeki renkleri farklı yorumlarız. Çünkü bizler farklı düşünen beyinleriz; her birimiz aslında biriciğiz.

Renkler, duyguların sessizce ifade edilişinin mirasçılarıdır. Sessiz ama derin ve simgesel bir arayışın ta kendisidirler. Bir renkten fazlasıdırlar; hafızanın varisleridir. İnsanlarda derin düşünceler uyandıran, onları geçmişe ve kendi iç dünyalarına götüren renkler, aslında varoluşsal bir kimliğin de ta kendisidir.

Yaşadığımız deneyimler de renklerin üzerindeki anlamları etkiler. Bizlerde ve toplumlarda oluşan çağrışımlar, renklerin anlam bulmasında önemli bir yere sahiptir. Renkleri anlamlandırma çabamız, aslında karmaşık olan insan beyninin dünyayı biraz olsun somutlaştırma arayışıdır. Özellikle bu durum, insanı insan yapan iletişimden kaynaklanmaktadır. İnsanların kültürlerarası ve kişisel iletişimi, aslında bir nevi kendilerini ifade etme şeklidir. Bazen bizler susar, renkler konuşur. Renklerin dili aslında bizim ruh hâlimizden, davranışlarımızdan ve kültürel mirasımızdan ipuçları verir.

Ah, bu hayat karmaşık bir labirente benziyor. Ama eninde sonunda kaybolsan da bir yolunu buluyorsun. Acil çıkış kapısını bulduğunda, “Koş, Koş Zeynep!” diyordum. Ama tüm kaçışlar iyi bir sonla mı biter, diye düşünürken aslında bunun konfor alanı ile ilgili olduğunu fark ediyorum.

Örneğin, rahat etmediğin bir yerde oturmak gibi… Sanki altında çiviler varmışçasına rahatsız edici bir his uyandırıyor. Yani kim otursun tehlikeli gördüğü bir yerde? Beyin tam olarak bunu hissettiğinde, “Kaç oradan!” demeye başlıyor.

Ama her şeyi kontrol edebilen canlılar değiliz. Çünkü bizler öyle olsaydık yanlış duraklarda inip “Burası neresi?” diye sormazdık. Burası tesadüflerle dolu bir yer. Her gün bambaşka bir macerayla karşılaşırız. Sokaklarda bile günde kaç kişiyle tanışır, konuşur, karşılaşırız. Bunların hepsi tesadüf mü? Bence değil. Hayatın ta kendisi olan tevafuktur.

Bence hayatımızda olan her şey evrenin bize bir mesajıdır. Bizler bu mesajları topladığımızda bir sonraki bölüme geçebiliriz. Yani ne kadar kendimizi kalın duvarlar arasında güvende hissetsek de bu bizden çok şey götürür. Ufak bir sorunda bile beyin, “Aman, neler oluyor? Deprem mi oluyor?” diyebilir. Ve kendimizi, kendi kabuğuna çekilen bir kaplumbağa gibi konfor alanımızda bulabiliriz.

Yıllarca bize “Güvende olduğunuz yer konfor alanınızdır.” dediler. Lakin bunun bizi tembelleştirdiğini kimse söylemedi. Konfor alanı, evet, kendi dünyanda kraliçe gibi yaşamaktır. Lakin dışarıda bir adım atmaya bile korkmaktır. Bize verdikleri imkânlar kadar bizden götürdükleriyle de doludur.

İtiraf ediyorum; ben de bazen konfor alanının kurbanı oluyorum. Sebebi ise mükemmeliyetçilik. Oysa hayat hata yaparak öğrenilir. Peki, bizleri bu kadar pasifleştiren bu durumu neden beyin dostuymuş gibi kabul ediyor?

Oysa konfor alanı benden çok şey aldı. Özellikle disiplinsizliği ve erteleme hastalığını beraberinde getirdi. Beynim artık baskıya tahammül bile edemez hâle geldi. “Aman be, bu da nereden çıktı?” diye beynime sinyal gönderirken buluyorum kendimi. Aslında beynime de kızamıyorum çünkü duygular ona baskı yapıyor. O da ne kadar akıllıymış gibi gezinse de duygularının esiri oluyor.

Duygular güzel şeylerdir, insanı dinç tutarlar fakat dengeli bir terazide olmalıdırlar. Yoksa beynin kendini korumaya alması olağan bir durumdur. Bazen biz bunu fark etmesek de konfor alanı, hayatımızda sinsi ilerleyen bir hastalık gibidir.

Örneğin, sınıfta hep aynı yerde oturmak, sürekli aynı koltuğu seçmek, tanımadığın insanlara selam vermemek, yeniliklerden ve onların getirdiği karmaşadan korkmak… Daha az eforla dopamin alabilecekken uzun vadeli bir hedef için çaba harcamayı aptallık olarak görmek ve zamanını sahte dopamin kaynaklarına harcamak. Ait olmadığın bir mesleğe aitmiş gibi davranarak yanlış yapbozun parçası olmaya çalışıp bütünün ahengini bozmak.

Oysa bütün korkuların ardında, konfor alanını kaybetme korkusu yatar. İnsan, alıştığı davranışları zamanla alın yazısı gibi benimser. Oysa insanı en çok tembelleştiren şey, bu hayattaki kesinlik duygusudur.

Oysa bazen kaybolmak gerekir ki yeni yollar keşfedilsin. Sürekli aynı yolları kullanırsak diğer yollardaki güzellikleri nasıl göreceğiz? Hem de zamanımız bu kadar kısıtlıyken… Bazen insanın kaybolup kendisini bulması lazım. Belki de o kaosun altında sana verilen bir ders vardır. Sen, “Bu nereden başıma geldi?” dersin lakin evren sana hayatını değiştirmek için bir fırsat yollamıştır.

Sen bakış açını değiştirmediğinde, “Bataklığa girdim, çıkarın beni dostlar!” dediğinde kimse seni duymamıştır bile. Çünkü insan kendine yardım edemezse kimse edemez. Karşımızdaki insan ne derse desin, değişim sadece insanın düşüncelerinde ve ruhundadır.

Konfor alanından çık demek kolaydır. Fakat o insanın korkularıyla yüzleşmesi acı gerçeklerle karşılaşması demektir. Çünkü insan, zayıflıklarını kabul etmekte zorlanan bir canlıdır. Fakat zayıflıklarını fark edip adım attığında asıl o zaman olgunlaşacaktır.

‘Bir dakika, ben ne yapıyorum?’ dediğinde bir şeyler değişecektir. Küçük öz farkındalıklar değişimin sesidir. Bu ses bütün vücudumuzda yankı yaparak her bir farkındalığımızın bir düşünceye dönüşmesini sağlayacaktır.

Herkese merhabalar, nasılsınız? Bugün size çok farklı bir gelenekten bahsedeceğim. Belki birkaçınız bu geleneği duymuştur. Her yıl Meksika’da kutlanan Ölüler Bayramı’nın neden kutlandığını biliyor musunuz? Hadi gelin, bu geleneği bir de benim gözümden inceleyelim.

İspanyolca adı Día de los Muertos’tur. Bu gelenek, çok eski medeniyetlerin tozlu sayfalarından geliyor. Yani Azteklerden geldiği düşünülüyor. Çünkü ölülerin sadece unutuldukları an öldüklerine inanıyorlar. Eğer yaşayanlar dünyasında unutulan bir ölü varsa işte o zaman bu dünyadaki izlerinin silindiğine inanılmaktadır.

O yüzden Meksikalı birisi ölmekten korkmaz ama öldükten sonra sevdikleri tarafından unutulmaktan korkar.

Coco animasyon filminde şu cümleyi duyduğumda oturup tek tek düşünmüştüm: “Yaşayanlar şehrinde kimse hatırlamadıkça bu dünyadan da siliniyorsun.”

O unutuldu.

İnsan hep öleceğini bilerek yaşar lakin ölmekten çok, bıraktıklarına üzülen bir canlıdır. Özellikle sevdikleri tarafından sadece bir mazi olarak kalmaktan korkar.

Bir Meksika atasözünde şöyle denmektedir: “Nosotros no morimos, sólo cambiamos de casa, de cuerpo.” (Biz ölmeyiz, yalnızca evimizi, bedenimizi değiştiririz.) Ruhların her zaman sevdikleriyle olduğu düşüncesi vardır. Belki de bu inançla sevdiklerimizin özlemini daha az hissederiz.

Çünkü sevdiğimiz kişileri kaybetmek, insanın içini yangın yerine çeviren bir durumdur. Bu yangın bazen o kadar alevlenir ki kimse söndüremez. Gün geçtikçe kabuk bağladı sanırsınız ama her kabuğun altında iltihaplar oluşmuştur ve tüm vücuda yayılmıştır.

İnsanın aklı hep soyut olgular ile beslenmek isterken ölüm olgusunda soyuttan somutlaştırmak istemişlerdir. Bir günde değişen bu düzende belki de beyin mantık çerçevesinde inandırsın diye böyle bir gelenekleri vardır.

Ölüler Bayramı, UNESCO tarafından 2008’de Dünya Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alındı. Her yıl 1–2 Kasım arasında Meksika’da kutlanılmaktadır. 1 Kasım’da vefat eden çocuklar, 2 Kasım’da ise vefat eden yetişkinler anılmaktadır.

Ölüleri için her yıl sunaklar hazırlanmaktadır. Ölen kişinin fotoğrafı, sevdikleriyle beraber olan anıların fotoğrafları ve en sevdiği içecekler, yiyecekler konulmaktadır. Böylelikle “Biz seni unutmadık, iyi ki varsın.” demektir. Bu, kalpten hissedilen en önemli histir. “Senin varlığınla sevmiyorum, ruhunla seviyorum.” demektir.

Sunakların en önemli süsü ise “Cempasúchil”dir. Türkçede bu, kadife çiçeğidir. Ölülerin kokusuyla evleri bulduğu düşünülür. Özellikle bunu evlerin camlarının önüne de dökerler. Camları, kapıları açarlar.

Özellikle en güzel kıyafetlerin giyilip bir festival olarak kutlandığı bu bayram, mezarlıklarda şarkılar ile kutlanmaktadır. Sevdiklerine bu minnet duygusunu hissettirmektir.

Her yıl başka ülkelerden bile bu bayrama turistler gelmektedir. Mezarlıklar sessiz bir alan değil, sevdikleriyle insanların kavuştuğu yerlerdir. Korkulacak ve unutulacak değil, insanların koşup birbirine sarılacakları yerlerdir.

Sevgi, öldükten sonra da onu düşünmektir. Özlemini bastırmak yerine koşup mezara, “Seni hâlâ düşünüyorum.” demektir.

Neyse ki hepimiz ölümlü insanlarız. Bunun böyle olduğunu unutmadan, kaybettiğimiz sevdiklerimize koşup toprağına bir yıl bile olsa sarılmak gerektiğini anlatıyor.

Bazen mezarlıklara gittiğimde bakımsız mezarlıklar gördüm. Şimdi anladım ki mezarlık bakımı bile çok değerli bir sevgi gösterisi. Lütfen sevdiklerinizi unutmayın; yaşatın ki yaşasınlar. Başka evrende unutuldukları için üzülmüş olabilirler.

Bu yazı ile size ufak bir hatırlatma yapmak istedim.

Birkaç gündür Instagram keşfetimi baro seçimleri işgal etmiş bir şekilde, bir vatandaş olarak inceliyordum. Ülkemde canım hukuk ne âlemde diye düşünüyordum. Başka kurumları az çok haberlerden biliyoruz ama barolarda ne âlemde?

Bir açtım ki bir hanımefendi şarkı söylüyor. Abla, ülkede kadınlar katlediliyor, insanlar öldürülüyor; sen barodaki çayı sıkıntı ediyorsun.

Bazıları kendini anlatmaya çalışıyor, bazıları da “Aman kardeşim, böyle baro başkanı mı olur? Anayasa’nın 4. maddesine kimse dil atmaz.” diyor.

En dikkat çekeni ise bir vatandaş, çocuğunun katilini gelip sorduğunda “Burası yeri değil.” denmesidir. Peki, yeri neresi olacaktı? Bu insanlar yavrularının katillerini bulamadıklarında her gün acıları biraz daha yangın yerine dönüyor.

Oysa avukatlık, insanların haklarını savunmak ve hak arayışına girmek değil midir? Ülkede bu kadar kanunsuzluk, bu kadar uygunsuzluk varken insanların yanında olup “Aman kardeşim, burada bir durum var. Burada şu anayasa ihlal ediliyor, hâkim bey.” demek değil midir?

Görseniz artık barolar sanki miting yeri olmuş. “Oyları bana verin!” dercesine tam bir şölen; zeybekler havada geziyor. Elbette sevinebilirler. Lakin bu kadar miting havasına çevirmek anlamsızdır.

Çünkü dışarısı yangın yeriyken baro kendi yağında kavrulmaz. Bizlerin bu gibi durumlarda en çok hukuka ihtiyacımız var. Hukuk, bizim haklarımızı temsil eder. Haklar ise insanların huzurunun ve yaşamlarının güvencesidir.

Bizler vatandaş olarak bunları talep etmek hakkımızdır. Örneğin, Yusuf D.’nin kızının davasını sormak en doğal hakkıdır. “14 yaşındaki kızım öldürüldü. İstanbul Barosu benim kızımın davasında nerede?” diyerek isyan eden bir vatandaşın sesi neden duyulmuyor da saçma sapan şovmenlik olayları duyuluyor?

Bakın, alttaki sorunlar ne kadar halının altına serilse de halı artık eskidi, parçalandı. İlla gün yüzüne çıkıyor. Ben bir vatandaşım; sormak en önemli hakkım. Onca insanın da hakkını talep etmekteyim.

Çünkü haklar talep edildikçe var olur. Hukuk, kürsülerde söylenen sözlerle değil, sesi duyulmayanların yanında durmakla anlam kazanır.

İnsanların mevkii önemli değil, haksızlık varsa haksızlık demelidir. Bu ülkede hâlâ insanlar söyledikleri yüzünden içerideyse, ifade ve basın özgürlüğü yoksa bu da bir hukuksuzluktur.

Artık fark ettiyseniz, “Olur ya, öyle şeyler.” deyip kenarımıza çekiliyoruz. Çünkü hepimizde öğrenilmiş çaresizlik var. “Aman, hiçbir şey dokunmasın da bize dokunmasınlar.” diyoruz. Oysa bizler insanız ve haklarımız var.

“Anayasa mı?” diye soruyorlar. “Evet.” diyorum, gülüyorlar. Diyorlar ki: “Aman, ağzımızın tadı bozulmasın, Ali Rıza Bey!”