Մադագասկարի մայրաքաղաք Անտանանարիվուն 1981 թվականից հանդիսանում է Երևանի քույր քաղաքը: Հիմնադրվել է 17-րդ դարի առաջին կեսին մերինաների Անդրիանզակա թագավորի կողմից։ Մերինաների լեզվով քաղաքի անվանումը նշանակում է «1000 գյուղ» կամ «1000 զինվորների քաղաք»։ Անտանանարիվուում են գտնվում Մադագասկարի գլխավոր համալսարանները, կրթօջախները, գրադարանները և թանգարանները։

Անտանանարիվու (Antananarivo)

Այս գեղեցիկ քաղաքում կան շատ հետաքրքրաշարժ վայրեր: Դրանցից մեկը Անտանանարիվուի Ռովան (The Rovä of Antananarivo) է: Բլրի վերևում գտնվող Անտանանարիվուի Ռովան Իմերինա Թագավորության խորհրդանիշներից մեկն է: Թագավորական պարիսպի ներսում կա մի եկեղեցի, զանազան պալատներ՝ ներառյալ թագուհու պալատը: 1995 թ.-ին այրվելուց հետո Ռովան վերակառուցվեց և շարունակեց մնալ որպես մի վայր, որն արժե այցելել՝ վայելելու ներքևում գտնվող քաղաքի հիասքանչ տեսարանը:

Անտանանարիվուի Ռովան (The Rovä of Antananarivo)

Անտանանարիվուի Վերին քաղաքը (The Upper Town) տեղակայված է լեռան լանջին՝ Ֆարահովիտից մինչև Թագուհու պալատը և հայտնի է իր բազմազան և հագեցած ճարտարապետությամբ՝ ներշնչված բրիտանական և ֆրանսիական ոճերով: Փայտից փորագրված պատշգամբներն ու կարմիր աղյուսով տները կազմում են գունագեղ բլուրը: Բլրի գագաթից բացվում է հիասքանչ տեսարան:

Վերին քաղաքը (The Upper Town)

Անտանանարիվուի սրտաձև լիճը` (Lake Anosy), գտնվում է քաղաքի հարավային մասում: Հատկապես հաճելի է հոկտեմբերին, երբ նրա ափերին ձգվող ջակարանդա ծառերը ծածկված են մանուշակագույն ծաղիկներով: Ափին միացված կողմում՝ սալաքարերի վրա, կանգնած է մի մեծ ոսկե հրեշտակի արձան։ Ֆրանսիայի կողմից կառուցված արձանը՝ «Մահացածների հուշարձանը», նվիրված է Առաջին Համաշխարհային պատերազմի զոհերին։ Այս պահին խորհուրդ չի տրվում քայլել այս տարածքով, այնպես որ Անոսին գնահատելու լավագույն միջոցը Հաուտ-Վիլլ քաղաքի տեսակետներից դիտելն է:

Սրտաձև լիճ (Lake Anosy)

Անտանանարիվուում կարելի է այցելել Ցիբազա այգի, որտեղ գտնվում է բուսաբանական և կենդանաբանական այգին (The Botanical and Zoological Garden of Tsimbazaza):

Ցիբազայի բուսաբանական և կենդանաբանական այգին (The Botanical and Zoological Garden of Tsimbazaza)

Խոհանոցը

Խոհանոցի գլխավոր բաղադրիչը բրինձն է` համադրված մսով, պանրով, բանջարեղենով , ծովային ուտեստներով և տարատեսակ համեղ սոուսներով:

Կերակրատեսակները Ասիական երկներից մեծ մասին նման են, սակայն գլխավոր բնութագրիչն է համարվում կանաչ այրող պղպեղը, որը ավելացնում են բոլոր ուտեստներին:

Քույր քաղաքներ․ Անտանանարիվու was originally published in evnmag on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

ԵՐԵՎԱՆի նոր համարը պատմում է այն ամենի մասին, ինչ կարելի է տեսնել Երևանից դուրս․ համավարակի պատճառով մեր սահմանները դեռ փակ են, բայց փակ սահմանները տվել են Հայաստանով ճամփորդելու անսահման հնարավորություններ։

Թողարկումը պատրաստվել է «Իմ Հայաստան» ծրագրի, Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի, «Զբոսաշրջության և քաղաքաշինության» բարեգործական հիմնադրամի (TUF) աջակցությամբ:

Շապիկը ձևավորել է ԵՐԵՎԱՆի մշտական գործընկեր Սարգիս Անտոնյանը․ «Որպես հիմք ընդունեցի համարի «Մենք մերոնցով» վերնագիրը։ Հաջորդ քայլը եռագույնն էր։ Ընդ որում, վաղուց հայտնի փաստ է, որ մեր դրոշի գույները ահավոր բարդ կիրրառելի են դիզայնում, սովորաբար ոչ մի լավ բան չի ստացվում։ Բայց դե ոնց կանք, էդպես էլ պետք էր ցույց տալ։ Ամեն դեպքում, գույները երանգները փորձել եմ գույները մի քիչ ուղղել կոնկրետ առաջադրանքի համար, նաև ավելացնել սպիտակը․ վաղուց նկատել էի, որ կարմիր-կապույտ-ծիրանագույնը զգալի թեթևանում են, երբ ավելացնում ես սպիտակը, վառ օրինակ՝ Արցախի դրոշը։ Էլ ի՞նչ ունենք բացի եռագույնից՝ սարեր, ճամփաներ, երկինք։ Ու որ էդ ամենը անծայրածիր ու բազմազան՝ սուր, կլոր, ոնց ասես։ Ճամփեքը նկարում դեռ դատարկ են, բայց վստահ եմ, որ շուտով ստեղ մեքենաները լիքը կլինեն»։

Թողարկումն արդեն ցրվում է քաղաքում և հասանելի է առցանց։

ԵՐԵՎԱՆ #63. շապիկ was originally published in evnmag on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Տեքստը՝ Արեգ Դավթյանի
Լուսանկարները՝ «Զբոսաշրջության և քաղաքաշինության» բարեգործական հիմնադրամի
ԵՐԵՎԱՆ #63 | 2020

Քաղաքի հետ առաջին ձեռքսեղմումն արժե ունենալ Սրճարան #2-ում։ Դիլիջանի #Կոֆեկենտրոնը դիմավորում է քաղաք մտնողներին ավտոկայանի մոտ։ Դրական և ներդաշնակ միջավայր ունենալուց բացի Սրճարան #2-ը սոցիալական ձեռներեցության նախագիծ է, որն ուղղված է Դիլիջանի զբոսաշրջային ենթակառուցվածքների զարգացմանը, ինչպես նաև երիտասարդության սոցիալական գործունեության խթանմանը։ Այստեղ բոլոր աշխատողները 14 և ավելի տարիքի երիտասարդներ են, և իրենց աշխատանքի շնորհիվ ձեռք են բերում նոր գիտելիքներ ու գործնական հմտություններ, որոնք հետագայում կարող են ծառայեցնել իրենց և իրենց իսկ տարածաշրջանի զարգացման համար։

Երբեմն Երևանից գալիս են Դիլիջան պարզապես այստեղ մեկ բաժակ սուրճ կամ թեյ խմելու համար (և փորձելու համեղագույն շոկոլադե թխվածքը), բայց մենք, իհարկե, առաջարկում ենք կանգ չառնել այստեղ և շարունակել ծանոթությունը Դիլիջանի հետ։

Սրճարանի խաղաքարտերից մեկը քաղաքային լճի ֆանտաստիկ տեսարանն է։ Այնպես որ այստեղից հետո կարելի է շրջել ափով, լիարժեք զգալ բնությունը, վայելել դիլիջանյան մաքուր օդը (որը հետո դեռ երկար կկարոտեք տոթ Երևանում)։ Եթե սիրում եք կենդանիներ, կարող եք լճում ապրող ձկներին էլ կերակրել։ Նրանք շա՜տ շնորհակալ կլինեն։

Այնուհետև եկեք շարունակենք ճանապարհը դեպի Դիլիջանի զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոն: Այստեղ կարելի է ստանալ զբոսաշրջային ընդհանուր տեղեկություններ, ամրագրումներ կատարել, ստանալ զբոսավարի ծառայություններ, հուշանվերներ գնել, վարձակալել հեծանիվ, վրաններ ու արշավային այլ պարագաներ, ինչպես նաև պատվիրել հատուկ տուրեր։ Օրինակ՝ շատ հարմար է Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնից վարձակալել հեծանիվներ և Քաղաքային զբոսայգով մոտ 4–5 րոպեում հասնել «Վերև» պարանայգի՝ վայելելու ծառից ծառ արկածները։

«Վերևը» կատարյալ վայր է թե՛ մեծերի, թե՛ փոքրերի համար, ինչպես նաև ակտիվ սպորտի, էկոտուրիզմի և արկածասերների համար. մի խոսքով բոլոր նրանց համար, ովքեր փնտրում են ադրենալին, անմոռանալի արկածներ և վառ տպավորություններ։ Հայաստանի և տարածաշրջանի ամենաերկար պարանայգին (ընդհանուր 445 մ երկարություն)՝ 4 տարբեր բարդության ուղիով և յուրաքանչյուրը 10-ական առաջադրանքով, ստիպում է մասնակցին զգալ իրեն ինչպես Լարա Քրոֆթը կամ Ինդիանա Ջոնսը կամ էլ Սարդ-մարդը (կախված սեռից և կինոնախասիրություններից)։ Ուղիները նախատեսված են տարբեր տարիքի մասնակիցների համար (սկսած 6 տարեկանից և 120 սմ հասակից)։ Կա նաև ժայռամագլցման պատ՝ նախատեսված 4 տարեկանից բարձր այցելուների համար։

Իսկ «Ներքև»-ում, որը պարանայգու կից սրճարանն է, քեզ են սպասում ընկերներդ, 1 գավաթ սառը սուրճը, զովությունն ու լավ տրամադրությունը։ Այգին, ի դեպ, միայն այս հնարավորություններով չի սահմանափակվում։ Այն վերջերս ամբողջությամբ արդիականացվել է, բարեկարգվել, համալրվել նոր ժամանակակից կարուսելներով, զինվել բասկետբոլի խաղադաշտով, բացօթյա ամֆիթատրոնով և թենիսի սեղաններով։ Այգու ամբողջ տարածքը դարձել է հեծանվորդների լավագույն մարզվելու տեղը քաղաքում: Այլ կերպ ասած, Դիլիջանի քաղաքային զբոսայգում կարելի է անցկացնել ժամեր, եթե ոչ մի ամբողջ օր։ Կարևոր հավելում. պարանայգուց և կարուսելներից ստացված հասույթը հատկացվելու է Քաղաքային զբոսայգու հետագա բարեկարգմանը և քաղաքում այլ զարգացման ծրագրերի իրականացմանը։

Իսկ այսքան ակտիվությունից հետո արդեն կարելի է մտածել գիշերակացի մասին և ուղևորվել «Տուն Արմենի» հյուրատուն և առանձնատներ (Թոմի տները), որոնք, գտնվելով Դիլիջան քաղաքի հենց սրտում, չեն խանգարում կտրված լինել քաղաքի աղմուկից։ Իմիջիայլոց, «Տուն Արմենի» հյուրատունն արդեն մեկ տարի է համալրվել է ավանդական/տեղական ուտեստների ռեստորանով։

Ռեստորանի ճաշացանկի գլխավոր զարդերը, ասում են, տապակած կարտոֆիլն է ուրցով և գաթան։ «Տուն Արմենի» հյուրատուն-ռեստորանից բացվում է այնպիսի մի տեսարան, որը թույլ է տալիս ծանոթանալ քաղաքի տեսարժան վայրերին, հանգստանալ ծառերի գրկում կամ ուղղակի վայելել Դիլիջանի անկրկնելի բնությունը։

Իսկ հաջորդ օրը՝ Երևան վերադառնալուց առաջ, չմոռանաք մտնել MADE։ Դա արվեստների և արհեստների կենտրոն է, որտեղ տեղացի տաղանդավոր արվեստագետներն ու արհեստագործները, միմյանց օգնելով, ստեղծագործում և միջազգային շուկա են հանում իրենց ձեռագործ աշխատանքները։ Զբոսաշրջիկները կարող են իրենց աչքով հետևել այն ամենին, ինչ ստեղծվում է MADE-ում, նույնիսկ մասնակցել պրակտիկ աշխատանքներին։ Այստեղ հաճախ են կազմակերպվում վարպետության դասեր, որոնք էլ ավելի հետաքրքիր են դարձնում այցը Դիլիջան։

Էլ ինչ է՞ պետք, արի՛ Դիլիջան — եղա՞վ, Ջան

Այս ամենն առաջարկվում է Դիլիջանի զարգացման ծրագրի կողմից։ Ծրագիրն իրականացվում է «Զբոսաշրջության և քաղաքաշինության» բարեգործական հիմնադրամի (TUF) կողմից, որը 2020 թ.-ի հուլիսից ստանձնել և իրականացնում է «Հայաստանի զարգացման նախաձեռնություններ» (IDeA) հիմնադրամի զբոսաշրջության և քաղաքաշինության զարգացմանը միտված բոլոր ծրագրերը: Այս ծրագրերի փաթեթը ներառում է նաև Տաթևի, Գյումրիի, Արցախի և Երևանի զարգացման նախաձեռնությունները։ Հիմնադրամը մշակում է զբոսաշրջային և քաղաքաշինական նորարար ծրագրեր, խթանում է տարածքային կայուն զարգացմանն ու դիրքավորում Հայաստանը համաշխարհային քարտեզի վրա՝ որպես մրցունակ զբոսաշրջային երկիր։

Դիլիջանյան արկածներ was originally published in evnmag on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Խորհրդային Միությունում խրախուսվում էր հատկապես ներքին տուրիզմը։ Արշավներն ու ճամփորդությունները համարվում էին սովորական երևույթ։ Կային զանազան միություններ, իսկ աչքի ընկնողները ստանում էին հատուկ շքանշաններ։ Կար նույնիսկ հատուկ Տուրիստի օր։

Ինչպես և այսօր, ամենաշատ գովազդվող ուղղություններն էին Աղստևի հովիտը (Դիլիջանն ամենասիրված առողջարաններից էր), Սևանը, Գառնին (այն ժամանակ տաճարը դեռ վերականգնված չէր, տուրիստները զմայլվում էին բեկորներով), Լոռին (Հաղպատ, Սանահիտ, Օձուն, Ախթալա, Թումանյանի ծննդավայր Դսեղ), Սյունիքը։

Տուրիստական պաստառներ, 1950–60-ականներ was originally published in evnmag on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Տեքստը՝ Հասմիկ Բարխուդարյանի
Լուսանկարները՝ Riverside
ԵՐԵՎԱՆ #63 | 2020

Վերջերս ունեցածս երկխոսությունների մեծ մասը մոտավորապես այսպիսին էին․

— Գիտե՞ս Երևանում արդեն drive in կինոթատրոն կա՝ Riverside, ավտոյով գալիս ես ու առանց դուրս գալու նայում մեծ էկրանին:

— Հա՞, ինչ լավ ա, որտե՞ղ։

— «Նոյ» գործարանը գիտե՞ս, ըհը, էդտեղից դեպի ձոր տանող բուլիժնիկներով ներքև, հետո ձախ (աջ կողմում նախկինում «Երևանյան գիշերներն» էր, ավագ սերունդը կհիշի), գետի երկայնքով անցնող երկար ու մութ ճանապարհով գնալիս հեռվում կնշմարվեն նեոնային լույսերը: Այ էդտեղ է․ մեծ հարթակ «Մերիդիան» էքսպո կենտրոնի մոտ։

Գիտեի, որովհետև առաջիններից էի, որ գնացի ու տեսա, թե էդ ինչ բան է։ Կարծես 60-ականների ամերիկյան ֆիլմերից մի դրվագ լինի։ Սկսում ես երևակայել, թե ոնց է էկրանի առջև կանգնած մեքենայի մեջ Դենին խորամանկ, բայց անհաջող փորձեր անում համբուրել Սենդիին։ Թվում է՝ աղջիկը շուտով դուրս կցատկի մեքենայից, իսկ Դենին, նույն ինքը՝ Ջոն Թրավոլթան, իր բարձր, բրիոլինոտ սանրվածքով, լայն բակենբարդներով և կաշվե բաճկոնով կանցնի մեքենաների արանքով ու կերգի հանրահայտ «Սենդին»։ Վերադառնում ես իրականություն, երբ հայերեն խոսակցություններ ես լսում։ Իսկ իրականությունն էլ ավելի հետաքրքիր է։ Էդ մթնոլորտը հենց Երևանում է։

Նեոնային լույսերին հասնելուն պես ուղեփակոցի մոտ մեքենաներին դիմավորում են Արամն ու Բաբկենը, ստուգում գրանցումն ու ներս հրավիրում։ Հովհաննեսն էլ արդեն ներսում է։ Երեք ընկեր են, որոնք իրականություն են դարձրել իրենց վաղեմի երազանքը։ Նրանց հետ drive in (եթե ուղղակի թարմգանենք՝ “մեքենայով ներս վարել”) ֆորմատի զրույց ունեցա հենց մեքենայի մեջ։

Ի՞նչ է Riverside-ը հիմա, ու ի՞նչ է լինելու հետո

Riverside-ն 80 մեքենայի համար նախատեսված drive in ֆորմատի կինոթատրոն է։ Անկախ ուղևորների քանակից, մեկ մեքենայի համար տոմսի արժեքը տատանվելու է 5–6 հազար դրամի սահմաններում։ Ամեն օր մայրամուտից հետո հնարավոր կլինի երկու կինոսեանսի ներկա գտնվել։ Կարևոր առավելություններից է այն, որ հանդիսատեսը կարող է ինքը որոշել ֆիլմը դիտել թարգմանությա՞մբ, թե՞ բնօրինակով։ Բանն այն է, որ ֆիլմի ձայնը պետք է որսալ սեփական մեքենայի ռադիոընդունիչի միջոցով և, հետևաբար, հնարավոր կլինի ընտրել լեզուն։

Հովհաննեսն ասում է․ «Ֆիլմերի ընտրության մասով հիմնականում ես եմ զբաղվում, ունենք ոլորտի մասնագետ ընկերներ, որոնց հետ միշտ կարող ենք խորհրդակցել»։

«Կգան բոլորը, ովքեր կարոտել են մեծ կինոն, ովքեր սիրում են այն, ինչ մենք, ովքեր կարող են զգալ այս մթնոլորտն ու տրամադրությունը, այդպիսիք քիչ չեն։ Չենք բացառում, որ շուտով նման այլ կինոթատրոններ էլի կբացվեն Երևանում։ Դա մեզ միայն ուրախացնում է», — ավելացնում է Բաբկենը։

Տղաները լիահույս են, որ շատ շուտով Riverside-ը կվերածվի այլընտրանքային ժամանցի հարթակի, որտեղ ներկայացված կլինեն տարբեր հաստատություններ։ Այս պահին Riverside-ին է միացել Simona կոկտեյլ բարը, տարածքում առկա է նաև Riverburg ապրանքանիշը, սպասվում են բազմաթիվ այլ նոր համագործակցություններ։ Ապագայում նախատեսվում է առանձնացնել հատված երեխաների համար և այդպիսով ծնողների կինոդիտումն էլ ավելի հանգիստ դարձնել։ Մոտ ապագայում կլինի նաև առանձին հատված առանց մեքենայի այցելուների համար, որտեղ ձայնի կարգավորումները կարվեն այլ տեխնիկական միջոցներով։ Տղաները չեն բացառում, որ ապագայում Riverside-եր կլինեն նաև Հայաստանի այլ քաղաքներում։

Սրճարաններից ու բարերից հոգնած

Կինոթատրոնը Երևանում բացելու ոգեշնչման մասին խոսելիս Արամն ասում է․ «Փնտրում էինք ինչ-որ բիզնես ոլորտ, որը ֆինանսապես կապահովի մեզ ու նաև այլընտրանք կլինի Երևանի համար։ Համ գաղափարն էր հասունացել, համ էլ երկրի իրավիճակն էր թելադրում։ Բոլոր մոլորակները դասավորվեցին այնպես, որ սա կայանա»։

Հովհաննեսը պատմում է, թե ինչպես էր ինքը վերցնում նոթբուքը, մեքենան հարմար կայանում, օրինակ՝ Ծիծեռնակաբերդի բարձունք տանող ճանապարհին, ու հարմար տեղավորվում սիրելի ֆիլմերը դիտելու համար։ Ասում է․ «Inception-ը տենց եմ նայել, դրսում էլ անձրև էր։ Ոչ մի կինոթատրոն ինձ նույն էմոցիաները չէր փոխանցի։ Միշտ էլ մտածել ենք Երևանում որևէ ալտերնատիվ ժամանցի հարթակ ստեղծելու մասին, տարբեր գաղափարներ կային, բայց, քանի որ երեքս էլ կինոման ենք, ես մի քիչ ավելի շատ, — ավելացնում է ծիծաղելով,- որոշեցինք, որ drive in կինոթատրոնն այն է, ինչ պետք է։ Սա թե՛ կոմերցիոն քայլ է և թե՛ գաղափարական։ Միտքը ծնվեց այն ժամանակ, երբ երկրում ու աշխարհում դեռ մի շարք փոփոխությունների սկիզբն էր, այլ իրավիճակ էր, պետք էր համահունչ քայլել, ադապտացվել և հանրության համար ժամանցի նոր տարբերակներ ստեղծել, ոչ ոք չգիտի, թե դա որքան կտևի։ Կարծում եմ, սա մեր կոմպետենտության շրջանակում է, մենք կարող ենք լավ ֆիլմ և լավ ժամանց առաջարկել հանդիսատեսին։ Բոլորս էլ հոգնել ենք բարերից, սրճարաններից ու ակումբներից»։

Կեր, խմի, կինո նայի

Drive in ֆորմատի հարմարավետությունն ընդգծելով՝ Բաբկենն ասում է․ «Այստեղ դու քո հարմարավետության սահմաններում ես, քո մեքենան, քո ռադիոընդունիչը, ձայնի կարգավորումն ըստ քո ցանկության, կարող ես շարժվել ու նստել ինչպես որ ուզես, մինչև անգամ բարձրանալ մեքենայի վրա։ Չկա կողմնակի աղմուկ, փոխարենը՝ ինքդ կարող ես ազատ զրուցել, քննարկել ֆիլմը ու չխանգարել մյուսներին։

Ընդ որում, այս ֆորմատն աշխատում է կլոր տարի, անկախ սեզոնից․ անձրևին կամ ձյանը միշտ կարելի է միացնել դիմապակու խոզանակները, իսկ ամռանը՝ բացել պատուհանը»։

Հովհաննեսն էլ գտնում է, որ պակաս կարևոր չէ, թե ինչ կարող ես ուտել կամ խմել կինոդիտման ընթացքում։ Դա էլ ժամանցի կարևոր մաս է համարում։ Հատուկ չատբոտի միջոցով պատվիրված սնունդն ու խմիչքը շատ արագ մոտեցվում է մեքենային։ Ընդ որում, ի տարբերություն այլ կինոթատրոնների, այստեղ թույլատրվում է նաև ալկոհոլը։ Եթե, իհարկե, չեք վարելու մեքենան։ Թեպետ մոտ ապագայում նախատեսվում է «սթափ վարորդ» ծառայություն ավելացնել, որ ղեկին նստածն էլ կարողանա խմել։ Այս ամենը տղաները համարում են փոքր, բայց կարևոր նախապայմաններ լավ ժամանցի ու հանգստի համար։

Մի խոսքով, գազ տվեք, կինոն շարունակվում է՜։

Դիմապակին մաքրի, կինո նայենք was originally published in evnmag on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

2020-ի մարտահրավերներով պայմանավորված՝ այսօր առավել քան երբևէ կարիք ունենք ժպիտների և վառ գույների։ Հաշվի առնելով վերջին շրջանի տեղեկատվական տարափը, որը մեր առօրյան ու առցանց տիրույթը ոչ միշտ է ողողում դրական լիցքերով ու քննարկումներով՝ Deem Communicatons ռազմավարական հաղորդակցության ընկերությունը նախաձեռնել է երաժշտական տեսահոլովակ, որը լավատեսություն ու ժպիտներ կպարգևի հայրենիքում և Սփյուռքում ապրող հայ ժողովրդին։

«Այսօր լավ օր է լինելու» կոչվող նախաձեռնության նպատակն է հույս ու հավատ ներշնչել յուրաքանչյուր բացվող օրվա համար։ Չէ՞ որ հույսն ու լավատեսությունը կյանքի շարժիչ ուժն են։ Տեսահոլովակը նպատակ ունի նաև մարդկանց ուշադրությունը հրավիրել այն դրական երևույթներին, որոնք հաճախ աննկատ են մնում։

Տեսահոլովակը կյանքի է կոչվել Deem Communications ընկերության աշխատակիցների միասնական ջանքերով՝ մտահղացումից, երգի բառերից մինչև ստեղծագործական լուծումներ։ Երաժշտության մշակման գործում աջակցել են

DJ-ներ Հայկ Սոլարն ու Անրի Ռոքը։ Տեսահոլովակում իրենց գեղեցիկ ներդրումն են ունեցել նաև երաժիշտներ Միքայել Ոսկանյանը, Տյոմ Հակոբյանը և Սոնա Մովսեսյանը (Sone Silver)։

Այսօր լավ օր է լինելու was originally published in evnmag on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Ինչպես ծնվեց Reezalt Creative Labs-ը, ինչ մեծ նպատակներ կան դրված կազմակերպության առջև, ինչպես ստեղծվեց ԵՐԵՎԱՆի այս շապիկը և ինչու է Reezalt-ում աշխատելն այդքան կարևոր փորձառություն։

ԵՐԵՎԱՆ #62 | 2020

Ինչո՞ւ է Reezalt-ն այսքան արագ աճում

Նկատած կլինեք, որ Երևանի սրճարանները հատկապես ցերեկային ժամերին լի են համակարգիչների դիմաց նստած երիտասարդներով: Այդ երիտասարդների թվում էին նաև Ալլենն ու Սիրարփին, ովքեր տարիներ շարունակ իրենց մասնագիտական ուղին փնտրելուց հետո վերջապես գտել էին նախընտրած ոլորտը՝ սոցիալական մեդիա մարքեթինգը (ի դեպ, կարևոր է հիշել՝ էս-էմ-էմ, ոչ թե սի-էմ-էմ)։ Մի շարք հայտնի կազմակերպություններում փորձ ձեռք բերելուց հետո մի օր ուղղակի սեփական կազմակերպությունը հիմնեցին: Կոչեցին այն Reezalt Creative Labs, իսկ Երևանը դարձրեցին իրենց գրասենյակը` բաց երկնքի տակ:

Reezalt-ը ծնվել է համարձակ որոշումների, սեփական անձին նետված ձեռնոցների և հայաստանյան գործարարական էթիկայում փոփոխություններ մտցնելու մեծ ցանկության շնորհիվ:

Ֆորմալ առումով Reezalt-ը կրեատիվ կազմակերպություն է, բայց իրականում գործունեությունը շատ ավելի խորքային է՝ հիմնված գաղափարների հաղորդակցության վրա։ Համատեքստը, ձևաչափը և ռազմավարությունը երկրորդական են, թիմն իր հիմնական աշխատանքն է համարում ճիշտ լսարանին հնարավորինս արդյունավետ ձևով գաղափարների փոխանցումը։ 2018-ից ի վեր 100-ից ավելի հայկական և արտասահմանյան ընկերություններ Reezalt-ին են վստահում իրենց թվային մարքեթինգի և բրենդինգի կազմակերպումը։ Թիմում հպարտությամբ են նշում, որ Reezalt-ը հայկական շուկայում ամենաարագ աճն ունեցող կրեատիվ կազմակերպությունն է։ Ի դեպ, աճի մասին՝ վերջերս Reezalt-ը սկսել է նաև բրենդինգի ծառայություն առաջարկել և արդեն հասցրել է իրականացնել հաջողված պրոյեկտներ։ Reezalt-ի թիմն արդեն հասցրել է բրենդինգ տրամադրել առաջին հայկական նշի կաթի՝ ՆԱԹ-ի համար, հաջողվել է նաև Ձեռնարկությունների ինկուբատոր հիմնադրամի՝ EIF-ի վիզուալ համակարգի ստեղծումն ու ռեբրենդինգը։

Ինչո՞վ է տարբերվել և տարբերվում Reezalt-ի մոտեցումը

Այս ընկերությունը շեշտը դնում է արդյունավետության վրա՝ մտքում հստակ ունենալով գործընկերների և իր սեփական ակնկալիքների վերջնական պատկերը։ Չեն ցանկանում ուղղակի թվեր ներկայացնել իրենց հետ աշխատող ընկերություններին, այլ լուծումներ են առաջարկում արդյունքները բարելավելու համար և օգնում են տեսնել այդ արդյունքներից բխող հնարավորությունները բիզնեսի զարգացման հարցում ևս։ Գործընկերներին լավագույն արդյունքներին հասցնելու այս նպատակից էլ ծնվել է ընկերության անվանումը՝ Reezalt Creative Labs (Reezalt-Result բառախաղ, անգլ. արդյունք բառից):

Ի՞նչն է միավորում Reezalt թիմի անդամներին

Նախևառաջ՝ ի սկզբանե ձևավորված կորպորատիվ արժեքները։ Գործունեության հենց առաջին օրերից, երբ թիմում կար ընդամենը երեք անդամ, այդ արժեքներն արդեն իսկ սահմանում էին Reezalt-ի աշխատելաոճը, իսկ այսօր միավորում են 10-ից ավելի թիմակիցների։ Թիմի հետ մի քանի րոպե շփվելուց հետո կարելի է հասկանալ, թե ինչպիսի բաց, ընտանեկան, ուրախ և անկաշկանդ միջավայր է տիրում այնտեղ։ Իսկ աշխատանքում միանգամից աչքի են ընկնում կրեատիվությունը, վերլուծական մտածողությունը, պահանջկոտությունը և նախաձեռնողականությունը։ Այստեղ բոլորն ազատ են արտահայտել իրենց կարծիքը, առաջարկներ անել և քննարկել ցանկացած մանրուք։ Reezalt-ի թիմի յուրաքանչյուր անդամ մյուսի գլխավոր քննադատն է, խորհրդատուն և քաջալերողը:

Reezalt-ի հիմնադիրները պնդում են՝ «մեր մարդիկ» պարտավոր չեն իրենց բնագավառում ցանկացած մանրուքի տիրապետել, փոխարենը նրանք պետք է առանձնանան իրենց մարդկային արժեքներով։ Նրանք վստահ են՝ գործնական հմտությունները կարելի է զարգացնել՝ հատկապես այնպիսի ազատ միջավայրում, ինչպիսին իրենք են տրամադրում, այնպես որ իրենց պոտենցիալ թիմակիցներին ընտրելիս կենտրոնանում են հատկապես համագործակցելու և աջակցելու կարողությունների վրա։

Ինչպե՞ս են փոքր քայլերը բերելու մեծ նպատակների

Ընդամենը 1 տարի աշխատելուց հետո Reezalt-ին հաջողվեց մրցանակ ստանալ Yerevan Outdoor Advertising Festival-ին «Dargett»-ի գովազդային արշավի համար, ինչը, խոստովանում են, հաճելի անակնկալ էր իրենց համար։ Միևնույն ժամանակ՝ 2018-ին թիմի անդամները պատկերացում անգամ չունեին, որ շուտով Reezalt-ը դառնալու է այսքան պահանջված ընկերություն և այսպիսի արագընթաց աճ է գրանցելու։ Ահա, թե ինչու է ամբողջ թիմը շնորհակալություն հայտնում իրենց բոլոր գործընկերներին, ինչպես նաև նախկին և ներկա թիմակիցներին, որոնցից յուրաքանչյուրը հավատացել է, որ Reezalt-ն ավելին է, քան հերթական կրեատիվ կազմակերպություն։

Այս գաղափարը մտապահելով՝, վերջերս Reezalt-ը սկսեց իր համագործակցությունը ԵՐԵՎԱՆ ամսագրի հետ։ Արդյունքը եղավ հենց այս համարի շապիկը։ Երկար բրեյնսթորմինգների արդյունքում շապիկի գաղափարը պատրաստ էր։ «Ո՞վ է ավելի լավ պատկերացնում հայկական դասական երաժշտությունը, եթե ոչ հենց ինքը՝ Երևանը»։ Այս միտքը զարգացնելով՝ Reezalt-ի թիմակիցները վերցրին թուղթ, գրիչ և երևանցիներին խնդրեցին նկարել դասական երաժշտության հետ նույնացվող պատկերներ։ Մի քանի օրվա ընթացքում հարյուրավոր պատկերներ հավաքագրելուց և դիզայնի տարբերակներ փորձելուց հետո, Reezalt-ը հասավ իր նպատակին։ Հետաքրքի՞ր է երևանցիների գլուխգործոցը։ Թերթի՛ր ամսագրի շապիկի էջն ու ծանոթացիր դասական երաժշտության հետ, իսկ վերջում չմոռանաս կենտրոնում պատկերել քո՛ դասական երաժշտությունը։ Միացի՛ր Երևանին ու ԵՐԵՎԱՆին։

Reezalt — ի արդյունքները was originally published in evnmag on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Հարցազրույցը՝ Հայկ Զալիբեկյան
Լուսանկարները՝ Տասյա Կարապետյան
ԵՐԵՎԱՆ #62 | 2020

Շարքի գործընկերներ՝ Koor Wines, IDBank, Idram

ՍԵՓԱԿԱՆ ՍՏՈՒԴԻԱ

Դու եզակի ճարտարապետներից ես, որին հավասարապես մերոնցական են համարում հա՛մ մեծերը, հա՛մ երիտասարդները։ Բոլորը համարում են՝ Շուռը մեր ընկերն ա։

Ուղղակի չեմ կարևորում տարիքը։

Իսկ ու՞մ հետ ա հեշտ աշխատել։

Երիտասարդների։ Անկախ տարիքից։

Երկու-երեք տարի առաջ՝ երկար տարիներ ACHCооp արվեստանոցում աշխատելուց հետո, դու ստեղծեցիր քո արվեստանոցը։ Ինչո՞ւ։

Երևի արդեն տարիքային էր։ Մեր աշխատանքի բնույթն էնպիսին ա, որ մի պահ զգում ես, որ պիտի լրիվ ինքնուրույն լինես։ Ես համարում եմ, որ Եղոյան Գարիկի արվեստանոցը Եղոյան Գարիկի արվեստանոցն ա։ Ստեղծագործությունն ունի մի հայր, միշտ, անկախ թե խումբը որքանով ա ներգրավված եղել։ Ինչքան էլ մենք միասին աշխատենք, միևնույն ա՝ գլխավոր ստեղծագործ լոկոմոտիվը ինքն ա։ Ու ես դա շատ կարևորում ու հարգում եմ։ Ուղղակի զգացի, որ փոփոխության ժամանակն էր եկել։

Իսկ ի՞նչ կասես խմբով աշխատող ճարտարապետների մասին, օրինակ՝ մեր ընկերներ Սնխչյանները, որոնք ամուսիններ են։

Գուցե ես եմ ինդիվիդուալիստ, դա սուբյեկտիվ հարց ա։

Այսինքն՝ դու չես պատկերացնում, որ մի օր քո արվեստանոցում քո հետ հավասար ներդրում ունեցող հեղինակ լինի՞։

Ոչ միայն պատկերացնում եմ, այլև շատ ուրախ կլինեմ, ու հենց դրա համար արվեստանոցի անունը չեմ դրել Շուռ, դրել եմ դ՛Արվեստանոց։ Ու էդ դեպքում անպայման կշեշտվի հեղինակը՝ այդ մի հոգին, որն աշխատել ա դ՛Արվեստանոցում։ Հիմա արդեն կան նախագծեր, որտեղ ես համարյա չեմ աշխատել։ Դրանց հեղինակը ոչ թե ես եմ, այլ Պապյան Անին կամ Մարգարյան Զառան։ Գարիկն էլ էր նույնն ասում, իհարկե, ուղղակի ես կամ պիտի առանձնանայի, կամ էլ երբեք ինքնուրույն ստուդիա չբացեի։

Երեք տարի անց գոհ ե՞ս որոշումից։

Գոհ եմ։

Այդ թվում ֆինանսական առումո՞վ։

Չեմ կարող ասել, որ ավելի շատ կամ ավելի պակաս եմ աշխատում, բայց համենայն դեպս կարողանում եմ ինքնուրույն ընտանիք պահել։

Ինչու՞ դ՛Արվեստանոց։

Դ՛Արտանյանի մեջի Դ-ն ա, դուրս գալիս ա։ Նաև կար իմ հին նիքնեյմը համացանցից՝ Դաբավոգը, ստացվեց Դաբավոգի արվեստանոց։

d’Արվեստանոց
Հիմնադրվել է 2017 թվականին։ Արսեն Կարապետյանի ղեկաված արվեստանոցում նախագծվել են մի շարք առանձնատներ, որոնցից հինգը կառուցվել են։ Մյուս խոշոր նախագիծը Դիլիջանի Թումոյի ընդլայնումն է։

Մշակել ենք մի քանի հասարակական կառույցների նախագծեր, որոնց շինարարությունը դեռ չի մեկնարկել, ունենք մի քանի խանութի և գրասենյակի ինտերիերների իրականացրած նախագծեր:

Վենետիկի բիենալեի Հայկական տաղավարի համար արել ենք երեք մրցութային առաջարկ, մասնակցել ենք մի շարք մրցույթների և ցուցահանդեսների:

ՉԱՄԱՉԵԼՈՒ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ

Քո էս շրջանի աշխատանքներից որո՞նք կառանձնացնես։

Ձիթողցյանի արվեստանոցը, մի քանի առանձնատուն, որոնցից կարող եմ չամաչել։ Դրանք ոչ բոլորն են երևում հանրային տարածքում, որովհետև առանձնատուն հրապարակելը հեշտ չի, որովհետև սեփականատերերն էլ պիտի համաձայնվեն, նուրբ հարց ա։

Իսկ որի՞ց ես ամաչում։

Չեմ ամաչում, բայց կա, որ շատ չեմ սիրում։ Չի ստացվել, չեմ կարողացել անել էն, ինչ ես պատկերացնում էի։ Ամեն ինչը չի, որ ուզածիդ նման ա ստացվում։ Նաև կան բաներ, որ ես սիրում եմ, իսկ կարծիքները շատ հակասական են։ Օրինակ՝ Դիլիջանի Թումոն՝ կարծում եմ վատ չի ստացվել, բայց բացասական կարծիքները բավական շատ են։

Իսկ եղել ա՞, որ պատվիրատուն դժգոհ մնա։

Բարեբախտաբար, կառուցումից հետո չէ, բայց շատ են եղել դեպքեր, երբ էսքիզի քննարկման փուլում ուղղակի իրարից բաժանվել ենք։ Իմ համար շատ կարևոր ա մարդու հետ շփվելը։ Եթե ես զգում եմ, որ ինչ-որ չի բռնում մեր աշխարհայացքներում, ուղղակի չեմ շարունակում։ Բայց չեմ հարամում, որ ես ճիշտ եմ, իրանք՝ սխալ, ուղղակի ճիշտ տեղ չեն դիմել։

ՆՈՐ ՍԵՐՈՒՆԴ

Չնայած դու սոցիալական ցանցերում շատ ակտիվ ես, բայց արվեստանոցը համարյա չի երևում։ Ու քո հանրային դիրքն առանձնապես չես օգտագործում ոչ հաճախորդ գտնելու համար, ոչ էլ նոր աշխատողների։

Շատ հնարավոր ա, որ բիզնեսի տեսանկյունից մեր արվեստանոցը ճիշտ չի աշխատում։ Ես ուղղակի չունեմ բիզնեսի ջիղը, որ հավաքեմ մեծ թիմ, անդադար մեծ պրոյեկտների մեջ լինենք։ Երևի պիտի մարդ գտնեմ, որ դրանով կզբաղվի։

Ես միշտ մտածում եմ, որ ճարտարապետական ստուդիայի մաքսիմումը, եթե իհարկե ուզում ես երևալ որպես ճարտարապետ, մի 15 հոգանոց թիմն ա։ Դրանից ավելի մեծն արդեն մի հոգու բյուրո չի։ Կամ էլ ես ձևը չգիտեմ։

Ես էլ չգիտեմ։ Հիմա ոնց որ թե նոր թիմակից ունեմ, մեծ հույսեր եմ կապում։

Հեշտ ա՞ նոր աշխատող գտնելը։

Շատ դժվար ա։ Իմ համար մարդկային հարաբերությունները շատ կարևոր են, մարդ պիտի մի քիչ իմ նման լինի, գոնե հումորի զգացողությունը ու երաժշտությունը, նույն ալիքի վրա պետք ա լինես թիմիդ հետ։

Ես, շփվելով կոլեգաների հետ, անընդհատ լսում եմ բողոքներ (ու ինքս էլ եմ բողոքում), որ երիտասարդները մեծ խնդիրներ ունեն։ Գոնե սպասում ես, որ լավ ֆանտազիա ու մտքեր ունենան, բայց դա էլ միշտ չի, որ կա։

Դե որովհետև ի՞նչ ճարտարապետական կրթություն ունեն, որ ի՞նչ ֆանտազիա ունենան, որտեղի՞ց։ Մյուս կողմից էլ, հակառակը՝ կան որ ստեղծագործական ջիղը կա, ուզում են, բայց արհեստի մասն ա տուժում։ Ինստիտուտում դրա վրա ուշադրությւոն չեն դարձնում։

Ճարտարապետությունն արվե՞ստ ա, թե՞ արհեստ։

Արվեստ ա, քանի դու մտածում ես, ստեղծագործում ես։ Հենց դա դառնում ա գծագիր ու նախագիծ, արդեն արդյունաբերություն ա։ Եթե մենակ արհեստով մտածես, շենքը չի կառուցվի։ Բալանսն ա շատ կարևոր։ Գծագիր անելը կարող ա լինի արվեստի մակարդակի լավը, բայց մեկ ա՝ արհեստ ա։ Ես զզվում եմ ռենդեր անելուց, բայց շատերի համար ավելի հավես ա, քան ջանջալ գծեր գծելը։

ՉՆԵՂԱՑՆԵԼ ԿՈԼԵԳԱՆԵՐԻՆ

Մեր մոտ կա՞ ճարտարապետական քննադատություն։

Չէ։ Կա մի երկու հոգի, որոնք տիրապետում են տեքստին։ Կարդացողներն են քիչ։ Ընդհանրապես, մենք կարդացող ազգ չենք։ Չնայած, որ ճարտարապետությունն անբաժան ա տեքստից։ Էսօրվա առաջատար մասնագետները նաև գրում են, մեկնաբանում են, քննադատում են։ Մեր մոտ խնդիր կա, որ ամեն ինչ ինտուիտիվ ա։ Նույնիսկ ամենատաղանդավորն ինքն իրա աշխատանքը չի կարողանա մեկնաբանել։ Ընդհանուր առմամբ ամեն ինչ հանգում ա ֆեյսբուքում լայք դնելուն կամ չդնելուն։

Ընդ որում, ընկերներդ կարող ա չուզեն նեղացնեն ու ամեն դեպքում լայք դնեն։

Կամ էլ կարող ա գործդ հավանել են, բայց պատվիրատուի հետ խնդիր ունեն ու սկսում են քննադատել նախագիծը։

Իսկ ո՞վ ա մեր ամենալավ ճարտարապետը։

Շատ լավերից համարում եմ Եղոյան Գարիկին, Զուրաբյան Ալիկին, Ստորակետենց, Քել քըշոզենց, որոնք բաժանվեցին երկու մասի ու շատացան լավ ճարտարապետները։ Շատ կան, մեկին չնշեմ, կնեղանան․․․

Էլի եկանք նույն թեմային։

Հա, որովհետև ես որ բողոքում եմ, ինձ էլ նկատի ունեմ։ Ես էլ տեքստ չեմ գրում, ես էլ եմ վախենում քննադատությամբ նեղացնել։

Մենք նստած ենք քո նախագծած տան այգում։ Ի՞նչ զգացմունքներ ունես։

Շատ միստիկ։

Գիտեմ, որ սիրում ես ստեղ լինել։

Հա, որովհետև չեմ ամաչում աշխատանքիցս։

Իսկ եթե դու արած չլինեի՞ր։

Կապ չէր ունենա, որովհետև մեր դաշտում ցանկացած մեծ հաջողություն, բոլորիս հաջողությունն ա։ Մրցակության խնդիր չունենք։ Միշտ լիքը գործ կա, առանց գործի ոչ մեկ չի մնա։ Իսկ Գարիկի կամ Ստորակետի հաջողությունից իմ մեջքն էլ ա պնդանում։ Պատվիրատուին կարողանում եմ արդեն ասել, որ տեսեք՝ ինչ լավ փորձեր կան։

Մասնագիտական նախաձն չունե՞ս։

Չեմ նախանձում, մեկ-մեկ ասում եմ՝ ա՜խ, ինչ լավ կլիներ, էս ես արած լինեի։

Ի՞նչն ա ստիպում առաջ շարժվել։

Հավես ա։

Ճարտարապետը էլիտար մասնագիտություն ա՞։

Ավելի սազում ա թիթիզը։ Ճարտարապետը պիտի մի քիչ թիթիզ լինի։

Ֆիրդուս
Հանրապետության հրապարակին հարակից Ֆիրդուս թաղամասը Երևանի պահպանված վերջին վերնակուլյար թաղամասն է։ 19-րդ դարում ձևավորված այս տարածքում պատմականորեն գործել է շուկա, իսկ բնակիչները եղել են քրիստոնյա և մահմեդական, խորհրդային տարիներին ապրել են նաև ադրբեջանցի ընտանիքներ։ Մի քանի տարի առաջ որոշում կայացվեց թաղամասի տեղում կառուցել նոր էլիտար թաղամաս։ Չնայած որ բնակիչների մեծ մասը տարիների ընթացքում վաճառել էր գույքը, իսկ պատմական շենքերից մի քանիսը գրեթե փլուզվել, ակտիվ աշխատանքները վերսկսեցին 2020 թվականի գարնանը, ինչը հարուցեց հանրային մեծ շարժում․ ակտիվիստները մատնանշում են Ֆիրդուսի պատմամշակութային կարևորությունը։

ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍ

Դու բավական հանրային դեմք ես, նախկինում շատ ակտիվ ես եղել ամենատարբեր հարցերում, ոչ միայն քաղաքաշինական։ Իսկ հիմա, դառնալով ավագանու անդամ, հանրության կողմից համ էլ ընկալվում ես որպես իշխանության մաս։ Դու քեզ էդպես ընկալում ե՞ս։

Իշխանության մաս չէ, որովհետև երբեք չեմ ձգտել էդտեղ լինել, բայց պատասխանատվության տեսանկյունից՝ հա։

Կարո՞ղ ենք համարել, որ դու Ֆիրդուսի գործում մեղավոր ես։

Իհարկե։

Ի՞նչ կարող ես անել, որ չես անում։

Ըստ երևույթին մի բան կար, որ չեմ արել։ Ավելի շուտ էր պետք դռներ ծեծել, ստիպել խոսել, բարձրաձայնել։

Ճիշտ ե՞մ հասկանում, որ Ֆիրդուսը մեկ ա քանդելու են։

Այսպես թե այնպես, այո։

Ու կառուցելու են էն նախագիծը՞, որ հիմա շրջանառվում ա։

Կարծում եմ՝ այո։ Շանսերը քիչ են մի բան փոխելու։

Եթե քեզ առաջարկեին անել նախագիծը, ի՞նչ կանեիր։

Ինձ միշտ զարմացրել ա մարդկանց ինքնավստահությունը։ Ինձ շատ կվախեցներ էդ պրոյեկտը։ Քաղաքի կենտրոնում մի բան գծելը շատ մեծ պատասխանատվություն ա։ Ես չէի հրաժարվի, կփորձեի մի կոնցեպտ առաջարկել, բայց ես ինձ իրավունք չէի վերապահի ասել, որ ինձ մոտ ստացվել ա։

Իսկ քո կարծիքով Ֆիրդուսը պետք ա պահե՞լ։

Պահել՝ չի նշանակում կոնսերվացնել էնպես, ոնց որ կա։ Բայց ես գտնում եմ, որ ճարտարապետությունը էն արվեստն ա, որը տալիս հնարավորություն լուծելու ամենաբարդ խնդիրները։ Եթե խնդիր ենք դնում ես փողոցների ցանցը պահել ու նոր շենքեր կառուցել, կամ բոլոր հուշարձանները պահել, դա հանգիստ կարելի ա անել։

Իսկ ո՞նց ես վերաբերվում, երբ շենքը քանդում են ու մենակ ֆասադն են պահում։ Էդ մումիա չի՞։

Մումիա չէ, կար էդպիսի ավանդույթ Ամերիկայի բնիկների մոտ, որ սպանված թշնամու ոսկորները հանում են, մնացածը փոքրացնում չորացնում էին։ Այ դրան ա նման։ «Գուրուի» օրինակը, խնդրեմ․ իմ ընկերները մեծ կորուստների գնով պահպանել են մի շենք, որը ճարտարապետական արժեք չունի, բայց ունի հիշողության արժեք։ Պահպանվել ա, ու տես ինչ ա դարձել։ Իսկ հինգ տարի առաջ կողքով անցնողները կասեին՝ դե կռիսանոց ա, սարայ ա, եկեք քանդենք։ Բայց հիմա աշխատող բան ա դարձել։ Բայց հեշտ չի դա անել։ Հիմա նույն Ֆիրդուսում մտածելակերպն էր պետք պահել, կվարտալային կառուցվածք․․․ Ու պետք ա արգելել Երևանի մասին խոսելուց Թամանյանի անունը տալ, դա ուղղակի վիրավորական ա էդ մարդու հանդեպ։ Ոչ մի կոնկրետ առաջարկ ինքը, իհարկե, չուներ Ֆիրդուսի համար։ Հաստատ կլոր հրապարակ չի եղել։

Բայց իշխանությունն ասում ա, որ մեկ ա սարքելու են։ Քանդելու են, մի քանի բան պահեն, չնայած էդ ձևով պահելը, ինձ թվում ա, պետք էլ չի։ Բայց դու շարունակում ես մնալ իշխանության մաս, ձեռդ չես խփում սեղանին ու գնաս։ Իմաստը մնալու ո՞րն ա։

Ես կարծում եմ, որ չեմ սպառել բոլոր հնարավորությունները մի բան անելու։ Դուրս գալն ամենահեշտը կլիներ, հետո էլ կասեմ՝ ժողովուրդ, դուրս եկա, որովհետև ինձ բանի տեղ չեն դնում։

Բայց դու ի՞նչ լծակներ ունես, փաստացի որոշումների վրա ազդեցություն չունես։

Կարող եմ գոնե ձայն հասցնել։ Դրսից խոսացող էլի կա, ես կփորձեմ ներսից։

ԳԼԽԱՎՈՐ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ

Ի՞նչ կանես, եթե դառնաս Երևանի գլխավոր ճարտարապետ։

Չեմ հրաժարվի, բայց էնպես կանեմ, որ մյուս տարի չլինի էդ պաշտոնը։ Դա կլինի իմ միակ քայլը, մնացածը պարզապես չի ստացվի։

Այսինքն՝ պետք չի՞ Երևանին գլխավոր ճարտարապետ։

Ոչ մի քաղաքի պետք չի։ Որովհետև դա պլանային համակարգի մնացորդ ա։ Կամ էլ եթե կա, գլխավոր ճարտարապետը պիտի լինի ինսպեկտր, բյուրոկրատ։ Ստուգի նախագծերը համապատասխանում են զոնինգին, թե՞ չէ։

Հիմա մեր գլխավոր ճարտարապետը քո ասածն ա անում։

Էդ մարդուն վատ վիճակի մեջ են դրել։ Ինքը համ որոշող ա, համ հսկող, համ թույլտվություն տվող։ Ինքը մեղավոր չի, սիստեմն ա մեղավոր։ Իրան բերել են, ասել են՝ էս կանես։ Ինքն էլ ազնվորեն փորձում ա դա անել։ Ես իրան կարեկցում եմ։ Հիմա որ Զահա Հադիդին էլ բերեն, էլի բան չի կարողանա փոխել։

Բայց ինքն էլ չկա։

Դե առավել ևս։

Երևանի գլխավոր ճարտարապետ
Պաշտոնը ստեղծվել է Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո։ Երևանի քաղաքապետի 18.02.2019թ. N 308-Ա որոշման համաձայն գլխավոր ճարտարապետը համակարգում և վերահսկում է քաղաքապետարանի աշխատակազմի ճարտարապետության և քաղաքաշինության, քաղաքաշինության և հողի վերահսկողության վարչությունների և քաղաքաշինական գործունեության հատուկ կարգավորման ծրագրերի բաժնի աշխատանքները: Առաջին գլխավոր ճարտարապետը եղել է Նիկողայոս Բունիաթյանը։ Նարեկ Սարգսյանը, Գուրգեն Մուշեղյանը և Արթուր Մեսչյանը զբաղեցրել են պաշտոնը երկուական անգամ (Մեսչյանի նախորդ պաշտոնավարումը տևել է մի քանի ամիս՝ 1996 թվականին):

ԵՐԵՎԱՆԸ

Երևանում սիրածդ շենքը՞։

Չգիտեմ, դժվար ա ասել, շատ են։
Բայց Երևանը սիրո՞ւմ ես։

Դե հա, ճա՞րս ինչ։

Ինչի՞։

Իմ քաղաքն ա։

Ճ․ Արսեն Շուռ Կարապետյան․ «Հավես ա» was originally published in evnmag on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Երևանը բոլորինն է, ԵՐԵՎԱՆ ամսագիրը բոլորինն է, հայկական դասական երաժշտությունը նույնպես բոլորինն է. ուրեմն բոլորն էլ նաև ունեն հնարավորություն շապիկի դիզայնի վրա իրենց ներդրումն ունենալու։

Մի քանի օրվա ընթացքում հարյուրավոր պատկերներ հավաքագրելուց և դիզայնի տարբերակներ փորձելուց հետո, Reezalt Creative Labs-ը հասավ իր նպատակին։ Շապիկի վրա պատկերների զանազանությունն ու փիլիսոփայությունը ցույց է տալիս դասական երաժշտության տարբեր ընկալումները։

ԵՐԵՎԱՆ #62. շապիկ was originally published in evnmag on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

*Այս հոդվածում առնվազն 57 անգամ օգտագործվել է սուրճ բառը

Տեքստը՝ Մարգարիտ Միրզոյանի
Նկարները՝ Lumen Coffee
ԵՐԵՎԱՆ #62 | 2020

Նոր սովորություններ ու նոր սրճարան

Աշնանը Երևանի փոքր կենտրոնի գողտրիկ բակերից մեկում՝ Տերյան 3ա հասցեում կբացվի «Լյումեն» սրճարան-մասնագիտացված խանութը: Սրճարանի հիմնադիրը Արթուր Լյումեն Գևորգյանն է (բարդ չէ գուշակել, թե որտեղից է ծագել սրճարանի անվանումը): Նա շատերին ծանոթ է որպես լուսանկարիչ, առաջին մասնագիտությամբ էլ ինժեներ է, բայց շուտով պատրաստվում է փորձել իրեն բարիստայի դերում:

«Լյումենի» նպատակն է ոչ միայն լավ սուրճ առաջարկել, այլ վերաիմաստավորել սուրճ խմելու մշակույթը Հայաստանում: Ամեն օր, հենց այնտեղ, բովելու են արաբիկա սուրճի տարբեր տեսակներ, իսկ երբեմն անցկացվելու են, այսպես կոչված՝ cupping session-ներ՝ սուրճի տեսակների համտես: Հենց ինքը՝ Արթուրը, պատմելու է սուրճի մասին ու սովորեցնելու է հոտի և համի շնորհիվ տարբերակել տեսակներն ու համադրությունները: Բացի այդ, ամեն օր սրճարանում հնարավոր կլինի գնել թարմ պատրաստված թխվածք կամ սենդվիչներ: Այստեղ վաճառելու են նաև թեյեր, բայց ոչ թե հասարակ, այլ թրմված, հասունացած սուրճի հատիկների կեղեվից:

Սուրճի բովման սարքը տեղադրված է լինելու սրահի ներսում. մի քիչ աղմկելու է, բայց այդ ընթացքում սրահում այնպիսի սրճային բույր է լինելու, որ վստահաբար իրական սրճասերները կգնահատեն, նույնիսկ կլինեն մարդիկ, ովքեր կգան պարզապես սրահում այդ սուրճի բույրը զգալու համար: Ի դեպ, սրճարանում մատուցվելու է միայն բարձր կարգի սուրճ, այսինքն՝ մեկ առ մեկ առանձնացվելու և օգտագործվելու են միայն լավագույն հատիկները։ Այդ ամենը համադրվելու է բարձրորակ երաժշտության հետ՝ հիմնականում վինիլային ձայնապնակների վրա:

Արթուրի խոսքով, սրճարանի վայրի ընտրությունն էլի պատահականություն չէ: Մի կողմից կենտրոնում է, բայց մյուս կողմից՝ գողտրիկ բակում, աղմուկից հեռու. «Մենք ուզում ենք զարգացնել քաղաքներում թաքնված գողտրիկ վայրերի կոնցեպտը,- ասում է Արթուրը,- վայրեր, որոնք առաջին հայացքից տեսանելի չեն, բայց լավ ծանոթ են տեղացիներին: Աշխարհի գրեթե բոլոր կետերում գոյություն ունեն այդպիսի կոլորիտային վայրեր, որոնք քաղաքային մշակույթի կարևոր մասն են»: Սրճարանի բրենդինգը վստահվել է Braind ընկերությանը, իսկ ներսի վիզուալ ընկալումը SNKH ճարտարապետական ստուդիոյի աշխատանքն է:

Սուրճի փիլիսոփայություն

«Լյումեն» սրճարանում մատուցվելու է բացառապես արաբիկա տեսակի սուրճ՝ բերված աշխարհի տարբեր ծայրերից, մասնավորապես հասարակածի մոտ գնվող երկրներից օրինակ՝ Եթովպիա, Կոստա Ռիկա, Նոր Զելանդիա, Աֆրիկա և Բրազիլիա: Հենց այնտեղ է աճում լավագույն արաբիկան, որը Հայաստանում դեռ մեծ տարածում չունի: Արթուրը նշում է, որ տեղացիները հիմնականում խմում են ռոբուստայի հատիկներից պատրաստված սուրճ, որն ըստ դասակարգման համարվում է ոչ անորակ, բայց ցածր բյուջետային: Իսկ, օրինակ, արաբիկան համարվում է բարձրակարգ տեսակի սուրճ:

Ըստ Արթուրի, Հայաստանում իսկական սուրճ խմելու մշակույթը շատ թույլ է, որպես կանոն՝ բավարարվում ենք պարզապես մի բաժակ սև սուրճով, քաղցրությունը՝ նորմալ: Վերջին տասնամյակում տարածվել են էսպրեսսոյի հիման վրա սուրճերը, ինչը որոշակիորեն բարելավել է վիճակը, որոշակի բնավորություն է մտցրել այս սովորության մեջ, բայց, միևնույն է, ըստ լուսանկարիչ-բարիստայի, մի բան պակասում է:

Արթուրն արդեն ունի այս ոլորտում մեկ հաջողված փորձ: Դա կնոջ՝ Անժելայի հետ համատեղ հիմնած Eat&Fit սրճարանն է, որը նույնպես իր տեսակով հեղափոխական էր, քանի որ առողջ սնունդն ու ապրելաոճը երբևիցե տեղացիների այցեքարտ չի եղել, բայց վերջին տարիներին Eat&Fit-ը դարձել է երևանցիների կողմից ամենասիրված սրճարաններից մեկը: Ունենալով նմանօրինակ փորձառություն՝ Արթուրը վստահ է, որ հաջողելու են, քանի որ բնակչության առնվազն 80 տոկոսը չի պատկերացնում իր առավոտն առանց մեկ գավաթ սուրճի:

«Կարծում եմ, միակ բարդությունը կարող է լինել արաբիկային անցում կատարելը ,- ասում է Արթուրը,- բայց դա նույն բանն է, ինչ ամբողջ կյանքի ընթացքում խմես շաքարավազով սուրճ ու մեկ էլ հանկարծ որոշես թարգել: Սկզբում անսովոր կլինի, բայց ինչ-որ պահից, երբ կրկին փորձես սուրճը շաքարավազով խմել, այդ համադրությունը այլևս այդքան գերիչ չի լինի: Անգամ կմտածես՝ ինչպես ես կարող էի նախկինում սուրճը այդ ձևով խմել»:

Բոլորով հանուն սուրճի

Սրճարանի բացմանը մնացել էր մի քանի ամիս, և աշխատանքները ընթանում էին ամբողջ թափով: Սակայն վերջին ամիսների քովիդային իրավիճակը ֆինանսական լուրջ խնդիրներ ստեղծեց, բայց Արթուրը որոշեց, որ պետք է շարունակել աշխատանքը։ Այդպես մոտ մեկ ամսից կկազմակերպվի քրաուդֆանդինգ, և հաջողության դեպքում (ինչում Արթուրը վստահ է)՝ հավաքված գումարը կծածկի սրճարանի բոլոր նախնական ծախսերը և արդեն հոկտեմբերին նրանք կկարողանան բացել իրենց դռները:

Սա չի լինի հասարակ գումար հայթայթման արշավ: «Ես առհասարակ դեմ եմ գործընկերական ֆորմատին, երբ որևէ մեկը գումար է ներդնում քո բիզնեսի մեջ, կամ պարզապես գումար է նվիրաբերում քեզ,- ասում է Արթուրը,- ես նախընտրում եմ ստացված գումարի փոխադարձ մի բան տալ»: Այդպես որոշվեց սուրճի նախավաճառք կազմակերպել, ու ստացված նվիրատվության փոխադարձ 40% զեղչով սուրճ կամ սուրճի հումք առաջարկել:

Մարդկանց կտրվեն միավորներ, մեկ միավորը համարժեք կլինի 1 դոլար/500 դրամի: Եթե բացվելուց հետո, մեկ գավաթ սուրճը արժենալու է դիցուք 800 դրամ, ապա նախավաճառքի շրջանում, մեկ միավորով հնարավոր կլինի գնել մեկ բաժակ սուրճ: Հավաքված գումարը կուղղվի մնացած սարքավորումները գնելուն և տարածքի վերանորոգմանը: Արթուրի խոսքով արդեն շատերն անհամբեր սպասում են. դեռ արշավը չեն սկսել, բայց արտերկրից ընկերներ ունի, ովքեր հարյուր բաժակ սուրճի համարժեք գումար են նվիրաբերել: Սրճարանը մի հետաքրքիր առաջարկ ունի, մարդը կարող է միանվագ վճարել 1,500,000 դրամ և ողջ կյանքի ընթացքում «Լյումեն» սրճարանում անվճար սուրճ խմել:

Սուրճ առանց մրցակցության

Ի սկզբանե Արթուրն այս նախագիծը պետք է միայնակ իրագործեր, բայց որոշ ժամանակ անց ծանոթացավ Շանթի հետ, ով սուրճի մասնագետ է: Նա հինգ ամիս առաջ Լիբանանից ժամանել է Հայաստան՝ այնտեղ հինգ տարի աշխատելով որպես սուրճի բովարար և բարիստա: Քանի որ հենց Արթուրին այս ոլորտը շատ հետաքրքիր է, ինքը նույնպես այս ընթացքում խորացված ուսումնասիրում է ոլորտը, արդեն տևական ժամանակ է, ինչ անցել է բացառապես արաբիկա սուրճի տեսակին ու ակտիվորեն աջակցում է այլ սրճային նախաձեռնություններին: Ասում է ՝ Հայաստանում արդեն իսկ կան մարդիկ, ովքեր զարգացնում են այս մշակույթը, նույնիսկ Երևանից դուրս: «Մենք չենք մրցակցելու, այլ բոլորով փորձելու ենք նոր մշակույթ ստեղծել»:

Lumen Coffee. երևանյան սրճախմություն was originally published in evnmag on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.