<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Finartz - Medium]]></title>
        <description><![CDATA[We are a fintech company creating innovative solutions for cashless society. - Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/finartz?source=rss----cb93deb25897---4</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/proxy/1*TGH72Nnw24QL3iV9IOm4VA.png</url>
            <title>Finartz - Medium</title>
            <link>https://medium.com/finartz?source=rss----cb93deb25897---4</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 01:20:04 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/feed/finartz" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Embedding Katmanı: LLM’lerin Anlam Dünyasının Kapısı]]></title>
            <link>https://medium.com/finartz/embedding-katman%C4%B1-llmlerin-anlam-d%C3%BCnyas%C4%B1n%C4%B1n-kap%C4%B1s%C4%B1-84b4768cbbb2?source=rss----cb93deb25897---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/84b4768cbbb2</guid>
            <category><![CDATA[llm]]></category>
            <category><![CDATA[ai]]></category>
            <category><![CDATA[embedding]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Kasım Es]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 24 Sep 2025 08:03:48 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-09-24T08:03:37.711Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/810/1*KwU96bAd5Nl0711twnxQXQ.png" /></figure><h3>1. Giriş</h3><p>Dil modelleriyle uğraşmaya başladığımdan beri en çok merak ettiğim noktalardan biri, bilgisayarların kelimeleri nasıl sayılara dönüştürdüğü oldu. Biz insanlar için “kedi” dediğimizde aklımıza tüyleri, miyavlaması, bir canlı olması geliyor. Ama bilgisayar için bu sadece birkaç harften oluşan bir dizi. İşte bu boşluğu kapatan şey <strong>embedding katmanı</strong>.</p><p>Kendi öğrenme sürecimde fark ettim ki embedding katmanı, dil modellerinin “anlam” denen soyut kavramı sayılar üzerinden yakalayabilmesinin en önemli parçası. Bir kelimeyi vektörlere çeviriyor, benzer kelimeleri yakın yerlere, farklı kelimeleri daha uzak noktalara yerleştiriyor. Yani aslında kelimelerin anlam dünyasını koordinat sistemi üzerinde haritalıyor.</p><p>Bu yazıda hem kendi öğrenme sürecimden yola çıkarak hem de örneklerle, embedding katmanının ne işe yaradığını, nasıl çalıştığını ve neden büyük dil modellerinin kalbinde yer aldığını anlatmaya çalışacağım.</p><h3>2. Embedding Katmanı Nedir?</h3><p>LLM’leri kurcalamaya başladığımda ilk öğrendiğim şeylerden biri şu oldu: bilgisayar kelimeleri doğrudan anlayamıyor. Ona göre “merhaba” da “elma” da sadece harflerden oluşan birer dizi. O yüzden önce bu kelimeleri sayılara çevirmek gerekiyor.</p><p>İlk etapta aklıma gelen yöntemlerden biri <strong>one-hot encoding</strong> oldu. Mesela bir sözlüğümüzde 10.000 kelime varsa, “merhaba”yı [0,0,0, … ,1, … ,0] gibi 10.000 elemanlı bir vektörle gösterebiliyoruz. Ama bu yöntem çok verimsiz, çünkü hem inanılmaz uzun vektörler üretiyor hem de kelimeler arası hiçbir anlam ilişkisini yakalayamıyor. “merhaba” ile “selam” aslında birbirine yakın anlamda, ama one-hot encoding’de tamamen alakasız görünüyorlar.</p><p>İşte embedding katmanı bu problemi çözüyor. One-hot yerine her kelimeyi daha kısa bir <strong>yoğun (dense) vektör</strong> ile temsil ediyor. Mesela “merhaba” 128 boyutlu bir vektöre dönüşüyor, “selam” da ona yakın bir vektör oluyor. Böylece model, kelimelerin sadece varlığını değil, birbirleriyle olan <strong>ilişkilerini</strong> de öğrenebiliyor.</p><p>Benim için bu farkı anlamak çok aydınlatıcı oldu: embedding, kelimelerin sayılara dönüşmesi değil, aynı zamanda <strong>anlamlarının sayılara gömülmesi</strong> (embed edilmesi).</p><h3>3. Embedding Katmanı Nasıl Çalışır?</h3><p>Embedding katmanını ilk incelediğimde aklımda hep şu soru vardı: “Tam olarak nasıl oluyor da bir kelime ID’si alıp, onu anlam taşıyan bir vektöre çeviriyor?”</p><p>Aslında olay düşündüğümden daha basitmiş. Bir embedding katmanını, dev bir tablo (matris) gibi hayal edebilirsin. Bu tablonun satırlarında kelimeler (ya da token’lar) var, sütunlarında ise boyutlar. Örneğin embedding boyutunu 128 seçersen, her kelime 128 sayıdan oluşan bir satırla temsil ediliyor.</p><ul><li>Önce tokenizer kelimeyi bir ID’ye çeviriyor (örneğin “Yapay” → 42).</li><li>Bu ID, embedding matrisindeki satırı gösteriyor.</li><li>Model, o satırı çekip kullanıyor: [0.12, -0.45, 0.88, …] gibi bir vektör.</li></ul><p>Bu matris <strong>eğitim sırasında öğreniliyor</strong>. Yani başta tamamen rastgele sayılar var, ama model dil görevlerini çözerken bu vektörleri güncelliyor. Eğitim ilerledikçe “benzer kelimeler”in vektörleri de birbirine yaklaşmaya başlıyor.</p><p>Ben bunu öğrenince şunu fark ettim: embedding katmanı aslında bir tür “sözlük”. Tek farkı, bu sözlükte kelimelerin karşısında tanımlar değil, sayı dizileri var. Ve bu sayı dizileri, kelimelerin anlamını modelin anlayabileceği şekilde saklıyor.</p><h3>4. Embedding’lerin Gücü</h3><p>Embedding katmanını öğrenirken beni en çok etkileyen şey, bu katmanın sadece kelimeleri sayılara çevirmekle kalmayıp onların <strong>ilişkilerini</strong> de yakalayabilmesi oldu.</p><p>Mesela şöyle bir örnek düşün:<br> <strong>“öğretmen — okul + hastane = doktor”</strong><br> Burada öğretmen ile okul arasındaki ilişki neyse, doktor ile hastane arasındaki ilişki de benzer şekilde vektörler üzerinde ortaya çıkıyor.</p><p>Bir başka örnek:</p><ul><li>“Türkiye” — “Ankara” + “Japonya” ≈ “Tokyo”</li><li>“gitar” ile “piyano” birbirine yakınken, “uçak” bu ikisine çok uzak bir noktada yer alıyor.</li></ul><p>Bence işin büyüsü burada. Başlangıçta rastgele sayı dizilerinden oluşan embedding’ler, model eğitildikçe anlam kazanmaya başlıyor. Görselleştirme yaptığınızda bu daha da net ortaya çıkıyor: sporla ilgili kelimeler bir kümede, yiyeceklerle ilgili kelimeler başka bir kümede toplanıyor.</p><h3>5. LLM’lerde Embedding Katmanının Yeri</h3><p>Dil modelleriyle ilgili kodlara baktığımda ya da makaleleri okuduğumda hep şu sıra dikkatimi çekti: <strong>ilk durak embedding katmanı</strong>. Yani tokenizer’dan çıkan sayılar doğrudan embedding katmanına gönderiliyor ve bütün süreç oradan başlıyor.</p><p>Bunu şöyle düşünebilirsin: bir insanın öğrenme sürecinde önce kelimeleri duyması gerekir. O kelimelerin zihinde bir karşılığı oluşmadan karmaşık düşüncelere geçemezsin. LLM için de aynı şey geçerli. Modelin bütün zekâsı, bu embedding vektörlerinin üzerine inşa ediliyor. Transformer katmanları, attention mekanizması, layer normlar… hepsi bu temel üzerinde çalışıyor.</p><p>Mesela “Yapay zekâ çok hızlı gelişiyor” cümlesini verdiğinde:</p><ol><li>Tokenizer bu cümleyi parçalara ayırıyor → [“Yapay”, “zekâ”, “çok”, “hızlı”, “gelişiyor”]</li><li>Bu parçalar sayılara (ID’lere) dönüyor → [123, 456, 789, …]</li><li>Embedding katmanı bu ID’leri alıp vektörlere çeviriyor → [0.21, -0.44, 0.73, …]</li></ol><p>İşte ondan sonra asıl iş başlıyor. Transformer blokları bu vektörler üzerinde çalışarak bağlamı yakalıyor, anlam ilişkilerini kuruyor ve en sonunda bir çıktı üretiyor.</p><p>Kısacası embedding katmanı, LLM’lerin <strong>kapı girişinde duran bekçi</strong> gibi. Tokenizer’dan çıkan ham ID’leri alıyor, onları anlamlı temsilere dönüştürüyor. Eğer embedding katmanı olmasa, modelin geri kalanı için elimizde sadece anlamsız sayılar olurdu.</p><h3>6. Pratik Örnek: Embedding Katmanını Kodla Görselleştirmek</h3><p>Embedding katmanını daha iyi anlamanın en keyifli yolu onu görselleştirmek. Ben de kendi projemde kelimelerin embedding vektörlerini alıp <strong>3 boyutlu uzayda çizdirdim</strong>. Bunun için plotly kütüphanesini kullandım. Böylece her kelimeyi embedding uzayında bir nokta olarak görebiliyoruz.</p><p>Aşağıdaki kodda, iki farklı cümlenin kelime embedding’lerini 3D olarak çizdiriyorum. Her cümle farklı renkle gösteriliyor. Fareyle üzerine geldiğinizde noktanın hangi kelimeye ait olduğunu görebiliyorsunuz.</p><pre>import plotly.graph_objects as go<br>import plotly.offline<br>import numpy as np<br><br>def plot_dots(sentences_data, title, dims=[0, 1, 2]):<br>    data = [<br>        go.Scatter3d(<br>            x=sentence_data[&quot;words&quot;][:, dims[0]],<br>            y=sentence_data[&quot;words&quot;][:, dims[1]],<br>            z=sentence_data[&quot;words&quot;][:, dims[2]],<br>            mode=&quot;markers+text&quot;,<br>            marker=dict(size=6, color=sentence_data[&quot;color&quot;]),<br>            text=sentence_data[&quot;labels&quot;],<br>            hoverinfo=&quot;text&quot;,<br>        )<br>        for sentence_data in sentences_data<br>    ]<br>    layout = go.Layout(<br>        scene=dict(<br>            xaxis_title=&quot;Boyut 1&quot;,<br>            yaxis_title=&quot;Boyut 2&quot;,<br>            zaxis_title=&quot;Boyut 3&quot;,<br>        ),<br>        title=title,<br>    )<br>    fig = go.Figure(data=data, layout=layout)<br>    plotly.offline.iplot(fig)<br># Örnek embedding verileri<br>sentences = [<br>  {<br>    &quot;words&quot;: np.array([<br>      [0.1, 0.20, 0.23, 0.0],<br>      [0.4, 0.2, 0.04, 0.3],<br>      [0.12, 0.24, 0.2, 0.01],<br>      [0.0, 0.0, 0.3, 0.01],<br>      [0.0, 0.0, 0.0, 0.0]<br>    ]),<br>    &quot;labels&quot;: [&quot;the&quot;, &quot;capital&quot;, &quot;of&quot;, &quot;united&quot;, &quot;states&quot;],<br>    &quot;color&quot;: &quot;red&quot;,<br>  },<br>  {<br>    &quot;words&quot;: np.array([<br>      [0.4, 0.2, 0.04, 0.3],<br>      [0.12, 0.24, 0.2, 0.01],<br>      [0.0, 0.0, 0.3, 0.01],<br>      [0.0, 0.0, 0.0, 0.0]<br>    ]),<br>    &quot;labels&quot;: [&quot;capital&quot;, &quot;of&quot;, &quot;united&quot;, &quot;states&quot;],<br>    &quot;color&quot;: &quot;blue&quot;,<br>  }<br>]<br>plot_dots(sentences, &quot;Embedding Uzayı (Örnek)&quot;)</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/810/1*MLhIGlbpkgMCcEuLhQlMmg.png" /></figure><p>🔎 Bu çıktıda her kelime embedding uzayında bir noktaya karşılık geliyor. Farklı cümleleri farklı renklerle işaretlemek, benzer kelimelerin nasıl kümelendiğini gözlemlemeyi kolaylaştırıyor.</p><h3>7. Embedding Katmanının Sınırlamaları</h3><p>Embedding katmanını öğrenirken “her şeyi çözüyor” gibi gelmişti ama biraz daha derine indikçe bazı sınırlarını da fark ettim.</p><p><strong>1. Kelime dağarcığına bağlılık (OOV sorunu)</strong><br> Eğer sözlükte olmayan bir kelimeyle karşılaşırsak (örneğin çok nadir kullanılan bir terim veya yeni bir kelime), embedding katmanı o kelimeyi tanıyamıyor. Genellikle bunun için &lt;unk&gt; gibi özel bir token kullanılıyor ama bu da kelimenin anlamını kaybettiriyor.</p><p><strong>2. Boyut seçimi problemi</strong><br> Embedding boyutu küçük olursa (mesela 10–20), kelimelerin anlamını yeterince iyi temsil edemiyor. Çok büyük seçilirse (mesela 1000+), bu sefer de modelin parametre sayısı artıyor, eğitim zorlaşıyor ve aşırı öğrenme (overfitting) riski doğuyor.</p><p><strong>3. Sabit temsil sorunu</strong><br> Klasik embedding’ler her kelimeye tek bir vektör atar. Ama kelimeler farklı bağlamlarda farklı anlamlara gelebilir. Mesela “banka” hem finans kuruluşu hem de nehir kenarı demek olabilir. Tek vektör bu çok anlamlılığı yakalamakta zorlanır. Modern LLM’ler bu sorunu bağlama duyarlı embedding’ler ile çözmeye çalışıyor.</p><p><strong>4. Anlamın sadece sayı düzeyinde temsil edilmesi</strong><br> Embedding’ler kelimeler arası ilişkileri yakalayabilir ama dünya bilgisini tam anlamıyla kapsayamazlar. Bu yüzden LLM’ler yalnızca embedding katmanına değil, çok katmanlı transformer bloklarına da ihtiyaç duyar.</p><p>Benim için bu sınırlamaları görmek önemliydi çünkü embedding’i mucizevi bir “her şeyi çözen kutu” gibi</p><h3>8. Sonuç</h3><p>Embedding katmanı, dil modellerinin belki de en kritik yapı taşlarından biri. Çünkü bilgisayarın anlayamadığı ham kelimeleri, anlam taşıyan sayısal vektörlere dönüştürüyor. Bu vektörler sayesinde benzer kelimeler birbirine yaklaşırken, farklı kavramlar uzaklaşıyor.</p><p>Benim kendi öğrenme sürecimde en çok hoşuma giden şey, bu kavramı hem teorik hem pratik olarak görmek oldu. Özellikle embedding vektörlerini görselleştirdiğimde, kelimelerin gerçekten bir “anlam haritası” üzerinde dağıldığını fark ettim.</p><p>Kısacası, LLM’lerin arkasındaki bütün zekâ bu embedding’lerin üzerine inşa ediliyor. Sınırlamaları olsa da, embedding katmanı olmadan büyük dil modellerinin çalışması mümkün değil. Bu yüzden “embedding” kavramını anlamak, modern yapay zekânın dil işleme gücünü anlamak demek.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=84b4768cbbb2" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/finartz/embedding-katman%C4%B1-llmlerin-anlam-d%C3%BCnyas%C4%B1n%C4%B1n-kap%C4%B1s%C4%B1-84b4768cbbb2">Embedding Katmanı: LLM’lerin Anlam Dünyasının Kapısı</a> was originally published in <a href="https://medium.com/finartz">Finartz</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Rate Limit ve Algoritmaları Nelerdir?]]></title>
            <link>https://medium.com/finartz/rate-limit-ve-algoritmalar%C4%B1-nelerdir-8fdb1c859ab9?source=rss----cb93deb25897---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8fdb1c859ab9</guid>
            <category><![CDATA[best-practices]]></category>
            <category><![CDATA[backend-development]]></category>
            <category><![CDATA[api-rate-limiting]]></category>
            <category><![CDATA[rate-limit]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Elif Akalın]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 16 Sep 2025 10:07:22 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-09-16T10:07:03.962Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>API serverların karşıladığı istek sayısı arttıkça arkadaki yükü yönetmek önemli bir sorun haline gelir. Buradaki yükün fazla olması; kullanıcı sayısının artmasından kaynaklanabileceği gibi, içerideki servislerin dönüş sürelerinin beklenenden uzun olması ya da kötü niyetli kullanıcılarının saldırılarından da kaynaklanabilir. <br>Bu gibi sorunları çözmek adına API servisler üzerinde Rate Limiting uygulamak genel ve kabul görmüş çözümler arasındadır.</p><blockquote>Peki nedir bu Rate Limiting ve nasıl uygulanır, algoritmaları nelerdir?</blockquote><p>Rate Limiting, bir API için belirli bir zaman aralığında kullanıcıların quota’sını (kota) aştığında işlemlerini engelleyen yapıdır.</p><p>Belirlenen bu limit aşıldığında, gelen request’lere HTTP 429 (Too Many Requests) status code dönülür.</p><p>Rate Limit koyma işlemi server tarafındaki her bir endpointe ayrı ayrı eklenir. <br>Buradaki amaç yalnızca trafiği kesmek değil, kaynak dağılımında adil kullanımı, aynı zamanda kötü niyetli kullanıcıların saldırılarını önleme ve maaliyet kontrolünü de sağlamaktır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*0ad1jbJxLsUxuwpVHRZEkg.png" /><figcaption>Rate Limiter olmadığı durumda, clienttan gelen tüm istekler API Serverlara ulaşır</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RyLJnDt0P0dVSOIGZ92hcg.png" /><figcaption>Rate Limiter’ın 2 istek karşılanabildiği durumda 3.istek için 429 repsonse dönülür</figcaption></figure><p><strong>Örnek bir senaryo düşünecek olursak;</strong></p><p>Login aşamasında kullanıcı peşpeşe 3 defa yanlış OTP girmesi durumunda bir süreliğinde yeni OTP alamaz ve işleme devam edemez. <br>Bunun sebebi, hem kullanıcıyı hem de sistemi korumaktır aslında. Bruce-force saldırılarının önüne geçerken aynı zamanda random gelen OTP denemelerini de kesmektir.</p><blockquote><strong>Gerçek Dünya Örnekleri</strong></blockquote><blockquote>Twitter bir kullanıcının 24 saat içinde atabileceği tweet sayısını sınırlar.</blockquote><blockquote>Aynı zamanda, bir kullanıcının 24 saat içinde görebileceği tweet sayısına da limitlemiştir.</blockquote><h3>📌 Rate Limit Tipleri Nelerdir?</h3><p><strong>Hard Limit</strong></p><p>Request sayısı tanımlı limiti <strong>kesinlikle aşamaz</strong> (throttle). Limit aşıldığında <strong>HTTP 429</strong> döner; ek tolerans yoktur.</p><p><strong>Soft</strong> <strong>Limit</strong></p><p>Belirli bir <strong>buffer</strong> (genelde yüzde) tanımlanır. Örn: Threshold 10 req/s, <strong>%20 buffer</strong> ⇒ en fazla <strong>12 req/s</strong>.</p><p><strong>Elastic / Dynamic Limit</strong></p><p>Limit, <strong>kaynak durumuna göre</strong> Hard veya Soft çalışır. Kaynaklar uygunsa Soft Limit’e geçilir; değilse Hard Limit uygulanır.</p><h3>📌 Rate Limit Algoritmaları</h3><h4>Token Bucket Algoritması</h4><p>Token bucket algoritması, rate limiting işlemi için en yaygın kullanılan yöntemlerden biridir.</p><p>Basit, anlaşılması ve pratikte uygulaması kolaydır. Gerçek dünyada sıklıkla tercih edilen algoritmalardan biridir. Amazon ve Stripe gibi büyük ölçekli servis sağlayıcıları API requestlerini throttle etmek için bu algoritmayı kullanır.</p><p>Peki nasıl çalışır bu token bucket algoritması?</p><p>Token bucket önceden kapasitesi tanımlanmış bir kova gibidir. Bu kovaya belirli aralıklarla sabit sayıda token eklenir. Bucket dolduğunda da fazla olan tokenlar eksta olarak eklenmez, görmezden gelinir.</p><p>API’e gelen her bir request bir token tüketir. Yeni bir request geldiğinde bucketta yeterli token olup olmadığı kontrol edilir;</p><ul><li>Yeterli token varsa -&gt; buckettan bir token çıkarılır, ve gelen request işlenmiş olur.</li><li>Yeterli token yoksa -&gt; Request drop edilir, işlenmez. Karşılığında 429 http kodu döner.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_oWkesSN8rK1Qe7ZXbu-Tw.png" /><figcaption>Bucket kapasitesi 3 token, her saniyede 2 token eklenir.</figcaption></figure><h4>Leaky Bucket Algoritması</h4><p>Leaky bucket algoritması, token bucket algoritmasına benzer, ancak odak noktası trafiği yumuşatmak(smoothing) üzerinedir.</p><p>Requestler bir kuyruğa(bucket) eklenir ve sabit hızda işlenir. Kuyruk doluysa yeni gelen requestler drop edilir.</p><p>Genellikle FIFO(first-in-first-out) kuyruğu ile uygulanır.</p><p>Yeni bir request geldiğinde, sistem kuyruğun dolu olup olmadığını kontrol eder.</p><ul><li>Kuyruk dolu değilse -&gt; request kuyruğa eklenir ve işlenmesi beklenir.</li><li>Kuyruk dolu ise -&gt; request drop edilir ve işlenmez.</li></ul><p>Kuyruktaki işler sabit hızla işlenir. Burada iki önemli parametre bulunur;</p><ul><li>Bucket size: Kuyruğun alabileceği maximum istek sayısı</li><li>Outflow rate: Servislerin sabit hızla işleyebileceği request sayısı.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*U8aJHgfhRklDF1IGBWcqzQ.png" /><figcaption>Bucket size 4, outflow rate 3 olarak belirlenmiştir</figcaption></figure><blockquote>Gerçek dünya örneklerinden; Shopify API Rate Limiting işlemi için Leaky bucket algoritmasını kullanmaktadır.</blockquote><h4>✅ Avantajları</h4><ul><li>Sınırlı queue boyutu sayesinde memory efficient bir çözüm sunar.</li><li>Requestler sabit hızla işlendiği için stabil çıkış hızı gereken senaryolarda optimum çözüm sunar.</li></ul><h4>⚠️ Dezavantajları</h4><ul><li>Ani trafik artışında (burst), queue eski requestler ile dolabilir. Bu da yeni gelen requestlerin gerekesiz yere rate limit edilmesine yol açar.</li><li>İki parametreya bağlıdır(bucket size, outflow rate ), bu değerleri doğru şekilde tune etmek kritiktir.</li></ul><h4>Fixed Window Algoritması</h4><p>Fixed Window Algoritmasında zaman, saat, dakika veya saniye gibi sabit dilimlere(window) bölünür. Her bir windows için işlenebilecek maximum request sayısı tanımlıdır. Bir window içinde limit aşıldığında, sonraki window başlayana kadar gelen requestler block edilir veye throttle edilir.</p><p>Örnek: Eğer rate limit dakikada 3 request işleyebilecek şekilde ayarlanmışsa ve zaman penceresi 12:00:00 da başladıysa, 12:00:00 ve 12:00:59 arasında en fazla 3 request işlenir. 12:01:00 da sayaç sıfırlanır ve yeni gelen 3 request daha işlenebilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*SGgabp_k7JBf18wFM95PmQ.png" /><figcaption>1 dakikalık zaman aralığında 3 istek kabul edilir. Fakat alttaki görseldeki gibi uç noktalara gelen 1 dk aralığında 5 istek kabul edilme açığı oluşabilir.</figcaption></figure><h4>✅ Avantajları</h4><ul><li>Anlaşılması, uygulaması ve yönetilmesi kolaydır.</li></ul><h4>⚠️ Dezavantajları</h4><ul><li>Window sınırlarında spike (ani artış) oluşabilir.</li><li>Örneğin, 12:00:30’da 2 request ve 12:01:10’dan hemen önce 3 request yapılırsa, fiilen kısa sürede 5 request işlenmiş olur. Bu da sistemi zorlayabilir.</li></ul><h4>Sliding Window Algoritması</h4><p>Sliding Window Algoritması, Fixed Window Algoritması’nın dezavantajlarını gidermek için geliştirilmiştir. Burada zaman sabit aralıklara bölünmez; bunun yerine, sürekli hareket eden (sliding) bir zaman penceresi üzerinden request limitleri kontrol edilir. Sayaç, sabit aralıklarda sıfırlanmak yerine, her yeni request’in timestamp’ine göre son pencere içindeki request sayısı üzerinden güncellenir.</p><p><strong>Örnek:</strong> Eğer rate limit dakikada 3 request olarak ayarlanmışsa, algoritma her an için son 60 saniye içindeki request sayısını kontrol eder. Yeni bir request geldiğinde, son 60 saniye içinde yapılan request sayısı limite ulaştıysa request block edilir; değilse request kabul edilir ve sayaç güncellenir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*h5VSRguf5dBAr2fcpyMkFg.png" /><figcaption>1 dk lık zaman diliminde 5 istek kabul eder</figcaption></figure><h4>✅ Avantajları</h4><ul><li>Request’lerin zaman içinde daha dengeli dağılmasını sağlar; pencere sınırlarındaki ani artışları önler.</li><li>Ani trafik patlamalarını (bursty traffic) daha verimli ve etkili şekilde yönetir.</li></ul><h4>⚠️ Dezavantajları</h4><ul><li>Fixed Window Algoritması’na göre implementasyonu biraz daha karmaşıktır.</li></ul><h4>📌 <strong>Özetle</strong></h4><p>Rate limiting, API’lerinizi aşırı yükten, kötüye kullanımdan ve ani trafik patlamalarından koruyan bir savunma hattıdır. Fixed Window, Sliding Window, Leaky Bucket ve Token Bucket gibi algoritmalarla farklı senaryolara uygun çözümler sunar. Uygun bir strateji ile sistemler hem güvenli, hem de yüksek erişilebilirlikte çalışır hale getirilebilir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8fdb1c859ab9" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/finartz/rate-limit-ve-algoritmalar%C4%B1-nelerdir-8fdb1c859ab9">Rate Limit ve Algoritmaları Nelerdir?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/finartz">Finartz</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Güçlü Kimlik Doğrulama (SCA) Nedir?]]></title>
            <link>https://medium.com/finartz/g%C3%BC%C3%A7l%C3%BC-kimlik-do%C4%9Frulama-sca-nedir-58db9b853721?source=rss----cb93deb25897---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/58db9b853721</guid>
            <category><![CDATA[ca]]></category>
            <category><![CDATA[3d-secure-finartz]]></category>
            <category><![CDATA[fintech]]></category>
            <category><![CDATA[3d-secure]]></category>
            <category><![CDATA[fintech-finartz]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Finartz]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 25 May 2022 08:23:07 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-25T08:23:06.893Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*mEs2lXxPJa4Ah5Xs" /></figure><p>İnternet üzerinden yapılan kartlı ödemelerde “Güçlü Kimlik Doğrulama (SCA)” AB Ödeme Hizmetleri Direktifi (PSD2)’nin bir gerekliliğidir. Bu gereklilik, elektronik ödemelerin güvenliğini artırmak için ödemelerin çok faktörlü kimlik doğrulama ile yapılmasını sağlar.</p><p>Özellikle ödemelerin dijitalleşmesiyle birlikte dolandırıcılık sayısı ve dolandırıcılığa konu olan para miktarı da önemli ölçüde arttı. Dijitalleşmeyi artıran pandemi öncesinde Hindistan Merkez Bankası’nın 2018–19 verilerine göre dolandırıcılık sayısı yüzde 15 artarken, dolandırıcılığa konu olan para miktarı da yüzde 74 arttı. Business Insider’a göre dünyanın en büyük 5 bankası dolandırıcılık nedeniyle yaklaşık 65 milyar dolar kaybetti. Pandemi sırasında, hesap devralma olarak dolandırıcılık 2019&#39;da %34 iken 2020&#39;de %54&#39;e yükseldi. Çevrimiçi dolandırıcılıkların şirketlerin kârlarının %1,8&#39;ine mal olduğu da tahmin edilen veriler arasında bulunuyor. Verilere baktığımızda dijitalleşme ile birlikte çevrimiçi işlemler için daha gelişmiş güvenlik sistemlerinin gerektiğini söyleyebiliriz.</p><p>Bir diğer yandan finans sektörünün en önemli oyuncularından olan bankalar, ülkelerin makro ekonomik performansını doğrudan etkileyebilecek finansal kuruluşlar olarak biliniyor. Ülkelerin makro ekonomik durumuna bu kadar etki eden kuruluşların kontrol edilmesi ve düzenleyici anlamda belirli sınırlar içinde tutulması, devlet yetkililerinin olası krizleri önlemek için aldığı tedbirler arasında bulunuyor.</p><p>Bankalar, yetkililerin tahmin ettiğinden daha yüksek risk alma potansiyelinde olsalar dahi iş performansı ve karlılıkları, risk faktörleri ile orantılı olarak değişme eğilimindedir. Bu nedenlerden dolayı bankalar ciddi risk değerlendirme süreçlerine sahiplerdir.</p><p>Bankalar devlet otoriteleri tarafından sıkı bir şekilde denetlenirken, şirket anlayışlarını bu denetim öncülleri doğrultusunda geliştirmişlerdir. Bu denetim mekanizmaları ve üstün nitelikli düzenlemeler finans sektöründe inovasyon ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Gelişmiş kullanıcı deneyiminin sağladığı faydaların çeşitli gelişim fırsatlarını da beraberinde getirdiğini düşündüğümüzde, finans sektörü inovasyon konusunda yetersiz kalmaya başlamış ve bu durum sektörle ilgili yeni arayışların da önünü açmıştır. Fintech şirketleri ise ürettikleri yenilikçi çözümlerle birlikte sektörde büyük bir açığı kapatmayı amaçlayan kuruluşlar olarak ön plana çıkıyorlar.</p><p>Üçüncü kaynaklar, bireylerin alışveriş deneyimini zenginleştiren yenilikçi çözümler sunarken güvenlikten de ödün vermemeleri gerekiyor. Kişilerin gizli finansal verileri hassas bir yapıya sahip olduğundan dolayı fintech’lerin regülasyonlara uygun çözümler üretmeleri gerekiyor. Fintech endüstrisinin sunduğu inovasyon günümüzde bir ihtiyaç iken, artan oyuncu sayısı güvenlikle ilgili bazı soruları da beraberinde getiriyor. PSD2, sektördeki fintech oyuncularının önünü açarken gerekli kıldığı Güçlü Kimlik Doğrulama Sistemi ile de dijitalleşme nedeniyle artan dolandırıcılık oranlarının en aza indirilmesini hedefliyor. SCA yani Güçlü Kimlik Doğrulama’nın işleyiş sürecini gelin birlikte inceleyelim.</p><p><strong>En az iki veya daha fazla faktörlü kimlik doğrulama aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*TqOl6WTMGCoHEWLH" /></figure><p><strong>Çevrimiçi bir işlemin Güçlü Kimlik Doğrulama (SCA) gereklilikleriyle uyumlu olması için kullanıcıların yukarıdaki bilgilerden en az ikisini kullanarak kimliğini doğrulaması gerekmektedir.</strong></p><p><strong>Müşterilerin kimlik doğrulaması ise şu durumlarda başlatılmalıdır;</strong></p><ul><li><strong>Müşterinin ödeme hesabına giriş yapması</strong></li><li><strong>Elektronik ödeme başlatması</strong></li><li><strong>Ayrı bir kanal kullanılsa bile ödeme güvenliği açısından dolandırıcılık riski oluşturan bir eylemin olması</strong></li></ul><p>Elektronik ödeme yöntemlerinin çok çeşitli olması ve Güçlü Kimlik Doğrulama şartının her işlemde yerine getirilememesi uyum süreçlerinde eksikliklere neden olmaktadır. Bu ve bazı durumlarda riskin belli bir seviyenin altında olması sebebiyle Güçlü Kimlik Doğrulama uygulanmayacak işlemler için bir “muafiyet listesi” hazırlanmış ve yayınlanmıştır. Oluşturulan muafiyet listesinde risk analizi ile yapılan işlemler, düşük tutarlı ödemeler, yinelenen ödemeler, kurumsal ödemeler, gibi SCA şartının dışında kalan işlemlere detaylı şekilde yer veriliyor. Elimizdeki verilere göre AB’de SCA şartının dışında tutularak gerçekleşen işlemler 2020’nin dördüncü çeyreğinde %12 iken Nisan 2021’e kadar olan süreçte ise %35 oranında olduğu görülmüştür. Verileri incelediğimizde muafiyet listesinde SCA şartı olmadan gerçekleştirilen işlemlerin hacminin arttığını görüyoruz. En sık uygulanan SCA muafiyetleri risk analizi ile yapılan işlemlerde olmuş ve bunu devamında düşük tutarlı işlemler, tekrarlanan işlem muafiyetleri izlemiştir.</p><p><strong>Güçlü Kimlik Doğrulama (SCA)’nın Satışlara Etkisi</strong></p><p>Elektronik ödeme işlemleri, belirli uzmanlık alanlarına sahip çok sayıda oyuncunun dahil olduğu karmaşık yapılar üzerine kuruludur. Bu yapıda, işletmelerin belki de en son isteyeceği şey, işlemlerdeki bir veya daha fazla oyuncunun hatası veya eksikliğinden dolayı işlemin satışa dönmemesi ve hata almasıdır. Bu, Güçlü Kimlik Doğrulama (SCA)’nın en büyük risklerinden biridir. Bu risk ile beraber işletmeler, daha fazla satışın reddedilme veya terk edilme durumuyla karşı karşıya kalmaktadırlar. Barclaycard Payments’tan elde edilen veriler, İngiltere’de SCA’nın zorunlu hale gelmesinden bu yana günde 4,3 milyon sterlin değerinde 22.000&#39;den fazla işlemin reddedildiğini gösteriyor. Açıklanan verilerde Perakende satıcılarının ise Güçlü Kimlik Doğrulama (SCA) kurallarına tam olarak uymamaları nedeniyle şimdiye kadar 130 milyon sterlin değerinde satış kaybettiğini görüyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/887/0*qNjPNnMYR53jMdlT" /></figure><p>Güçlü kimlik doğrulama ile doğrulama yükümlülüklerinin artması ve iki faktörlü doğrulamanın gerekliliği, tüketicilerin sağlaması gereken bilgi veya verileri artırarak doğrulama sürecini uzatıyor ve satın alma deneyimini olumsuz etkileyebiliyor. Bunun sonucunda ise ödemeler daha güvenli hale gelirken internet alışverişlerinde iptal oranlarının da artacağı öngörülüyor. İptal oranlarının artması ise satışların azalması anlamına gelirken ayrıca verimsizlikler ve kötü müşteri deneyimi marka algısına da zarar verebiliyor. Bu sebeple, SCA bir gereklilik olmadan önce, ödeme sırasında sürtünme yaşanması ve alışveriş terk etme oranının yüksek olmasından dolayı perakende ve pazar yerlerinin çoğu güçlü kimlik doğrulama öğelerini kullanmayı tercih etmiyordu.</p><p>Elimizdeki verilere göre SCA gereksinimleri kapsamında müşterilerin kimliklerinin doğrulamaları istendiğinde tarayıcı tabanlı işlemlerin %14&#39;ünü ve uygulama tabanlı işlemlerin %25&#39;ini terk ettiği görüldü. Ancak bu kayıpları önleyecek ve sürtünmesiz bir alışveriş deneyimi yaşatacak bir fintech çözümü var: <strong>3D Secure 2 Teknolojisi</strong>.</p><p>3D Secure, Güçlü Kimlik Doğrulama’yı destekleyen ve ödeme akışına sahip tüm kuruluşların uyum sağlamaları gereken bir teknoloji olarak karşımıza çıkıyor. 3D Secure, kullanıcılara PSD2 uyumlu Güçlü Kimlik Doğrulama’nın gerekliliklerini karşılayacak bir sistem sağlarken dolandırıcılık (fraud) riskini azaltarak son kullanıcıya da akıcı bir ödeme deneyimi yaşatıyor.</p><p>Bu yazımızda son zamanlarda ödeme dünyasının gündeminde olan Güçlü Kimlik Doğrulama’yı sizlere aktardık.</p><p>Ödeme teknolojilerinin geleceğini merakla bekliyor ve yakından takip etmeye devam ediyoruz. Gelecek yazılarımızda görüşmek üzere, keyifli okumalar :)</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=58db9b853721" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/finartz/g%C3%BC%C3%A7l%C3%BC-kimlik-do%C4%9Frulama-sca-nedir-58db9b853721">Güçlü Kimlik Doğrulama (SCA) Nedir?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/finartz">Finartz</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[ELK Stack + Spring Boot]]></title>
            <link>https://medium.com/finartz/elk-stack-spring-boot-fbd74bd27b44?source=rss----cb93deb25897---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/fbd74bd27b44</guid>
            <category><![CDATA[finartz]]></category>
            <category><![CDATA[elk-stack]]></category>
            <category><![CDATA[spring-boot]]></category>
            <category><![CDATA[software-dev-finartz]]></category>
            <category><![CDATA[elasticsearch]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Halit Gürpınar]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 16 Jul 2021 10:56:12 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-07-16T10:56:12.163Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Merhabalar, daha önceki <a href="https://blog.finartz.com/elasticsearch-101-2cdf99706a5d">Elasticsearch 101</a> yazımda Elasticsearch’e genel anlamda bir giriş yapmış ve REST API kullanımını görmüştük. Bu yazıda ise Elasticsearch’ün bir spring-boot uygulaması ile birlikte kullanımını göreceğiz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HOxOy_qPISadKnTMTl7Qlg.png" /></figure><p>Elasticsearch’ün spring-boot ile kullanımı için araştırma yaptığımızda var olan örneklerin büyük çoğunluğunda Elasticsearch birincil veritabanı olarak kullanılıp okuma yazma işlemleri doğrudan Elasticsearch üzerinden yapılmaktadır. Bu yazıda ise Elasticsearch’ü birincil veritabanı olarak kullanmadan var olan bir relational database ile nasıl sync tutabiliriz ve nasıl sorgu yapabiliriz bunlar üzerinden ilerleyeceğiz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*T2uEl6LQYIBZp57hNegOhA.jpeg" /></figure><p>Peki Elasticsearch’ü neden birincil veritabanı olarak kullanmıyoruz?</p><p>1) Elasticsearch document based bir yapıda olduğu için aslında NoSql bir veritabanı olarak kullanabiliriz. Fakat relational bir database ihtiyacımız varsa Elasticsearch bu noktada bizim işimizi görmeyecektir.</p><p>2) NoSql bir yapımız olduğunu varsaydığımızda ise bir başka handikap ortaya çıkmaktadır. Elasticsearh’te transaction mekanizması yok ve haliyle rollback de yapamıyoruz. Bu da yine sistemimizin tasarımına bağlı olmakla birlikte aslında genel olarak ihtiyaç duyacağımız bir şey.</p><p>3) Elasticsearch’ün cache refresh mekanizması nedeniyle indexlenen bir veriye 1 sn’lik bir süre boyunca erişemeyeceğiz. Bu da anlık sorgulamalarda veri tutarsızlığına neden olacaktır. Bu konuya da yine önceki yazıda değinmiştik.</p><p>Sonuç olarak şu şekilde bir çıkarımda bulunabiliriz: Eğer uygulamamız genel anlamda read odaklıysa ve update işlemleri ara sıra gerçekleşiyorsa Elasticsearch’ü birincil veritabanı olarak kullanabiliriz. Fakat yazma odaklı bir uygulamamız varsa, paralel thread’ler kullanılıyorsa ve transaction management ihtiyacımız varsa bu durumda standart bir veritabanı kullanıp Elasticsearch’ü arama ve analiz odaklı ikincil veritabanı olarak kurgulamamız daha sağlıklı olacaktır.</p><p>Bu bilgiler ışığında uygulamamızdan bahsedecek olursak; örnek uygulamamız postgres üzerinde ürün bilgileri tutan bir spring-boot uygulaması olacak. Elasticsearch’ü de ürün arama için kullanacağız. Burada öncelikle karar vermemiz gereken bir nokta var: verilerimizi Elasticsearch’e hangi aşamada yazacağız ve Elasticsearch’ü relational database’imiz ile nasıl sync tutacağız? Bunun için şu seçenekleri değerlendirebiliriz:</p><p>1) Postgres’e insert/update yaptığımız esnada Elasticsearch’e de aynı istekleri gönderebiliriz. Fakat bunun bazı dezavantajları vardır:</p><ul><li>Uygulamamızın response time’ı artacak.</li><li>Tüm işlemleri duplicate edeceğimiz için code base artacak.</li><li>Eğer manuel olarak bir şeyleri yönetmeyeceksek Elasticsearch ve postgres arasındaki transaction management spring-boot tarafından yapılmayacak. Yani iki taraftan birinde bir hata olması durumunda diğerinin bundan haberi olmayacaktır. Bu da bizi en baştan beri odağımız olan verileri sync tutma amacının dışına itecektir.</li></ul><p>2) Scheduler job kullanmak:</p><ul><li>Yazacağımız bir scheduler job ile verileri postgres’ten alıp Elasticsearch’e yazabiliriz. Bu sayede normal veritabanı işlemleri esnasında response time’ı etkilemeyiz.</li><li>Buradaki dezavantaj ise Elasticsearch için implementasyon yapmamız gerekecektir. Bu da code base artışından kaçamayacağımız anlamına gelir.</li></ul><p>3) ELK stack’in L ayağı olan Logstash kullanarak verilerimizi sync etmemiz mümkün:</p><ul><li>Bu yöntemle de scheduler job’da olduğu gibi response time’ı etkilemeyeceğiz.</li><li>Elasticsearch’e yazma işlemini Logstash configuration’ları üzerinden yapacağımız için code base’i de arttırmayacağız.</li></ul><p>Tüm seçeneklerin artı/eksilerini değerlendirip herhangi biri üzerinden ilerleyebilirsiniz. Fakat ben bu yazıda hem tercihen hem de biraz daha Elasticsearch stack’ini kullanma adına Logstash kullanacağım.</p><p>Yeri gelmişken ELK stack’e de biraz değinip öyle devam edelim:<br>ELK üç açık kaynak projesinin kısaltmasıdır: Elasticsearch, Logstash ve Kibana. <br><strong>Elasticsearch</strong>: Verileri tutar, aranabilir ve analiz edilebilir hale getirir<br><strong>Logstash</strong>: Aynı anda birden fazla kaynaktan veri alıp, bunları bir sunucu üzerinde dönüştürür ve Elasticsearch’e gönderir<br><strong>Kibana</strong>: Elasticsearch’teki verileri analiz etme ve görselleştirmeyi sağlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zuF2FkM-pQK1dj4cbP8XYQ.png" /></figure><p>ELK Stack’in bir sonraki hali de Elastic Stack’tir. ELK araçlarına ek olarak Beats eklenmiştir.<br><strong>Beats</strong>: Clientlardan topladığı logları logstash’e yollar</p><p>Yol haritamızı belirledikten sonra şimdi uygulamamıza geçebiliriz. Öncelikle örnek uygulamamızın kaynak kodlarına <a href="https://github.com/HalitGrpnr/pg-elk-sync.git">github</a> üzerinden erişebilirsiniz. Yazının devamında uygulamanın detaylarından bahsedeceğim.</p><p>Uygulamamız postgresql’de ürün bilgilerini tutan basit bir rest api olacak. Logstash ile birlikte verileri postgres’ten okuyup Elasticsearch’e yazacağız. Ardından 3 farklı şekilde ürün arama yapacağız: <br>1) Spring-data ile postgres üzerinden arama<br>2) Spring-data ile Elasticsearch üzerinden arama <br>3) ElasticsearchRestTemplate üzerinden Elasticsearch query’leri ile arama</p><p>ELK stack ve postgres’i docker images olarak kullanacağız. Spring-boot uygulamamızı da dockerize edeceğiz. Bunun için gerekli olan Dockerfile ve docker-compose.yml dosyalarımız şu şekilde olacaktır:</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/7988b1229027cae031984b90d3dd4689/href">https://medium.com/media/7988b1229027cae031984b90d3dd4689/href</a></iframe><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/1110655de875207ef39ae9fc62707836/href">https://medium.com/media/1110655de875207ef39ae9fc62707836/href</a></iframe><p>Detaylı konfigürasyonlara girmeden image ve port tanımlamalarını yaparak birbirlerine olan dependency durumlarını düzenledik.<br>Logstash için burada birkaç detay var:</p><ul><li><strong>volumes</strong> kısmında logstash konfigurasyonlarını barındıran logstash.conf ve postgres ile haberleşmeyi sağlamak için ihtiyacımız olan driver jarının bulunduğu path’in tanımlamalarını yapıyoruz.</li><li><strong>command</strong> kısmında da logstash’in logstash.conf ile birlikte çalıştırılması gerektiğini belirtiyoruz</li></ul><p>Diğer konfigürasyonlarımız core.env dosyasında bulunmakta:</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/639bdc945b81649dda6c7707617b4e11/href">https://medium.com/media/639bdc945b81649dda6c7707617b4e11/href</a></iframe><p>core.env’da bulunan tanımlamalar sırasıyla:</p><ul><li>Spring-boot uygulaması için postgres konfigurasyonları</li><li>postgres db konfigurasyonları</li><li>Elasticsearch’ü single-node ile basitçe ayağa kaldırabilmek için gerekli konfigurasyonlar</li><li>Kibana için Elasticsearch erişim URL’i</li></ul><p>Logstash için gereken konfigurasyon dosyamız:</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/d6d67a7274929c2ed9692d66670d9950/href">https://medium.com/media/d6d67a7274929c2ed9692d66670d9950/href</a></iframe><p>logstash.conf yapısı şu şekildedir:<br><strong>input{}</strong> -&gt; veriler Logstash’e nereden ve nasıl gelecek<br><strong>filter{}</strong> -&gt; veriler üzerinde yapacağımız işlemler<br><strong>output{}</strong> -&gt; veriler nereye gönderilecek</p><p>logstash.conf’ta bulunan tanımlamalara bakacak olursak:</p><p><strong>input</strong>: jdbc ile ilgili olan kısımda jdbc input plugin’i için kullanacağımız driver erişim konfigurasyonları bulunmakta.</p><p><strong>tracking_column</strong>: Bu alan Logstash’in postgres’den okuduğu son kaydı belirleyebilmek için baktığı ve birazdan açıklayacağımız “unix_ts_in_secs” alanını belirtir. Logstash’ın sorgulama döngüsünün bir sonraki yinelemesinde başlangıç ​​değerini belirlemek için kullanılacaktır. İhtiyaç halinde bu alana SELECT cümleciğinde “:sql_last_value” ile erişilebilir.</p><p><strong>unix_ts_in_secs</strong>: SELECT ile oluşturduğumuz, verimiz üzerindeki “last_modified_date” ı içeren alandır. “tracking_column”, bu alanı referans almaktadır.</p><p><strong>sql_last_value</strong>: Logstash’in sorgulama döngüsündeki başlangıç ​​noktasını içeren parametredir. Okunan en son “unix_ts_in_secs” değerine ayarlanır ve bir sonraki Logstash döngüsünde başlangıç ​​noktası olarak kullanılır. Bu değişkeni sorguya dahil etmek, daha önce Elasticsearch’e iletilen insert/update’lerin Elasticsearch’e yeniden gönderilmeyeceğini garanti eder.</p><p><strong>schedule</strong>: Logstash’in değişiklikler için postgres’i ne sıklıkla sorgulayacağına dair vereceğimiz cron expression. “*/10 * * * * *” ile Logstash’a her 10 saniyede bir postgres ile iletişim kurmasını söylüyoruz.</p><p><strong>last_modified_date &lt; NOW()</strong>: Sorgumuza bu koşulu neden eklediğimizi birazdan açıklayacağım.</p><p><strong>filter</strong>: Postgres’ten aldığımız kaydın “id” değerini “_id” alanına kopyalıyoruz. Elasticsearch tarafında indexleme yapılırken “id” değerinin “_id” alanında tutulmasını sağlayacağız. Bu sayede id’ler üzerinden verilerimizi sync etmiş olabileceğiz. Sonrasında Elasticsearch’e yazılmasını istemediğimiz için “id”, “<a href="http://twitter.com/version">@version</a>” ve “unix_ts_in_secs” alanlarını da kaldırıyoruz.</p><p><strong>output</strong>: Verilerimizin Elasticsearch’e yazılması gerektiğini ve filtre bölümünde oluşturduğumuz id’nin document_id olarak atanması gerektiğini belirtiyoruz. Index name’in de product_index olması gerektiğini belirtiyoruz.</p><p><strong>Logstash Select Statement Analizi</strong></p><p>Logstash için kullandığımız select statement’ı temelde database’de last_modified_date’i sql_last_value’den büyük olan kayıtları getiriyor</p><pre>SELECT *, date_part(&#39;epoch&#39;, last_modified_date) AS unix_ts_in_secs FROM product WHERE (date_part(&#39;epoch&#39;, last_modified_date) &gt; :sql_last_value AND last_modified_date &lt; NOW()) ORDER BY last_modified_date ASC</pre><p>Burada neden <em>last_modified_date &lt; NOW()</em> koşulunu eklememiz gerektiği üzerinde biraz duracağız. Bu ifadenin gerekliliğini 2 örnek üzerinden açıklayacağız:</p><ol><li>İlk senaryoda <em>last_modified_date &lt; NOW()</em> olmaksızın sql statement’in şu şekilde olduğunu düşünelim:</li></ol><pre>SELECT *, date_part(&#39;epoch&#39;, last_modified_date) AS unix_ts_in_secs FROM product WHERE (date_part(&#39;epoch&#39;, last_modified_date) &gt; :sql_last_value) ORDER BY last_modified_date ASC</pre><p>Senaryomuzda database’e saniyede<strong>(T)</strong> 2 kayıt ekleniyor. Logstash de 5 saniyede bir çalışarak kayıtları<strong>(R)</strong> okuyor. Logstash’in T5 anında çalışarak R1-R11 arası kayıtları okuduğunu düşünelim ve tam da bu esnada database’e R12 eklenmiş olsun.<br>Logstash en son R11&#39;i okuduğu için ve bunun tarihi de T5 olduğu için sql_last_value T5 olacaktır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*rRD-kAVLROFf7U6R9o86sQ.jpeg" /></figure><p>Bir sonraki iteration’da <em>WHERE (date_part(‘epoch’, last_modified_date) &gt; :sql_last_value</em> koşulu nedeniyle Logstash T5&#39;ten sonra eklenenleri okuyacağı için R12 burada es geçilecektir. Bu da R12&#39;nin Elasticsearch’e yazılamayacağı anlamına gelir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*cthLI_MxPxCIzFtcRICyHw.jpeg" /></figure><p>2. İkinci senaryoda, ilk senaryodaki sorunu çözmek için &gt;= kullanıp sorguyu şöyle yapabiliriz <em>(date_part(‘epoch’, last_modified_date) &gt; :sql_last_value</em> :</p><pre>SELECT *, date_part(&#39;epoch&#39;, last_modified_date) AS unix_ts_in_secs FROM product WHERE (date_part(&#39;epoch&#39;, last_modified_date) &gt;= :sql_last_value) ORDER BY last_modified_date ASC</pre><p>İlk iterasyonda R1–R11 kayıtlar okunacak ve sql_last_value T5 olacak:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*rRD-kAVLROFf7U6R9o86sQ.jpeg" /></figure><p>İkinci iterasyonda sql_last_value T5 olduğu için T5&#39;ten itibaren tekrar okunacak:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ifNrEPrVZ3cYYqw5twGrdw.jpeg" /></figure><p>Bu koşul işimizi çözebiliyor fakat bu durumda da ilk iteration’da okuyup Elasticsearch’e yazılan R11, ikinci iteration’da tekrar işlenecek ve Elasticsearch’e tekrar yazılacak.</p><p>Sonuç olarak her iki senaryoda da istemediğimiz durumlar var. Birinde data kaybı yaşanırken diğerinde gereksiz işlem yapılıyor.</p><p>Çözüm:</p><p><em>(date_part(‘epoch’, last_modified_date) &gt; :sql_last_value</em> koşuluna ek olarak <em>last_modified_date &lt; NOW()</em> ekleyerek her kaydı Elasticsearch’e bir kez gönderebiliriz.</p><pre>SELECT *, date_part(&#39;epoch&#39;, last_modified_date) AS unix_ts_in_secs FROM product WHERE (date_part(&#39;epoch&#39;, last_modified_date) &gt; :sql_last_value AND last_modified_date &lt; NOW()) ORDER BY last_modified_date ASC</pre><p>Bu senaryoda Logstash T5 anında çalışıyor ve <em>last_modified_date&lt; NOW()</em> koşulu nedeniyle T5 anında eklenen kayıtları okumuyor. R1-R10 arası kayıtları okuyarak Elasticsearch’e yazıyor. Bu durumda sql_last_value T4 oluyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_W93C5Ao6rtTonFMySVFBw.jpeg" /></figure><p>T10 anında ikinci iterasyon başlıyor. sql_last_value T4 olduğu için Logstash okumaya T5&#39;ten başlıyor ve T9&#39;u da dahil ederek T10&#39;a kadar okuyor. Bu şekilde bahsettiğimiz riskler ortadan kalkmış oluyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*GIBMaeeognLo7n_YCrzYUg.jpeg" /></figure><p>ELK ve dockerize ile ilgili yapmamız gerekenler bu şekilde. Şimdi uygulama tarafında neler yapacağımıza değinelim.</p><p>Uygulamamız klasik bir spring-boot rest api uygulaması olacağı için model, controller, repository katmanlarına girmeyeceğiz. Bunun yerine ElasticsearchRestTemplate üzerinden search işlemlerini gerçekleştireceğimiz servise ve config sınıfına odaklanacağız.</p><p>ElasticsearchRestTemplate’i kullanabilmemiz için bir configuration class’ı oluşturacağız. Elasticsearch’e erişim için şu an güncel versiyon ile kullanılması tavsiye edilen RestHighLevelClient üzerinden haberleşmeyi sağlıyoruz. <br>Kompleks sorguları yapabilmek için ElasticsearchRestTemplate bean’ı tanımlıyoruz.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f49127bb4c8694ed3f5df3e5e4221f23/href">https://medium.com/media/f49127bb4c8694ed3f5df3e5e4221f23/href</a></iframe><p>Servis class’ımız:</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/48ed42b9de99358765e56ca0515dbe31/href">https://medium.com/media/48ed42b9de99358765e56ca0515dbe31/href</a></iframe><p>Burada birkaç farklı örnek üzerinden ilerleyeceğiz.<br>1) ProductDocumentRepository üzerinden search:<br>Spring Data repository üzerinden, interface’in bize sunduğu metodlar ile search yapabiliriz.<br>2) ElasticsearchRestTemplate üzerinden search:<br>Spring Data repository bizim ihtiyaçlarımızı karşılayamayabilir. Bu durumda daha esnek ve kompleks sorgular yazabilmek için ElasticsearchRestTemplate kullanabiliriz.</p><p>ElasticsearchRestTemplate ile search yapabilmek için bir Query objesine ihtiyacımız var. Burada Query için 3 farklı implementasyon seçeneği mevcut:</p><p>→ StringQuery: Elasticsearch sorgu syntax’ı ile JSON formatında sorgular oluşturmayı sağlar. Bunu kullanabilmek için Elasticsearch sorgu syntax’ının bilinmesi gerekiyor. Öte yandan hali hazırda var olan Elasticsearch query’leriniz varsa StringQuery kullanmak daha uygun olabilir.</p><p>→ CriteriaQuery: Elasticsearch sorgu syntax’ını veya temellerini bilmeden sorguların oluşturulmasına izin verir.</p><p>→ NativeSearchQuery: Karmaşık sorgularda veya CriteriaQuery kullanılarak ifade edilemeyen bir sorgu olduğunda kullanabiliriz.</p><p>Servisimizdeki metodlarda yapılanları kısaca açıklayacak olursak:</p><ul><li><strong><em>getProductsByName</em></strong>: Burada doğrudan Spring Data repository üzerinden bir search işlemi gerçekleştiriyoruz</li><li><strong><em>getProductsByNameWithStringQuery</em></strong>: StringQuery kullanarak name field’ı verdiğimiz query ile eşleşen kayıtları bulmak için <strong>match </strong>operatörünü kullanıyoruz.</li><li><strong><em>getProductsByNameOrDescriptionWithCriteriaQuery</em></strong>: CriteriaQuery kullanarak name veya description field’ı verdiğimiz query ile eşleşen kayıtları bulmak için <strong>is </strong>ve <strong>or </strong>operatörlerini kullanıyoruz.</li><li><strong><em>getProductsByPriceWithCriteriaQuery</em></strong>: Yine CriteriaQuery ile birlikte sayısal değerleri büyüklük küçüklüğe göre filtrelemek için <strong>greaterThan </strong>ve <strong>lessThan </strong>operatörlerini kullanıyoruz.</li></ul><p>Diğer metodlarımızda NativeSearchQuery kullanacağız:</p><ul><li><strong><em>getProductsByNameWithNativeSearchQuery</em></strong>: name field’ı verdiğimiz query ile eşleşen kayıtları bulmak için <strong>matchQuery </strong>operatörünü kullanıyoruz.</li><li><strong><em>getProductsByNameOrDescriptionWithFuzzy</em></strong>: verdiğimiz query name veya description field’larının herhangi biri ile eşleşen kayıtları bulmak için <strong>multiMatchQuery </strong>operatörünü kullanıyoruz. Burada ayrıca yazım yanlışlarını tolere edebilme yeteneği eklemek için de <strong>fuzziness </strong>operatörünü ekliyoruz.<br><strong>fuzziness</strong> operatörünün ihtiyaç duyduğu Fuzziness objesi kaç harfe kadar yazım yanlışlarının tolere edileceğini belirtiyor. Bu değeri 0, 1, 2 olarak verebiliriz. AUTO olarak verdiğimizde davranış şu şekilde olacaktır:<br>0-2 uzunluğundaki kelimeler için tam eşleşme<br>3-5 uzunluğundaki kelimeler için 1 harf tolerans<br>&gt;5 uzunluğundaki kelimeler için 2 harf tolerans<br>Fuzziness’ın arka planında Levenshtein Edit Distance algoritması yatmaktadır.</li><li><strong><em>getProductSuggestions</em></strong>: Arama motorlarında kelimenin ilk birkaç harfini yazdıktan sonra öneri sunma şeklinde sıkça gördüğümüz kelime tamamlama işlemini de <strong>wildcardQuery</strong> operatörü ile yapabiliriz. Hangi field için search yapılacağını belirterek query’inin neresinden tamamlama yapılması gerektiğini query’imizi (*) ile concat’leyerek veriyoruz.</li><li><strong><em>getProductSuggestionsByAllFields</em></strong>: name veya description field’larının herhangi biri üzerinde <strong>wildcardQuery </strong>çalıştırmak istiyorsak <strong>boolQuery </strong>ile birlikte “veya” kavramını karşılayan <strong>should </strong>operatörünü kullanabiliriz.</li><li><strong><em>getProductByParameters</em></strong>: verdiğimiz birden fazla query parametresini “ve” ile tam filtreleme yapmak için de yine <strong>boolQuery </strong>ile birlikte “ve” kavramını karşılayan <strong>must </strong>operatörünü kullanabiliriz.</li></ul><p>Bu yazıda Elasticsearch’ü ikincil veritabanı olarak kurgulayıp var olan birincil veritabanı ile nasıl sync tutabileceğimizden bahsettik. Elasticsearch’ün yetenekleri doğrultusunda birkaç search örneği üzerinde durduk. Eksik veya hatalı gördüğünüz kısımları yorum kısmında belirtirseniz sevinirim :) Kaynak kodlara <a href="https://github.com/HalitGrpnr/pg-elk-sync">github</a> üzerinden erişebilirsiniz.</p><p><strong>Kaynaklar</strong></p><ul><li><a href="https://www.elastic.co/blog/how-to-keep-elasticsearch-synchronized-with-a-relational-database-using-logstash">https://www.elastic.co/blog/how-to-keep-elasticsearch-synchronized-with-a-relational-database-using-logstash</a></li><li><a href="https://www.elastic.co/guide/en/logstash/7.1/plugins-inputs-jdbc.html">https://www.elastic.co/guide/en/logstash/7.1/plugins-inputs-jdbc.html</a></li><li><a href="https://towardsdatascience.com/a-hitchhikers-guide-to-spring-boot-elasticsearch-logstash-kibana-postgresql-and-docker-5602feaa9fd3">https://towardsdatascience.com/a-hitchhikers-guide-to-spring-boot-elasticsearch-logstash-kibana-postgresql-and-docker-5602feaa9fd3</a></li><li><a href="https://www.baeldung.com/spring-data-elasticsearch-queries">https://www.baeldung.com/spring-data-elasticsearch-queries</a></li><li><a href="https://www.elastic.co/what-is/elk-stack">https://www.elastic.co/what-is/elk-stack</a></li><li><a href="https://blog.finartz.com/elasticsearch-101-2cdf99706a5d">https://blog.finartz.com/elasticsearch-101-2cdf99706a5d</a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=fbd74bd27b44" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/finartz/elk-stack-spring-boot-fbd74bd27b44">ELK Stack + Spring Boot</a> was originally published in <a href="https://medium.com/finartz">Finartz</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Temiz Kod Prensipleri (Clean Code Principles) Bölüm 2]]></title>
            <link>https://medium.com/finartz/temiz-kod-prensipleri-clean-code-principles-b%C3%B6l%C3%BCm-2-29b0c5b99b3e?source=rss----cb93deb25897---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/29b0c5b99b3e</guid>
            <category><![CDATA[clean-code]]></category>
            <category><![CDATA[programming]]></category>
            <category><![CDATA[fintech-finartz]]></category>
            <category><![CDATA[temiz-kod]]></category>
            <category><![CDATA[software-dev-finartz]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Uğur Can Çeribaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 15 Mar 2021 10:38:38 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-16T13:14:08.409Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Yazının bir önceki bölümünde <strong>Temiz Kod Prensipleri</strong>nin ilk 4 maddesi olan <strong>İsimlendirme, Fonksiyonlar, Yorum Satırları </strong>ve <strong>Sınıflar </strong>konularının açıklaması yapılmıştı. Önceki yazıya buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Bu bölümde <strong>Hata Yönetimi, Yatay ve Dikey Formatlama, Birim Testleri, , Eşzamanlılık </strong>ve <strong>Kodun Temizliğinin Anlaşılması </strong>konuları ile devam edeceğiz.</p><p><strong>1 — HATA YÖNETİMİ<br></strong>Hata yönetimi yazılımın en kritik birimlerinden biridir. Tarihte hata yönetiminin yanlış veya eksik yapılması nedeniyle yaşanan bir çok problem olmuştur. 1996 yılında Ariane 5 isimli roket hata yönetiminde yapılan bir exception hatasından kaynaklı patlamıştır. Aşağıdan ilgili olayın videosuna ulaşabilirsiniz.</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2Fgp_D8r-2hwk%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3Dgp_D8r-2hwk&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2Fgp_D8r-2hwk%2Fhqdefault.jpg&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="640" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/cd468d5ef81e04cad1324cddfd5accad/href">https://medium.com/media/cd468d5ef81e04cad1324cddfd5accad/href</a></iframe><p>Yazılım sektöründe bu kadar öneme sahip olan <strong>Hata Yönetimi </strong>konusu ile ilgili belirlenmiş temiz kod prensipleri şunlardır.</p><ul><li>Hata yakalarken geçmiş dönemlerde try catch fonksiyonları henüz yokken, hata kodlarını return eden fonksiyonlar yazılırdı. Bu kullanımın tercih edilmemesi gerekir. Çünkü o kullanımda çokça if veya switch ifadeleri kullanılır. Bunların kontrol edilebilmesi ve okunabilmesi oldukça zordur. Try catch metodlarını kullanmalısınız.</li><li>Uygulama içerisinde attığımız tüm exceptionlar hatanın kaynağını ve konumunu net ifade eden bir bağlam sağlamalıdır. Exception içerisindeki mesajların içerisinde başarısız olan işlemi ve türünü net bir şekilde ifade etmelisiniz</li><li>Uygulamanız içerisinde yabancı bir kütüphane kullanılıyor ise bunun hata yönetiminde biraz daha karmaşık bir durumla karşılaşıyoruz. Harici bağımlılığımıza ait bazı özel exception durumları olabilir. Bu durumları çoklu catch kullanarak kontrol ederek çözebileceğimizi düşünürüz. Ancak daha sonra ilgili kütüphaneye yeni bir exception eklenme durumunu gözardı etmemek gerekir.<strong> Böyle bir durumda harici bir bağımlılığın hata kontrolünü yaparken tek bir hata türü ile ilgili kodu sarmalamalıyız.</strong></li><li><strong>Null</strong> değer döndürmemeye dikkat etmeliyiz. Null bir değeri referans alırsanız NullReferenceException gibi hatalarla sık sık karşılaşırsınız. Örneğin bir fonksiyonunuzda sepet içeriğini döndüreceksiniz. Sepetin boş olduğu durumda null yerine boş bir array döndürmeniz bu bağlamda alabileceğiniz bir önlem olacaktır.</li><li>Fonksiyonlara null değerler iletmemek için ilgili değişkenlerin kontrolünü fonksiyonu henüz çağırmadan yapıp, boş olmadığı koşullarda çağırmanız daha doğru olacaktır.</li><li>Bir metodun hangi exceptionları atması ve hangilerini yakalaması gerektiğini tanımlayın. Bunun planlaması aşamasında TDD (Test Driven Development) kullanabilirsiniz.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/1*dcL4QoY64t9rOsLQpNYwJg.gif" /></figure><p><strong>2 — YATAY VE DİKEY FORMATLAMA</strong></p><p>Yazılım genellikle bir takım işidir. Takım olarak belli kurallar belirlemeli ve bu kurallar dahilinde geliştirme yapmalısınız. Bu hem uyum açısından, hem de geliştirme hızı ve anlaşılabilirlik açısından çok önemli bir önem arz etmektedir. Kuralların belirlenmiş olması ekip içi iletişimi de güçlendiren bir unsurdur.</p><ul><li><strong>Dikey formatlama </strong>standartlarına göre dosya satır uzunlukları genellikle 200 ve en uç senaryolarda bile en fazla 500 satırdan oluşmalıdır. Büyük dosyaların okunması zordur ve kodu okumak için işi yapmaktan daha çok vakit harcamak gerekir.</li><li>Kaynak kodunu bir gazete makalesi gibi düşünmeliyiz. Bir makaleyi okurken bilgiler üstte aktarılır ve aşağıya indikte detaylara girilir. Kod yazarken bu şekilde bir yaklaşım sergilediğimizde değişkenlerin üstte tanımlanmış olması, isimlerin ilgili pakette neler barındırdığı ile ilgili bilgiler vermesi ve aşağıya indikte detay fonksiyonların yazılması gerekir.</li><li>Fonksiyonlar veya sınıf tanımları arasında boş satırlar bulunması önemlidir. Burada boş satırların bırakılmamış olması kodun okunmasını zorlaştırır.</li><li>Fonksiyonların içindeki kodların uzun yazılmamış olması dikey uzaklığı azaltarak burada da fonksiyonlar arası geçişte bize kolaylık sağlayacaktır.,</li><li>constructor yapıcı metodu standart olduğu üzere en üstte tanımlanmış olmalıdır.</li><li>Birbirine bağımlı fonksiyonlar, bulunmasının kolay olması için birbirine yakın yazılmalıdır.</li><li>Çağırılan fonksiyon, çağrıyı yapan fonksiyonun altında yazılmalıdır. Çünkü çağırılan fonksiyon bir yardımcı fonksiyondur. Öncelikli olarak ana fonksiyonlar yazılmalı ve yardımcı fonksiyonlar altta olmalıdır. Yüksek düzeyli kod yardımcı kodun üzerinde bulunmalıdır.</li><li><strong>Yatay formatlama </strong>standartlarına göre bir satır en fazla 120 karakter uzunluğunda olmalıdır.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RdZB8hkVWdTv9YHQYH79YQ.png" /></figure><p><strong>3 — BİRİM TESTLERİ</strong></p><p>Test Driven Development yaklaşımına göre kod yazılmadan önce test yazılmalıdır. İlk etapta kodun henüz çalışmadığı dönemde ilgili test hataları görülmeli ve kod yazıldığında bu hatalar giderilmiş olmalıdır. Temiz kod kavramına göre test yazarken de bir kaç kural vardır.</p><ul><li>Test hızlı olmalıdır. Testler yavaş çalıştığında sık sık test çalıştırmak istemeyiz.</li><li>Testler birbirinden bağımsız olmalıdır. Birbirinden bağımsız bir sıralama ile çağırılabilmelidir.</li><li>Testler her ortamda tekrarlanabilir şekilde geliştirilmelidir. Testiniz herhangi bir ortamda tekrarlanamıyorsa, neden başarısız olduklarına dair her zaman bir bahaneniz olacaktır.</li><li>Testlerin zamanında yazılması gerekir. Birim testi, üretim kodundan hemen önce yazılmalıdır. Daha sonra testler yazarsanız, kodu test etmek zor olabilir.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*1hcgiBjgO-88XwtwNxlFhg.jpeg" /></figure><p><strong>4 — EŞZAMANLILIK</strong></p><p>Yazılım geliştirirken çoklu görev (multi thread) kod yazılması gereken durumlarda yaşanabilecek olan hatalar ile ilgili bazı koşullar belirlenmiştir.</p><ul><li><strong>SRP (Tek Sorumluluk İlkesi) </strong>— Her fonksiyon yalnızca tek bir işten sorumlu olmalıdır. Örneğin bir veriyi değiştirebilen 2 adet fonksiyon içerdiğimizi düşünelim. Bu fonksiyonların multi-thread olarak çalıştığı istisnai durumlarda ikinci çağırılan görev, ilk çağırılan görevi durdurur ve işleme devam eder. Böyle bir durumda iki thread birden aynı veriyi değiştirmeye çalışır. Bu durum fonksiyonun döneceği veri ile ilgili tutarsızlık oluşturur.</li><li>Yukarıdaki problemi önlemenin bir adımı olarak değişkenlerin kapsamını dar tutmayı seçebiliriz. Değişkenlerin birden fazla görevde güncellenebilir olmasının önüne bu şekilde geçebiliriz.</li><li>Aynı problemin bir başka çözümü de çağırılan fonksiyonlar içerisinde objenin kendisinin değil kopyasının kullanılmasıdır.</li></ul><p><strong>5 — KODUN TEMİZLİĞİNİN ANLAŞILMASI</strong></p><p>Robert C. Martin’in yazmış olduğu “Clean Code: A Handbook of Agile Software Craftsmanship” kitabının son bölümü olam “<strong>Smells and Heuristics” </strong>bölümünde kodun temizliğinin anlaşılması ve hangi durumlarda kodun temiz olmadığı ile ilgili aşağıdaki ipuçları paylaşılmıştır.</p><ul><li>Kod ve dizayn ile ilgili teknik bilgiler dışında değiştirilme tarihi gibi uygunsuz yorum satırları varsa,</li><li>Kodda bulunmayan bir alan ile ilgili eski, alakasız veya yanlış yorum satırları varsa,</li><li>Kodun kendini açıklayabileceği bir yerde yorum kullanılıyorsa, <br>(Örneğin : i++; // increment i</li><li>Eğer yorum zayıf bir dille yazılmışsa ve açıklayıcı değilse.</li><li>Eğer yorum satırı olarak yazılmış kod blokları varsa,</li><li>Ürün build etme aşaması için birden fazla adım gerekiyorsa,</li><li>Test kodlarını koşmak için birden fazla adım gerekiyorsa.</li><li>Fonksiyonların içerisine fazla sayıda argüman iletiliyorsa.</li><li>Argüman olarak verilen bir değişken fonksiyon içerisinde değiştirilerek dönüt olarakta kullanılıyorsa,</li><li>Boolean olarak argümanlar gönderilerek bu argümandaki true false değerine göre işlemlerin yapıldığı durumlar varsa,</li><li>Fonksiyon veya değişken hiçbir yerden çağırılmamış ve kullanılmıyorsa.</li><li>Bir kod dosyasında birden fazla dil .</li><li>Sistem içerisinde fonksiyonellik bazında gözden kaçırılmış durumlar varsa, <br>(Örneğin Day.MONDAY objesi bir isimle karşılaştırılırken küçük harfle çağırıldığında case çalışmıyor ise )</li><li>DRY(Don’t Repeat Yourself) Prensibine uyulmayan, birden fazla yerde kullanılmış tekrar eden kodlar var ise,</li><li>Eğer kullanılan interface ve implementation tutarsız ise.</li><li>Eğer base sınıfın içinde kendisini extend eden sınıfların referansı var ise.</li><li>Bir interface’in gereğinden fazla metodu var ise.</li><li>Hiç bir zaman çalıştırılmayan, örneğin asla sağlanmayacak bir if ifadesinin içerisine yazılmış ölü kodlar var ise,</li><li>Değişkenler kullanıldığı yerlere çok uzakta tanımlandıysa,</li><li>Değişken isimleri tutarlı değilse, biryerde customer olarak kullanılan değişken başka yerde user olarak geçiyorsa.</li><li>Kullanılmayan değişkenler, kullanılmayan ve içi boş fonksiyonlar var ise.</li><li>Static değişkenler, static metodlar ve enum’lar çok fazla yerde kullanılıp bütün kod bunlarla birbirine bağımlı hale geldiyse.</li><li>Bir class kendi metod veya değişkenleri yerine başka bir class’ın metod ve değişkenleri üzerinde işlem yapıyorsa. (Bu durumda ilk class’ın fonksiyonalitesi diğerinin içine taşınmalıdır)</li><li>Eğer bir fonksiyon true/false gibi bir boolean alıp çıktısı buna göre değişiyorsa.</li><li>Bir hesaplama veya metod çağrısı satır satır açıkça yazılmak yerine zincirleme şekilde tek satırda yazılmışsa.</li><li>Bir sınıfa kendisine ait olmayan bir sorumluluk verildiyse. Örneğin logların nereye yazılacağını tutan static değişken User sınıfının içinde tanımlandıysa.</li><li>Static olmaması gereken bir metod static olarak tanımlandıysa</li><li>Değişkenlere ne iş yaptılarını açıklayan isimler verilmeyip i, j gibi açık olmayan isimler verildiyse.</li><li>Fonksiyon isimlerinden o fonksiyonun ne yaptığı anlaşılmıyorsa.</li><li>Polymorphism yerine if/else blokları kullanılmışsa.</li><li>Kodlamada aynı standartlar takip edilmemişse. Örneğin biri parantezleri ({,}) if else keywordlerini altına koyarken takımdaki başka biri yanına koyuyorsa.</li><li>Sabit değerler static final olarak tanımlanmayıp kodun heryerine inline yazıldı ise.</li><li>Bir fonksiyon birden fazla iş yapıyorsa.</li><li>Enum kullanılabilecek yerlerde sabit değerler kullanldıysa.</li><li>Testler yetersiz veya bütün senaryoları kapsamıyorsa.</li><li>Testler yavaş çalışıyorsa.</li></ul><p>bu kodda düzeltilecek/iyileştirilebilecek şeyler var demektir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=29b0c5b99b3e" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/finartz/temiz-kod-prensipleri-clean-code-principles-b%C3%B6l%C3%BCm-2-29b0c5b99b3e">Temiz Kod Prensipleri (Clean Code Principles) Bölüm 2</a> was originally published in <a href="https://medium.com/finartz">Finartz</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Temiz Kod Prensipleri ( Clean Code Principles ) Bölüm 1]]></title>
            <link>https://medium.com/finartz/temiz-kod-prensipleri-clean-code-principles-b%C3%B6l%C3%BCm-1-e585dd442f8f?source=rss----cb93deb25897---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e585dd442f8f</guid>
            <category><![CDATA[clean-code]]></category>
            <category><![CDATA[programlama]]></category>
            <category><![CDATA[programming]]></category>
            <category><![CDATA[software-dev-finartz]]></category>
            <category><![CDATA[temiz-kod]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Uğur Can Çeribaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 15 Mar 2021 10:37:35 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-03-15T10:37:35.227Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Temiz Kod Prensipleri (Clean Code Principles) Bölüm 1</h3><p>Temiz kod kavramının tanımını yaparak başlayalım. <strong>Temiz kod </strong>yazılan kodun anlaşılması ve üzerinde yeni geliştirmeler yapılması kolay olan, okuyucu odaklı bir geliştirme biçimidir. Bir projeye başlarken geliştirme hızının genellikle yüksek olduğu hepimizin malumudur. Projeler büyüdükçe hantallaşır ve bu bağlamda hareket kabiliyetini kaybetmeye başlar. Yeniliklere adapte olarak yeni özellikler sunabilmek, çıkabilecek muhtemel sorunları giderebilmek gibi birçok ihtiyaç doğar. Bunun yanı sıra ekiplerin değişmesi ve büyümesiyle birlikte kodların okunaklı ve temiz yazılmış olması birim zaman maliyetinde çok ciddi bir tasarrufa neden olacaktır. Böylece geliştirilebilirlik ve devamlılık özelliği sağlanmış olur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/638/1*0OURRvlHngwZreXxKvN82Q.jpeg" /><figcaption>Temiz kod, basit ve nettir. Temiz kod, iyi yazılmış bir düz yazı gibidir. <strong>Grady Booch</strong></figcaption></figure><p>Geliştirilen projelerde genellikle kod temizliğinin çok önemli olmadığı düşünülmektedir. Geniş bir çerçeveden baktığınız zaman bu büyük bir yanılgıdır. Bunun arkasında yatan neden genellikle müşterilerin kodun temizliğini değil dönen çıktıyı görüyor olması ve temiz koda dikkat edilmesi durumunda sürenin uzamasıdır. Bu fikirde gözden kaçırılan unsur sistemlerin hiçbir zaman tam olarak bitmemiş olmasıdır. Yazılım projeleri yaşayan bir varlıktır ve sürekli gelişime, değişime açtır. Teknolojinin bu kadar hızlı değiştiği bir dünyada gerek rakiplerinizin gelişimleri, gerek müşteri talepleri sürekli sisteminiz üzerinde yeni geliştirmelerin gereksinimini doğurmaktadır. Temiz yazılmamış bir sistemde yeni geliştirmelerde kaybedeceğiniz zaman, başında kaybedeceğiniz zamana göre oldukça maliyetli olacaktır. Ve şunu gözden kaçırmamalıyız. Yeni bir özellik beklentisi olan müşteri, zaman bakımından sizi daha çok strese sokacak ve geliştirme hızınızın yavaş olması müşteri memnuniyetini de derinden etkileyecektir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*TkKUIbPNSKc6mJn96oUeAw.jpeg" /><figcaption>Herhangi bir aptal bilgisayarın anlayabileceği kod yazabilir. İyi programcılar insanların anlayabileceği kod yazar. <strong>Martin Fowler — Refactoring</strong></figcaption></figure><p>Kendi geliştirmiş olduğumuz projelere uzun zaman sonra baktığımızda, yazılmış olan koda yabancılaştığımız ve ne yaptığımızı anlamak için epeyce zaman harcadığımız olmuştur. Burada temel sebep temiz kod prensiplerine uygun programlama yapılmamış olmasıdır diyebiliriz. Burada karşımıza bir soru çıkıyor. Makalenin bu aşamasına kadar teorik olarak bahsetmiş olduğumuz “temiz kod” kavramına nasıl uyarız?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/400/1*gV-RSNes1lysqxug-_mHIQ.gif" /></figure><ol><li><strong>İSİMLENDİRME<br></strong>Yazılım alanında değişkenler, sabitler, fonksiyonlar, sınıflar, paketler gibi tüm nesnelerin isimleri vardır. İsimlendirmelerin temiz kod prensiplerine uygun olarak açıklayıcı ve anlaşılır yapılması gerekmektedir. Doğru isimlendirme, yorum satırlarına ve detaylı kod incelemelerine gerek duymadan ilgili kodun anlaşılmasını sağlayacaktır. Tüm nesnelerin isimlendirilirken belirlenmiş bazı kuralları vardır.</li></ol><ul><li><strong>Değişkenler ve sabitler</strong> gibi içerisinde veri barındıran yapılar isimlendirilirken, içerisinde barındırdığı verinin ne olduğu ile ilgili net ve açıklayıcı sıfatlarla isim öbeklerinden oluşan kısa ifadeler kullanılmalıdır. (Örnek : customerName, userData)</li><li>İsimlendirme yapılırken daha sonra okunmasını zorlaştıracak gereksiz kısaltmalardan kaçınılmalı ve telaffuz edilmesi kolay olan isimler kullanılmalıdır. <br>( Kötü Örnekler : d (day), hp (hipotenüs )</li><li><strong>Fonksiyonlar</strong> isimlendirilirken ilgili işlevin ne yaptığını net ifade eden fiiller ve fiil öbeklerinden oluşan kısa ifadeler kullanılmalıdır. <br>( Örnek : sendMessage )</li><li><strong>Fonksiyonları</strong> isimlendirirken <strong>tutarlı</strong> olunmalıdır. Örnek olarak veri getirmek için bir yerde get ön eki kullanılıyor ise bir başka yerde fetch kullanılması tutarlı olmayacaktır. Aynı konseptte işler için aynı kelime ön ekleri seçilmelidir.</li><li>İsimlendirme yapılırken <strong>aranabilir kelimeler</strong> kullanılmalıdır. Örnek olarak kısaltma olarak kullandığınız d(day) değişkenini düşünelim. Doküman içerisinde kullanıldığı yerleri bulabilmek için “d” olarak arattığınızda birçok satırda sonuç bulunacaktır ve aranabilirlik özelliğiniz kaybolacaktır.</li><li><strong>Sınıflar</strong> isimlendirilirken isim veya isim kelime öbekleri kullanılmalıdır. Sınıf isimlerinde fiil kullanılmamalıdır. <br>( Doğru Örnek : User, Yanlış Örnek : Manager, Data)</li></ul><p><strong>2. FONKSİYONLAR</strong></p><p>Fonksiyonlar yazılımın temel taşıdır. Fonksiyonların içeriği ilgili belirlenmiş olan bazı temiz kod prensipleri vardır.</p><ul><li>Fonksiyonlar kısa olmalıdır. En uç senaryoda bile satır sayısı 20’yi aşmamalıdır. Uzayan fonksiyon içerikleri mümkün olduğu kadar parçalanarak fonksiyonlara ayrılmalıdır.</li><li>Her fonksiyonun yalnızca tek bir işlevi olmalıdır. Tek bir işlevi olmayan fonksiyonlar parçalanmalıdır.</li><li>Switch koşulları kullanılan durumlarda case sayısı sürekli artabileceğinden sorunlara yok açar. Bu koşulda fonksiyonların içerisinde kullanmak yerine sınıflar içerisinde polymorphism(çokbiçimlilik) ile kullanılması daha uygun olacaktır.</li><li>Fonksiyonlar en uç durumda bile 2 parametreden fazla almamalıdır. En optimum seçenek hiç parametre almamasıdır.</li><li>Try Catch blokları kullanırken try catch komutları fonksiyonun içerisinde değil fonksiyonun çağırıldığı kapsayıcı bir hata ayıklama fonksiyonu içerisinde kullanılmalıdır.</li><li>Kod tekrarından mutlak surette kaçınılmalıdır.</li><li>Koşul durumları ve döngülerin içeriği genellikle tek satırdan oluşmalı ve bu satırda da ilgili işlemi yapacak fonksiyon çağırılmalıdır.</li></ul><p><strong>3. YORUM SATIRLARI</strong></p><p>Temiz kod prensiplerine göre kod genellikle kendisini yorum satırlarına ihtiyaç duymadan kendini ifade edebilir ve anlaşılabilir olmalıdır. Ancak burada bazı istisnai durumlar vardır.</p><ul><li>Kodların üzerinde geliştirici bilgilerinin paylaşıldığı yorum satırları kullanılabilir.</li><li>Regex filtreleme yapılan yerlerde ilgili filtrelemenin ne tür bir sonuç beklediğini yorum satırı olarak ifade edebilirsiniz.</li><li>Kodlar içerisinde daha sonra yapılacak olan geliştirmeler ile ilgili TODO yorumları ekleyebilirsiniz.</li></ul><p><strong>4. SINIFLAR</strong></p><p>Sınıflar yazılım mimarisinin önemli unsurlarından biri olarak yazılım kalitesinde önemli bir yere sahiptir. Sınıflar ile ilgili bazı prensipler aşağıda listelenmiştir.</p><ul><li>Sınıfların içeriği mümkün olduğu kadar kısa olmalıdır.</li><li>Sınıflar SRP(Single Responsibility Principle) prensiplerine uygun kullanılmalıdır. Yani her sınıfın yalnızca bir sorumluluğu olmalıdır.</li></ul><blockquote><strong>Örnek<br></strong>public class Version {<br> public int getMajorVersionNumber()<br> public int getMinorVersionNumber()<br> public int getBuildNumber()<br>}</blockquote><ul><li>Sınıflar az sayıda iç değişkene sahip olmalıdır. İçerdiği metodlardan her biri değişkenlerden bir veya daha fazlasını işlemelidir. Değişkenler birçok yöntem tarafından kullanılmadığında farklı sınıflara bölünme ihtiyacı doğmuş demektir.</li><li>Yazılım yaşayan bir sistemdir. Sürekli gelişmesi gerekir. Bu bağlamda, yeni yapılacak olan değişikliklerin önceki işlevlerin yanlış veya eksik çalışmasına yol açmaması gerekir. Sınıflar bu değişimde yaşanacak olan riskleri azaltacak şekilde dizayn edilmelidir.</li></ul><p>Yazının bu bölümünde <strong>Temiz Kod Prensipleri</strong>nin ilk 4 maddesi olan <strong>İsimlendirme, Fonksiyonlar, Yorum Satırları </strong>ve <strong>Sınıflar </strong>konularının açıklaması yapıldı. İkinci bölümde <strong>Hata Yönetimi, Yatay ve Dikey Formatlama, Birim Testleri , Eşzamanlılık </strong>ve <strong>Kodun Temizliğinin Anlaşılması</strong> konuları anlatılacaktır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e585dd442f8f" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/finartz/temiz-kod-prensipleri-clean-code-principles-b%C3%B6l%C3%BCm-1-e585dd442f8f">Temiz Kod Prensipleri ( Clean Code Principles ) Bölüm 1</a> was originally published in <a href="https://medium.com/finartz">Finartz</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Test Sürecinde Hataların Raporlanması (Bug / Defect Reporting)]]></title>
            <link>https://medium.com/finartz/test-s%C3%BCrecinde-hatalar%C4%B1n-raporlanmas%C4%B1-bug-defect-reporting-dd6cc7bfc7e7?source=rss----cb93deb25897---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/dd6cc7bfc7e7</guid>
            <category><![CDATA[bugs]]></category>
            <category><![CDATA[testing]]></category>
            <category><![CDATA[bug-reporting]]></category>
            <category><![CDATA[finartz]]></category>
            <category><![CDATA[software-dev-finartz]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Isa Yakup Aksoy]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 02 Mar 2021 10:19:07 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-03-02T10:19:06.977Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Agile proje yönetim modelinde development sonrası bulunan bugların raporlanması önemlidir. Raporlanan bug’ın anlaşılır, açık ve net olması fixleme maliyetini doğrudan etkiler. Kısacası <strong>İyi İçerik</strong>, <strong>İyi Sonuç</strong> getirir.</p><p>Jira, Trello, Wrike, Gitlab vs. gibi proje yönetim toollarında bug raporlamayla ilgili en çok dikkat edilmesi gereken 6 detay;</p><ol><li>Title (Summary) / Başlık</li><li>Environment / Ortam</li><li>Steps to reproduce / Test adımları</li><li>Actual Result / Karşılaşılan sonuç</li><li>Expected Result / Olması gereken sonuç</li><li>Proof (screenshots, videos, text) / Kanıt (Ekran kaydı, ekran görüntüsü, request/response json’ları vs.)</li></ol><p><strong>Title (Summary) / Başlık</strong></p><p>Başlık okunduğunda sorunun ne olduğu anlaşılmalıdır. Bug başlığı, bug’ın anlaşılırlığı için önemlidir. Bug başlığı gerektiğinde uzunca yazılabilir.</p><p><strong>Environment / Ortam</strong></p><p>Bug’ın tespit edildiği koşullar mutlaka belirtilmelidir. Bugfix öncesi logların incelenmesi için ortam bilgilerine ihtiyaç duyulacaktır. Environment altında verilebilecek bilgiler;</p><p>-Ortam( Test, Production)</p><p>-Tarayıcı(Chrome, Firefox)</p><p>-Cihaz(Desktop, Mobil)</p><p><strong>Steps to Reproduce / Test adımları</strong></p><p>Bug’ın tespit edildiği case taskın içerisine step by step eklenmelidir. Bugfix yapacak developer bu sayede ilgili adımları gerçekleyerek logları inceleyebilecek ve bug’ın kaynağını tespit edebilecektir. Ayrıca bug’ın çözülmesinden sonra bug’ın çözülüp çözülmediğini, bug taskını açan qa dışındaki bir qa’in test etmesi gerekirse taskın içerisine eklenen test adımları sayesinde kolayca testi koşabilecektir.</p><p><strong>Actual Result / Karşılaşılan sonuç</strong></p><p>Taskın içerisine eklenmiş olan test adımları sonucunda karşılaşılan bug anlaşılır, doğru, açık ve net bir şekilde yazılmalıdır. Ayrıca bug’ın tekrar edilip edilemediği yazılmalıdır.</p><p><strong>Expected Result / Olması gereken sonuç</strong></p><p>Taskın içerisine eklenmiş olan test adımları sonucunda beklenilen sonuç yazılmalıdır. Olması gereken sonuç aslında bug değilse nasıl çalışmalı sorusunun cevabıdır. Analiz dokümanı ve test senaryolarından yararlanılarak beklenilen çıktı yazılmalıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/385/0*nppL0l1SlDn1IDim" /></figure><p><strong>Proof / Kanıt</strong></p><p>Tespit edilen bug’ın fixlenmesi için developer’ın ihtiyacı olan log kaydı, crash zamanı ve bug’ın tekrarlanması için test esnasında kullanılan test datası eklenmelidir. Test datasının değişkenliği, alternatif test dataları ya da ihtiyaç durumunda test datasının update edilmesi için iletişime geçilecek ekip bilgisi de eklenmelidir.</p><p>Yaşanılan bug eğer ekran görüntüsü veya video kaydı ile kayıt altına alınabiliyorsa taskın içerisine mutlaka eklenmelidir. Ekran görüntülerinde hatalı alanın işaretlenmesi ve küçük notlar girilmesi bugfix için kolaylaştırıcı olacaktır.</p><p><strong>Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Konular</strong></p><p>Hatanın önceliği yazılımcıya iletilmelidir.</p><p>Asla bir bug içerisine birden fazla problem girilmemelidir. Bug taskının kapanamamasına, uzun süre açık kalmasına sebep olabilir. Tek bir bug için bir bug taskı açmak karışıklık ve diğer problemlerin göz ardı edilmesi, unutulması gibi sorunların önüne geçilecektir.</p><p>Aktarım dilinde kullanılan terimler yazılım jargonuna uygun olmalıdır.</p><p>Örn: Buton, link, textbox, radio button, checkbox, endpoint, request, response vs.</p><p>History ve Comment bölümünü aktif olarak kullanılmalıdır. Bugfix sonrasında taskı kapatmadan önce yapılan değişiklik ile ilgili comment girilmesini developerdan istenmelidir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=dd6cc7bfc7e7" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/finartz/test-s%C3%BCrecinde-hatalar%C4%B1n-raporlanmas%C4%B1-bug-defect-reporting-dd6cc7bfc7e7">Test Sürecinde Hataların Raporlanması (Bug / Defect Reporting)</a> was originally published in <a href="https://medium.com/finartz">Finartz</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Hexagonal Mimari]]></title>
            <link>https://medium.com/finartz/hexagonal-mimari-eb09b5feb245?source=rss----cb93deb25897---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/eb09b5feb245</guid>
            <category><![CDATA[domain-driven-design]]></category>
            <category><![CDATA[software-dev-finartz]]></category>
            <category><![CDATA[hexagonal-architecture]]></category>
            <category><![CDATA[clean-code]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Burhan Oğur]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 05 Feb 2021 10:30:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-02-05T10:30:55.591Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Hexagonal Mimari, ortak katmanlı mimari tasarımlarında gördüğümüz bir sistemin çekirdeğini oluşturan temel iş mantıklarının bulunduğu modüler parçaların diğer katmanlarla iç içe olacak şekilde tasarlandığı bu yüzden sisteminizi dışarıya açan katmanların ve temel iş mantıklarını yöneten servis katmanlarının birbirine bağımlı şekilde davranmasına yol açan mimarilerin aksine, katmanlar arasındaki bağımlılığı “<strong>domain</strong>” dediğimiz tamamen iş mantıklarının olduğu en içte bulunan katmana doğru bağımlı olacak şekilde tasarladığımız Domain-Driver Design mimarisinin özelleşmiş bir versiyonudur.</p><h4>Hexagonal Mimaride Kullanılan Temel Prensipler</h4><p><strong>S</strong>.O.L.I.<strong>D</strong> prensipleri, Robert Cecil Martin(Uncle Bob) tarafından ortaya atılan, geliştirilen yazılımın esnek, yeniden kullanılabilir, sürdürülebilir ve anlaşılır olmasını sağlayan aynı zamanda kod tekrarını önleyen prensipler bütünüdür.</p><p>Hexagonal mimaride SOLİD prensiplerden olan “Dependency Inversion Principle” ve “Single Responsibility Principle” esas alınarak tasarım yapılır.</p><p>Bu iki prensibi Hexagonal mimaride incelemeye çalışalım.</p><h4>1. Dependency Inversion Prensibi</h4><p>Bu prensipte ki temel amacı ortak katmanlı mimari üzerinden kısaca özetleyecek olursak bir kod bloğunun, sınıfının, metodunun ya da özelliğin onu kullanan diğer alt kod bloklarına karşı bağımlılığını minimize etmektir. Bir başka deyişle sisteminizdeki alt katmanlarınıza olan bağımlılığı azaltıp bağımlılığı üst katmanlara doğru yönlendirmektir.</p><p>Peki hexagonal mimaride “Dependency Inversion” prensibini nasıl uygulamaktayız?</p><p>Hexagonal mimaride ortak katmanlı mimarinin en üst katmanı olan domain aslında en içerdeki katmandır. Durum böyle olunca sistemin bağımlılıkları dışardan içe doğru olacak şekilde tasarlanır. Aşağıdaki şekil üzerinden bunu açıklamaya çalışalım:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*GNRPV3eH-cKa0Y-9zYzqJw.jpeg" /><figcaption><strong>Şekil 1: Database Driven Design &amp; Domain Driven Design</strong></figcaption></figure><p>Sol tarafta ortak katmanlı mimari dediğimiz, üst katman olan domainin yani temel iş mantıklarının gerçekleştiği katmanının persistence dediğimiz veritabanı işlemlerinin bulunduğu katmana bağımlı kaldığını görüyoruz.</p><p>Sağ taraftaki tasarımda ise ortak katmanlı mimaride iş mantıklarını manipüle eden servis use-case’ lere ayrıştırılmış durumda. İş mantıklarının persistence katmanı ile olan bağımlılığının ortadan kalktığını, bağımlılığın dıştan içe doğru başka bir deyişle domain katmanına doğru uygulandığını ve domain katmanın aslında izole bir şekilde durduğunu görebiliyoruz.</p><h4>2. Single Responsibility Prensibi</h4><p>Bu prensipte bir kod bloğunun, sınıfının, metodunun ya da özelliğin değişimi tek bir sebepten dolayı yapılabilir. Bu durumu gene yukarıda <strong>Şekil 1&#39;</strong> de çizdiğimiz yapı üzerinden açıklamaya çalışalım. Sol taraftaki tasarımda persistence ya da domain katmandaki bir değişiklik beraberinde birden fazla katmanda değişikliğe sebep olurken, sağ taraftaki tasarımda domain ya da persistence katmanındaki değişiklik sadece kendi tarafında değişikliğe sebebiyet vermektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/proxy/1*CZ5MBfVsRdHX8dcuO0rRoQ.jpeg" /><figcaption><strong>Şekil 2: Hexagonal Mimari</strong></figcaption></figure><p>Şimdi de <strong>Şekil 2 </strong>‘ de resmettiğimiz Hexagonal Mimari’nin temel bileşenlerini açıklamaya çalışalım:</p><h4>1. Domain</h4><p>Domain için sadece iş kurallarından oluşan, bu kuralların entity’ler vasıtasıyla tanımlandığı ve işlendiği, uygulamanın hiçbir katmanı ile bağımlılığı olmayan aslında uygulamanın temel işlevinin ne olduğunu anlamamızı kolaylaştıran saf kod blokları diyebiliriz. ”Single Responsibility” prensibinde yukarıda anlattığımız gibi dış katmanlardaki herhangi bir değişiklik domain’i etkilemez.</p><p>Domain veritabanı, web, UI, job vb dış dünyaya açık olan akışlardan izole edilmelidir.</p><h4>2. Use-Case</h4><p>İş kurallarını etkileyen, uygulamayı çağıran birincil portların kullandığı senaryoları içeren ve ortak katmanlı mimaride gördüğümüz servis kısmında bulunan senaryoların tek tek ayrıştırılmış hali diyebiliriz.</p><p>Hexagonal mimaride bir use-case aşağıdaki 4 temel görevi yerine getirir:</p><ol><li>Input adaptörler aracılığıyla dış sistemden veriler alır.</li><li>Domainde tanımladığımız iş kurallarının validasyonunu sağlar ve bunu domaindeki entityler ile paylaşır.</li><li>Input değerlerine göre domaini manipüle eder.</li><li>Domain objesinin durumu güncellendikten sonra çıkış verisini oluşturur.</li></ol><p>Bir use-case, domainde olduğu gibi uygulamanın core katmanında bulunur ve dışardaki katmanlarla bağımlılığı bulunmaz.</p><h4>3. Input &amp; Output Ports</h4><p>Domain ve use-case ’ler hexagonal mimaride uygulamanın core tarafını oluşturur. Uygulamanın dışarı ile iletişimi input ve output portları üzerinden gerçekleşir.</p><p>Bir input port, uygulamadaki use-case tarafından implement edilen basit bir arayüzü ifade eder. Dış katmanda bulunan bir <strong>input</strong> <strong>adaptör</strong> tarafından çağrılarak uygulamanın dışarı ile iletişimene olanak sağlar.</p><p>Bir output portu, uygulamanın dışarıdan bir şeye ihtiyaç duyması halinde <strong>use-case</strong> tarafından çağrılabilen basit bir arayüzdür. Örneğin, veritabanı erişimini yapan ve use-case ’in ihtiyacı olan veriyi elde etmemizi sağlayan basit bir arayüzü düşünebiliriz. Output port dış katmanda bulunan bir <strong>output</strong> <strong>adaptör</strong> tarafından implement edilir. Böylece use-case ’in dış ortama bağlılığı ortadan kalkmış olur.</p><p>Ayrıca input ve output portları sayesinde bir sisteme verinin nerden geldiğini ve sistem tarafından oluşturulan verilerin nasıl dışarıya aktarıldığını rahatlıkla tespit edebiliriz.</p><h4>4. Input &amp; Output Adapters</h4><p>Hexagonal mimaride adaptörler en dıştaki katmanları oluşturur. Uygulamanın çekirdeğinin bir parçası değillerdir fakat input ve output portları üzerinden dolaylı olarak uygulama ile iletişime geçerler.</p><p>Input adaptörlere bir web arayüzü ya da bir job örnek verilebilir. Bu adaptörler input portlarını çağırarak uygulamanız üzerinde bir istek oluştururlar.</p><p>Output adaptörler ise output portlarını implement eder ve bir use-case üzerinden çağrılırlar. Bir veritabanına bağlanıp veriyi kaydetme ya da veriyi okuma işlemi örnek gösterilebilir.</p><p>Hexagonal mimari, bir uygulamanın kolay geliştirilebilmesine ve kolay deploy edilebilmesine, bakım maliyeti az olan sistemlerin tasarlanmasına, eğer ekip olarak bir ürün üzerinde çalışıyorsanız aynı perspektif ile ürüne yaklaşmanıza olanak sağlayan bir mimari modeldir.</p><p>Bu mimari daha çok gerçek hayatta karşılığı olan kompleks iş gereksinimlerinin ve iş kurallarının olduğu domain ‘ler için tercih edilmektedir. Bir sonraki yazıda hexagonal mimarinin<strong> 3D Secure</strong> uzman sistemlerinde ve onları besleyen yönetim uygulamalarında pratik anlamda nasıl kullanıldığına değinmeye çalışacağım.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=eb09b5feb245" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/finartz/hexagonal-mimari-eb09b5feb245">Hexagonal Mimari</a> was originally published in <a href="https://medium.com/finartz">Finartz</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Fintech’in Yeni Gözdesi Ön Ödemeli Kartlar]]></title>
            <link>https://medium.com/finartz/fintechin-yeni-g%C3%B6zdesi-%C3%B6n-%C3%B6demeli-kartlar-4e837b6b9ee5?source=rss----cb93deb25897---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4e837b6b9ee5</guid>
            <category><![CDATA[ön-ödemeli-kart]]></category>
            <category><![CDATA[ön-ödemeli]]></category>
            <category><![CDATA[kredi-kartı]]></category>
            <category><![CDATA[prepaid-card]]></category>
            <category><![CDATA[fintech-finartz]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Mehmet Emek]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 02 Feb 2021 12:08:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-02-02T12:08:27.785Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Fintech’in Yeni Gözdesi Ön Ödemeli (Prepaid) Kartlar</h3><p>Bu yazıda sizlere ön ödemeli kartlar ile ilgili bazı temel bilgileri vermeye çalışacağım fakat öncelikle finansal teknolojilere çok hakim olmayanlar biraz daha net olması açısından ödeme kartlarından kısaca bahsetmiş olayım.</p><p>Ödeme kartları; nakit taşıma gereksinimini ortadan kaldırarak pratik bir şekilde ödeme yapılabilmesini sağlayarak hem tüketicinin hayatını kolaylaştırmakta hem de yapılan ödemenin takibinin (vergilendirme vs.) daha kolay yapabilmesi sayesinde denetleme kuruluşlarının işini kolaylaştırmaktadır. Ödeme kartları temelde kredi kartı, banka hesap kartı, kapalı devre kartlar ve ön ödemeli kartlar olarak 4&#39;e ayrılır.</p><h3>Peki nedir bu ön ödemeli kartlar?</h3><p>Ön ödemeli kartlar kredi ve banka hesap kartlarında olduğu gibi bir ödeme şemasına, (troy, mastercard, visa, american express vs.) son kullanma tarihi ve kart güvenlik kodu (ccv) sahiptir. Aynı şekilde hizmet sağlayıcı firma tarafından özellikle kısıtlanmadığı sürece yurtiçi/yurtdışı fiziki ve e-ticaret alışverişlerinde ve atm’lerde, para yatırma/çekme ve para gönderme işlemlerinin tamamında kullanılabilir.</p><p><a href="https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Banka+Hakkinda/Mevzuat/6493/">6493 sayılı kanun</a> kapsamında, <a href="https://www.bddk.org.tr/Mevzuat-Kategori/Odeme-ve-Menkul-Kiymet-Mutabakat-Sistemleri-Odeme-Hizmetleri-ve-Elektronik-Para-Kuruluslari-Hakkinda-Kanuna-Iliskin-Duzenlemeler/5">BDDK lisans</a> ve denetiminde hizmet veren elektronik para kuruluşları ve bankalar tarafından oluşturulabilmektedir.</p><p>Kredi kartında olduğu gibi kredilendirilebilir bir hesabınızın ya da banka hesap kartında olduğu gibi ilgili bankaya bağlı bir mevduat hesabınızın olması gerekmez. Bunun yerine bir elektronik para bakiyeniz bulunur ve bu bakiye sizin herhangi bir harcama yapmadan önce yatırdığınız kadar ile sınırlıdır dolayısıyla borçlandırılmazsınız.</p><p>Tam olarak günümüzde yaygınlaşmakta olanlar ile aynı segment’te yer almasa da günlük yaşantımızda sıkça kullandığımız ulaşım kartları (akbil), şirketlerin çalışanları için sağladığı yemek kartları ve mağazaların hediye kartları da ön ödemeli kartların en yaygın örnekleri arasındadır.</p><h3>Avantajları</h3><blockquote>Her elektronik para kuruluşu veya banka kendi kullanım koşullarını özelleştirebileceği gibi yaygın kullanım avantajları aşağıdaki gibidir.</blockquote><ul><li>Mevcut bakiye kadar harcanabildiğinden, herhangi bir borç ile karşılaşılmayacağı garanti altına alınmış olur.<br>Kayıp, çalıntı veya kart bilgilerinin ele geçirilmesi durumunda riskli olan tutar bellidir ve kart kolay bir şekilde işlem yapmaya kapatılabilir, iptal edilebilir ve var olan bakiye kolaylıkla yeni karta aktarılabilir.</li><li>Fiziki bir karta bağımlı kalmadan sadece sanal kart olarak kullanılabilir. Çoğu zaman bu sanal kartın harcama tutarı ayrıca belirlenebilir ve birden çok sanal kart oluşturularak bilgi güvenliği arttırılabilir.</li><li>Anonim olarak kullanılabilir. (Yasal mevzuat gereği aynı ay içerisinde harcanabilecek maksimum ve bulundurulabilecek maksimum bakiye 750TL ile sınırlıdır.)</li><li>Sahip olmak veya kullanmak için bir yaş sınırı bulunmamaktadır. Böylelikle banka müşterisi banka müşterisi olamayacak yaşta olanlar (örn. öğrenciler) kullanımını mümkün kılmaktadır.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/275/1*Lu80lEOfK6xkiAp5EHwTKQ.gif" /></figure><ul><li>Bakiye kullanımı sınırlandırılabilir veya bakiye kontrolü harcama detayları kolaylıkla kontrol edilebilir. (örn. ebevenyler)</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/342/1*m9Bee9U9BH1-_Je-F9JU3w.gif" /></figure><ul><li>Dijital bankacılık işlemlerine göre kullanımı daha pratiktir ve basittir. (bakiye yükleme, görüntüleme, işlem yapmaya kapatma/açma vs.)</li><li>Anlaşmalı olan bankalar arasında 7/24 para transferini mümkün kılar.</li><li>Kullanım koşulları ve masraflar diğer bankacılık ürünlerine göre çoğu zaman daha şeffaftır. (kart ücreti, aylık/yıllık kullanım ücreti, kesintiler vs.)</li><li>Bankaların asla harcayamamanız üzerine kurgulanmış bonus, chip para, para puan vs. aksine harcama esnasında indirimli ödeme yapma veya ödeme sonrası belirli oranda bakiye iadesi yapılmaya yönelik kampanyalar ve avantajlar sunarlar.</li></ul><figure><img alt="örnek kredi kartı kampanyasından faydalanma algoritması" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/498/0*vdLloZqxaCP0fUir.gif" /><figcaption>— kredi kartı kampanyasına katıldıktan sonra —</figcaption></figure><h3>Dezavantajları</h3><ul><li>Taksit imkanı yoktur.</li><li>Harcama yapabilmeniz için içerisinde bakiye olması gerektiğinden nakit paranızı farklı yatırım araçlarında değerlendirmenize kısmen de olsa engel olur.</li><li>Gelişmekte olan bir sektör olduğundan dolayı fırsatlar ve kampanyalar olarak daha çok gençler hedef olarak almaktadır.</li><li>Müşteri destek operasyonları kısıtlıdır. Nadiren de olsa 7/24 destek veren hizmet sağlayıcılar mevcut.</li></ul><p>Ön ödemeli kartların kullanımına yönelik bazı istatiksel bilgileri aşağıdaki infografik’te görebilirsiniz.</p><figure><img alt="ön ödemeli kart kullanımına yönelik infografik" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/720/0*aIeq6KB0GQwy4WlJ.jpg" /><figcaption><a href="https://newsroom.mastercard.com/eu/tr/photos/on-odemeli-kartlar-infografik-1/">ön ödemeli kart kullanımına yönelik infografik</a></figcaption></figure><p><a href="https://newsroom.mastercard.com/eu/tr/photos/on-odemeli-kartlar-infografik-1/">Ön Ödemeli Kartlar İnfografik 1 | Europe Hub</a></p><p>Ön ödemeli kartlar tüm dünyanın yakından takip ettiği nakitsiz toplum anlayışı ve kayıt dışı ekonominin kayıt altına alınması gerekliliğine hizmet eden önemli oyunculardan biridir. Ülkemizde de aslında uzun yıllardır hizmet veren kuruluşların bulunmasının yanında özellikle içerisinde bulunduğunuz pandemi ile birlikte nakit akışının çok sınırlı hale gelmesi tüketicilerin yoğun olarak kart kullanımına yönelmesiyle bir çok banka ve özel kuruluş bu büyük pastadan payına düşeni almak aynı zamanda varolan müşteri kitlesini daha da genişletmek adına gerekli girişimleri yapmaya ve projelerini hayata geçirmeye devam ediyorlar.</p><p>Önümüzdeki günlerde rekabetin iyice kızıştığını görecek gibiyiz.</p><blockquote><em>Rekabetin de çoğu zaman müşteri yani son kullanıcıya pozitif etki ettiğini düşünürsek bizler için de daha avantajlı bir dönem yakın görünüyor. :)</em></blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/600/0*QW9VitXTaSeXqxnn.gif" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4e837b6b9ee5" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/finartz/fintechin-yeni-g%C3%B6zdesi-%C3%B6n-%C3%B6demeli-kartlar-4e837b6b9ee5">Fintech’in Yeni Gözdesi Ön Ödemeli Kartlar</a> was originally published in <a href="https://medium.com/finartz">Finartz</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[TLS/SSL Güvenlik Prensibine Genel Bir Bakış]]></title>
            <link>https://medium.com/finartz/tls-ssl-g%C3%BCvenlik-prensibine-genel-bir-bak%C4%B1%C5%9F-4a9e09ecf017?source=rss----cb93deb25897---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4a9e09ecf017</guid>
            <category><![CDATA[software-dev-finartz]]></category>
            <category><![CDATA[ssl]]></category>
            <category><![CDATA[tls]]></category>
            <category><![CDATA[https]]></category>
            <category><![CDATA[web-security]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Anıl Sakaryalı]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 27 Jan 2021 10:09:10 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-01-27T10:09:10.558Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>İnternet alışverişinin yaygınlaşması ve kamu dahil birçok hizmete elektronik ortamdan ulaşılabilmesi gibi nedenlerle, elektronik ortamda paylaştığımız kişisel veriler aklımıza bir takım sorular getirebiliyor. “Acaba kimlik bilgilerimi doğru yere mi giriyorum?” ya da “Bu bilgilere gönderdiğim kurum dışında başkaları ulaşabilir mi?” aklımıza gelen sorulara örnek olarak verilebilir. Bu yazıda, belirtilen sorulara yanıt olarak geliştirilmiş <strong>TLS(Transport Layer Security)/SSL(Secure Sockets Layer)</strong> güvenlik prensibinden bahsedeceğiz.</p><h3>TLS/SSL nedir ve veri iletişiminde ne sağlar</h3><p><strong>TLS/SSL</strong> ağ üzerinden yapılan bir <strong>İstemci(Client)-Sunucu(Server)</strong> veri iletişimini iki taraf için de güvenli ve şifreli hale getiren güvenlik prensipleridir. Veri iletişimi yaygın olarak bir web tarayıcısı ve internet sunucusu arasında gerçekleşse de, güvenli olmayan ağ üzerinden yapılan tüm veri iletişimlerinde <strong>TLS/SSL</strong> kullanılabilir. Bu bağlamda haberleşen taraflar iki mikroservis veya backend de olabilir.</p><p>İstemci ve sunucu arasında güvenli bir ağın bulunmadığı veri iletişimleri, <strong>Aradaki Adam Saldırısı(Man-in-the-middle attack)</strong> olarak adlandırılan saldırılara açık hale gelir. Bu saldırıda, kişi gizlice istemci ve sunucu arasına sızarak gerçekleşen veri iletişimine kulak misafiri olabilir veya iletilen verileri değiştirebilir. Bu sayede, bir internet alışverişi sırasında kullandığımız kredi kartı bilgilerimiz istenmeyen kişilerce ele geçirilebilir, ya da bir online bankacılık hizmetinde gerçekleştirdiğimiz para transferi işlemiyle oynanarak transferin farklı bir hesaba yatması sağlanabilir. <strong>TLS/SSL</strong>, istemci ve sunucu arasında güvenli bir kanal kurarak veri iletişimine aşağıdaki özellikleri sağlar:</p><ul><li><strong>Gizlilik(Privacy)</strong>: Taraflar arası veri iletişimi yalnızca tarafların anlayabileceği bir şekilde şifreli olarak yapılır. Bu sayede, kulak misafiri olan 3. kişiler bu verilere erişemez</li><li><strong>Kimlik doğrulama(Authentication)</strong>: Tarafların kimliği dijital imzaları üzerinden doğrulanır, böylece bilinen internet servislerini taklit ederek kullanıcıların kişisel verilerine ulaşabilecek sahte kişilerin önüne geçilir ve iletişiminin gerçekten bahsedilen kişiler arasında yapıldığından emin olur.</li><li><strong>Güvenilirlik(Reliability)</strong>: İletilen mesajın alıcıya ulaşmadan önce değiştirilmediğine dair güvenilirlik sağlar.</li></ul><p>Aslında <strong>SSL</strong> ve <strong>TLS</strong> bu işlevi gören farklı teknolojilerdir ve mevcut durumda <strong>TLS</strong> eski teknoloji olan SSL’in yerini almıştır, fakat <strong>SSL</strong> teriminin kullanılması bir alışkanlık olarak halen devam etmektedir. Bu anlamda <strong>TLS</strong> ve <strong>SSL</strong> isimleri karşımıza ayrı ayrı çıkabileceği gibi, hiç kimseyi kırmamak adına <strong>TLS/SSL</strong> olarak beraber de çıkabilir. Biz de kimseyi kırmadık ve teknolojiden <strong>TLS/SSL</strong> olarak bahsettik.</p><h3>TLS/SSL ile güvenli veri iletişimi süreci</h3><p><strong>TLS/SSL</strong> veri iletişimi öncesinde bu veri iletişimi kanalının kurulması için taraflar arasında bir ön hazırlık yapılması gerekmektedir. Bu hazırlık aşamasına <strong>TLS/SSL Handshake</strong> adını vermekteyiz. Bu hazırlık sürecini ve sonrasındaki haberleşme sürecini aşağıdaki maddeler ile özetleyebiliriz</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/948/1*lm3KDiLR1skb23UXC9dO9w.png" /></figure><h3>1-Client Hello</h3><p>Güvenli veri iletişiminin kurulması için öncelikle, <strong>İstemci</strong> ve <strong>Sunucu</strong> arasında kullanılacak, şifreleme algoritmalarına dair bir anlaşmaya varılması gerekmektedir. Kimlik doğrulama, anahtar değişimi, veri şifreleme, ve mesaj doğrulama için farklı şifreleme algoritmaları kullanılır. Kullanılan şifreleme algoritmalarının bütününe <strong>Cipher Suit</strong> adı verilmektedir. <strong>Client Hello </strong>mesajında istemci, desteklediği <strong>Cipher Suit</strong> bilgisini sunucu ile paylaşır.</p><h3>2-Server Hello</h3><p>Sunucu, gelen istemci <strong>Cipher Suit</strong>’i içerisinde desteklediği en güncel algoritmaları seçer. Doğrulanmış <strong>Cipher Suit</strong> bilgisinin yanında istemcinin sunucu kimliğini doğrulayacağı bilgileri içeren ve oturum boyunca kullanılacak ortak simetrik anahtarının iletiminde kullanılacak <strong>asimetrik şifreleme</strong> anahtarını barındıran <strong>sertifikayı</strong> da istemci ile paylaşır</p><h4>Asimetrik / Simetrik Şifreleme</h4><p>Kriptografi’de bir mesajın şifrelenmesi ve deşifre edilmesinin farklı anahtarlar ile mi yoksa aynı anahtar ile mi yapılacağı konusundaki ayrım şifrelemenin asimetrik ya da simetrik olduğuna işaret eder. Asimetrik şifrelemede şifreleme ve deşifreleme için biri <strong>Açık(Public Key)</strong> diğeri <strong>Gizli(Private Key)</strong> olmak üzere bir anahtar çifti kullanılır. Simetrik şifreleme ise iki işlem için de <strong>Ortak Anahtar</strong> kullanır.</p><p><strong>TLS/SSL</strong>’de kullanılan güvenli bağlantıdan sonra mesajlar simetrik şifreleme ile iletilir. Fakat taraflar arasında bu simetrik anahtarın nasıl paylaşılacağı sorun teşkil eder. Neticede bağlantı güvenli hale gelmeden bu simetrik anahtar ele geçirilirse, geri kalan veri iletişiminin de pek güvenliği kalmamaktadır. Bu anahtarın iletiminde asimetrik şifreleme devreye girer, oluşturulan simetrik anahtar sunucu tarafından sağlanan açık anahtar ile şifrelenir, ve bu şifreyi ancak sunucuda bulunan gizli anahtar açabilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*lFrHy2e4pZutaWwdhcVmTA.png" /></figure><h3>3,4,5-Tek taraflı ya da çift taraflı sertifika doğrulaması</h3><p>İstemci, sunucunun ilettiği sertifika üzerinden kimlik doğrulaması gerçekleştirir. Bu kimlik doğrulamasının yapılabilmesi için istemci sertifikasının bir <strong>Sertifika Otoritesi </strong>tarafından onaylanması gerekmektedir.</p><p>Sadece istemci kimliğinin doğrulandığı senaryoya <strong>Tek Taraflı(One-Way) Doğrulama</strong> adını vermekteyiz. Bazı durumlarda sunucu da istemciden kimlik doğrulaması yapmak üzere sertifikasını isteyebilir. Bu durumda, istemci sunucunun kimliğini doğruladıktan sonra kendi kimlik bilgilerini içeren sertifikasını sunucuya iletir. Bu doğrulama da yine bir Sertifika Otoritesi üzerinden gerçekleşir. Karşılıklı gerçekleşen bu senaryoya da <strong>İki Taraflı(Two-Way) Doğrulama</strong> ismi verilir.</p><p>Karşımıza çıkabilecek herhangi <strong>Tek Taraflı TLS/SSL</strong> ya da <strong>İki Taraflı TLS/SSL</strong> terimi, bahsi geçen doğrulamanın hangi taraflarca yapılacağına işaret etmektedir</p><h4>Sertifika Otoritesi(CA)</h4><p><strong>Sertifika otoritesi</strong>, sertifika sahibi ve sertifikanın değişildiği kimlik doğrulamasını yapacak alıcı için güvenilir bir üçüncü şahıs görevi yapar. İnternet tarayıcılarının <strong>HTTPS</strong> protokolü üzerinden domain ismi kontrolü yapmasına olanak sağlayan DigiCert, GoDaddy, veya Let’s Encrypt gibi sağlayıcılar sertifika otoritesine örnek olarak gösterilebilir.</p><h3>6-Şifreleme anahtarı değişimi</h3><p>İlk iki aşamada iletilen <strong>Client Hello</strong> ve <strong>Server Hello</strong> mesajları içerisinde İstemci ve Sunucu rastgele byte dizileri oluştururlar ve şifreli mesajlaşmada kullanılacak <strong>Ortak Anahtarı</strong> yaratmak üzere birbirleriyle paylaşırlar. Bu ortak anahtarın yaratılması kullanılan algoritmaya göre değişecek şekilde karşılıklı mesajlaşmayı gerektirebilir. Yaratılan ortak anahtar en sonunda <strong>Server Hello </strong>mesajı içerisinde gelen <strong>Açık Anahtar </strong>ile şifrelenir ve istemciye iletilir. Bu adım ile <strong>TLS/SSL Handshake</strong> süreci son bulur, ve şifreli haberleşme kanalı tarafları arasında kurulur.</p><h3>7,8-Şifreli Haberleşme</h3><p><strong>TLS/SSL Handshake</strong> işleminin başarılı sonuçlandığını doğrulayan mesajlar iki taraflı iletildikten sonra, oluşturulan Ortak Anahtar ile veriler simetrik olarak şifrelenir/deşifrelenir ve karşılıklı paylaşılır.</p><p>Bu yazıda <strong>TLS/SSL</strong> güvenlik prensibinin genel işleyişine dair bilgi vermeye çalıştım. Takip eden yazılarda kimlik doğrulama için kullanılan sertifika yapısına, bu sertifikaların tutulduğu keystore/truststore dosyalarına, ve TLS/SSL güvenlik prensibinin uygulamalarda nasıl kullanılabileceğine dair daha pratik bilgilere değinmeye çalışacağım.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4a9e09ecf017" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/finartz/tls-ssl-g%C3%BCvenlik-prensibine-genel-bir-bak%C4%B1%C5%9F-4a9e09ecf017">TLS/SSL Güvenlik Prensibine Genel Bir Bakış</a> was originally published in <a href="https://medium.com/finartz">Finartz</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>