<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü - Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü olarak, bilgi birikimimizi, deneyimimizi ve yenilikçi çözümlerimizi geniş kitlelerle buluşturmayı hedefliyoruz. - Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/isbank-ai?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/proxy/1*TGH72Nnw24QL3iV9IOm4VA.png</url>
            <title>Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü - Medium</title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 18:19:27 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/feed/isbank-ai" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Yapay Zekâ Gündemini Takip Etmenin Boğuculuğu ve Tünelin Sonundaki Işık]]></title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai/yapay-zek%C3%A2-g%C3%BCndemini-takip-etmenin-bo%C4%9Fuculu%C4%9Fu-ve-t%C3%BCnelin-sonundaki-i%C5%9F%C4%B1k-a002702b70e9?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a002702b70e9</guid>
            <category><![CDATA[yaratıcılık]]></category>
            <category><![CDATA[küçük-dil-modelleri]]></category>
            <category><![CDATA[yapay-zeka-gündemi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ali Atilla Arisoy]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 17 Nov 2026 08:30:57 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-11-17T08:30:55.799Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Neredeyse her gün yapay zekâ (YZ) dünyasını değiştiren ya da baştan yazdığını iddia eden yeni bir modele, yaklaşıma ya da buluşa ait bir manşet görüyoruz. Hafızayı biraz zorlayalım: en son ne zaman YZ gündemini takip etmediğiniz için bir şeylerden geri kaldığınızı hissetmediniz?</p><p>Bu yazıyı yazarken hedefim, bir sonraki büyük YZ haberini gördüğünüzde ilk olarak aklınıza; “<em>Bu YZ ürünü hayatımı değiştirir mi?</em>” sorusunun gelmemesini sağlamak. Bunun yerine hangi soruyu yerleştirmek istediğimi bu yazının sonunda sizlerle paylaşacağım.</p><h3>Boğmaması Gereken Boğucu Yapay Zekâ Gündemi</h3><p>Farklı benchmarklar üzerinden farklı görevler için model performanslarının nasıl değiştiğini yakından takip ediyorum. Artışlar <strong>kâğıt üzerinde</strong> kayda değer gözükebiliyor. Ancak çok spesifik kullanım alanlarınız yoksa bir önceki modelle yeni çıkan model arasında büyük ihtimalle anlamlı bir performans farkı göremeyeceksiniz. Bu örüntüye rağmen daha basit ve yaygın amaçlar için popüler YZ ürünlerini kullanan kişilerin kullanım kotaları sık sık düşürülüyor ve aylık üyelik ücretleri zamlanıyor;</p><ul><li>En son zam ile OpenAI en pahalı üyeliğini 500 dolara yükseltti [1].</li><li>Google, Gemini Pro modelini Plus paketinden kaldıracak ve sadece üst paketlere sahip kullanıcıların erişebileceği bir hale getirecek [2].</li></ul><p>YZ firmalarının yapmayı planladıkları akıl dışı yatırımları ve getiri beklentilerini de hesaba katarsak bu zamların seyrekleşmesini beklemek çok mantıklı değil.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*CZXOFpn265ocDN9M.jpg" /><figcaption>YZ için yapılan veri merkezleri yatırımları ve getiri beklentileri bu fiyatların düşmeyeceğinin en büyük göstergelerindendir [3].</figcaption></figure><p>Dolayısıyla standart (teknik olmayan) kullanıcılar için kendilerine ait bir YZ kullanabilmek son derece kıymetli hale geldi.</p><h3>Hiç mi İyi Haber Yok?</h3><p>Son zamanlarda ortaya çıkan açık kaynaklı modeller arasında trilyon adet parametreye sahip ilk modeller bulunmaktadır. Bu modeller neredeyse en yaygın ücretli modeller kadar iyi performans gösterebilmektedir. Ancak bu modelleri olduğu gibi kullanabilmek için gerekli donanım veya enerji kapasitesi burada yazmamı anlamsız kılacak kadar yüksek. Çünkü bireysel kullanıcılar bu gereksinimleri asla tek başlarına karşılayamayacaklar.</p><p>Güzel taraf ise basit ve yaratıcılık gerektirmeyen işler için (e-posta yazdırma, toplantı notu çıkartma, takvim organize etme, vb.) evinizde/ofisinizde çalışabilecek küçük modeller gitgide yaygınlaşıyor. <strong>Yaratıcılık kapasitesi düşük veya olmayan YZ modelleri insanların yaratıcılığı için en büyük fırsatlardan bir tanesidir</strong>.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*3wlDhBTkf4JMkidK.jpeg" /><figcaption>İhtiyacınız dünyayı baştan yaratacak bir YZ mi yoksa size yük olan ufak ve tekrarlayan işleri elinizden alacak bir YZ mi?</figcaption></figure><p>YZ’ye çok bağımlı olduğunu hissettiği için endişelenenlerin sayısı son dönemde çok arttı. MIT üniversitesinde öğrencilerle YZ algısına ve kullanım alışkanlıklarına yönelik bir anket çalışması yapıldı [4]. Üniversitedeki problem çözme seanslarının ve ödev vermenin anlamsızlaşması ve öğrenci asistanlarıyla yapılan soru-cevap seanslarına olan talebin neredeyse sıfırlanmasından dolayı bu çalışma yapıldı. Anket sonuçlarına göre;</p><ul><li>Çalışmaya katılan öğrencilerin yarısına yakını günlük olarak YZ kullanıyor.</li><li>Asıl kritik bulgu ise bu öğrencilerin %90’ından fazlası çok fazla YZ’ye bağımlı olduklarını hissediyor.</li></ul><h3>Tünelin Sonundaki Işık</h3><p>Çalışmanın en kıymetli kısmıysa önerilen çözüm önerilerinde. Daha fazla ödev vermek, öğrencilerin YZ kullanımını yasaklamak ya da öğrenci asistanları yerine YZ yerleştirmek kesinlikle önerilmiyor. Aksine;</p><ul><li><strong>Kişisel</strong>, <strong>doğru cevabı olmayan</strong> <strong>yaratıcılığı zorlayan projeler</strong> vermek,</li><li><strong>Sözlü sınavları</strong> yaygınlaştırmak ve</li><li><strong>YZ’yi</strong> merkeze almayan ama <strong>YZ’nin varlığının bilinciyle eğitim süreçlerini tasarlamak</strong>, çalışmanın sonunda önerilen en kıymetli çözümlerdir.</li></ul><p>Küçük modeller sayesinde hammaliye işlerden kurtulmak YZ’nin insan yaratıcılığına bu zamana kadar verdiği en büyük destektir. Daha da güzel haberse bu küçük modellerin;</p><ul><li><strong>Performansları artmaya</strong> devam ediyor,</li><li><strong>Boyutları</strong> daha da <strong>küçülüyor</strong> ve</li><li>Evimizde ya da ofisimizde çalışması için ihtiyaç duyduğu <strong>donanım kapasitesi</strong> gitgide daha <strong>erişilebilir</strong> bir noktaya doğru gidiyor.</li></ul><h3>Tünelden Çıkış</h3><p>Yazının başında aklınıza bir sonraki büyük YZ gündem haberini gördüğünüz zaman gelmesini istediğim soruyu paylaşacağımı söylemiştim. Bu soru:</p><ul><li><em>Bu YZ çözümü ile </em><strong><em>ben</em></strong><em> hayatıma ne katabilirim?</em></li></ul><p>Dünyada YZ kullanımı arttıkça <strong>insanlık</strong> <strong>farklı konularda aynı cevapları ya da fikirleri benimseyecektir</strong>. <strong>Bireyselliğimizi</strong>, <strong>farklılığımızı</strong> ve <strong>yaratıcılığımızı</strong> koruyabilmemiz için <strong>YZ’nin</strong> bir <strong>araç</strong> olduğunu asla unutmamalıyız. Bu araçları <strong>bizim</strong> nasıl tüketeceğimiz ve basit, rutin ve hammaliye işlerimizin <strong>yerine ne koyacağımız</strong> son derece kıymetli.</p><p>Bireyler; <strong>YZ ile değil birbirleriyle</strong> <strong>konuşarak, tartışarak yeni fikirler ortaya koymaya devam etmeli</strong>. Bu yüzden aklınıza bu sorunun gelmesini dilerim.</p><h3>Referanslar</h3><p>1. Cumhuriyet. (2026, 1 Ekim). ChatGPT’nin yeni paketi asgari ücretle yarışıyor: Türkiye fiyatı belli oldu. <a href="https://www.cumhuriyet.com.tr/ekonomi/chatgpt-nin-yeni-paketi-asgari-ucretle-yarisiyor-turkiye-fiyati-belli-oldu-2542723">https://www.cumhuriyet.com.tr/ekonomi/chatgpt-nin-yeni-paketi-asgari-ucretle-yarisiyor-turkiye-fiyati-belli-oldu-2542723</a></p><p>2. Seven, O. (2026, 4 Ekim). Ücretsiz Gemini kullanıcılarına kötü haber: Kısıtlama geliyor. DonanımHaber. <a href="https://www.donanimhaber.com/ucretsiz-gemini-kullanicilarina-kotu-haber-kisitlama-geliyor--211224">https://www.donanimhaber.com/ucretsiz-gemini-kullanicilarina-kotu-haber-kisitlama-geliyor--211224</a></p><p>3. The data-centre investment spree shows no signs of stopping. (2025, February 5). <em>The Economist</em>. <a href="https://www.economist.com/business/2025/02/05/the-data-centre-investment-spree-shows-no-signs-of-stopping">https://www.economist.com/business/2025/02/05/the-data-centre-investment-spree-shows-no-signs-of-stopping</a></p><p>4. Massachusetts Institute of Technology, Ad Hoc Committee on AI Use in Teaching, Learning, and Research Training. (2026, 13 August). Report — AI and Education. <a href="https://aiandeducation.mit.edu/report/">https://aiandeducation.mit.edu/report/</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a002702b70e9" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/isbank-ai/yapay-zek%C3%A2-g%C3%BCndemini-takip-etmenin-bo%C4%9Fuculu%C4%9Fu-ve-t%C3%BCnelin-sonundaki-i%C5%9F%C4%B1k-a002702b70e9">Yapay Zekâ Gündemini Takip Etmenin Boğuculuğu ve Tünelin Sonundaki Işık</a> was originally published in <a href="https://medium.com/isbank-ai">Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Sağlıkta Yeni Dönem: İnsan, Yapay Zeka ve Bilinçli Hasta]]></title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai/sa%C4%9Fl%C4%B1kta-yeni-d%C3%B6nem-2e244174acf2?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/2e244174acf2</guid>
            <category><![CDATA[araştırma-ve-trend]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ayşegül Köse]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 27 Mar 2026 14:21:40 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-03-27T14:22:08.032Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*mqyVPzGnDCgdI9H09EjLJA.png" /></figure><p>Bir hastanın doktordan ilk beklentisi tedavi ve bu tedavide kullanılan ilaçlardır. Ancak çoğu zaman gözden kaçan kritik bir detay vardır: İlacın markası değil, içindeki etken madde.</p><p>Sağlık, uzun yıllardır doktor muayenehanesiyle sınırlı bir alan olarak görüldü. Oysa bugün teknoloji, yapay zeka ve bilinçli kullanıcılar bu alanı kökten değiştiriyor. İlaçlardan teşhise, tedavi yöntemlerinden doktor-hasta ilişkisine kadar her şey yeniden şekilleniyor.</p><h3><strong>Sağlığın görünmeyen kahramanları: Etken Maddeler</strong></h3><p>Bir ilaç kutusuna baktığımızda ilk dikkatimizi çeken şey marka adı olur. Oysa vücudumuzda gerçek etkiyi yaratan, küçük puntolarla yazılmış olan etken maddelerdir.</p><p>Markalar değişir. Ambalajlar yenilenir. Fiyatlar farklıdır.</p><p>Ama etkiyi yaratan molekül çoğu zaman aynıdır.</p><p>Bir bakıma:</p><blockquote><strong><em>Marka adı = Uygulama</em></strong></blockquote><blockquote><strong><em>Etken madde = Yazılım</em></strong></blockquote><p>Bu ayrımı bilmek, modern sağlık okuryazarlığının temelidir.</p><h3><strong>Etken maddeyi bilmek neden bu kadar önemli?</strong></h3><p>Etken madde bilgisi yalnızca meraklılara ait bir detay değildir; güvenli ve bilinçli kullanımın anahtarıdır.</p><ul><li>Aynı içerikli iki ürünü birlikte kullanmayı önler.</li><li>Doz aşımı riskini azaltır.</li><li>Yan etki risklerini düşürür.</li><li>Doktor ile iletişimi kolaylaştırır.</li><li>Bütçe açısından gereksiz harcamayı engeller.</li></ul><p><strong>Örneğin:</strong></p><ul><li>Ağrı kesici aldığınızda → Parasetamol veya İbuprofen alırsınız.</li><li>Alerji ilacı → Loratadin gibi antihistaminikler içerir.</li><li>Bağışıklık desteği → C vitamini, D vitamini, çinko içerir.</li></ul><p>Yani marka farklı olsa bile, içerik aynı olabilir.</p><p><strong>Takviyelerde içerik kadar form da önemlidir.</strong></p><p>Takviyeler tedavi amaçlı değil destek amaçlıdır; ancak doğru form seçimi etkisini belirler.</p><p>Örneğin:</p><ul><li>Magnezyum Glisinat → Stres ve uyku desteği</li><li>Magnezyum Sitrat → Sindirim desteği</li><li>D3 vitamini → Daha iyi emilim</li><li>Omega-3’te EPA &amp; DHA oranı → Etkinliği belirler</li></ul><p>Etiketi okumak, bir teknolojik cihazın teknik özelliklerini incelemekle aynı desek yeridir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*cgqXkOyQEwxMYnZyId3rMw.jpeg" /></figure><h3>Yapay Zeka İlaçları ve Tedaviyi Nasıl Değiştiriyor?</h3><p>Sağlık artık sadece doktor muayenesinde yönetilmiyor. Akıllı saatler veri topluyor, uygulamalar hatırlatıyor, sistemler analiz yapıyor. Ama asıl devrim bunun çok ötesinde.</p><p><strong>İlaç geliştirmede yapay zeka</strong></p><p>Geleneksel ilaç geliştirme süreci ortalama 10–15 yıl sürer ve bazen milyonlarca dolar maliyeti vardır. Yapay zeka bu süreci kökten değiştiriyor. Molekül tasarımından klinik öncesi testlere kadar her aşamada yapay zeka modelleri devreye giriyor. Bugün yapay zeka destekli ilaç adayları klinik deneylere çok daha hızlı ulaşıyor.</p><p><strong>Kişiye özel tedavi yaklaşımları</strong></p><p>Aynı hastalık, farklı insanlarda farklı seyreder. Yapay zeka, genetik veriler, yaşam tarzı ve tıbbi geçmiş bilgilerini analiz ederek kişiye özel tedavi planları oluşturabiliyor. Bu, “herkes için aynı ilaç” anlayışından “o kişiye özel ilaç” anlayışına geçiş demek.</p><p><strong>Yakın gelecekte yapay zeka:</strong></p><p>✔ İlaç etkileşimlerini anında kontrol edecek</p><p>✔ Yan etki risklerini kişiye özel analiz edecek</p><p>✔ Doz ve takviye önerilerini bireysel verilere göre sunacak</p><p>✔ Tedavi sürecini gerçek zamanlı izleyip uyarılar üretecek</p><p>Telefonunuza şu bildirimler gelmesi çok normal olacak:</p><p><em>“Bu iki ürün aynı etken maddeyi içeriyor olabilir.”</em></p><p><em>“Bu vitamini yemekle almak emilimi artırır.”</em></p><p><em>“Son tahlil sonuçlarınıza göre D vitamini dozunuz güncellenmelidir.”</em></p><h3>Doktorların Büyük Çelişkisi: Güçlenmek mi, Gereksizleşmek mi?</h3><p>İşte tam bu noktada kritik soru geliyor: Bu sistemi kim yönetecek? İnsan mı, yapay zeka mı?</p><p>Doktorlar bugün tarihte hiç olmadıkları kadar güçlü araçlara sahip. Yapay zeka destekli görüntüleme sistemleri, bir radyoloji grafiğini insandan daha hızlı okuyabiliyor. Algoritmalar, binlerce hasta verisini saniyeler içinde tarayarak teşhis önerileri sunuyor. Bir doktor, yapay zekayı doğru kullandığında çok daha isabetli kararlar alabilir.</p><p>Ama işte çelişki tam da burada:</p><p><strong><em>Yapay zeka doktorları güçlendirdikçe, bazı alanlarda onlara olan ihtiyacı da azaltıyor.</em></strong></p><p>Teşhis yapay zeka ile hızlanıyor, analiz otomatiğe bağlanıyor, rutin muayeneler dijitalleşiyor. Bugün bir doktorun saatlerini harcadığı işler, yarın birkaç saniyede tamamlanabilir. Bu, doktorları zayıflatmaz; ama mesleki tanımın değişmesi gerektiği anlamına gelebilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2MTDhzaDR9qv63sS52AusQ.png" /></figure><p><strong>Doktorun gücü:</strong></p><p>✔ Hastayı bütüncül değerlendirir</p><p>✔ Klinik deneyim ve sezgi kullanır</p><p>✔ Psikolojik boyutu görür</p><p>✔ Güven ilişkisi kurar</p><p><strong>Yapay zekanın gücü:</strong></p><p>✔ Devasa veriyi analiz eder</p><p>✔ Riskleri hesaplar</p><p>✔ Kaçırılması zor detayları yakalar</p><p>✔ Kişiselleştirilmiş öneriler üretir</p><p>Yani yapay zeka doktorları zayıflatmıyor; doğru kullanıldığında daha güçlü hale getiriyor. Ama aynı zamanda şunu da kabul etmek gerekiyor: Bazı alanlarda insan gücüne duyulan ihtiyaç kaçınılmaz olarak azalacak.</p><h3>Doktor Açığı ve Yapay Zekanın Vaadi</h3><p>Dünyada sağlık sisteminin en büyük sorunlarından biri yetişmiş doktor açığı. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre özellikle az gelişmiş ülkelerde milyonlarca insan temel sağlık hizmetine bile ulaşamadan yaşıyor.</p><p>Bir doktor yetiştirmek en az 10 yıl sürer; uzmanlaşma ile birlikte bu süre 15 yılı aşabilir. Bu süreç devasa bir mali kaynak, altyapı ve eğitim ekosistemi gerektirir. Çoğu ülke için bu, karşılanamayan bir yük.</p><p>İşte tam bu noktada yapay zeka devreye giriyor:</p><p><strong>Ülkeler, çok çok daha düşük maliyetlerle bu açığı yapay zeka destekli sağlık sistemleriyle kapatabilir.</strong></p><p>Bugün geliştirilen uzman yapay zeka modelleri, dermatolojiden radyolojiye, göz hastalıklarından ruh sağlığına kadar pek çok alanda teşhis yapabiliyor. Önümüzdeki birkaç yıl içinde birkaç güçlü uzman model, milyonlarca insanın ilk temas noktası olabilir.</p><p>Bu, doktoru devre dışı bırakmak değil; sağlık hizmetini demokratikleştirmek demek. Araçlar doğru kullanılırsa köydeki çiftçi de, şehirdeki mühendis de aynı kalitede ön değerlendirmeye ulaşabilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/429/1*_JnkokpdkFZn8C3Miq9XoA.png" /></figure><h3>“No to Robot” mu, yoksa güç birliği mi?</h3><p>Bugün bazı hekimlerin yapay zekaya mesafeli yaklaşması anlaşılabilir. Yıllarca süren eğitim, deneyim ve emekle kazandıkları uzmanlığın bir algoritma tarafından “yapılabilir” hale gelmesi, doğal olarak bir rahatsızlık yaratıyor.</p><p>Bu rahatsızlığın ardında da haklı kaygılar var. Örneğin:</p><p>✔ Mesleki kimliğin aşınması korkusu</p><p>✔ İnsan dokunuşunun değersizleşmesi endişesi</p><p>✔ Algoritmanın aldığı yanlış kararların sorumluluğunun kimde olacağı</p><p>✔ Hasta-doktor güven ilişkisinin zedelenmesi riski</p><p>Ama tarih gösteriyor ki, teknolojiye direnenler değil; onu doğru konumlandıranlar kazanıyor. Stetoskop ilk çıktığında da, MR cihazı ilk kullanıldığında da muhtemelen benzer direnişler yaşandı. Ama sonuçta bu araçlar doktorları zayıflatmadı, güçlendirdi.</p><p><strong>Çünkü gerçek güç şurada:</strong></p><p><strong><em>Algoritma veriyi analiz eder, doktor insanı anlar.</em></strong></p><p>Yapay zeka bir EKG’yi mükemmel okuyabilir; ama hastanın yüzündeki korkuyu, sesindeki tereddüdü, yaşam koşullarının tedaviye etkisini ancak bir insan anlayabilir. Tabii bugün için.</p><h3>Geleceğin Sağlık Modeli: Üçlü İş Birliği</h3><p>En güvenli ve güçlü yapı bence şu olacak:</p><p><strong>👤 Bilinçli kullanıcı</strong></p><p>Etken maddesini bilen, verilerini takip eden, sorular soran hasta.</p><p><strong>🤖 Yapay zeka analizi</strong></p><p>Verileri işleyen, risk hesaplayan, kişisel öneriler sunan sistem.</p><p><strong>👩‍⚕️ Doktor rehberliği</strong></p><p>Nihai kararı veren, insanı bütüncül değerlendiren, güven veren uzman.</p><p>Dolayısıyla artık soru şu değil:</p><p>❌ Doktor mu? ❌ Yapay zeka mı?</p><p>Doğru soru:</p><p><strong>✅ Bu üçlü sistemi nasıl en iyi şekilde birlikte kullanırız?</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/690/1*z207CLr5Jv7uRHMY5-8mJw.png" /></figure><p><strong>Ayşegül Köse</strong></p><p>Sistem Destek Mimarı</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=2e244174acf2" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/isbank-ai/sa%C4%9Fl%C4%B1kta-yeni-d%C3%B6nem-2e244174acf2">Sağlıkta Yeni Dönem: İnsan, Yapay Zeka ve Bilinçli Hasta</a> was originally published in <a href="https://medium.com/isbank-ai">Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Geleceğin Bankacıları Robot Olur mu?]]></title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai/gelece%C4%9Fi%CC%87n-bankacilari-robot-olur-mu-b16b6ca6d8af?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b16b6ca6d8af</guid>
            <dc:creator><![CDATA[burcu çolakel]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 25 Mar 2026 08:50:10 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-03-25T08:50:53.712Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Le1QoLaivaxM8twyd40jxQ.jpeg" /></figure><p>Yapay zeka gelişmeleri, robot kültürünün gitgide artıyor olması insanların meslekleri için endişe duymasına neden olabiliyor. Acaba benim işimi bir robot mu yapacak? demeden duramıyor insan. Hal böyle olunca da <strong><em>“Geleceğin Bankacıları robot olur mu?”</em></strong> şeklinde sorular geliyor aklıma.</p><p>Bu sorulara bir nebze de olsa yanıt bulabilmek için robotlardaki gelişimi ve son durumu incelemek istedim.</p><p>Öncelikle robotların evrimini inceleyelim. Son birkaç yılda küresel olarak nasıl bir ilerleme gerçekleştiğine bakalım.</p><p>Bu yıllar arasında yalnızca akademik laboratuvarlarda çalışılan robotlar bu alanın konusu olmaktan çıkarak; endüstri, hizmet sektörü, sağlık ve günlük yaşamda somut çözümler üretmeye başlar hale dönüştü. Bu dönüşümün en büyük nedeni ise yapay zeka, batarya teknolojileri ve mekanik tasarımdaki ilerlemeler oldu.</p><p>Kronolojik olarak robotların evrimleşmesini detaylandıralım:</p><h3>2013–2021</h3><p>İnsansı robotların hikâyesi aslında düşündüğümüzden biraz daha eskiye dayanıyor. Boston Dynamics, DARPA desteğiyle Atlas’ı ilk kez 2013 yılında tanıttı. Atlas, arama-kurtarma görevleri için tasarlanmış iki ayaklı bir hidrolik robottu. O günkü hâliyle kablolara bağlıydı ve becerisi oldukça sınırlıydı — DARPA’nın program yöneticisi onu “henüz yürümeyi öğrenen bir çocuğa” benzetmişti.</p><p>Ancak Atlas yıllar içinde inanılmaz bir gelişme gösterdi. 2016&#39;da kablolardan kurtulup otonom yürümeye başladı. 2017&#39;de arka takla attı. 2018&#39;de engebeli arazide koştu. 2019&#39;da ise neredeyse bir jimnastikçi gibi zemin hareketleri sergiledi. Bu gelişmeler, dinamik denge algoritmalarının olgunlaştığını gösteriyordu. Ancak Atlas ticari değil, tamamen araştırma amaçlıydı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*G4RG8IOAi98Jg3OA.jpg" /><figcaption><strong>Atlas</strong> — <a href="https://robotsguide.com/robots/atlas">https://robotsguide.com</a></figcaption></figure><h3><strong>2022</strong></h3><p>Bu yıl önemli bir kırılma noktası oldu ve insansı robotların “düşünmeden hareket etme” sorunu yapay zeka ile çözüldü.</p><p>Bu özellikte olan Tesla —<strong> Optimus Gen 1</strong> robotunun ilk versiyonu Elon Musk tarafından Eylül 2022&#39;deki AI Day etkinliğinde tanıtıldı.</p><p>Optimus Gen 1 Transformers filmindeki Optimus Prime kadar seri değildi ne yazık ki... ☹</p><p>Yavaş, kablolara bağımlı ve sınırlı olarak el becerileri olan bir robottu. Ancak bu robotun gelecek vizyonu, fabrikalarda insan yerine çalışabilmek üzerineydi. Bu hali ile seri üretime en uygun insansı robot olma özelliğindeydi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/795/1*-GnVNjHWR_dhHpzc4Lt84w.jpeg" /><figcaption><strong>Tesla Optimus Gen 1</strong> — <a href="https://3dmodels.org/">https://3dmodels.org</a></figcaption></figure><p>Bir diğer robotta Agility Robotics’ in tasarladığı <strong>Digit</strong> idi. İnsan ortamına uygun boyutu, merdiven çıkma ve kutu taşıma gibi özellikleriyle öne çıkıyordu. Nitekim Ekim 2023&#39;te Amazon, Digit’i kendi depolarında test etmeye başlayacağını açıkladı.</p><p>Bu robotlar sayesinde “iş gücü” olarak kullanım alanının açılması daha fazla gündeme gelmeye başladı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*bupZhrlkLZKGopg_.png" /><figcaption><strong>Digit</strong></figcaption></figure><h3><strong>2023</strong></h3><p>2023 yılı ile birlikte gerçekçi eller ve öğrenen robotlar tasarlanmaya başlandı.</p><p>Figure AI, Open AI iş birliği ile tasarladığı<strong> Figure 01 </strong>robotunu 2023&#39;te tanıttı. İşler değişmeye başlıyordu. Artık insanlarla konuşarak görevini anlayabilen, insan eli gibi el ve parmak koordinasyonuna sahip, göz ve dil modellemeleri sayesinde çevresini yorumlayabilen daha zeki türler çıkmaya başlamıştı.</p><p>Bunlardan bir diğeri de Sanctuary AI’ın tasarladığı <strong>Phoenix</strong>’ti. 20+ serbestlik derecesine sahip elleriyle anahtar çevirebiliyor ve küçük nesneleri ayırabiliyordu. Artık ince motor becerileriyle sınırlı kalmayarak ne yaptığını anlayan insansı robotlar türemeye başlamıştı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/770/0*mwnV3CbisSLrfKXn.jpg" /><figcaption><strong>Figure 01</strong> — <a href="https://www.therobotreport.com/figure-01-humanoid-takes-first-public-steps/">https://www.therobotreport.com</a></figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*mXL6fu3y3Mi8B6TQ" /><figcaption><strong>Phoenix</strong> — Sanctuary AI</figcaption></figure><h3><strong>2023 Sonu ve 2024</strong></h3><p>Artık ticari dönem başlamıştı.</p><p>Aralık 2023&#39;te tanıtılan <strong>Tesla Optimus Gen 2</strong>, önceki versiyona göre %30 daha hızlı yürüyebilen, 10 kg daha hafif bir robot olarak karşımıza çıktı. 11 serbestlik dereceli yeni elleriyle yumurta gibi kırılgan nesneleri ezme-den tutabiliyor, hassas kavrama işlemleri gerçekleştirebiliyordu.</p><p>Diğer firmalar da boş durmadı.</p><p>Figure AI, Figure 01 robotunu BMW’nin fabrika tesislerinde; parça taşıma ve montaj ön aşama yapımı gibi alanlarda test etti.</p><p>Çin tabi ki durmayacaktı. Unitree, Fourier ve UBTech gibi daha ucuz ve daha hızlı üretilebilen insansı robotlar geliştirdi ve devlet destekli seri üretim planlarını açıkladı.</p><p>2024 yılı ile birlikte artık insansı robotlar ilk kez fabrika içine resmen girmiş oldu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*YO91CV8T3C32Glm9.png" /><figcaption><strong>Tesla- Optimus Gen 2 — </strong><a href="https://shiftdelete.net/tesla-optimus-gen-2-ozellikleri">https://shiftdelete.net/tesla-optimus-gen-2-ozellikleri</a></figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/770/0*X7Tr0kmTLHVPGawJ.jpg" /><figcaption><strong>Unitree</strong> — The Robot Report</figcaption></figure><h3><strong>2025 ve Günümüz</strong></h3><p>Robotlar artık konuşarak komut alabiliyor, görerek karar veriyor, insanlarla yan yana güvenli olarak çalışabiliyor duruma geldi. Ama maliyeti oldukça yüksek, enerji tüketimi fazla ve tam otonominin sınırlı olma durumu değişmedi. Şimdilik lojistik, depolama, yaşlı bakımı (hafif işler), tehlikeli işler ve gece vardiyası gibi işlerde yer alabiliyorlar. Hayallerimizi süsleyen ev içi “tam yardımcı” robotları için ise; en az 5–10 yıl daha beklememiz gerekir gibi görünüyor. (Bu son cümle şimdilik içimiz rahatlatmıştı. Aralarında hala bir bankacı yoktu 😊).</p><p>Kısacası son birkaç yıl içerisinde robotlar hayal olmaktan çıkıp, pilot uygulama aşamasına geçti. Buradaki asıl sıçramalar yapay zeka + düşük maliyetli donanım birleşmesi ile gelecek. Sonuç olarak; İnsansı robotlar artık “yapabilir mi?” sorusunu geçtik.</p><p><strong>Bugün sorulan soru şu:</strong></p><p><strong><em>“Hangi işi, ne kadar sürede ve ne kadar ucuza yapacak?”</em></strong></p><h3>Peki Bankacılık?</h3><p>Aslında bankacılık, robotlarla en erken tanışan sektörlerden biri. Bankamızın 1982 yılında kullanımı sunduğu Bankamatikler de tanımı biraz zorlarsak otonom olmayan ama fiziksel bir görev yapabilen bir robot olarak düşünülebilir. Dolayısıyla çok humanoid olmasalar da robotları Bankacılık’ta görmemiz pekala mümkün.</p><p>Bununla birlikte bu sektör yakın dönemde farklı bir “otomasyon” dalgasıyla da tanıştı: yapay zeka destekli chatbot’lar, RPA (Robotik Süreç Otomasyonu), kredi skorlama modelleri, dolandırıcılık tespiti algoritmaları… Dolayısıyla Bankacılığın geleceğini şekillendirecek olan fiziksel insansı robotlardan çok, yazılım robotları ve yapay zeka modelleri olabilir.</p><p>Sonuç olarak bir insansı robotun şube kapısında sizi karşılaması için bir süre daha beklemeniz gerekecek gibi görünüyor. Ancak dijital bankacılık kanallarında yapay zekalı robotların penetrasyonu çoktan başladı ve hızlanarak devam ediyor.</p><p>***</p><p><strong><em>Burcu Çolakel</em></strong></p><p>Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</p><p><strong><em>Sistem Destek Mimarı</em></strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b16b6ca6d8af" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/isbank-ai/gelece%C4%9Fi%CC%87n-bankacilari-robot-olur-mu-b16b6ca6d8af">Geleceğin Bankacıları Robot Olur mu?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/isbank-ai">Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yapay Zeka: Bizi Daha mı Akıllı Yapıyor, Daha mı Tembel?]]></title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai/yapay-zeka-bizi-daha-ak%C4%B1ll%C4%B1-m%C4%B1-yap%C4%B1yor-daha-tembel-mi-7f5126197c57?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7f5126197c57</guid>
            <category><![CDATA[araştırma-ve-trend]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Begum Demir]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 25 Feb 2026 08:05:15 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-25T10:16:38.432Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>“Bankacılık ve Karar Destek Sistemleri Bağlamında Bir Değerlendirme”</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*N53khuR5U8LhrmNA37MFaQ.png" /></figure><p>Yapay zeka (YZ) teknolojileri, özellikle bankacılık sektöründe karar alma süreçlerinin merkezine hızla yerleşmiştir. Kredi tahsisi, risk yönetimi, dolandırıcılık tespiti, müşteri değerleme ve performans yönetimi gibi kritik alanlarda algoritmik modeller, insan kararını destekleyen araçlar olarak konumlandırılmaktadır. Ancak bu yaygın kullanım, yalnızca operasyonel verimlilik değil, insan bilişselliğinin geleceği açısından da önemli soruları beraberinde getirmektedir: Yapay zekâ insanı daha analitik, daha isabetli ve daha akıllı kararlar almaya mı yönlendirmektedir; yoksa zamanla düşünme sorumluluğunu devralarak bilişsel bir tembelliğe mi yol açmaktadır?</p><p>Bu soru, yalnızca teknoloji perspektifinden değil; bilişsel psikoloji, karar teorisi ve organizasyonel davranış literatürü ışığında ele alınmalıdır.</p><p><strong>Bilişsel Yük, Dışsallaştırılmış Zihin ve Bankacılık</strong></p><p>Bilişsel bilimlerde <strong>“cognitive offloading”</strong> kavramı, bireylerin zihinsel yüklerini azaltmak amacıyla bazı bilişsel görevleri dış araçlara devretmesini ifade eder (Risko &amp; Gilbert, 2016). Bankacılıkta yapay zekâ, bu dışsallaştırmayı ileri bir düzeye taşımaktadır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/724/1*FbzoDAxIyiIdHP4QKVHtkA.png" /><figcaption>Cognitive Offloading Grinelegating Our Thinking — Sketchplanations</figcaption></figure><p>Örneğin bir kredi analisti, daha önce finansal tabloları yorumlama, nakit akışı senaryoları üretme ve müşteri riskini bütüncül değerlendirme gibi görevleri üstlenirken; günümüzde bu süreçlerin önemli bir kısmı model çıktılarıyla özetlenmiş skorlar ve öneriler halinde sunulmaktadır. Analistin bilişsel yükü azalmakta, ancak aynı zamanda karar sürecine aktif zihinsel katılımı da daralmaktadır.</p><p>Clark ve Chalmers’ın (1998) <strong>“extended mind”</strong> yaklaşımı, bu durumu insan zihninin teknolojiyle genişlemesi olarak yorumlar. Bankacılık özelinde bakıldığında yapay zekâ, analistin zihinsel kapasitesini artıran bir uzantı olabilir. Ancak bu uzantının sürekli ve sorgulanmaksızın kullanımı, içsel muhakeme becerilerinin zamanla körelmesine neden olma riskini de taşır.</p><p><strong>Otomasyon Yanlılığı ve Kredi Kararları</strong></p><p>Karar destek sistemlerinin en kritik yan etkilerinden biri “<strong>automation bias”</strong> olarak tanımlanan otomasyon yanlılığıdır (Parasuraman &amp; Riley, 1997). Bu yanlılık, kullanıcıların otomatik sistemlerin ürettiği önerilere aşırı güven duyması ve kendi değerlendirmelerini geri plana atmasıyla ortaya çıkar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/741/1*EPhVyUxHjGpxXL9a7Y0MLQ.png" /><figcaption>Cognitive Biases and AI -ellisalincante.org</figcaption></figure><p>Bankacılıkta bu durum, kredi tahsis süreçlerinde açıkça gözlemlenmektedir. Modelin “onay” veya “ret” yönündeki güçlü sinyali, analistin alternatif senaryoları yeterince sorgulamamasına yol açabilmektedir. Özellikle makine öğrenmesi modellerinin neden-sonuç ilişkilerini şeffaf biçimde açıklayamadığı durumlarda, analistin rolü karar veren değil, kararı teyit eden bir pozisyona indirgenmektedir.</p><p>Bu durum, karar sürecinin hızını artırsa da, bağlamsal değerlendirme ve istisna yönetimi gibi insana özgü bilişsel becerilerin kullanımını azaltmaktadır.</p><p><strong>Dolandırıcılık Tespiti, Alarm Yorgunluğu ve Dikkat Erozyonu</strong></p><p>Dolandırıcılık tespit sistemleri, yapay zekânın bankacılıkta en yoğun kullanıldığı alanlardan biridir. Bu sistemler, milyonlarca işlemi gerçek zamanlı analiz ederek riskli işlemleri işaretler. Ancak yüksek yanlış pozitif oranları, zamanla “<strong>alarm fatigue”</strong> olarak bilinen dikkat yorgunluğuna neden olmaktadır.</p><p>Bu durumda kullanıcılar, sistemin ürettiği uyarıları sorgulayan karar vericiler olmaktan çıkarak, uyarıları hızlıca kapatan operatörlere dönüşebilmektedir. Parasuraman ve arkadaşları (2000), bu tür ortamlarda insanın durumsal farkındalığının ve sorumluluk algısının zayıfladığını göstermektedir. Böylece yapay zekâ, insan dikkatini desteklemek yerine onu pasifleştiren bir etki yaratabilmektedir.</p><p><strong>Performans Yönetimi, Skorlaşma ve Yönetici Rolünün Dönüşümü</strong></p><p>Bankacılıkta yapay zeka destekli performans yönetim sistemleri, çalışan ve şube performansını çok sayıda gösterge üzerinden ölçmektedir. Bu sistemler, yöneticilere objektiflik ve tutarlılık vadederken; karar süreçlerini giderek sayısal skorların yorumlanmasına indirgeme riski taşır.</p><p>Bu bağlamda yöneticinin rolü, çalışan gelişimini gözlemleyen ve bağlamı dikkate alan bir liderlikten; algoritmik çıktıları onaylayan bir denetleyici role evrilebilmektedir. Bu dönüşüm, karar süreçlerini hızlandırsa da yönetsel sezgi ve insan odaklı değerlendirme becerilerinin kullanımını azaltmaktadır.</p><p><strong>Veri Kalitesi, Model Yanılmazlığı Yanılsaması</strong></p><p>Karar destek sistemlerinin başarısı büyük ölçüde veri kalitesine bağlıdır. Eksik, gecikmeli veya hatalı verilerle beslenen modeller, istatistiksel olarak tutarlı ancak iş gerçekliğiyle uyumsuz sonuçlar üretebilir. Buna rağmen bankacılık ortamında sıkça gözlenen bir tutum, “model haklıdır” varsayımıdır.</p><p>Bu varsayım, kullanıcıların veri sorgulama, tutarlılık kontrolü ve mantık doğrulaması gibi bilişsel süreçleri ihmal etmesine yol açabilir. Böylece yapay zeka, insanı daha az düşünen ancak daha hızlı karar veren bir aktöre dönüştürür.</p><p><strong>Yapay Zeka ile Akıllı Çalışan Organizasyonlar</strong></p><p>Literatür ve uygulama, yapay zekânın bilişsel tembelliğe yol açmasının kaçınılmaz olmadığını göstermektedir. Bazı bankalar, yapay zekâyı nihai karar verici değil, düşünmeyi provoke eden bir araç olarak konumlandırmaktadır.</p><p>Bu kapsamda:</p><ul><li>Model çıktılarının gerekçeleriyle birlikte sunulması</li><li>Analistlerden model kararına karşı alternatif senaryo üretmelerinin istenmesi</li><li>Kritik kararlarda insan-onaylı (human-in-the-loop) mekanizmaların kurulması</li></ul><p>gibi uygulamalar, insan bilişselliğini devre dışı bırakmak yerine güçlendirmektedir.</p><p><strong>Sonuç</strong></p><p>Yapay zeka, bankacılıkta karar alma süreçlerini daha hızlı ve tutarlı hale getirmektedir; ancak bu hız, insan muhakemesinin geri plana itilmesi pahasına gerçekleştiğinde bilişsel tembelliğe yol açma riski doğmaktadır. Yapay zekânın insanı daha akıllı mı yoksa daha pasif mi yaptığı sorusu, teknolojinin kendisinden çok nasıl konumlandırıldığı ile ilgilidir.</p><p>Bankacılıkta sürdürülebilir rekabet avantajı, en gelişmiş algoritmalara sahip olmaktan ziyade; algoritmaları sorgulayabilen, bağlam ekleyebilen ve nihai sorumluluğu üstlenebilen insanlara sahip olmakla mümkündür.</p><p><strong>Kaynakça</strong></p><ul><li>Carr, N. The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains.</li><li>Clark, A., &amp; Chalmers, D. The Extended Mind. Analysis, 58(1).</li><li>Kahneman, D. Thinking, Fast and Slow.</li><li>Parasuraman, R., &amp; Riley, V. Humans and Automation. Human Factors.</li><li>Parasuraman, R., Sheridan, T., &amp; Wickens, C. Human Interaction with Automation. IEEE Transactions.</li><li>Risko, E. F., &amp; Gilbert, S. J. Cognitive Offloading. Trends in Cognitive Sciences.</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7f5126197c57" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/isbank-ai/yapay-zeka-bizi-daha-ak%C4%B1ll%C4%B1-m%C4%B1-yap%C4%B1yor-daha-tembel-mi-7f5126197c57">Yapay Zeka: Bizi Daha mı Akıllı Yapıyor, Daha mı Tembel?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/isbank-ai">Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bankacılık ve Finansta Grafik Sinir Ağları]]></title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai/1-giri%C5%9F-finansal-g%C3%BCvenlikte-yeni-bir-d%C3%B6nem-70852ab4a026?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/70852ab4a026</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Meryem Yüksel DEMİR]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 18 Feb 2026 06:31:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-18T06:38:53.545Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*5g-PwHW2U1spwk0XOjVgQA.png" /></figure><h3>1. Giriş: Finansal Güvenlikte Yeni Bir Dönem</h3><p>Dijitalleşen finans dünyasında işlem hacmi ve hızı daha önce görülmemiş seviyelere ulaşırken, finansal suçların karmaşıklığı da aynı ölçüde artmıştır. Günümüzde geleneksel kural tabanlı sistemler ve klasik makine öğrenmesi algoritmaları, modern suç şebekelerinin kullandığı sofistike ve çok katmanlı yöntemleri tespit etmekte yetersiz kalmaktadır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*lRPn96XyvPGckhDXGNAoXQ.png" /></figure><p>Finansal suçlar artık izole işlemlerden ziyade, zaman içinde yayılan ve çok sayıda aktörün dâhil olduğu ağ yapıları üzerinden gerçekleştirilmektedir. Bu stratejik rapor, Grafik Sinir Ağlarının (GNN) “İlişkisel Zekâ” kavramını kullanarak Kara Para Aklama (AML), finansal dolandırıcılık tespiti ve kredi riski analizinde nasıl bir devrim yarattığını teknik ve sektörel bir perspektifle incelemektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*7FBmfgWMYkGr1seglWvBog.png" /></figure><h3>2. Görünmeyeni Görmek: Tablo Verisinden Ağ Yapısına Geçiş</h3><p>Geleneksel bankacılık veri modelleri, bilgiyi “satır ve sütun” (Tabular Data) mantığıyla işler. Bu yaklaşım, her işlemi veya müşteriyi bağımsız birer nokta olarak görerek finansal güvenliğin en kritik unsuru olan “bağlamı” (context) kaybetmektedir. Grafik tabanlı yaklaşımlar ise veriyi düğümler (müşteriler, hesaplar) ve kenarlar (para transferleri, ortaklıklar) arasındaki dinamik ilişkiler olarak modelleyerek kurumlara derinlemesine bir ilişkisel zekâ sunar.</p><ul><li><strong>Tablo Verisi (Geleneksel Yöntem):</strong> Veriyi izole satırlar olarak işler; karmaşık suç örüntülerini ve dolaylı ilişkileri kaçırır, ciddi bir bağlam kaybına yol açar.</li><li><strong>Ağ Yapısı (Grafik Tabanlı Yaklaşım):</strong> Müşteri-hesap-işlem arasındaki tüm bağları korur. Fon akış yönlerini, gizli bağlantıları ve işlem zincirlerini doğal yapısında temsil eder.</li></ul><p>“Suç, tek bir işlemde değil, işlemlerin oluşturduğu ağ deseninde gizlidir.”</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Slv0fL6jfqGelc6G-wbDfQ.png" /></figure><h3>3. GNN’lerin Temel Çalışma Prensibi: Mesaj Yayılımı (Message Passing)</h3><p>Grafik Sinir Ağlarının başarısının arkasındaki temel teknik mekanizma <strong>Mesaj Yayılımı (Message Passing)</strong> sürecidir. Scarselli ve ark. (2009) tarafından literatüre kazandırılan bu prensibe göre, bir düğüm (müşteri veya hesap) sadece kendi sahip olduğu statik özelliklerden (yaş, bakiye, lokasyon vb.) değil, ağ üzerindeki komşularından gelen dinamik bilgilerden de öğrenir.</p><p>Bu süreçte bir hesap; etkileşimde olduğu diğer müşterilerden, ilişkili şirketlerden veya doğrudan bağlantılı olduğu “riskli hesaplardan” gelen bilgileri toplar (aggregation). Bu sayede her düğüm, kendi profilini ağın genel yapısına ve ilişkisel bağlama göre sürekli günceller.</p><p><strong>GNN’ler bir müşteriyi sadece kendi özellikleriyle değil, “kimleri tanıdığı” ve “kimlerle işlem yaptığı” ile tanımlar.</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*pSIGYE77sB4RJTp5dnSugg.png" /></figure><h3>4. Kara Para Aklama (AML) ve Kripto Ekosistemi: Yalan Ağını Çözmek</h3><p>Kara para aklama faaliyetleri, fonların yasal sisteme entegrasyonu sürecinde fon kaynağını gizlemek için karmaşık ağlar oluşturur. GNN’ler, bu ağları çözmede en etkili metodolojiyi sunmaktadır.</p><h3>AML Teknikleri</h3><p>Suçlular, iz kaybettirmek amacıyla parayı çok sayıda küçük parçaya bölerek farklı hesaplara dağıtan <strong>“Structuring”</strong> ve bu fonları karmaşık işlem zincirleriyle dolaştıran <strong>“Layering”</strong> tekniklerini kullanır. Tekil işlem analizleri bu karmaşık döngüleri tespit edemezken, GNN’ler tüm zinciri bir bütün olarak analiz edebilir.</p><h3>Çözüm Modelleri</h3><ul><li><strong>GRANDE Modeli:</strong> Yönlü multigraf (directed multigraph) yapısı üzerinden işlemleri kenar (edge) bazında analiz ederek para akışının yönünü ve çoklu ilişkileri hassasiyetle takip eder.</li><li><strong>LineMVGNN:</strong> İşlemden işleme etkileşimleri modelleyerek, geleneksel düğüm merkezli analizlerin kaçırabileceği karmaşık aklama zincirlerini ortaya çıkarır.</li></ul><h3>Kripto Para Güvenliği</h3><p>Bitcoin ve Ethereum gibi merkeziyetsiz yapılar, anonimlikleri nedeniyle suç unsurları için cazip alanlardır. Marasi &amp; Ferretti (2024), GCN, GAT ve GraphSAGE gibi GNN modellerinin kripto ağlarındaki kimliklerin arkasındaki işlem desenlerini deşifre etmede klasik makine öğrenmesine kıyasla çok daha yüksek <strong>Geri Çağırım (Recall)</strong> ve <strong>F1 Skorları</strong> elde ettiğini kanıtlamıştır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6lFMgHrntxMfycVR-6YLcA.png" /></figure><h3>5. Finansal Dolandırıcılık Tespiti: Hız ve Zamansal Dinamikler</h3><p>Finansal dolandırıcılık tespiti, doğası gereği ciddi bir <strong>sınıf dengesizliği (class imbalance)</strong> problemi barındırır; zira milyonlarca normal işlem arasında dolandırıcılık vakaları “samanlıkta iğne” gibidir. GNN’ler, ilişkisel özellikleri kullanarak bu dengesizliği yönetmede üstündür. Ayrıca dolandırıcılık statik bir olay değil, zaman içinde gelişen bir süreçtir.</p><p>Bu dinamizmi yakalamak için geliştirilen <strong>CaT-GNN</strong> modeli, nedensellik (causality) ve zamansal (temporal) veriyi entegre eder. Zamansal GNN’ler, işlemlerin sadece “kimle” yapıldığını değil, “ne zaman” ve “hangi sırayla” yapıldığını öğrenerek aniden artan şüpheli aktiviteleri gerçek zamanlı olarak tespit eder. Finansal kayıpların önlenmesi için bu dinamik izleme kabiliyeti artık bir tercih değil, operasyonel bir zorunluluktur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*C-JllVefPYYvk-8QFOtEkQ.png" /></figure><h3>6. Kredi Riski ve Domino Etkisi</h3><p>Kredi riski analizi artık sadece bireysel skorlamadan ibaret değildir; risk, ağ üzerinden yayılan sistemik bir karakter taşır. Bir firmanın iflası; <strong>tedarik zinciri ilişkileri</strong>, ortaklık yapıları ve <strong>kefalet bağları</strong> (surety ties) üzerinden diğer firmaları ve bankaları etkileyen bir “Domino Etkisi” yaratır.</p><p>Bu riski yönetmek için müşteriler, şirketler ve bankalar aynı heterojen ağda farklı düğüm türleri olarak modellenir. <strong>Multi-View Yaklaşımı</strong> (Chen et al., 2024) ile firmanın finansal rasyoları ve ticari ilişkileri ayrı katmanlarda analiz edilerek tek bir bütüncül risk skoruna dönüştürülür. Bu yöntem, geleneksel skorlama modellerinin göremediği sistemik kırılganlıkları proaktif olarak ortaya koyar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*x8NcYU9h5I0fObW4we3OIw.png" /></figure><h3>7. Teknik Karşılaştırma: Neden GNN?</h3><p>GNN’lerin geleneksel yöntemlere göre sağladığı teknik üstünlükler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*jDK5mOxJSfwVw_Af0TNt9Q.png" /></figure><p><strong>Grafik Sinir Ağları (GNN)</strong></p><p>İlişkisel veriyi (Graph) doğal yapısında kullanır.</p><p>Karmaşık ve gizli suç örüntülerini yakalar; yüksek Recall (Tespit Başarısı) sunar.</p><h3>Mimari Notlar</h3><ul><li><strong>GCN (Graph Convolutional Networks):</strong> Temel yapısal özelliklerin ağ üzerinde yayılımı ve öğrenilmesini sağlar.</li><li><strong>GAT (Graph Attention Networks):</strong> Dikkat (Attention) mekanizması kullanarak komşu düğümlerin katkılarını önem derecesine göre ağırlıklandırır; bu sayede gürültülü verilerde gereksiz bilgiyi filtreleyerek yüksek başarı gösterir.</li><li><strong>R-GCN (Relational-GCN):</strong> Müşteri-hesap veya hesap-işlem gibi farklı ilişki türlerini birbirinden ayırt ederek daha zengin bir temsil sağlar.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*d6GGvXgifFmwbKLBL-6MIg.png" /></figure><h3>8. Açık Problemler ve Gelecek Vizyonu</h3><p>GNN modelleri yüksek performans sunsa da, bankacılık gibi regüle edilen sektörlerde <strong>“Kara Kutu” (Black-Box)</strong> problemi önemli bir engeldir. Bankacılık regülasyonları, risk ve ret kararlarının şeffaf bir şekilde gerekçelendirilmesini zorunlu kılar. Bu noktada Açıklanabilir Yapay Zekâ (XAI) ve özellikle finansal risk analizi için özelleşmiş <strong>Explainable GNN</strong> yaklaşımları (Cheng et al., 2024) kritik önem taşımaktadır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Ioty37Q6D-s2oFShHMv8qQ.png" /></figure><p><strong>Gelecek Yol Haritası:</strong></p><ol><li><strong>Ölçeklenebilirlik:</strong> Milyarlarca işlem ve düğüm içeren devasa bankacılık ağlarında gerçek zamanlı analiz yeteneğinin milyisaniye seviyelerine indirilmesi.</li><li><strong>Veri Gizliliği (Federated Learning):</strong> Hassas bankacılık verilerini kurum dışına çıkarmadan, farklı bankaların ortak bir model (Intelligence) üzerinden eğitilmesini sağlayan federatif öğrenme sistemleri.</li><li><strong>Çok Katmanlı Analiz:</strong> Bireysel müşteri davranışlarının <strong>makro-ekonomik göstergeler</strong> ve sektörel trendlerle entegre edilerek riskin 360 derece analiz edilmesi.</li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*7-OalWjyCervPRZthEt0ZQ.png" /></figure><h3>9. Sonuç: Bir Zorunluluk Olarak Ağ Odaklı Mimari</h3><p>Geleneksel bankacılık risk yönetimi yaklaşımları, günümüzün karmaşık ve birbiriyle bağlantılı finansal ekosisteminde kör noktalar oluşturabilmektedir. GNN’ler; AML, dolandırıcılık tespiti ve kredi riski yönetiminde sunduğu yüksek doğruluk, düşük operasyonel maliyet ve derinlemesine ilişkisel analiz yeteneğiyle bu kör noktaları ortadan kaldıran en güçlü araçtır.</p><p>Dijital finansın geleceğinde güvenliği sağlamak için GNN’ler artık bir seçenek değil, temel bir yapı taşıdır. <strong>Geleceğin güvenli bankacılık mimarisi, “Ağ Odaklı” olmalıdır.</strong></p><h3>10. Kaynakça</h3><ul><li><strong>Chen, J., et al. (2024).</strong> Multi-view heterogeneous graph neural network for enterprise credit risk evaluation. <em>Knowledge-Based Systems</em>, 284, 110257.</li><li><strong>Cheng, Y., et al. (2024).</strong> Dynamic graph neural networks for financial fraud detection. <em>Pattern Recognition</em>, 146, 109386.</li><li><strong>Cheng, Y., et al. (2024).</strong> Explainable graph neural networks for financial risk analysis. <em>Expert Systems with Applications</em>, 237, 121393.</li><li><strong>Duan, S., et al. (2024).</strong> Causal temporal graph neural networks for financial transaction analysis. <em>Proceedings of the ACM Web Conference</em>.</li><li><strong>Marasi, M., &amp; Ferretti, M. (2024).</strong> Anti-money laundering in cryptocurrencies through graph neural networks: A comparative study. <em>Applied Sciences</em>, 14(6), 3009.</li><li><strong>Morris, R. G., et al. (2023).</strong> Finding money launderers using heterogeneous graph neural networks. <em>IEEE International Conference on Data Mining Workshops</em>.</li><li><strong>Poon, J., et al. (2025).</strong> LineMVGNN: Anti-money laundering with line-graph-assisted multi-view graph neural networks. <em>Artificial Intelligence</em>, 331, 104069.</li><li><strong>Schlichtkrull, M., et al. (2018).</strong> Modeling relational data with graph convolutional networks. <em>European Semantic Web Conference</em>.</li><li><strong>Wu, Z., et al. (2023).</strong> GRANDE: A neural model over directed multigraphs with application to AML. <em>Proceedings of the AAAI Conference on Artificial Intelligence</em>.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*e7pku8Rx6BmEcpj0YFnkxA.png" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=70852ab4a026" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/isbank-ai/1-giri%C5%9F-finansal-g%C3%BCvenlikte-yeni-bir-d%C3%B6nem-70852ab4a026">Bankacılık ve Finansta Grafik Sinir Ağları</a> was originally published in <a href="https://medium.com/isbank-ai">Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yapay Zekâ ile İş Zekâsının Kesişiminde Finans ve Bankacılığın Geleceği]]></title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai/yapay-zek%C3%A2-ile-i%CC%87%C5%9F-zek%C3%A2s%C4%B1n%C4%B1n-kesi%C5%9Fiminde-f9535ee2fbe1?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/f9535ee2fbe1</guid>
            <category><![CDATA[araştırma-ve-trend]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hatice Demiran]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 13 Feb 2026 07:48:14 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-13T08:53:37.833Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zGB1Ri5nClgO1KKD6vQKTQ.png" /></figure><p>Finans ve bankacılık sektörü, uzun yıllardır iş zekâsının (Business Intelligence — BI) en yoğun kullanıldığı alanların başında geliyor. Veri ambarları, raporlama sistemleri, dashboard’lar ve KPI setleri bankaların, “olmazsa olmaz” karar destek mekanizmaları haline gelmiş durumda. Ancak son birkaç yılda, yapay zekâ (AI) ve makine öğrenmesi (ML) teknolojilerinin hızla olgunlaşması, iş zekâsının rolünü kökten dönüştürmeye başladı.</p><p>Artık şirketlerin odak noktası <em>“Veriyi nasıl raporlarız?”</em> <strong>değil</strong>; <em>“Veri kendi kendine nasıl karar önerir?”</em> olmuş durumda.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/945/1*HVbt0iehtoiSS-zrs6NkfQ.png" /><figcaption>Kaynak: <a href="https://www.leewayhertz.com/ai-for-business-intelligence/"><strong>https://www.leewayhertz.com/ai-for-business-intelligence/</strong></a></figcaption></figure><h3><strong>Klasik İş Zekâsını Karar Zekâsı (Decision Intelligence) ile Desteklemek</strong></h3><p>Geleneksel BI yaklaşımı, büyük ölçüde geçmişe dönük analizlere dayanır. Finans dünyasında bu yaklaşım, uzun süre yeterliydi. Ancak volatilite, regülasyon baskısı, müşteri beklentilerinin değişimi ve dijital bankacılığın yükselişiyle birlikte, <strong>geçmişi raporlamak artık rekabet avantajı sağlamıyor</strong>.</p><p>Veri analitiği, yapay zekâ ve insan yargısını (human judgment) birleştiren “Karar Zekası” (DI) entegrasyonu ile BI artık “ne/ne zaman/ ne kadar oldu?” sorularından şu sorulara evriliyor:</p><blockquote>Neden oldu?</blockquote><blockquote>Bundan sonra ne olacak?</blockquote><blockquote>Ne yaparsak en doğru sonucu elde ederiz?</blockquote><p>Belirtmek gerekir ki; BI ve DI birbirinin rakibi değil, ardışık ve tamamlayıcı roldeler. Ve bu ikisi arasındaki köprü görevini de AI üstleniyor. Bu dönüşüm, iş zekâsını, <strong>pasif bir raporlama aracından, aktif bir karar ortağına</strong> dönüştürüyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/945/1*J5lsqowQlw9PCKEAjM6Yqg.png" /><figcaption><strong>Kaynak: </strong><a href="https://www.linkedin.com/pulse/decision-intelligence-benefits-applications-future-trends-allen-adams-dkgbc/"><strong>https://www.linkedin.com/pulse/decision-intelligence-benefits-applications-future-trends-allen-adams-dkgbc/</strong></a></figcaption></figure><h3><strong>Bankacılıkta Yapay Zekâ Destekli BI Kullanım Alanları</strong></h3><p><strong>1.</strong> <strong>Risk ve Kredi Analitiği</strong></p><p>Bankacılıkta BI + AI birlikteliğinin, en somut katkısı <strong>kredi riskinde </strong>görülüyor.</p><p>Geleneksel skor kartları, yerini makine öğrenmesi tabanlı, kredi skorlama modellerine ve alternatif veri kaynaklarını (harcama paterni, davranışsal sinyaller) kullanan analitiklere bırakıyor.</p><p>BI sistemleri, artık sadece problemli kredi hacmini değil, <strong>hangi müşteri grubunun ne zaman riskli hale geleceğini</strong> de öngörebiliyor.</p><p><strong>2.</strong> <strong>Dolandırıcılık (Fraud) Tespiti</strong></p><p>Gerçek zamanlı veri akışları üzerinde çalışan, yapay zekâ modelleri, anomali tespiti yaparak; şüpheli işlemleri anında işaretliyor ve BI dashboardlarında, risk skorları ve uyarılar üretiyor.</p><p>Buradaki kritik dönüşüm şu:</p><blockquote>Gerçek zamanlı verilerin de analiz süreçlerine dahil edilebilmesiyle daha önce statik olarak analiz amaçlı kullanılan dashboard algısı kırılıyor. Yeni süreçlerde çok hızlı tahminlemelerin de yapılabilmesiyle Yapay Zeka modellerinin çıktılarını iş birimlerinin kullanabileceği ve hatta anlık aksiyon almalarına da imkan sağlayabilen dashboardlar oluşturarak adeta yaşayan sistemler haline gelmeleri mümkün kılınıyor.</blockquote><p><strong>3.</strong> <strong>Müşteri Analitiği ve Kişiselleştirme</strong></p><p>AI destekli BI sayesinde bankalar müşteri bazında elde edilmesi eskiden çok zor olan aşağıdaki kazanımları AI sayesinde elde edebiliyor.</p><ul><li>Müşteri yaşam boyu değerini (CLV) tahmin edebiliyor</li><li>Churn olasılığını önceden görebiliyor</li><li>“Bir sonraki en iyi teklif” (Next Best Offer) önerilerini otomatik üretebiliyor</li></ul><p>Bu kazanımlar da; BI’ın sadece yönetime değil, <strong>pazarlama ve satış ekiplerine de gerçek zamanlı değer üretmesini</strong> sağlıyor.</p><h3><strong>Veri Uzmanları İçin Değişen Rol</strong></h3><p>Bu dönüşüm, iş zekâsı alanında çalışan veri uzmanlarının rolünü de ciddi biçimde değiştiriyor. Eskiden, bu alanda çalışan uzmanların odağı;</p><p>ETL süreçleri, SQL sorguları, rapor doğruluğu iken, artık veri uzmanları için yeni odak noktaları olarak aşağıdaki konular öne çıkıyor.</p><ul><li><strong>Veri kalitesi</strong></li></ul><p>Yüksek kaliteli veri BI için olmazsa olmaz bir konudur. Verinin kaliteli olması demek; doğru, tutarlı, eksiksiz, güncel, geçerli ve bazı verilerde benzersiz olmasını gerektirir. Çıktılara etkisinin kritikliği nedeniyle teknik bir iş değil, yönetişim konusu olarak ele alınmalıdır. Veri sahipliği konularındaki netlik de veri kalitesinin sürdürülebilirliğini etkileyen faktörlerdendir.</p><ul><li><strong>Feature engineering</strong></li></ul><p>Feature engineering (Özellik Mühendisliği), ham verileri seçme, değiştirme ve denetimli öğrenmede kullanılabilecek özelliklere dönüştürme ve veriyi makine öğrenmesi modellerine hazırlama sürecidir. Feature (Özellik), tahmine dayalı bir modelde kullanılabilecek herhangi bir ölçülebilir girdidir. Doğru olarak işletildiğinde modellerin tahmin gücünün artmasına yardımcı olur. Veriye anlam kazandıran bu katmanda güçlü bir veri mühendisliğine ihtiyaç duyulmaktadır.</p><ul><li><strong>Model çıktılarının iş metriklerine bağlanması</strong></li></ul><p>Veri uzmanı, her model için model çıktısı-&gt;karar-&gt;aksiyon-&gt;iş metriği zincirini oluşturabilmeli ve bu işleyişte iş birimleri ile birlikte çalışabilmeli ve sürekli öğrenen sistemler tasarlayabilmelidir. Bu da sadece teknik dili konuşan değil, ortak finans dilini etkin kullanabilmeyi gerektirir.</p><ul><li><strong>Açıklanabilir yapay zekâ (Explainable AI)</strong></li></ul><p>AI kararları müşteriyi doğrudan etkiler. Hatalı kararlar; regülasyon riskleri, itibar kaybı vb problemlere yol açabilir. Bu nedenle, veri uzmanları model ve karar seviyesinde açıklanabilir modeller ve sistemler sunmak zorundadır.</p><h3><strong>Self-Service BI + Yapay Zekâ: İş Birimlerinin Güçlenmesi</strong></h3><p>Yapay zekâ entegrasyonu ile birlikte, self-service BI araçları da evrim geçiriyor.</p><p>Artık iş kullanıcıları;</p><ul><li>Doğal dil ile soru sorabiliyor.</li><li>Otomatik içgörü (auto-insight), önerileri alabiliyor.</li><li>Senaryo analizlerini, teknik destek almadan yapabiliyor.</li></ul><p>Bu durum özellikle bankalarda; merkezî BI ekiplerinin üzerindeki operasyonel yükü azaltırken, stratejik analitik üretimi ön plana çıkarıyor.</p><h3><strong>Geleceğe Bakış: Otonom Karar Destek Sistemleri</strong></h3><p>Önümüzdeki birkaç yıl içinde, finans ve bankacılıkta BI sistemlerinin:</p><ul><li>Tahmin yapan,</li><li>Senaryo üreten,</li><li>Aksiyon öneren,</li><li>Hatta belirli limitler dahilinde otomatik karar alabilen</li></ul><p><strong>yarı otonom sistemlere</strong> evrilmesi, kaçınılmaz görünüyor.</p><p>Gartner’ın 2025 için yayımladığı “<strong>Top Data &amp; Analytics Predictions”</strong> raporuna göre, organizasyonların 2027’ye kadar <strong>iş kararlarının %50’sinin AI ajanlar tarafından ya desteklenmiş ya da otomatikleştirilmiş</strong> olarak verileceğini öngörüyor. Bu durum, BI çözümlerinin <strong>yeni nesil karar zekâsı platformlarına dönüşümü</strong> anlamına geliyor.</p><p>Gartner, AI destekli karar sistemlerinin benimsenmesinin, sadece teknolojik değil, finansal performans üzerinde ciddi etkiler yaratacağını tahmin ediyor. 2027’ye kadar AI okuryazarlığı yüksek yönetim ekipleri, rekabet avantajını finansal göstergelere de yansıtarak, %20’ye varan daha yüksek performans elde edecekler.</p><p>Bu öngörü, BI + AI entegrasyonunun yalnızca raporlama kalitesini değil, kurumun kârlılık ve verimlilik metriklerini doğrudan iyileştirdiğini gösteriyor.</p><h3><strong>Son olarak</strong></h3><p>Yapay zekâ, iş zekâsının sonu değil; <strong>bir üst evresidir</strong>.</p><p>Yapay zekânın hız ve öngörü gücü ile, insan uzmanlığının etik, sezgisel ve regülasyon bilgisi bir araya geldiğinde ortaya çıkan şey yalnızca daha iyi modeller değil, daha olgun kararlardır. Bu dönüşümde veri uzmanlarına düşen rol ise; sadece raporlayan veya model kuran değil, <strong>iş, veri ve yapay zekâ arasında anlamlı bağ kuran profesyoneller olmaktır</strong>.</p><h3><strong>Kaynakça</strong></h3><p>Gartner, McKinsey, BCG, Accenture ve Deloitte raporları; Harvard Business Review, BIS ve Leewayhertz yayınları temel alınarak hazırlanmıştır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=f9535ee2fbe1" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/isbank-ai/yapay-zek%C3%A2-ile-i%CC%87%C5%9F-zek%C3%A2s%C4%B1n%C4%B1n-kesi%C5%9Fiminde-f9535ee2fbe1">Yapay Zekâ ile İş Zekâsının Kesişiminde Finans ve Bankacılığın Geleceği</a> was originally published in <a href="https://medium.com/isbank-ai">Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[iOS Otomasyonu — Sertifika Temelli Ön Doğrulama]]></title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai/ios-otomasyonu-sertifika-temelli-%C3%B6n-do%C4%9Frulama-5dcf47529645?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5dcf47529645</guid>
            <category><![CDATA[ios]]></category>
            <category><![CDATA[test-automation]]></category>
            <category><![CDATA[device-farm]]></category>
            <category><![CDATA[test-ve-kalite]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Mustafa Hakan Korkmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 11 Feb 2026 06:25:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-13T08:09:37.066Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>iOS Otomasyonu — Sertifika Temelli Ön Doğrulama</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*UH9tkjd6athMUhcjpdfxbQ.png" /></figure><p>Bu makalede, iOS otomasyon test süreçlerinde fiziksel müdahale gereksiniminin teknik çözümü ve bu çözümün, mobil cihaz parkuru optimizasyonundaki önemi incelenecektir.</p><p>Modern mobil uygulama geliştirme ekosisteminde, sürekli entegrasyon ve sürekli yaygınlaştırma (CI/CD) süreçlerinin başarısı, insan müdahalesine olan ihtiyacın minimize edilmesine ve test süreçlerinin tam otomasyonuna bağlıdır. Ancak, Apple’ın iOS işletim sistemi için her yeni sürümde (özellikle iOS 17 ve iOS 18) sıkılaştırdığı güvenlik protokolleri, kurumsal (enterprise) ve ad-hoc uygulamaların mobil cihaz parkurlarında (device farm) test edilmesini zorlaştıran bir dizi engel teşkil etmektedir. Geleneksel olarak mobil cihaza yeni bir uygulama yüklendiğinde, işletim sistemi “Güvenilmeyen Kurumsal Geliştirici” uyarısı vererek uygulamanın çalışmasını engeller. Bu durum, otomasyon süreçlerinin kesintiye uğramasına ve yüklenen yeni uygulama için geliştiriciye güvenilmesini gerektiren manuel müdahalelere yol açar.</p><p>Bir mobil cihaz parkurunda, aynı geliştirici sertifikasına sahip ikincil bir “ön yükleyici” veya “bootstrap” uygulaması kullanarak bu manuel onay sürecinin nasıl kalıcı olarak baypas edilebileceği analiz edilecektir. Bu çözümün başarısı, iOS’un güven mekanizmasının uygulama bazlı değil, sertifika ve Team ID bazlı çalışması gerçeğine dayanmaktadır. Ayrıca iOS 18 ile gelen “İzin Ver ve Yeniden Başlat” (Allow &amp; Restart) gibi yeni zorlukların üstesinden gelme stratejileri ve kurumsal sertifika yönetiminin teknik detayları da derinlemesine incelenecektir.</p><h3>iOS Güvenlik Mimarisi ve Kod İmzalama Mekanizmaları</h3><p>iOS işletim sistemi, çekirdek (kernel) seviyesinde çalışan sıkı bir kod imzalama (code signing) mekanizmasına sahiptir. Bu mekanizma, cihaz üzerinde çalışan her türlü yürütülebilir kodun Apple tarafından onaylanmış bir kaynaktan geldiğini ve imzalandıktan sonra değiştirilmediğini doğrular. Kurumsal uygulamalar söz konusu olduğunda, bu güven zinciri Apple Geliştirici Kurumsal Programı (Apple Developer Enterprise Program) üzerinden sağlanan sertifikalarla kurulur.</p><p>Bir uygulamanın bir iOS cihazında çalışabilmesi için üç temel bileşenin uyum içinde olması gerekir: Bir dijital sertifika, bir uygulama kimliği (App ID) ve bir yetkilendirme profili (provisioning profile). Provisioning profile, sertifika ile uygulamanın yüklenebileceği cihazların listesini birleştirir. Kurumsal sertifikalarda bu cihaz listesi sınırsızdır, ancak uygulamanın ilk açılışında kullanıcının bu sertifikayı manuel olarak doğrulaması şarttır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*F4md44nBnsQ5qAkXpWNROw.png" /></figure><p>iOS cihazlarda bir uyguama ilk kez başlatıldığında, işletim sistemi sertifikanın durumunu kontrol etmek için Apple’ın doğrulama sunucularına (https://ppq.apple.com) bir istek gönderir. Bu süreç, otomasyon ortamlarında cihazın internete erişiminin kısıtlı olması durumunda “Doğrulanmadı” hatasına yol açabilir. Ancak asıl sorun, kullanıcının Ayarlar &gt; Genel &gt; VPN ve Cihaz Yönetimi menüsüne giderek manuel olarak “Güven” butonuna basması gerekliliğidir.</p><h3>iOS 18 ve “İzin Ver ve Yeniden Başlat” Zorunluluğu</h3><p>Apple, iOS 18 ile birlikte kurumsal uygulama yükleme sürecine yeni bir güvenlik katmanı eklemiştir. Daha önceki sürümlerde sadece “Güven” seçeneğine dokunmak yeterliyken, iOS 18, iPadOS 18 ve visionOS 2 sürümlerinde kullanıcının “İzin Ver ve Yeniden Başlat” (Allow &amp; Restart) seçeneğini onaylaması ve cihazın tam bir yeniden başlatma döngüsünden geçmesi gerekmektedir.</p><p>Bu değişiklik, mobil cihaz parkurunda çalışan otomasyonlar için kritik bir engeldir. Bir otomasyon scripti uygulamanın yeni bir versiyonunu yüklediğinde, cihazın her seferinde fiziksel veya uzaktan müdahale ile yeniden başlatılması süreci, test sürelerini dramatik şekilde artırır ve CI/CD akışını tamamen durdurabilir. Kullanıcının bu sorunu çözmek için uyguladığı yöntem — yani aynı sertifikaya sahip farklı bir uygulamayı önceden yaygınlaştırmak — tam olarak bu noktada değer kazanmaktadır. Çünkü iOS, bir sertifikaya bir kez güvenildiğinde ve cihaz yeniden başlatıldığında, o sertifika ile imzalanmış sonraki uygulamalar için bu süreci tekrar ettirmez.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*dwwiMgGNyHWlj_eCbXKbJQ.png" /></figure><p>Tabloda görüldüğü üzere, iOS 18 ile gelen zorunlu yeniden başlatma işlemi, otomasyon dünyasında “tek seferlik kurulum” stratejisinin önemini artırmıştır. Bir kez yapılan bu işlemden sonra, mobil cihaz parkurundaki cihaz “sertifika açısından temiz” kabul edilir ve yeni sürümler sorunsuz bir şekilde yüklenebilir.</p><h3>Mobil Cihaz Parkurlarında Sertifika Temelli Çözüm Stratejisi</h3><p>Bu çözüm teknik literatürde, “sertifika ön yetkilendirmesi” (certificate pre-authorization) olarak adlandırılabilir. Bu stratejide, test edilecek asıl uygulama ile aynı “Distribution” sertifikasına sahip, genellikle çok düşük boyutlu ve stabil bir “placeholder” (yer tutucu) uygulaması kullanılır.</p><h3>Çözümün Teknik Mekanizması</h3><p>iOS güven katmanı, kullanıcı onayı bilgisini cihazın güvenli saklama alanında (Secure Enclave ile ilişkili anahtar zinciri sistemlerinde) sertifikanın parmak izi (fingerprint) ve Team ID ile eşleştirerek saklar. Bir uygulama yüklendiğinde, sistem uygulamanın imzasını kontrol eder; eğer imza daha önce kullanıcı tarafından onaylanmış bir Team ID’ye aitse, sistem ek bir diyalog penceresi çıkarmadan uygulamanın çalışmasına izin verir.</p><p>Bu mekanizmanın otomasyon süreçlerine entegrasyonu şu adımları içerir:</p><p>1. <strong>Bootstrap Uygulaması Hazırlama</strong>: Test edilecek ana uygulama ile aynı kurumsal sertifika kullanılarak basit bir iOS uygulaması derlenir.</p><p>2. <strong>Mobil Cihaz Parkuruna Yaygınlaştırma</strong>: Bu uygulama, mobil cihaz parkurundaki özel (private) cihazlara bir kez yüklenir.</p><p>3. <strong>Manuel Yetkilendirme (Bir Kez)</strong>: Uzaktan erişim (Remote Access) oturumu başlatılarak, cihazın ayarlarından bu geliştiriciye güvenilir. iOS 18 cihazlarda bu aşamada cihaz yeniden başlatılır.</p><p>4. <strong>Uygulama Kalıcılığını Sağlama</strong>: Mobil cihaz parkuru yönetim panelinden, bu bootstrap uygulamasının her test oturumu sonunda silinmemesi için “temizlik dışı bırakma” (exclude from cleanup) kuralları tanımlanır.</p><p>Bu adımlar tamamlandıktan sonra, otomasyon süreci her yeni test koşumunda ana uygulamayı cihaza gönderdiğinde, cihaz zaten bu geliştiriciyi “güvenilir” olarak tanıdığı için herhangi bir profil doğrulama ekranı gelmez. Bu, kullanıcının “başarılı bir çözüm oldu” şeklinde ifade ettiği durumun teknik açıklamasıdır.</p><h3>Kurumsal Sertifika Yönetiminde Teknik Riskler ve Sınırlamalar</h3><p>Sertifika temelli ön doğrulama çözümü oldukça etkili olsa da kurumsal bir ortamda yönetilmesi gereken belirli riskleri beraberinde getirir. Bir kurumsal hesap altında genellikle en fazla iki aktif dağıtım sertifikası bulunabilir. Eğer bir sertifika iptal edilirse (revocation), o sertifika ile imzalanmış ve cihazlara güveni sağlanmış olan tüm uygulamalar (bootstrap dahil) anında çalışmayı durdurur.</p><p>Ayrıca, Apple’ın güvenlik politikaları gereği, kurumsal sertifikalar sadece kurum içi kullanım içindir. Mobil cihaz parkurlarında bu sertifikaların kullanılması teknik olarak “iç kullanım” sayılsa da sertifikanın sızması veya kötüye kullanımı durumunda Apple sertifikayı tamamen engelleyebilir. Bu nedenle, mobil cihaz parkurunda kullanılan bootstrap uygulamasının Bundle ID’si ve erişim yetkileri minimumda tutulmalıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*bUBx2iB-myb0VxxQzQ6eSA.png" /></figure><h3>Sonuç ve Öneriler</h3><p>Mobil cihaz parkurlarında karşılaşılan “her yeni sürümde manuel doğrulama” sorunu, iOS’un güvenlik modelinin sertifika bazlı persistence (kalıcılık) özelliğinden yararlanılarak başarıyla aşılmıştır. Kullanıcının farklı bir uygulamayı aynı sertifikayla cihazlara önceden tanımlaması, işletim sisteminin güven veri tabanında o geliştiriciyi “doğrulanmış” olarak işaretlemesini sağlamıştır. Bu, özellikle iOS 18 gibi fiziksel müdahaleyi ve yeniden başlatmayı zorunlu kılan sürümlerde otomasyonun devamlılığı için kritik bir stratejidir.</p><p>Sonuç olarak, kurumsal test ortamlarında şu stratejilerin izlenmesi önerilir:</p><p>1. <strong>Sertifika Birleştirme</strong>: Tüm test uygulamaları ve bootstrap uygulamaları tek bir kurumsal sertifika altında toplanmalıdır.</p><p>2. <strong>Özel Cihaz Tahsisi</strong>: Kamu havuzu yerine, temizlik kuralları özelleştirilebilen özel cihaz havuzları kullanılmalıdır.</p><p>3. <strong>Bootstrap Uygulaması Kullanımı</strong>: Cihaz kurulum aşamasında bir kez yüklenip güvenilen bir yer tutucu uygulama ile cihazların “hazır” durumda kalması sağlanmalıdır.</p><p>4. <strong>İzleme ve Güncelleme</strong>: Sertifika geçerlilik süreleri ve Apple’ın PPQ sunucularına erişim düzenli olarak kontrol edilmelidir.</p><p>Bu yaklaşımlar, mobil uygulama test süreçlerinde karşılaşılan fiziksel engelleri ortadan kaldırarak, tam otonom ve ölçeklenebilir bir test altyapısı kurulmasına olanak tanır.</p><h4>Alıntılanan Çalışmalar</h4><p>1. Skipping app re-signing on private devices in AWS Device Farm …, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://docs.aws.amazon.com/devicefarm/latest/developerguide/skip-app-re-signing-on-private-devices.html">https://docs.aws.amazon.com/devicefarm/latest/developerguide/skip-app-re-signing-on-private-devices.html</a></p><p>2. iOS App Automation Testing — BrowserStack, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://www.browserstack.com/app-automate/ios-app-automation-testing">https://www.browserstack.com/app-automate/ios-app-automation-testing</a></p><p>3. How to Manually Trust an iOS Enterprise App — Buildfire University, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://learn.buildfire.com/en/articles/1473780-how-to-manually-trust-an-ios-enterprise-app">https://learn.buildfire.com/en/articles/1473780-how-to-manually-trust-an-ios-enterprise-app</a></p><p>4. Install custom enterprise apps on iOS, iPadOS, and visionOS — Apple …, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://support.apple.com/en-us/118254">https://support.apple.com/en-us/118254</a></p><p>5. “Untrusted App Developer” message when installing enterprise iOS Application, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://stackoverflow.com/questions/25719713/untrusted-app-developer-message-when-installing-enterprise-ios-application">https://stackoverflow.com/questions/25719713/untrusted-app-developer-message-when-installing-enterprise-ios-application</a></p><p>6. App code signing process in iOS, iPadOS, tvOS, watchOS, and visionOS — Apple Support, erişim tarihi:: Aralık 22, 2025, <a href="https://support.apple.com/en-me/guide/security/sec7c917bf14/web">https://support.apple.com/en-me/guide/security/sec7c917bf14/web</a></p><p>7. How to handle Apple Certificates &amp; Profiles — Pagepro, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://pagepro.co/blog/how-to-handle-apple-certificates-profiles/">https://pagepro.co/blog/how-to-handle-apple-certificates-profiles/</a></p><p>8. Can Multiple Apps Use the Same iOS Certificate-App Uploader Tutorial, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://www.appuploader.net/tutorial/en/79/79.html">https://www.appuploader.net/tutorial/en/79/79.html</a></p><p>9. Demystifying iOS Enterprise Certificates — Tripwire, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://www.tripwire.com/state-of-security/demystifying-ios-enterprise-certificates">https://www.tripwire.com/state-of-security/demystifying-ios-enterprise-certificates</a></p><p>10. Certificates, Identifiers &amp; Profiles | Apple Developer Forums, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://developer.apple.com/forums/topics/code-signing-topic/certificates-identifiers-and-profiles?page=3&amp;sortBy=oldest">https://developer.apple.com/forums/topics/code-signing-topic/certificates-identifiers-and-profiles?page=3&amp;sortBy=oldest</a></p><p>11. How To TRUST Untrusted Developer on iPhone or iPad! [ANY iOS] — YouTube, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=jii6YkWy7aU">https://www.youtube.com/watch?v=jii6YkWy7aU</a></p><p>12. Intro to certificate management for Apple devices, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://support.apple.com/guide/deployment/intro-to-certificate-management-depb5eff8914/web">https://support.apple.com/guide/deployment/intro-to-certificate-management-depb5eff8914/web</a></p><p>13. App persistence | BrowserStack Docs, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://www.browserstack.com/docs/private-devices/private-devices-features/app-persistence">https://www.browserstack.com/docs/private-devices/private-devices-features/app-persistence</a></p><p>14. Device Farm: Provisioning a device with a work profile — AWS re:Post, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://repost.aws/questions/QUY024Z8ktReiDyEugp8KPBQ/device-farm-provisioning-a-device-with-a-work-profile">https://repost.aws/questions/QUY024Z8ktReiDyEugp8KPBQ/device-farm-provisioning-a-device-with-a-work-profile</a></p><p>15. Certificates device management payload settings for Apple devices — Apple Support, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://support.apple.com/guide/deployment/certificates-payload-settings-dep91d2eb26/web">https://support.apple.com/guide/deployment/certificates-payload-settings-dep91d2eb26/web</a></p><p>16. iOS Certificate-Based Authentication | Intune Guide — CloudFlow, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://cloudflow.be/ios-and-certificate-based-authentication-2/blog-post/">https://cloudflow.be/ios-and-certificate-based-authentication-2/blog-post/</a></p><p>17. Can you use a different distribution certificate on the same iOS enterprise account to sign an app? : r/iOSProgramming — Reddit, erişim tarihi: Aralık 22, 2025, <a href="https://www.reddit.com/r/iOSProgramming/comments/apqmy4/can_you_use_a_different_distribution_certificate/">https://www.reddit.com/r/iOSProgramming/comments/apqmy4/can_you_use_a_different_distribution_certificate/</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5dcf47529645" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/isbank-ai/ios-otomasyonu-sertifika-temelli-%C3%B6n-do%C4%9Frulama-5dcf47529645">iOS Otomasyonu — Sertifika Temelli Ön Doğrulama</a> was originally published in <a href="https://medium.com/isbank-ai">Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bir Test Uzmanının Günlüğünden…]]></title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai/bir-test-uzman%C4%B1n%C4%B1n-g%C3%BCnl%C3%BC%C4%9F%C3%BCnden-13b09c2f5fcd?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/13b09c2f5fcd</guid>
            <category><![CDATA[test-ve-kalite]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bilge Dursun Yayla]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 26 Jan 2026 09:58:52 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-26T10:10:44.690Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*sOQ0xsMb-gCTJqK_V_wnWQ.png" /></figure><p><em>Test uzmanı olmak yalnızca iş yerinde bilgisayar başında yapılan bir meslek değildir. Aslında testçilik, bir noktadan sonra insanın karakterine işler. Mesai bitse de beyin “kontrol etmeyi” bırakmaz. Günlük hayatta karşılaştığımız pek çok durum, farkında olmadan yaptığımız küçük testlerle doludur.</em></p><p><em>İşte bir test uzmanının, gündelik yaşamda otomatik olarak kontrol ettiği bazı şeyler:</em></p><p><strong>▶ Yemek Masasındaki Tuzluk</strong></p><p>Sallarsın, gelmez.</p><p>Bir daha sallarsın, taşar.</p><p><em>Test uzmanı için bu durum, tutarsız bir kullanım deneyimidir.</em></p><p><strong>▶ Evdeki Sandalyeler</strong></p><p>Oturmadan önce hafifçe kontrol edilir.</p><p>Gıcırdama, oynama, dengesizlik…</p><p><em>Bu küçük gözlem aslında farkında olmadan yapılan bir dayanıklılık testidir.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*pTc1dw2FbDmisUejL2M9sw.png" /></figure><p><strong>▶ Banyodaki Sabunluk</strong></p><p>Basarsın, tepki yoktur.</p><p>Tekrar denersin, bu kez fazlasıyla verir.</p><p><em>Tepki süresi ve miktar kontrolü sınıfta kalmıştır.</em></p><p><strong>▶ Televizyon Kumandası</strong></p><p>Tuşa basılır, ekran sessizdir.</p><p>Açı değiştirilir, tekrar denenir.</p><p>Sorun pilde mi, tuşta mı, algılamada mı?</p><p><em>Test tamamlanır, sonuç not edilir (zihinsel olarak).</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*t09hW-nX2qXb-jdjeLlqUA.png" /></figure><p><strong>▶ Market Kasasındaki POS Cihazı</strong></p><p>Kasada beklerken POS cihazı yavaşladığında içimizden hemen bir şüphe doğar.</p><p>“Normalden uzun sürdü, burada bir gecikme var.”</p><p>Diğer insanlar sabırsızlanır, test uzmanı ise süreci izler.</p><p>Kart okutuldu mu, ekrana bilgi düştü mü, fiş zamanında çıktı mı?</p><p><em>Bunların hepsi farkında olmadan yapılan birer kontroldür.</em></p><p><strong>▶ ATM’de Kart Takma ve Para Çekme Süreci</strong></p><p>ATM’ye kartı takarsın, ekran geç açılır.</p><p>İlk refleks panik değil, analizdir.</p><p>“Şimdi bu kartı geri verir mi, yoksa hata mı verecek?”</p><p><em>Para çekme sırasında yaşanan en ufak gecikme bile test uzmanının zihninde ayrı bir senaryo çalıştırır.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*3octRUvitYkiKUIjC8b-zg.png" /></figure><p><strong>▶ Mobil Uygulamalar Donduğunda</strong></p><p>Bir uygulama yanıt vermediğinde çoğu kişi sinirlenir.</p><p>Test uzmanı ise “neden” sorusuna odaklanır.</p><p>Hangi adımda takıldı?</p><p>Daha önce çalışıyor muydu?</p><p>Aynı işlemi tekrar denersek sonuç değişiyor mu?</p><p><em>Bu, tamamen içgüdüsel bir davranıştır.</em></p><p><strong>▶ Kargo ve Kurye Teslim Süreleri</strong></p><p>“30–40 dakika içinde teslim edilir” yazıp bir saat sonra gelen kurye…</p><p>Test uzmanı bunu sadece gecikme olarak görmez.</p><p>Burada bir söz var, bir gerçekleşen durum var.</p><p>Aradaki fark otomatik olarak fark edilir.</p><p><em>Zamanlama, bilgilendirme ve tutarlılık gözden geçirilir.</em></p><p><strong>▶ Asansör Düğmeleri</strong></p><p>Asansör çağırma düğmesine basarsın, ışık yanmaz.</p><p>Bir kez daha basarsın.</p><p>Hâlâ tepki yok.</p><p>Test uzmanının aklında şu soru vardır:</p><p>“Düğme mi çalışmıyor, yoksa sistem mi geç yanıt veriyor?”</p><p><em>Bu da küçük ama net bir günlük testtir.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Hny9ZcHGuGQhoSaFAPzI0w.png" /></figure><p><strong>▶ İnternet Sitelerinin Açılma Hızı</strong></p><p>Bir site geç açılıyorsa ya da hiç açılmıyorsa, test uzmanı bunu hemen fark eder.</p><p>Bağlantı mı yavaş, site mi yoğun, yoksa sistem mi çöktü?</p><p>Bu sorular saniyeler içinde zihinde sıralanır.</p><p><em>Beklemek bile bilinçli bir gözlem hâline gelir.</em></p><p><strong>▶ Şarj Aletleri</strong></p><p>Telefon şarja takılır ama şarj olmuyordur.</p><p>Test uzmanı hemen kabloyu kontrol eder, farklı priz dener, telefonu oynatır.</p><p>Bu bir deneme-yanılma sürecidir.</p><p><em>Aslında yapılan şey, gayet sistemli bir kontrol zinciridir.</em></p><p><strong>▶ Market Fişleri</strong></p><p>Fiş eline geçer geçmez gözler otomatik olarak rakamlara kayar.</p><p>Ara toplam doğru mu?</p><p>İndirim doğru yansımış mı?</p><p>Toplam tutuyor mu?</p><p><em>Bu bir alışkanlıktır ve çoğu zaman farkında bile olmadan yapılır.</em></p><p><strong>▶ Navigasyon Uygulamaları</strong></p><p>Navigasyon seni gereksiz yere dolandırdığında test uzmanı bunu hemen fark eder.</p><p>“Buradan daha kısa yol vardı” düşüncesi belirir.</p><p><em>Uygulamanın mantığı sorgulanır, alternatif yollar değerlendirilir.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*dBsgZeCIeD57thIN9MHz6Q.png" /></figure><p><strong>▶ E-Devlet ve Benzeri Yoğun Sistemler</strong></p><p>Özellikle herkesin aynı anda giriş yaptığı zamanlarda sistem yavaşladığında,</p><p>test uzmanı bunu doğal karşılar.</p><p>“Bu kadar kişi aynı anda girince normal” diye düşünür.</p><p><em>Ama bir yandan da sistemin ne kadar dayanıklı olduğunu gözlemler.</em></p><p><strong>▶ Restoran Menüleri ve Sipariş Tutarlılığı</strong></p><p>Menüde fotoğrafla gelen yemek masaya gelince bambaşka bir şeydir.</p><p>Test uzmanı hemen fark eder:</p><p>“Gösterilen ile sunulan arasında fark var.”</p><p><em>Bu, günlük hayatta yapılan sessiz bir karşılaştırma testidir.</em></p><p><strong>▶ Online Alışverişte Ürün Filtreleri</strong></p><p>“En düşük fiyat” seçilir, alakasız ürünler çıkar.</p><p>Test uzmanı içinden der ki:</p><p>“Filtre çalışıyor gibi ama aslında çalışmıyor.”</p><p><em>Normal kullanıcı geçer, testçi not alır (zihinsel olarak).</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*BIMtV5VX9z69mYo5uHODpw.png" /></figure><p><strong>▶ Telefon Görüşmelerinde Ses Kalitesi</strong></p><p>Karşı taraf “alo” der ama ses gelmez.</p><p>Test uzmanı hemen şunları dener:</p><p>Konuşmayı kapat–aç, hoparlörü değiştir, kulaklığı çıkar.</p><p><em>Bu bir deneme zinciridir ve tamamen refleksle yapılır.</em></p><p><strong>▶ Toplu Taşıma Kart Okuyucuları</strong></p><p>Kart okutulur, bip sesi gelmez.</p><p>Bir saniyelik o sessizlikte test uzmanının kafası çalışır:</p><p>“Okudu mu, okumadı mı, iki kez mi çekti?”</p><p><em>Sonuç ekranda görünene kadar süreç izlenir.</em></p><p><strong>▶ Otomatik Kapılar ve Sensörler</strong></p><p>Kapıdan geçerken açılmazsa test başlar.</p><p>Bir adım geri, tekrar ileri.</p><p>Yavaş geç, hızlı geç.</p><p>Sorun sensörde mi, algılamada mı?</p><p><em>Bu da saf bir kullanıcı davranışı gibi görünür ama arka planda ciddi bir gözlem vardır.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*td4GzcHqGxauS3qdi95DSg.png" /></figure><p>Sonuç: <em>Testçilik Bir Refleks Meselesidir.</em></p><p>Test uzmanları yalnızca yazılımı değil, hayatı da kontrol eder.</p><p>Sorun aramak için değil, doğru çalışıp çalışmadığını anlamak için.</p><p>Bu yüzden testçilik bir meslekten çok bir bakış açısıdır.</p><p>Ve bu bakış açısı, iş çıkışı da kapanmaz.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=13b09c2f5fcd" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/isbank-ai/bir-test-uzman%C4%B1n%C4%B1n-g%C3%BCnl%C3%BC%C4%9F%C3%BCnden-13b09c2f5fcd">Bir Test Uzmanının Günlüğünden…</a> was originally published in <a href="https://medium.com/isbank-ai">Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Veri Yönetiminde Başarının Sırrı; Veri Yönetişimi ve Olgunluk Modelleri]]></title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai/veri-y%C3%B6netiminde-ba%C5%9Far%C4%B1n%C4%B1n-s%C4%B1rr%C4%B1-veri-y%C3%B6neti%C5%9Fimi-ve-olgunluk-modelleri-9666d8c63c6d?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9666d8c63c6d</guid>
            <category><![CDATA[veri-ve-analitik]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gürer Göde]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 26 Jan 2026 08:02:04 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-20T18:53:59.270Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*DC1kRic00P0RI3GGHrs1nA.png" /></figure><p>Fark yaratmanın zorlaştığı ve rekabetin tırmandığı günümüz dünyasında, karar süreçlerinin sezgiye, tecrübeye ya da varsayımlara değil; verilerden elde edilen somut bilgilere dayanarak tasarlanması gerekmektedir. Bu yaklaşımın ana unsuru olan veri, tüm süreçlerimizi etkileyen bir stratejik varlık konumuna gelmiştir. Dolayısıyla veriden elde edilen değeri arttırmak ve efektif yönetimini sağlamak için Veri Yönetimi kavramı ortaya çıkmıştır. Veri Yönetimi; verinin yaşam döngüsü boyunca; toplanması, saklanması, kullanılması ve güvenliğinin sağlanması konularını ele alır.</p><h3>Veri Yönetişimi Nedir?</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ftJvQadyGcXo1YQylGKYYA.png" /></figure><p>Veri Yönetimi pratiğinin alt dallarından olan Veri Yönetişimi; verinin organizasyon içinde efektif ve verimli olarak kullanılmasını sağlayan süreçlerin, rollerin, politikaların, standartların ve metriklerin tanımlanması üzerine yoğunlaşır. Örneğin; organizasyonun sahip olduğu bilgisayar, şirket aracı gibi fiziksel varlıkların sorumluları olduğu gibi, her veri varlığının da organizasyon içinde ilgili sorumlularının belirlenmesi ve rol tanımlarının oluşturulması veri yönetişimi kapsamına giren bir çalışmadır.</p><p>Efektif veri yönetişimi;</p><p>- Veri kaynaklı hatalar azaltır, verilerin doğru, tutarlı ve güvenilir olmasını sağlar.</p><p>- Veri koruma yasalarına(GDPR,KVKK) uyumu kolaylaştırır.</p><p>- Veri odaklı kurum kültürünün gelişmesine katkıda bulunur.</p><p>- Kurum genelinde veriye dair ortak bir terminoloji oluşturulmasını sağlar.</p><p>- Veri ile ilgili sorumlulukları ilgili ekiplere yayarak kurum içi iş birliğini destekler.</p><p>- Veri erişim süreçlerini düzenleyerek güvenlik risklerini azaltır.</p><p>- Kritik verilerin doğru şekilde korunması ve işlenmesine destek olur.</p><h3>Veri Yönetişim Programının Başarısı Nasıl Ölçülür? Veri Yönetişimi Olgunluk Modelleri</h3><p>Veri Yönetişim Programları her organizasyonun ihtiyacına göre özelleştirilebilir. Yönetişim Programının başarı kriterleri de hedefler doğrultusunda değişmektedir. Organizasyonların Yönetişim olgunluklarını ölçmek için kullanabilecekleri modellere Veri Yönetişimi Olgunluk Modelleri denir.</p><p>Olgunluk Modelleri;</p><p>- Organizasyonun güncel performansını ölçmede,</p><p>- Organizasyonun başarısını sektörle kıyaslamada ve en iyi yöntemleri uygulamada,</p><p>- Organizasyonun eksik olduğu alanların tespit edilmesinde,</p><p>- Organizasyonun hedeflediği noktaya gelmesi için gerekli aksiyon planının yaratılmasında,</p><p>kullanabilecekleri bir yöntem sunar. Veri Yönetişimi alanında birden fazla Olgunluk Modeli bulunmaktadır. Yaygın olarak kullanılan modellere örnek olarak;</p><p>- <strong>The IBM Data Governance Council Maturity Model (2007)</strong></p><p>- <strong>Stanford Data Governance Maturity Model (2011)</strong></p><p>- <strong>Oracle Data Governance Maturity Model (2011)</strong></p><p>- <strong>Gartner’s Enterprise Information Management Maturity Model (2016)</strong></p><p>verilebilir. Bu yazıda “The IBM Data Governance Council Maturity Model” modelini inceleyeceğiz.</p><h3>The IBM Data Governance Council Maturity Model (2007)</h3><p>Bu model veri yönetişimi alanında endüstri standardı yaratmak ve ortak bir çerçeve tanımlamak amacıyla 55 organizasyonun katkısı ile tasarlanmıştır. Modelin tanımında 2 ana unsur bulunmaktadır. Bunlar;</p><p>- Yönetişim Alanları</p><p>- Olgunluk Seviyeleridir.</p><h4>Yönetişim Alanları</h4><p>IBM Modeli bir organizasyonun yönetişim kapasitesini 11 alanın olgunluğu üzerinden ölçer. 11 alanı 4 ana grupta ele alır.</p><p>- Çıktılar</p><p>- Sağlayıcılar</p><p>- Temel Disiplinler</p><p>- Destekleyici Disiplinler</p><p>11 alanın aralarındaki ilişki ve ait olduğu gruplar aşağıdaki görselde yer verilmiştir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/975/1*fZPKU06lNXayHNb-ZrG6xA.png" /></figure><p><strong>Değer Yaratımı:</strong> Veri varlıkları ile yaratılan değeri en üst düzeye çıkarmak için veri varlıklarının nitelik ve niceliklerinin tanımlanması sürecidir.</p><p><strong>Veri Riski Yönetimi ve Uyum: </strong>Risklerin tanımlandığı, nitelendirildiği, ölçüldüğü, önlendiği, kabul edildiği, azaltıldığı veya dışarıya transfer edildiği metodolojidir.</p><p><strong>Organizasyonel Yapılar ve Farkındalık: </strong>Verinin farklı seviyelerde yönetimi konusunda<strong> </strong>İş kolu ve BT’nin ortak sorumluluk seviyesini ve farkındalığını tanımlar.</p><p><strong>Politika: </strong>Politika, istenilen kurumsal davranışın yazılı ifadesidir.</p><p><strong>İdarecilik(Stewardship): </strong>Verilerin organizasyon içinde kontrol edilmesi, geliştirilmesi ve riskin azaltılması için kalite kontrolünü sağlayan disiplini tanımlar.</p><p><strong>Veri Kalitesi Yönetimi: </strong>Verilerin kalite ve bütünlüğünü ölçmek, geliştirmek ve iyileştirmek için kullanılan yöntemler bütünüdür.</p><p><strong>Veri Yaşam Döngüsü Yönetimi: </strong>Bilgi toplama, kullanma, saklama ve silmeye yönelik sistematik, politika temelli bir yaklaşımdır.</p><p><strong>Bilgi Güvenliği ve Gizlilik:</strong> Veri kaynaklı riskleri azaltmak ve veri varlıklarını korumak için kullanılan politikalar, uygulamalar ve kontrollerin tamamıdır.</p><p><strong>Veri Mimarisi: </strong>Yapısal/yapısal olmayan veri sistemleri ve veri erişimi ve dağıtımı uygulamalarının mimari tasarımını ifade eder.</p><p><strong>Sınıflandırma ve Metadata: </strong>İş ve BT terimleri, veri modelleri, veri türleri ve veri depolarına ait ortak tanımlar oluşturmak için kullanılan yöntemler ve araçlardır.</p><p><strong>Denetim Bilgileri, Veri Kaydı ve Raporlama: </strong>Veri değerini, risklerini ve yönetişimin etkinliğini izlemek ve ölçmek için kullanılan organizasyonel süreçlerin bütünüdür.</p><h4><strong>Olgunluk Seviyeleri</strong></h4><p>IBM Modeli olgunluk kriterini 5 farklı seviyede değerlendirmiştir. Bu seviyelerin tanımında Software Engineering Institute(SEI) tarafından oluşturulan ve yazılım geliştirme süreçlerinin olgunluğunu ölçmede kullanılan Capability Maturity Model(CMM)’de tanımlanan 5 seviye kullanılmıştır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/685/1*LTOMdnD69kJR9yYcBFVtpQ.png" /></figure><p>- <strong>Seviye 1(başlangıç): </strong>Süreçlerin kontrolü ve yönetimi zayıftır. Süreç çıktıları belirsizdir. Tepkisel bir yaklaşım vardır.</p><p>- <strong>Seviye 2(Yönetilen): </strong>İhtiyaçlar yönetilir. Süreçler planlı ve kontrollüdür. Projeler planlara uygun şekilde yönetilir.</p><p>- <strong>Seviye 3(Tanımlı): </strong>Süreçler; organizasyon standartları ve prosedürlerine uygun şekilde tanımlanmıştır. Süreçler dokümante edilmiştir.</p><p>- <strong>Seviye 4(Niceliksel olarak Yönetilen): </strong>Süreçlerin kalite ve performanslarının ölçümü için niceliksel hedefler tanımlanmıştır.</p><p>- <strong>Seviye 5(İyileştirilen): </strong>Süreçler oluşacak yeni iş ihtiyaçlarına göre sürekli iyileşir ve optimize edilir.</p><h4><strong>Olgunluk Seviyesinin Belirlenmesi ve Hedef Tanımları</strong></h4><p>Olgunluk seviyesinin belirlenmesinde 11 kategorinin olgunluk seviyeleri ölçülür. Her seviye için ilgili kategorinin hedefleri ve ölçütleri belirlenir. Kategorilerin her seviye için hedefleri kurum tarafından belirlenebilir. Örneğin bir kurumun aşağıdaki hedef ve ölçütleri kullanarak Veri Yönetişimi Olgunluğunu belirleyebilir.</p><p><strong>Seviye 1: </strong>Yasal kontroller ve yönetmeliklerle ilgili politikalar tanımlıdır. Bu politikalar için “Kritik” sayılan veriler belirlenmiştir. Kritik verilerin korunmasıyla ilgili risk değerlendirmeleri yapılabilir.</p><p><strong>Seviye 2: </strong>Veri ile ilgili düzenleyici kontroller dokümante edilmiş ve tüm kuruma yayınlanmıştır. Sorun çözümü için proaktif bir yaklaşım vardır. Ekip tabanlı ve tekrarlanabilir süreçler vardır. Metadata kritik veri öğelerinin belgelenmesinde önemli rol oynar.</p><p><strong>Seviye 3: </strong>Veri ile ilgili politikalar genel ve anlaşılırdır. Kurumun veri ilkelerini yansıtır. Veri entegrasyonu fırsatlarının görünürlüğü artar ve değerlendirilir. Veri bütünlüğü ve veri kalitesinin risk değerlendirmesi kurumun proje metodolojisi haline gelir<strong>.</strong></p><p><strong>Seviye 4: </strong>Kuruluş daha fazla veri türü ve kümeleri için “değer” kavramını tanımlar ve değer tabanlı politikalar belirler. Veri Yönetişim yapıları kuruluş çapındadır. Veri Yönetişim metodolojisi yeni projelerin planlama aşamalarına dahil olur. Kurumsal veri modelleri dokümante edilir ve yayınlanır.</p><p><strong>Seviye 5: </strong>Veri Yönetişimi kurum kültürüne işlemiştir. Veri ile ilişkili projeler için yatırım getirileri sürekli olarak izlenir. Yenilikler teşvik edilir. Veri yönetiminin iş değeri bilinir. Veri yönetiminin maliyetinin yönetilmesi daha kolaydır. Süreçler otomatik ve akıcı hale geldikçe maliyetler azalır.</p><h3>Sonuç</h3><p>Veri Yönetişiminin organizasyonlara değer katan stratejik önceliklerden biri haline gelmesi ile birlikte bu disipline rağbet artmıştır. Bu noktada organizasyonun güncel Veri Yönetişim başarısı ve farkındalığını ölçmek için Veri Yönetişim Olgunluk Modelleri öne çıkmaktadır. Olgunluk Modelleri, organizasyonun kendine özgü yöntemleri, hedefleri ve planları doğrultusunda özelleştirilerek kullanılabilir. Bu modelleri kullanarak, organizasyonunuzun Veri Yönetişiminde bugün bulunduğu noktayı ve gelmek istediği yeri belirlemede ilk adımı atabilirsiniz.</p><h3>Kaynaklar</h3><p>- <a href="https://studylib.net/doc/8219376">IBM Data Governance Maturity Model: A Roadmap</a></p><p>- DAMA-DMBOK Data Management Body of Knowledge 2nd Ed.</p><p>- <a href="https://hitechnectar.com/blogs/data-governance-maturity-models-framework/">https://hitechnectar.com/blogs/data-governance-maturity-models-framework/</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9666d8c63c6d" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/isbank-ai/veri-y%C3%B6netiminde-ba%C5%9Far%C4%B1n%C4%B1n-s%C4%B1rr%C4%B1-veri-y%C3%B6neti%C5%9Fimi-ve-olgunluk-modelleri-9666d8c63c6d">Veri Yönetiminde Başarının Sırrı; Veri Yönetişimi ve Olgunluk Modelleri</a> was originally published in <a href="https://medium.com/isbank-ai">Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Kuantum Bilgisayar: Bilişim Dünyasında Yeni Bir Çağ]]></title>
            <link>https://medium.com/isbank-ai/kuantum-bilgisayar-bili%C5%9Fim-d%C3%BCnyas%C4%B1nda-yeni-bir-%C3%A7a%C4%9F-a879630c6bf1?source=rss----fa0fc2409fce---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a879630c6bf1</guid>
            <category><![CDATA[araştırma-ve-trend]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Aslı Emine Ertuğrul]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 08 Jan 2026 12:13:05 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-26T10:08:13.986Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Yapay zekanın hayatımızın her alanına sirayet ettiği ve her gün bizi yeniden şaşırttığı bugünlerde, bilgisayar biliminin kurallarını sil baştan yazmaya aday olan ve bizi daha da şaşırtmaya hazırlanan yeni bir teknolojinin de ayak seslerini duymaya başladık:<strong> kuantum bilgisayar</strong>. Son yıllarda, özellikle kriptografi ve veri güvenliği alanında bir tehdit olarak görülmeye başlandığından beri, kuantum bilgisayarlardan artık daha sık bahsediliyor. Peki kuantum bilgisayar nedir, nasıl çalışır? Geleneksel bilgisayarlardan farkı nedir?</p><h4>Kuantum Fiziğinin Temelleri</h4><p>Kuantum bilgisayarların nasıl çalıştığına bakmadan önce kuantum fiziğinin bazı temel kuralları üzerinde duralım. Bildiğiniz üzere kuantum fiziği, bizlere lisede öğretilen ve Newton fiziği olarak da adlandırılan klasik fizikten oldukça farklı kurallara sahip. Atom altı parçacıkların davranışlarını anlatan kuantum fiziğinde, sözü edilen başlıca kurallardan bazıları şunlardır:</p><ul><li>Kuantum süperpozisyonu,</li><li>Belirsizlik ilkesi,</li><li>Dalga-parçacık ikililiği ve</li><li>Kuantum dolanıklığı.</li></ul><p>Kuantum bilgisayarların çalışma mantığını daha iyi anlayabilmek için süperpozisyon ve dolanıklılık kurallarını biraz açalım. Öncelikle <strong>süperpozisyon</strong>, bir kuantum sistemin aynı anda birden fazla olası durumda bulunabilmesi anlamına gelir. Örneğin bir parçacığın farklı enerji seviyelerinde ve spin durumlarında aynı anda bulunabilmesi gibi. <strong>Kuantum dolanıklığı</strong> ise iki ya da daha fazla parçacığın birbirlerine bağlanmasını ifade eder. Bu bağlantı öyle güçlüdür ki parçacıkların arasındaki mesafe çok fazla olsa bile bağlantı devam eder. Şimdi gelin, bu iki özelliğin kuantum bilgisayarlar üzerindeki etkisini görelim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Ksaz-Ng0nudO-kytMDH4JA.png" /></figure><h4>Bitlerden Kübitlere</h4><p>Hepimizin bildiği gibi geleneksel bilgisayarlar, 1 veya 0 değeri alan bitler yardımıyla çalışmaktadır. Kuantum bilgisayarlarda ise bit yerine kuantum bit adı verilen <strong>kübitler </strong>kullanılmaktadır. Klasik bir bit ya 0 ya 1 olabilirken bir kübit aynı anda hem 0 hem 1’in bir kombinasyonunda bulunabilir. Buna aynı anda birden fazla durumda olabilme özelliği, yani <strong>süperpozisyon</strong> adı verilir. Kübitlerin bir diğer özellikleri ise birbirleri ile etkileşime girerek bir sistem gibi davranabilmeleridir, yani kuantum dolanıklılığına sahip olmalarıdır. Bu iki özellik sayesinde kuantum bilgisayarlar, bazı problem sınıflarında, geleneksel bilgisayarlara göre çok ama çok daha hızlı işlem yapma özelliği kazanırlar. Geleneksel bir bilgisayarla çözmesi yıllar sürecek bazı spesifik algoritmalar ve problemler, kuantum bilgisayarla dakikalar hatta saniyeler içinde çözülebilir. Örneğin, Shor algoritması (çarpanlara ayırma) ve Grover algoritması (arama) gibi. Kuantum bilgisayarların yıkıcı etkisi de tam olarak bu noktada ortaya çıkıyor.</p><p>Örneğin elinde 10 adet mektup olan bir postacı düşünelim. Bu 10 mektubun 10 ayrı adrese sırasıyla dağıtılması gerek. Postacının en hızlı ve en az mesafe kat ederek mektupları dağıtmasını istiyoruz. Postacının adresleri hangi sırayla gezmesi gerek?</p><p>Bu problem, bilgisayar biliminde Travelling Salesman Problem-TSP olarak bilinir ve 10 adres için 3.628.800 farklı olası rota vardır. Klasik bir bilgisayar bu olasılıkları dinamik programlama ve sezgisel algoritmalar kullanarak daha yaklaşık 100.000 işleme düşürebilir. Ancak Kuantum bilgisayarlar, qubit’lerin süperpozisyon özelliği sayesinde birden fazla durumu eş zamanlı temsil edebilir. Grover algoritması gibi kuantum arama yöntemleri, “iyi” çözümlerin olasılık genliklerini artırıp “kötü” çözümlerinkileri azaltmak için kuantum girişimini kullanır ve bu sayede 2000 civarında işlemle bu problemi çözebilir.</p><p>Bu problemin çözümünde, geleneksel bilgisayarın çözüm süresini azaltmak için birden fazla bilgisayar bir araya getirilerek bir süper bilgisayar da kullanılabilir elbette. Ya da tek bir bilgisayarda hesaplamaya paralellik de verilebilir. Ancak karşılaştırmanın adil olması açısından tek bir geleneksel bilgisayara karşı tek bir kuantum bilgisayarın kullanılması daha doğru olacaktır. Çünkü kuantum bilgisayarlar aynı anda çok fazla olasılığı tek bir makine içinde hesaplayabilir. Kuantum bilgisayarların bu hızı, çok büyük verilerin işlenmesi veya çözümü çok uzun süren problemlerin kısa sürede çözülebilmesi gibi olanaklar sağlıyor. Aynı zamanda bu hız, geleneksel bilgisayarlarla oluşturulan kriptografi ve şifreleme çözümlerine de bir tehdit oluşturuyor. Bu nedenle bilim insanları kuantum bilgisayarlara karşı kriptografi algoritmaları geliştirmeye başladı.</p><h4>Teknik Zorluklar</h4><p>Kuantum bilgisayarlar “teoride” oldukça yıkıcı bir etkiye sahip olsalar da bu yıkıcı etkinin meyvelerini toplamak çok da kolay olmayacak. Çünkü kuantum bilgisayarların ticari alanda kullanıma geçebilmesi için aşılması gereken çok fazla problem var. Bu problemleri daha iyi anlayabilmek için kuantum dünyasına geri dönelim. Kuantum bilgisayarı kuantum bilgisayar yapan ve ona müthiş hızını veren şey kuantum fiziğinin süperpozisyon ve dolanıklılık özellikleri olduğunu söylemiştik. Bir parçacığın bu özellikleri gösterebilmesi için kuantum durumunda bulunması gerekir. Tüm atom altı parçacıklar temelde kuantum durumundadır ve kuantum fiziğinin temel özelliklerini gösterir. Ancak bunun için parçacığın dışarıdan herhangi bir etkileşime girmemesi gerekir. Süperiletken kübitlerin bulunduğu ortamın oldukça soğuk (mutlak sıfır olan -273 dereceye yakın), kuru ve gürültüsüz olması şarttır. Herhangi bir toz parçacığı, elektromanyetik alan, ısı vb. ile temas etmemesi gerekir. Yani kübitler oldukça izole bir ortama ihtiyaç duyarlar. Kübit denilen şey de aslında atom, atom altı parçacık gibi bir kuantum nesnedir; örneğin bir elektrondur. Bir kübitin çevreyle etkileşime geçmesi mikrosaniyeler içinde gerçekleşebilir. Halbuki bizim istediğimiz şey, kübitin kuantum durumunu devam ettirerek gerekli hesaplamayı yapması ve sonuç vermesidir. Bunu sağlayabilen kübitlere mantıksal kübit denir. Mevcut kuantum bilgisayarlarda, hata düzeltme için gereken sayıda kararlı (mantıksal) kübite henüz ulaşılamamıştır. Binlerce fiziksel kübite sahip sistemlerde bile, güvenilir hesaplama yapabilen mantıksal kübit sayısı hala sınırlıdır. Diğer tüm kübitler kuantum durumunu koruyamadığı için çöker ve hesaplamayı yapamaz. Bu durum kuantum bilgisayarların hata oranlarının çok yüksek olmasına sebebiyet verir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/527/1*Uft4YYBgkBHaFqtielLmlw.png" /></figure><p>Diğer yandan kuantum dolanıklılığı da kübitlerin çökmesinde rol oynayabilir. Birbirine dolanık olan iki kübitten biri çöktüğünde öteki de aynı anda çöker. Bu durum, mantıksal kübit sayısının daha da azalmasına sebep olur. Kübit sayısını artırdığınızda ise hata kaynakları ve kontrol zorluğunun artması sebebiyle birbirine bağlı kübitlerin çökme oranları da artacağından yüksek miktarda kübite sahip olmak da sorunu kökünden çözemez. Bütün bunları yaparken soğutma, vakumlama ve izolasyon için harcadığınız enerji de cabası. Yani kısacası, şu anda dünyada herhangi bir kriptografi şifresi kıran, verileri çalan, ortalığı kasıp kavuran bir kuantum bilgisayar yok (bildiğimiz kadarıyla). Ancak elimizde belirli problemler için kuantum bilgisayarların en güçlü klasik bilgisayarları bile geçtiğini gösteren bazı deneysel çalışmalar var. Yine de bu henüz genel amaçlı bir “yıkıcılık” anlamına gelmiyor.</p><h4>Gelecek Potansiyeli</h4><p>Kuantum bilgisayarlar çözebilecekleri problemler ve üzerinde yapılabilecek simülasyonlar bakımından büyük bir potansiyele sahip. Çalışma prensipleri, bakış açıları ve geleneksel bilgisayarlardan farklılıklarıyla, bu teknoloji, bilişim dünyasında yepyeni bir kapı aralayabilir. Yeni ilaçların keşfi, çözüm süreleri üstel/faktöriyel artan problemlerin çözümleri, çok büyük verilerin kolayca işlenebilmesi, molekül simülasyonu gibi alanlarda oldukça umut vaat edici olsa da gitmesi gereken çok yol var.</p><p><strong>Kaynakça:</strong></p><p>· <a href="https://evrimagaci.org/kuantum-bilgisayar-nedir-gelecegin-bilgisayarlari-nasil-uretiliyor-4136?ysclid=ma157koai2665142049">Kuantum Bilgisayar Nedir? Geleceğin Bilgisayarları Nasıl Üretiliyor? — Evrim Ağacı</a></p><p>· Neden hala bir kuantum bilgisayarınız yok? -Evrim Ağacı — <a href="https://youtu.be/zXXCI5v9_k4?si=D5YuixB82M7xT8eu">https://youtu.be/zXXCI5v9_k4?si=D5YuixB82M7xT8eu</a></p><p>· Kuantum Bilgisayarları: Sınırsız Gücün Anahtarı — Bebar Bilim — <a href="https://youtu.be/tjU5gjMFgkI?si=QaGFAodmq91AcqPZ">https://youtu.be/tjU5gjMFgkI?si=QaGFAodmq91AcqPZ</a></p><p>· Kuantum Fiziği Başlangıç — Bebar Bilim — <a href="https://youtu.be/AZJM-5f2-TA?si=1TnBy533HXfBUF9d">https://youtu.be/AZJM-5f2-TA?si=1TnBy533HXfBUF9d</a></p><p>· Bilinçli Olmamızın Nedeni Kuantum Fiziği Olabilir mi? — Evrim Ağacı <a href="https://youtu.be/96Cq48qsR-w?si=hrsno5M48FKf17Fh">https://youtu.be/96Cq48qsR-w?si=hrsno5M48FKf17Fh</a></p><p>· Institute of Theoretical Physics</p><p>· Prof. Dr. Martin B. Plenio</p><p>· Theurer, T., A resource theory of superposition, Physical review letters, 2017</p><p>· Yetiş, H.,Karaköse, M., Makine Öğrenmesi Yöntemlerinde Yüksek Başarım için Kuantum Bilgisayar ve Hesaplamanın Kullanımı, Türkiye Bilişim Vakfı Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, 2021</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a879630c6bf1" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/isbank-ai/kuantum-bilgisayar-bili%C5%9Fim-d%C3%BCnyas%C4%B1nda-yeni-bir-%C3%A7a%C4%9F-a879630c6bf1">Kuantum Bilgisayar: Bilişim Dünyasında Yeni Bir Çağ</a> was originally published in <a href="https://medium.com/isbank-ai">Türkiye İş Bankası Veri Analitiği ve Yapay Zeka Bölümü</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>