<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[ODTÜ Blockchain Topluluğu - Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Orta Doğu Teknik Üniversitesi Blockchain Topluluğu - Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/odtublockchain?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/proxy/1*TGH72Nnw24QL3iV9IOm4VA.png</url>
            <title>ODTÜ Blockchain Topluluğu - Medium</title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 14:33:15 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/feed/odtublockchain" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[ETHGlobal Lisbon 2026: Üç proje, üç farklı otonomi problemi]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/ethglobal-lisbon-2026-%C3%BC%C3%A7-proje-%C3%BC%C3%A7-farkl%C4%B1-otonomi-problemi-e8861b9d34a2?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e8861b9d34a2</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Zireael.eth]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 08 Sep 2026 21:22:57 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-09-08T21:22:10.305Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*CmUBNgEn6UvjGTL173Hkqg.png" /></figure><p><a href="https://medium.com/u/3d1733b8e86a">ETHGlobal</a> Lisbon 2026&#39;dan üç proje ile döndük: <strong>Kinora</strong>, <strong>Covenant</strong> ve <strong>Mithra</strong>. Konuları birbirinden bağımsız olan bu üç projeye süreç bitince baktığımızda ise aslında hepsinin aynı sorunun farklı bir versiyonunu ele aldığını fark ettik:</p><blockquote><strong><em>Bir yazılım ajanı kendi başına karar veriyorsa, o kararın arkasındaki para ve güven nereden geliyor?</em></strong></blockquote><p>Kinora’da bir müzisyenin ajanı sahibinin onayı olmadan lisans satabiliyor. Covenant, gayrimenkulü Hedera üzerinde tokenize eden bir protokol: bir mülk hisselere bölünüp satılabiliyor, ama uygunluğu kanıtlanmamış bir cüzdana o hisse zaten gönderilemiyor — bunu bizim kodumuz değil, ağın kendisi engelliyor. Mithra ise ajanlar arası gizli iş protokolü: bir ajan başka bir ajanı işe alıyor, işi bir TEE içinde yaptırıyor ve parayı ancak zincirdeki doğrulama geçtikten sonra serbest bırakıyor.</p><p><strong>Hackathondan sonraki iki hafta boyunca üç projeye yeniden onchain birer ürün gibi baktık: hangi noktalar gerçekten çalışıyordu, hangi noktalar hâlâ bir trust veya execution problemi yaratıyordu ve bunları production-ready bir yapıya taşımak için hangi primitive’ler eksikti?</strong></p><p>Bu çerçevede OKX ekosistemindeki araçları da doğrudan bu problemler üzerinden değerlendirdik. Kinora’da eksik olan bir <strong>payment rail</strong>’di; Covenant’ta <strong>settlement katmanı</strong>; Mithra’da ise ödemenin yalnızca doğrulanmış bir execution’ın arkasından gerçekleşmesini sağlayacak bir akış.OKX ekosistemindeki farklı bileşenleri inceledik ve yalnızca mevcut mimaride gerçek bir ihtiyaca karşılık gelenleri kullandık.</p><p>Yazıdaki her transaction hash, contract address ve token id yayına hazırlanırken explorer üzerinden tekrar doğrulandı.</p><h3>1. Kinora: Müziğini kendi şartlarıyla satan bir ajan</h3><h3>What we built</h3><p>Bir müzisyen tek bir cümle yazıyor:</p><blockquote><em>“Tracklerim için sync lisansı sat, share başına en az 0.05 HBAR, toplamda asla %50&#39;den fazlası değil, ve asla politik reklam için değil.”</em></blockquote><p>Kinora’nın tek konfigürasyonu bu cümle. Bir LLM (Groq üzerinde llama-3.3–70b-versatile, temperature: 0) bunu makine tarafından denetlenebilir kurallara çevirir: hangi lisans tipleri serbest, share başına minimum fiyat, tek bir lisansın verebileceği maksimum pay, yasaklı kullanım alanları. Modelin var olmayan bir lisans tipi uydurup satışı genişletme ihtimaline karşı da çıktının üstünde ayrı bir whitelist filtresi kullandık.</p><p>Bu noktadan sonra müzisyen sürece dahil olmaz. Gelen her teklif sırasıyla üç fail-closed kapıdan geçer:</p><ul><li><strong>Identity:</strong> alıcı ajanın HCS-14 UAID’i, Hedera Consensus Service üzerinde tuttuğumuz registry topic’inden çözülür ve bir compliance attestation’ından geçmek zorundadır.</li><li><strong>Policy:</strong> teklifin lisans tipi, fiyatı ve share sayısı, hak sahibinin kurallarına karşı deterministik olarak kontrol edilir; aynı teklif her seferinde aynı cevabı alır, dolayısıyla kandırılamaz.</li><li><strong>Availability:</strong> track’in lisanslanabilir kapasitesinden gerçekten o kadar kalıp kalmadığına bakılır.</li></ul><p>Bu üç kapıdan biri bile fiyat hesaplanmadan ve ödeme istenmeden önce düşerse, teklif reddedilir.</p><p>Reddedişler bizim için satışlar kadar önemliydi, çünkü sistemin asıl testi orada. Politik reklam için lisans isteyen bir alıcıya ajan, sanatçı adına parayı geri çevirdi ve gerekçesini de söyledi:</p><blockquote><em>“Bu tracki politik reklamda kullanmak istediniz. Hak sahibinin politikası bu kullanımı yasaklıyor. Bu bir fiyat meselesi değil.”</em></blockquote><p>Pazarlık gerçek anlamda çok turlu bir alışveriş.</p><p>@a2a-js/sdk üzerinden konuşan iki ajanın arkasında gerçek bir A2A Task state machine var: teklifler, karşı teklifler ve kararlar persist ediliyor ve turlar arasında bağlamı taşıyor — pazarlık gibi görünen scriptli bir istek/cevap değil. Alıcı düşük bir teklifle açabilir, fiyat tabanı açıklanarak reddedilebilir, aynı oturum içinde kendi başına karşı teklif verebilir. Alıcı tarafındaki strateji rule-based: döngüde model çağrısı yok, fiyat reddinde karşı teklif verir, satıcının açıkladığı tabandan teklif açar, bütçe ise sert bir duvardır — üstüne çıkan hiçbir teklife girmez.</p><p>Teklif kabul edildiğinde alıcı ajan x402 üzerinden ödemeyi yapar: 402 → sign → 200. Ödeme, pazarlıkta üzerinde anlaşılan tam şartlara bağlıdır:</p><p>Track, Share Sayısı, Lisans Tipi, Territory, Kullanım Alanı.</p><p>Bu yüzden ucuz bir lisans pazarlık edip ödeme anında başka bir şey istemek 403 ile kapatılır.</p><p>Settlement sonrasında idempotent bir zincir tetiklenir: HCS’e audit kaydı ve reputation feedback yazılır, track’in kalan kapasitesi düşülür, alıcıya da HTS üzerinden üstünde %5&#39;lik gerçek bir royalty fee schedule ile bir lisans sertifikası NFT’si basılır. Yani track bir kez satıldıktan sonra bile, sertifika her el değiştirdiğinde hak sahibine ödeme yapılmaya devam eder.</p><p>Bunların hiçbirinde Solidity yok. Proje aslında ERC-8004 Solidity registry’leriyle başlamıştı; EVM katmanını baypas etmedik, tamamen çıkardık. Kimlik HCS-14 olarak bir consensus topic’ine taşındı, tokenlar HTS üzerinden, okumalar Mirror Node üzerinden yapılıyor. Zincire yazdığımız hiçbir şey için contract yazmadık.</p><p>Bu hâliyle lisans yalnızca HBAR ile fiyatlanıyordu: Hedera hesabı ve HBAR’ı olmayan bir alıcı ajan, teklifi ne kadar uygun olursa olsun sistemin dışında kalıyordu.</p><h3>Architecture Flow</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ORktwZ7Z1BMj4JCDQETGVA.png" /><figcaption>Kinora: Artist-defined rules → autonomous negotiation → policy-gated payment → royalty-bearing licence.</figcaption></figure><h3>How We Leveraged the OKX Ecosystem</h3><p><strong>Onchain OS — Payments (x402 facilitator)</strong><br>src/x402/okx-facilitator.ts<br>X Layer&#39;da settlement yapabilen ikinci facilitator.</p><p><strong>X Layer Testnet — </strong><strong>eip155:1952</strong><br>src/x402/config.ts<br>İkinci settlement ağı.</p><p><strong>OKX Agentic Wallet</strong><br>Repo dışı — alıcı tarafı.<br>Ödemeyi yapan dış ajanın cüzdanı.</p><p><strong>OKX.AI Marketplace (ASP)</strong><br>Agent ID: <strong>#11036</strong><br>Ajanı dışarıdan bulunabilir kılmak.</p><h3>Ne kattı?</h3><p>HBAR tutmayan bir alıcı ajan artık lisans alabiliyor ve bunu kendi cüzdanında gas tutmadan yapıyor: alıcı bir EIP-3009 yetkilendirmesi imzalıyor, transferi OKX’in facilitator’ı gönderiyor. Buna rağmen hiçbir contract yazmadık, deploy etmedik, çağırmadık; projenin “sıfır Solidity” iddiası bu rayla birlikte de ayakta.</p><p>Bunun kadar önemlisi: yalnızca para yer değiştirdi. Kimlik (HCS-14), denetim kaydı (HCS) ve royalty’li sertifika (HTS) Hedera’da kaldı. Sertifika, ödemeyi yapan EVM adresine değil, alıcının UAID’inin işaret ettiği Hedera hesabına gidiyor. Ajan ayrıca <a href="https://okx.ai/">OKX.AI</a>‘de bir ASP olarak listeli: Fractional Music Licensing, 0.1 USDT, A2A endpoint’i üzerinden. Kayıt X Layer mainnet’te ve bugün itibarıyla aktif.</p><h3>Nasıl bağladık?</h3><p>Lisans ucu aynı lisansı iki zincirde birden fiyatlıyor: accepts[] dizisinde hem hedera:testnet hem eip155:1952 var. Alıcı hangi zincirde parası varsa oradan ödüyor.@x402/core‘un hazır HTTPFacilitatorClient’ı bu ray için kullanılamıyor: OKX imzayı timestamp + method + path + body üzerinden atıyor, kütüphanenin createAuthHeaders hook’u ise argümansız çağrılıyor, yani imzalaması gereken gövdeyi göremiyor. Facilitator istemcisi bu yüzden node:crypto dışında hiçbir bağımlılık eklenmeden elle yazıldı (~180 satır, HMAC-SHA256, /verify /settle /supported).</p><p>Settlement varlığı X Layer testnet’te USDC_TEST; EIP-712 domain’i name=”USDC_TEST”, version=”2&quot; olarak kontratın DOMAIN_SEPARATOR()’ı yerel keccak ile yeniden üretilerek doğrulandı — yanlış bir domain version’ı ile atılan imza farklı bir digest üretir ve transferWithAuthorization onu reddeder.</p><p>Ray varsayılan olarak kapalı geliyor (X402_XLAYER_RAIL) ve açılışta facilitator’a sorulup desteklenmediği görülürse bir uyarıyla düşürülüyor: opsiyonel bir rayın, zorunlu rayı yıkmaya hakkı yok.</p><h3>Proof / Resources</h3><p><strong>Settlement — Licence #5</strong><br>0x07095b35…d96af285<br>Block 38,252,094 · Sender: OKX facilitator<br><a href="https://www.oklink.com/xlayer-test/tx/0x07095b35b89fff65d15d24ac0958b4fe5c9031e9bb3f4a97440d71f3d96af285">View on OKLink</a></p><p><strong>Settlement — Licence #3</strong><br>0xe3a1407e…4ca6d13a<br>Block 38,156,546<br><a href="https://www.oklink.com/xlayer-test/tx/0xe3a1407e897b651d3fd874d7e5efa615b31e63d9fa17f721b9da0ee44ca6d13a">View on OKLink</a></p><p><strong>Settlement Asset — USDC_TEST</strong><br>0xcb8bf24c…2bec79d<br>X Layer Testnet<br><a href="https://www.oklink.com/xlayer-test/token/0xcb8bf24c6ce16ad21d707c9505421a17f2bec79d">View Token on OKLink</a></p><p><strong>X Layer Seller Address</strong><br>0xff7d4f3ca688851c17fabf22970e06b8a8dd98dc<br>Holds 0 OKB.</p><p><strong>HTS Licence Certificate</strong><br>Token ID: 0.0.10062876<br>“Music Licence Certificate” (MLIC) · 5% royalty · no admin key<br><a href="https://hashscan.io/testnet/token/0.0.10062876">View on HashScan</a></p><p><strong>Certificates Held by Buyer</strong><br>Serials 13–15 → account 0.0.10062841<br><a href="https://hashscan.io/testnet/account/0.0.10062841">View Account on HashScan</a></p><p><strong>Royalty Resale Proof</strong><br>Transaction: 0.0.9697053-1785023666-767928814<br>From a 10 ℏ resale, 0.5 ℏ was paid to the rights holder.<br><a href="https://hashscan.io/testnet/transaction/0.0.9697053-1785023666-767928814">View Transaction on HashScan</a></p><p><strong>HCS Audit Topic</strong><br>0.0.10062827<br>First records include licences #4 and #5.<br><a href="https://hashscan.io/testnet/topic/0.0.10062827">View Topic on HashScan</a></p><p><strong>OKX.AI ASP</strong><br>Agent <strong>#11036</strong> · Active<br><a href="https://www.okx.ai/agents/11036">View Agent</a></p><p>Registration transaction: 0x82930864…d097edc · X Layer Mainnet<br><a href="https://www.oklink.com/xlayer/tx/0x829308643ccbcf012118a716592475318230c345e98d8983464b5b456d097edc">View Registration Transaction</a></p><p><strong>Live Service</strong><br><a href="https://kinora-ethglobal-lisbon-production.up.railway.app/healthz">https://kinora-ethglobal-lisbon-production.up.railway.app/healthz</a></p><p><strong>Code</strong><br><a href="https://github.com/Zireaelst/Kinora-ETHGlobal-Lisbon">GitHub — Kinora ETHGlobal Lisbon</a></p><h3>2. Covenant: Tokenize gayrimenkul — transferi ağın kendisi reddediyor</h3><h3>What we built</h3><p>Covenant, bir gayrimenkulü Hedera üzerinde hisselere bölünmüş bir token’a çeviren ve o hisseleri satılabilir ya da kiralanabilir kılan bir protokol. Ama bir mülk satın almak, doğrulayamadığınız üç şeye güvenmek demek: mülkün gerçek olduğuna, satıcıya ait olduğuna ve karşı tarafın orada bulunmaya yetkili olduğuna. Sektörün üçüne de verdiği cevap aynı: herkesi doğrulamış bir şirket ve er ya da geç sızacak bir pasaport taraması veritabanı.</p><p>Covenant bu üç soruyu, bizden bağımsız olarak da doğrulanabilen iki kuralla cevaplıyor: ilk ikisini birinci kural, üçüncüsünü ikinci kural kapatıyor.</p><p><strong>Kural 1: Bir insan reviewer belgeleri imzalamadan token oluşmuyor.</strong></p><p>Tokenizasyon yalnızca, mülkün id’sini, satıcıyı, belge kökünü ve son kullanma tarihini tek bir payload’da birleştiren bir Ed25519 attestation’ını kabul ediyor; tek bir karakter değişse mint reddediliyor. Belgelerin kendisi sunucudan hiç çıkmıyor, dışarıya yalnızca salt’lanmış bir Merkle kökü ve dosya sayısı yayınlanıyor, böylece satıcı sonradan bir belgenin o kümeye ait olduğunu diğerlerini açmadan ispatlayabiliyor.</p><p>Merkle taahhüdünü domain-separated ve length-prefixed kurduk; leaf prefix, uzunluğuyla birlikte property id, index, 256-bit salt ve dosya hash’i üzerinden SHA-256. Sistemi böyle kurarken amacımız prefix’siz ağaçlarda second-preimage saldırısı ve düz birleştirmenin yarattığı alan-sınırı belirsizliğini engellemekti.</p><p><strong>Kural 2: Uygunluğunu kanıtlamamış bir cüzdana hisse gitmiyor ve bunu bizim kodumuz değil, Hedera’nın kendisi uyguluyor.</strong></p><p>Token bir KYC key taşıyor; grant’i olmayan bir hesaba yapılan transfer consensus seviyesinde ACCOUNT_KYC_NOT_GRANTED_FOR_TOKEN hatasıyla ve boş bir transfer listesiyle reddediliyor. Kod tabanımızda, silindiğinde bu transfere izin verecek bir branch yok çünkü uygunluk, uygulamamızın değil tokenın bir özelliği.</p><p>Alıcılar 18 yaşından büyük ve tek bir insan olduklarını World ID ile kanıtlıyor. Bize yalnızca bir nullifier geliyor, kimlik değil — ve o nullifier bile ham hâlde saklanmıyor, sunucu sırrıyla HMAC’leniyor, çünkü düz bir hash alanı tarayabilen herkes tarafından geri çevrilebilirdi. Satıcı, alıcı ve kiracı için üç ayrı action kullandık ki aynı kişi birden fazla rolü, biri diğerini tüketmeden üstlenebilsin.</p><p>Protokolün konfigürasyonunu ENS taşıyor. Her mülkün subname’i com.pprev namespace’i altında dokuz text record tutuyor; başlıcaları:</p><p>Mod, Ağ, Token ID, Audit Topic, Policy Hash, Verifier’ın Public Key’i.</p><p>Hepsi tek bir multicall ile yazılıyor ve çalışma zamanında Sepolia’daki UniversalResolver üzerinden çözülüyor. Verifier’ın public key’i orada yayınlandığı için, attestation’larımızdan birini kontrol etmek isteyen birinin bize hiçbir şey sorması gerekmiyor. Üstelik bunun tek amacı estetik görünmek değil: herhangi bir hisse hareket etmeden önce, ENS’in adını verdiği token ile transfer edilmek üzere olan token karşılaştırması sonucu; protokolün üretmediği bir tokenı işaret eden bir kaydın, transferi reddetmesini sağlamak.</p><p>Aynı üç fazlı akış ikinci bir modu da çalıştırıyor. Satış, %2&#39;lik ücreti tokenın kendi fee schedule’ı tarafından kesilen, KYC kapılı bir hisse transferi olarak sonuçlanıyor. Kiralama ise bir HBAR escrow’unun serbest bırakılmasıyla ya da ev sahibi süreyi kaçırırsa, iade artı ev sahibinden alınan bir ceza ile sonuçlanıyor. Aynı verifier, aynı World action’ları, aynı ENS kayıtları; değişen yalnızca yüklem ve settlement.</p><p>Her şey Hedera testnet’te canlı, okuma yolu da bilinçli olarak Mirror Node üzerinden kurulu: arayüzün iddia ettiği her şey, sunucumuzdan geçmeden kamusal veriden geri okunabiliyor.</p><h3>Architecture Flow</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*QUcnrSzdz4EpZYYSnWo8-g.png" /><figcaption>Covenant: Verify the property and buyer first, settle payment second, transfer the asset last.</figcaption></figure><h3>How We Leveraged the OKX Ecosystem</h3><p><strong>Onchain OS — Payments (x402 v2)</strong><br>lib/payments/x402.ts<br>app/api/buy/route.ts<br>Satışın eksik para bacağını tamamlıyor.</p><p><strong>Onchain OS — DEX Aggregation</strong><br>lib/payments/routing.ts<br>Alıcı settlement varlığını tutmuyorsa routing katmanı olarak kullanılıyor.</p><p><strong>X Layer Testnet</strong><br>Settlement ağı.<br>Contract deploy etmeden ödeme.</p><p><strong>Shared HMAC Transport</strong><br>lib/payments/okx-client.ts<br>Facilitator ve aggregator aynı authentication katmanını paylaşıyor.</p><h3>Ne kattı?</h3><p>Satış artık gerçekten bir satış: hisse ancak zincirde onaylanmış bir ödemeden sonra hareket ediyor. Alıcı hiç transaction göndermiyor, EIP-3009 yetkilendirmesini imzalıyor, transferi OKX’in facilitator’ı gönderiyor ve gas’ı o ödüyor.</p><p>Fiyat da sunucunun ortam değişkeninde değil, mülkün ENS kaydında: bir istemci mülkün hangi tokenı kullandığını nasıl öğreniyorsa, ne kadar ettiğini de aynı yerden öğreniyor.</p><p>Ve gizlilik sınırı korundu: settle() facilitator’ın data.payer alanında adresi açıkça döndürdüğü durumlarda bile, bizim tarafımızda asla adres döndürmüyor. Opak bir paymentId ve bir SHA-256 digest’i dönüyor. HCS payload guard’ını, bir EVM adresini alan adına göre değil şekline göre, herhangi bir derinlikte yakalayacak şekilde genişlettik; bu projede önemli olan iki sızıntının ikisi de isim tabanlı bir guard’ın yanından geçmişti.</p><h3>Nasıl bağladık?</h3><p>POST /api/buy şu şekilde çalışıyor: imzalı bir ödeme sunulana kadar HTTP 402 ve settlement şartlarını döndürüyor, primary transferi gerçekleştirmiyor. Ödeyip aynı isteği tekrarlayınca hisseler hareket ediyor.</p><p>Önemli olan sıralama: ENS tutarlılık kontrolü ödeme kapısından önce çalışıyor.</p><p>property exists → ENS names the right token → 402 payment gate → transfer</p><p>Zaten reddedilecek bir transfer için para almak, buradaki tek gerçekten pahalı sıralama hatası olurdu. Yeniden yönlendirilmiş bir ENS kaydı, tek bir facilitator çağrısı yapılmadan önce ENS_CONFIG_MISMATCH fırlatıyor.</p><p>Covenant zaten protokol konfigürasyonunu mülkün ENS subname’inden çözüyordu; settlement şartları da aynı yere gitti:</p><pre>prop-002.pprevlisbon.eth</pre><pre>com.pprev.payment.asset      0xa78e…eec1<br>com.pprev.payment.amount     10000<br>com.pprev.payment.receiver   0x…<br>com.pprev.payment.network    xlayer_test</pre><p>Kayıtlar çalışma zamanında Sepolia’dan çözülüyor. Fiyat ortam değişkeninde dursaydı, protokol konfigürasyonunun yalnızca bizim beyan edebileceğimiz tek parçası o olurdu.</p><p>Alıcı settlement varlığını tutmuyor olabilir; routing.ts OKX’in aggregator’ından bir exactOut rotası soruyor çünkü settlement’in üretmesi gereken miktarı zaten biliyoruz; sormamız gereken şey bunun alıcıya neye mal olacağı. exactIn kullansaydık farklı bir soruya cevap almış olurduk ve ödeme eksik kalabilirdi.</p><p>Yalnızca alıcının kendi ödeme varlığı rotalanıyor: mülk hissesi Hedera’da, KYC key’li bir HTS tokenı; bir DEX’e hiç dokunmuyor ve routing modülünden transferShares’e giden bir kod yolu yok. KYC kapılı bir hisseyi açık bir venue’de listelemek, tokenın KYC kapısını fiilen devre dışı bırakmak olurdu.</p><p>Dürüst olmak gerekirse: OKX’in aggregation’ı X Layer testnet’i kapsamıyor, dolayısıyla routing modülü mainnet’te doğrulanmış bir yetenek kontrolü, bir settlement değil.</p><p>Facilitator ve aggregator aynı host’ta, aynı kimlik doğrulamasının arkasında olduğu için imzalama tek bir yerde duruyor: x402 v2, /api/v6/pay/x402/{verify,settle}, OK-ACCESS-KEY / SIGN / PASSPHRASE / TIMESTAMP başlıkları ve timestamp + method + path + body üzerinden HMAC-SHA256. path, query string’i de içermek zorunda — içermezse settlement status poll’u dışında her şey çalışır.</p><h3>Proof / Resources</h3><p><strong>Latest Settlement</strong><br>0xc0d9f42e…47fea8<br>Block 38,763,182<br><a href="https://www.oklink.com/xlayer-test/tx/0xc0d9f42e407b1f0525f6d9ac6734bd8528b48f9b635af74cc737336ea147fea8">View on OKLink</a></p><p><strong>Settlement</strong><br>0x225aba85…3e895e<br>Block 38,690,274<br><a href="https://www.oklink.com/xlayer-test/tx/0x225aba852229358ac04d806ba032d182d2abef8a2a604f040962779e043e895e">View on OKLink</a></p><p><strong>Settlement</strong><br>0x3dbfea31…bbed32<br>Block 38,690,361<br><a href="https://www.oklink.com/xlayer-test/tx/0x3dbfea319b2cea50d63b44801a20ab85643dea629d926aee3a25345feebbed32">View on OKLink</a></p><p><strong>Facilitator Address</strong><br>All three transactions were sent by:<br>0x40817a0d9043732d48823c05ab2ffb643ef8d90a</p><p><strong>Settlement Asset — USDG</strong><br>0xa78e2baabaf5c4f36b7fc394725deb68d332eec1</p><p><strong>Property Token</strong><br>Token ID: 0.0.9734808<br>“PPREV Alfama Seed” · finite supply 1000 · KYC key enabled · no supply key · no fee schedule key · 2% fee<br><a href="https://hashscan.io/testnet/token/0.0.9734808">View on HashScan</a></p><p><strong>HCS Audit Topic</strong><br>0.0.9734777<br>Eligibility → KYC grant → transfer flow can be read directly from the topic.<br><a href="https://hashscan.io/testnet/topic/0.0.9734777">View Topic on HashScan</a></p><p><strong>Live Demo</strong><br><a href="https://covenant-seven.vercel.app/">https://covenant-seven.vercel.app/</a></p><p><strong>Code</strong><br><a href="https://github.com/Zireaelst/Covenant-ETHGlobal-Lisbon">GitHub — Covenant ETHGlobal Lisbon</a></p><h3>3. Mithra: Confidential Agents — para ancak doğrulamadan sonra hareket eder</h3><h3>What we built</h3><p>Alice ve Bob gerçek ajanlar: kendi ERC-8004 kimlikleri, kendi cüzdanları var; kimi işe alacağına, bir fiyatın ödemeye değip değmediğine karar veren bir karar katmanları var. Bir reddediş işi orada bitiriyor ve hiç para hareket etmiyor.</p><p>Bu otonomiyi bilinçli olarak duvarladık: teslimat her zaman 0G içinde çalışıyor, karar katmanı hiçbir zaman bir private key görmüyor, ve her karar sonradan yeniden kontrol ediliyor; öyle ki bu kontrol sonucu yalnızca daraltabiliyor, genişletemiyor. Kafası karışmış ya da prompt injection yemiş bir ajan olsa olsa ticareti reddediyor; fazla ödeyemiyor, olmayan bir karşı taraf uyduramıyor, geçersiz bir işi doğrulatamıyor.</p><p>Dört ağı da bilinçli olarak çakışmayacak şekilde kullandık: Base verdict için, Hedera zaman çizelgesi için, The Graph okuma katmanı için, 0G hesaplama için.</p><p>0G Sealed Inference asıl teslimatı çalıştırıyor; model, ne Bob’un ne de altyapının veriyi görmediği bir yerde koşuyor. TEE imzasını doğrulamayı varsayımla değil ölçümle yaptık, ve bu süreçte iki bulgumuz oldu, ki bunlar bize en çok şeyi öğreten kısımlardı: imza çıktı metnini kapsamıyor, bunun yerine ham cevap gövdesinin sha256&#39;sını içeren, pipe’sız ve iki nokta ile birleştirilmiş bir tuple’ı kapsıyor; chatID de completion.id‘den değil ZG-Res-Key başlığından geliyor. Buna ek olarak teeSignerAcknowledged === true şartını da koştuk, çünkü TeeML tek başına gerekli ama yeterli değil.</p><p>Level 0 intent binding bu yazının en hacky parçası. Elimizde attested bir TDX host olmadığı için, kendi yeniden-hesaplamamızı bir enclave’in içine koyamadık. Bunun yerine bağın bir ucunu 0G’nin gerçek enclave’ine taşıdık: intentHash prompt’un en başına konuyor, model onu cevabına birebir kopyalıyor, ve TEE de o cevabı içeren gövdenin digest’ini imzalıyor. Böylece gerçek bir 0G enclave’i, bu intentHash’i taşıyan bir cevabın kendi içinde üretildiğini attest etmiş oluyor. Bunu 5/5 birebir tekrar ölçtük ve CI’da kapıya bağladık.</p><p>ECIES sınırını enclave’in içine taşımak dolandırıcılığın şeklini de değiştirdi: Bob artık Alice’in brief’ini çözemiyor, dolayısıyla onu düzenleyemiyor; elinde kalan tek hamle kendi uydurduğu bir payload’ı şifreleyip yerine koymak. Yani gerçekçi saldırı, “ne sorulduğunu bilmeden yanlış işi cevaplamak” hâline geliyor.</p><p>Base Sepolia’da Verifier.sol iki imzayı da recover ediyor ve match == true şartını koşuyor. Fraud yolunu bilinçli olarak revert etmeyecek şekilde kurduk, bunun yerine JobRejected emit ediyor, böylece transaction Basescan’de başarılı görünüyor ve subgraph reddi indeksleyebiliyor. Revert eden bir transaction, demonun en önemli anını indexer’a görünmez kılardı.</p><p>The Graph ERC-8004 registry’sini ve kendi JobVerified / JobRejected event’lerimizi indeksliyor. En memnun olduğumuz parça bu: reputation contract’ı olmayan, review arayüzü olmayan ve kullanıcının yazabileceği hiçbir alanı olmayan bir itibar sistemi kurduk. verifiedDeliveries yalnızca bir JobVerified ile, rejectedAttempts yalnızca bir JobRejected ile hareket edebiliyor, yani bir dolandırıcılık girişimi, işe alma kararlarının verildiği yerde kalıcı olarak görünür kalıyor.</p><p>Hedera burada yaşam döngüsünü taşıyor: HCS’e yalnızca commitment yazılıyor (aşama adları, hash’ler, bayraklar — brief, veri ya da çıktı asla) ve arayüz zaman damgalarını kendi saatimizden değil public mirror node’dan geri okuyor.</p><p>Neyi iddia etmediğimizi de ayrıca belirtelim: bu Sybil-proof bir itibar değil, prompt injection’ı çözmüyor, ve TEE’yi biz yapmadık; 0G yaptı.</p><p>Ödeme tarafında iki rayımız vardı: Hedera x402 ve Base stealth. İkisi de ödeyen ajanın o zincirde varlık tutmasını gerektiriyordu.</p><h3>Architecture Flow</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*bTF7lp3bYHJJrLOk1GKlGg.png" /><figcaption>Mithra: Confidential execution happens first. Payment becomes possible only after an onchain verdict.</figcaption></figure><h3>How We Leveraged the OKX Ecosystem</h3><p><strong>Onchain OS — Payments (x402)</strong><br>packages/payment/src/okx-x402.ts<br>Üçüncü ödeme rayı.</p><p><strong>X Layer Testnet</strong><br>scripts/deploy-verifier.ts<br>Aynı doğrulama kurallarının ikinci execution yüzeyi.</p><p><strong>OKX.AI Marketplace (ASP)</strong><br>Agent ID: <strong>#11070</strong><br>Bob’u dışarıdan bulunabilir ve işe alınabilir kılmak.</p><h3>Ne kattı?</h3><p>Ajan artık kendi cüzdanında sıfır OKB ile ödeyebiliyor; canlı koşuda 1.000000 USDC_TEST Alice’ten Bob’a geçti ve transaction’ı OKX’in relayer’ı gönderdi. Ve tüm bunlar, “önce verdict, sonra para” sırasını bozmadan oldu.</p><p>X Layer aynı zamanda ikinci bir doğrulama yüzeyi: Verifier’ın bir aynası orada da canlı, yani aynı kurallar gas ödemeden yeniden çalıştırılabiliyor. Bob ayrıca <a href="https://okx.ai/">OKX.AI</a>‘de bir ASP olarak listeli (Confidential Market Analysis, 1 USDT) — yani ajan, bu repoyu hiç bilmeyen bir alıcı tarafından pazaryerinden bulunup işe alınabiliyor. Kayıt şu an incelemede.</p><p>Bir sınırı da açıkça yazmak gerekiyor: bu ray hiçbir gizlilik satın almıyor. payTo düz bir EVM adresi ve zincirde görünür. Alıcı bağlanamazlığı Base stealth rayının işi, burada iddia edilmiyor. Aynı şekilde intentHash ödeme isteğiyle taşınıyor ama exact şeması yalnızca (from, to, value, validAfter, validBefore, nonce) imzalıyor, bağlama enclave’de ve contract’ta, ödeme imzasında değil. Bunu bir yorum olarak bırakmadık: P4-E repoyu git grep’liyor ve birinin altı hafta sonra README’ye fazla iddialı bir cümle yazmasını düşürüyor.</p><h3>Nasıl bağladık?</h3><p>PAYMENT_BACKEND=okx ile seçilen üçüncü bir PaymentBackend yazdık ve onu 9 kriterlik yeni bir gate’e (P4-E) bağladık. Bu gate OKX kimlik bilgisi olmadan çalışıyor — çünkü üçüncü tarafın API anahtarına bağlı bir gate, gate değildir.</p><p>Kritik olan şey rayın nereye takıldığı: settle(), assertJobVerified’ı Base provider’ıyla çağırdıktan sonra çalışıyor. Base’de JobVerified çıkmasaydı X Layer’da hiçbir şey hareket etmezdi.</p><p>Ödemenin kendi tarafında bir kontrol daha var: OKX facilitator’ının /verify ucu ödeyenin bakiyesine bakmıyor, dolayısıyla bakiye kontrolü verifyAuthorization içinde bizim tarafımızda yapılıyor. Aksi hâlde ödenemeyecek bir yetkilendirme geçerli sayılır, Bob işi yapar ve settle aşamasında para gelmez.</p><p>X Layer’a Verifier’ın bir aynasını da deploy ettik. Contract değişmedi; constructor zaten chainId alıyordu, deploy script’i chain-agnostik hâle getirildi ve yanlış chain’i reddediyor. Aynanın domain separator’ı yerel keccak ile 1952, 84532, 196 ve 195 için denendiğinde yalnızca 1952 eşleşiyor: ayna X Layer’ın kendi chainId’siyle kurulmuş, Base’in domain’i kopyalanmamış. Bir zincirin imzası diğerinde geçerli değil.</p><p>Yine de doğruluk kaynağı Base. Ayna, aynı kuralların gas-free bir zincirde yeniden çalıştırılabilmesi için var; kimse ona bakarak karar vermiyor. Keşif de Base’de kalmak zorunda, çünkü The Graph X Layer’ın testnet’ini indekslemiyor.</p><h3>Proof / Resources</h3><p><strong>Settlement — X Layer</strong><br>0x56c23314…9a3b3e32<br>Block 38,801,151 · Sender: OKX relayer<br><a href="https://www.oklink.com/xlayer-test/tx/0x56c23314f99013737d487a7d7a8ae977002ae916f2132ea53e25d19a9a3b3e32">View on OKLink</a></p><p><strong>Verdict from the Same Run — Base Sepolia</strong><br>0x59e7bd41…ba1f9df1<br>Block 45,745,850 · Sent to Verifier<br><a href="https://sepolia.basescan.org/tx/0x59e7bd41f2992a5a0397378d90bc2695fbebdeabfc62be4ef64112f5ba1f9df1">View on Basescan</a></p><p><strong>Verifier — Base Sepolia</strong><br>0x3B116D648B710f551e37223c4c4d39879AFEEb96<br><a href="https://sepolia.basescan.org/address/0x3B116D648B710f551e37223c4c4d39879AFEEb96">View Contract on Basescan</a></p><p><strong>Mirror Verifier — X Layer</strong><br>0x941729B3263ebE6fD0A9E7872F81962585C48028<br>Deploy transaction: 0xfc5248ab…e9f63394<br><a href="https://www.oklink.com/xlayer-test/address/0x941729B3263ebE6fD0A9E7872F81962585C48028">View Contract on OKLink</a></p><p><strong>OKX.AI ASP</strong><br>Agent <strong>#11070</strong> · Under review<br><a href="https://www.okx.ai/agents/11070">View Agent</a></p><p>Registration transaction: 0xfa81b763…fb9d6b24<br><a href="https://www.oklink.com/xlayer/tx/0xfa81b7630167d803b7d716e6b67520722cbb8102146af348d9db3594fb9d6b24">View Registration Transaction</a></p><p><strong>Live Demo</strong><br><a href="https://mithra-protocol.vercel.app/">https://mithra-protocol.vercel.app/</a></p><p><strong>Live Agent</strong><br><a href="https://ethglobal-lisbon-production.up.railway.app/health">https://ethglobal-lisbon-production.up.railway.app/health</a></p><p><strong>Code — OKX Integration Branch</strong><br><a href="https://github.com/Zireaelst/ETHGlobal-Lisbon/tree/feat/okx-integration">GitHub — ETHGlobal Lisbon / feat/okx-integration</a></p><h3>Kapanış</h3><p>Üç proje, üç farklı sektör ve üç farklı mimari. Fakat hackathon sonrasında hepsine yeniden baktığımızda aynı problemin farklı biçimlerde tekrarlandığını gördük: <strong>otonom bir sistem karar verebiliyor olsa bile, o kararın güvenli biçimde ekonomik bir aksiyona dönüşmesi hâlâ ayrı bir problem.</strong></p><p>Kinora’da mesele erişimdi. Ajan lisansı kendi başına pazarlayabiliyordu, ancak HBAR tutmayan bir alıcı ödeme akışının dışında kalıyordu. x402 ve X Layer bu sınırı kaldırarak ikinci bir settlement rail ekledi.</p><p>Covenant’ta mesele eksik settlement katmanıydı. Kimlik, uygunluk ve mülk hisselerinin transfer kuralları zaten zincir üzerinde uygulanıyordu; eksik olan, ödemenin bu doğrulama zincirinin doğru noktasına yerleşmesiydi.</p><p>Mithra’da ise problem ödeme yapabilmekten çok <strong>ödemenin ne zaman yapılabileceğiydi</strong>. Execution önce TEE içinde gerçekleşiyor, verdict zincirde doğrulanıyor ve ancak bundan sonra settlement açılıyor.</p><p>Bu yüzden aynı x402 + X Layer altyapısı üç projede üç farklı rol üstlendi:</p><ul><li><strong>Kinora:</strong> yeni bir ödeme erişimi sağladı.</li><li><strong>Covenant:</strong> eksik settlement bacağını tamamladı.</li><li><strong>Mithra:</strong> settlement’ı doğrulanmış execution’ın arkasına bağladı.</li></ul><p>Altı settlement transaction’ının altısını da aynı facilitator adresi gönderdi:</p><p>0x40817a0d9043732d48823c05ab2ffb643ef8d90a</p><p>Ödeyen ajan hiçbirinde transaction göndermedi ve gas için ayrıca bir native asset tutmak zorunda kalmadı; yalnızca ödeme yetkilendirmesini imzaladı.</p><p>Bizim için bu çalışmanın asıl çıktısı yalnızca üç yeni entegrasyon değildi. Hackathon projelerine sonradan bir ekosistem ürünü eklemek yerine, her mimarinin gerçekten eksik olan katmanını bulmaya çalıştık.</p><p>Bazı araçlar için doğru cevap <strong>“burada bir ihtiyaç yok”</strong> oldu. Kullandıklarımız ise mevcut mimariyi değiştirmek yerine, zaten çalışan sistemlerin eksik kalan noktalarını tamamladı.</p><p>Belki de autonomous agent stack’lerinde asıl soru artık yalnızca <strong>“ajan karar verebilir mi?”</strong> değil.</p><p><strong>Karar verdiğinde, o karar güvenli, doğrulanabilir ve permissionless biçimde ekonomik bir aksiyona dönüşebiliyor mu?</strong></p><p>Kinora, Covenant ve Mithra’da cevaplamaya çalıştığımız ortak soru buydu.</p><h3>Resources</h3><p><strong>Event</strong></p><p><a href="https://ethglobal.com/events/lisbon2026">ETHGlobal Lisbon 2026</a></p><p><strong>Networks</strong> X Layer Testnet (eip155:1952) · X Layer Mainnet (eip155:196) · Hedera Testnet · Base Sepolia · 0G</p><p><strong>Explorers</strong></p><p><a href="https://www.oklink.com/xlayer-test">OKLink — X Layer Testnet</a></p><p><a href="https://hashscan.io/testnet">HashScan — Hedera Testnet</a></p><p><a href="https://sepolia.basescan.org/">Basescan — Base Sepolia</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e8861b9d34a2" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/ethglobal-lisbon-2026-%C3%BC%C3%A7-proje-%C3%BC%C3%A7-farkl%C4%B1-otonomi-problemi-e8861b9d34a2">ETHGlobal Lisbon 2026: Üç proje, üç farklı otonomi problemi</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Proof of Stake(PoS) ve Delegated Proof of Stake(DPoS) Nedir? ]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/proof-of-stake-pos-ve-delegated-proof-of-stake-dpos-nedir-849b411201f3?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/849b411201f3</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Ege Aydos]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 08 Sep 2026 21:18:24 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-09-08T21:18:24.332Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*PS9guHhlwfKvOGFRj7JCQg.png" /></figure><p><strong>Proof of Stake Nedir?</strong></p><p>Proof of Stake en önemli ve en bilinen sybil direnç mekanizmalarından biridir. Proof of Stake fikri ilk olarak 11 Temmuz 2011’de “BitcoinTalk” adı verilen bir online forumda ortaya atıldı. PoS mekanizmasının oluşturulmasındaki amaçlardan biri de daha sık kullanılan bir diğer sybil direnç mekanizması Proof of Work’ün oldukça fazla enerji tüketimine yol açmasıdır. PoS mekanizmasını ilk olarak uygulamaya geçiren blokzincir ağı 2012 yılında Sunny King ve Scott Nadal tarafından çıkartılan Peercoin’dir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*UV0_oQJGLizHFsFK9Cj81w.png" /><figcaption>BitcoinTalk forumunda ortaya atılan PoS fikri</figcaption></figure><blockquote>Proof of Stake bir konsensus protokolü değildir, tek başına konsensus(oy birliği) sağlamaz.</blockquote><p><strong>Proof of Stake Nasıl Çalışır?</strong></p><p>PoS mekanizmasını kullanan blokzincir ağlarında genellikle, PoW mekanizmasını kullanan blokzincirlerin aksine düğümler(node) arasında bir sonraki bloğu açabilmek için “problem çözmeye” dayalı yarış içeren bir yöntem kullanılmaz.(Tabi bazı istisnalar mevcuttur.Örnek olarak Solana’yı gösterebiliriz. Solana PoS ve Proof of History mekanizmasını birlikte kullanır ve doğrulamalar için bir takım işlemler gerekir.) PoS mekanizmasında bir sonraki bloğu blokzincire eklemek için düğümler arasından bir onaylayıcı/doğrulayıcı (validator) seçilir. Onaylayıcı olarak seçilebilmek için her düğüm kendi belirledikleri miktarda kripto parayı/coini (doğrulayıcı oldukları blokzincir ağına ait kriptopara birimi) “stake” olarak gösterip sistemde kilitlerler. Proof of Stake (Hisse İspatı) ismi de buradan gelir. Bu coin kilitleme işlemini doğrulayıcının görevini yerine getireceğine dair bir güvence olarak yani bir depozito gibi görebiliriz.</p><p><strong>PoS Bazlı Blokzincirlerde Coin Varlığı:</strong></p><p>PoS mekanizması kullanan blokzincir ağlarında belirli miktarda coin bulunur. PoW’un aksine coin madenciliği yapılmaz. Blokzincir ağı başlatılırken halihazırda piyasaya sürülür. Buna ek olarak önceden PoW kullanan ancak sonradan PoS’a geçmiş blokzincir ağlarında (Örnek: Ethereum 2.0), PoW kullanılırken belirli miktarda coin kazılır ve uygun koşullar sağlandığında PoS mekanizmasına geçiş yapılır. Geçiş yapıldıktan sonra coin madenciliği yapılmaz.</p><p><strong>Bir Sonraki Bloğu Oluşturacak Doğrulayıcı Nasıl Seçilir?</strong></p><p>Doğrulayıcılar bir sonraki bloğu oluşturmak üzere belli başlı koşullar baz alınarak PoS algoritması tarafından seçilirler. Bu seçim genellikle düğümün “stake” durumda bulunan coin miktarına bağlı olsa da kısmi bir rastgelelik de içerebilir. Bu rastgelelik PoS sisteminde varlıklı düğümlerin kesin (yüzde yüz) bir üstünlük kurmasını önlediği için önemlidir. Bunların yanı sıra coinlerin ne kadar zamandır kilitli kaldığı, hash değerine bağlı olarak da seçim yapılabilir. Tabi farklı blokzincir ağlarının farklı farklı doğrulayıcı seçim yöntemleri vardır. Bu yöntemler o blokzincire ait whitepaper’da yer alır. (Whitepaper; kriptoparanın çıkış noktası, projenin amacı kullanılan konsensus protokolü, sybil direnç mekanizması gibi bilgileri içeren bir belgedir.)</p><p><strong>Doğrulayıcı Seçildikten Sonra;</strong></p><p>Algoritma ağdaki doğrulayıcı düğümler arasından sonraki bloğu oluşturmak üzere bir lider düğüm seçtikten sonra doğrulayıcı(lider düğüm) bloktaki işlemlerin(transaction) doğruluğunu (geçerli olup olmadığını) kontrol eder. Doğrulayıcının bloğu açmak için herhangi bir problem veya şifre çözmesine gerek yoktur çünkü PoW’un aksine blokzincire bir sonraki bloğu ekleyecek düğüm(doğrulayıcı) halihazırda seçilmiştir. Doğrulayıcı bloklardaki işlemleri gönderenlerin aynı kriptoparayı tekrar kullanıp kullanmadığını kontrol eder yani “double-spending” yapılıp yapılmadığını kontrol eder.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/467/1*ld0piUyizQdwJslOZj5HaQ.png" /></figure><p>Doğrulayıcı bloktaki işlemlerin doğruluğundan emin olduktan sonra özel anahtarını (private key) kullanarak bloğu imzalar ve yayınlar fakat blok hemen blokzincire eklenmez. Bloğun blokzincire eklenebilmesi için ağdaki lider düğüm olmayan doğrulayıcılar tarafından söz konusu bloğun doğrululuğun kontrol edilmesi gerekir. Ayrıca bloğun söz konusu doğrulayıcı tarafından imzalanmış olup olmadığı da kontrol edilir. Bu işlem o doğrulayıcının genel anahtarı (public key) kullanılarak yapılır. Blok geçerli ve söz konusu doğrulayıcı tarafından imzalanmışsa blokzincire eklenir.</p><p>Bloğun geçerliliği diğer düğümler tarafından da onaylanıp blok blokzincire eklendiği zaman lider düğüm bloğu düzgün yayınladığı için bir blok ödülü alır. Bloktaki işlem ücretlerine (transaction fee) karşılık gelecek miktarda kriptopara da lider düğüm ve bloğu onaylayan diğer doğrulayıcılara paylaştırılır.</p><p><strong>Doğrulayıcı Görevini Yerine Getirmezse Ne Olur?</strong></p><p>Teknik aksaklıklar veya kötü amaçlı eylemler sonucunda (geçerli/doğru olmayan işlemlerin onaylanması) söz konusu doğrulayıcının görevini doğru veya tam olarak yerine getirilmediği tespit edildiği zaman belirli yaptırımlar uygulanır. Yaptırım olarak doğrulayıcının “stake” olarak kilitlediği coin/kriptoparanın bir kısmı veya tamamı elinden alınabilir (Bu işleme “slashing” denir) ve düğüm kara listeye alınıp ağda faaliyet göstermesi önlenebilir. Bazı blokzincir ağlarında doğrulayıcının kötü amaçlı eylemlerini tespit eden ve bildiren düğüm, doğrulayıcının elinden alınan stake’in ufak bir yüzdesiyle ödüllendirilebilir ancak geriye kalan büyük pay yakılır.</p><p><strong>PoS Mekanizmasını Kullanan Blokzincir Ağları:</strong></p><p>-Ethereum 2.0</p><p>-Cardano</p><p>-Polkadot</p><p>-Avalanche</p><p><strong>Delegated Proof of Stake Nedir?</strong></p><p>DPoS da PoS gibi bir sybil direnç mekanizmasıdır aynı zamanda PoS’un varyantıdır. DPoS’u, PoS’dan ayıran en büyük özellik bir oylama sistemine sahip olmasıdır. Peki bu oylama sistemi nasıl çalışır?</p><p>DPoS mekanizmasında her “stake” sahibi düğüm oy hakkına da sahiptir, bu oyu kendileri kullanabilirler veya başka bir düğüme oy haklarını devredebilirler. Bu olaydan bir bakıma vekalet gibi söz edebiliriz. Bir düğümün “stake” olarak kilitlediği kritopara/coin miktarı ne kadar fazla ise o kadar yüksek oy gücüne sahip olur yani her düğümün oyu eşit değildir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/986/1*L5eKvYhHvPkaFs5Uu2Mwgg.png" /></figure><p>Oy hakkına sahip düğümler tarafından sayıları 21–101 arasında değişen tanık(witness)/blok üreticisi seçilir. Bu tanıklar ağdaki işlemleri onaylayıp bloğu oluştururlar ve sonucunda bir ödül olarak işlem ücretini alırlar. Bu ödül kendilerini oylayan düğümlere de “stake” miktarlarına oranla paylaştırılır. Her bir bloğun oluşturulması için yeni bir tanık seçilir. Tanıklar görevini yerine getirmediğinde veya kötü amaçlı eylemlerde bulunduklarında “stake” olarak kilitledikleri kriptoparalar silinir. Bir bakıma PoS mekanizmasındaki doğrulayıcılarla aynı göreve sahiptirler.</p><p>Yine PoS mekanizmasındaki gibi oluşturulan blokların blokzincire eklenmesi için diğer düğümler tarafından doğruluğunun kontrol edilmesi gerekir.</p><p>DPoS kullanan blokzincir ağlarında PoS kullanan ağlardan farklı olarak delegeler yer alır. Delegeler de tıpkı tanıklar gibi “stake” sahibi düğümler tarafından seçilir. Delegeler blockzincir ağındaki blokların boyutunu, işlem ücretlerini, tanıklara verilen ödülü vb. konuları değiştirmeyi teklif edebilirler. Tabi bu teklifler yine “stake” sahipleri tarafından oylanır. Delegelerin kötü amaçlı eylemleri tespit edilirse yine oylamayla statüleri ellerinden alınabilir.</p><p><strong>DPoS Mekanizmasını Kullanan Bazı Blokzincirler:</strong></p><p>-EOS</p><p>-BitShares</p><p>-TRON</p><p>KAYNAKÇA:</p><p><a href="https://cbade.hkbu.edu.hk/wp-content/uploads/2021/05/20210520_KOGAN_2.pdf">https://cbade.hkbu.edu.hk/wp-content/uploads/2021/05/20210520_KOGAN_2.pdf</a></p><p><a href="https://medium.com/techskill-brew/delegated-proof-of-stake-or-dpos-in-blockchain-part-10-blockchain-basics-a8bdd6187469">https://medium.com/techskill-brew/delegated-proof-of-stake-or-dpos-in-blockchain-part-10-blockchain-basics-a8bdd6187469</a></p><p><a href="https://101blockchains.com/delegated-proof-of-stake-dpos/">https://101blockchains.com/delegated-proof-of-stake-dpos/</a></p><p><a href="https://www.ajol.info/index.php/zj/article/view/216947">https://www.ajol.info/index.php/zj/article/view/216947</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=849b411201f3" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/proof-of-stake-pos-ve-delegated-proof-of-stake-dpos-nedir-849b411201f3">Proof of Stake(PoS) ve Delegated Proof of Stake(DPoS) Nedir? 🔒</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Oyun Teorisi: Blockchain’in Temeli]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/oyun-teorisi-blockchainin-temeli-e4308b1a34b4?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e4308b1a34b4</guid>
            <category><![CDATA[oyun-teorisi]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[game-theory]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain-technology]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yusuf Toprak Yıldıran]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 08 Sep 2026 21:18:04 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-09-08T21:18:04.566Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Oyun Teorisi: Blockchain’in Temeli 🏰</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*aS5Jv2LjO293t5nsacT01w.png" /></figure><blockquote>Bu yazı analizler ve matematiksel kanıtlar içermemektedir. Yalnızca temel kavramlardan bahsedilecektir.</blockquote><blockquote>Birden fazla insanın etkileşimde bulunduğu ortamlarda verilen her karar bu teorinin çıkarımlarıyla örtüşür. Geç ve yanlış kararlar verenlere daha geniş bir bakış açısı sunarak stratejik olarak daha doğru kararlar almalarına yardımcı olabilir.</blockquote><h4>Oyun Teorisi(Oyun Kuramı) Nedir?🎮🎯</h4><p>Bir rekabet ortamında diğerlerinin stratejilerini dikkate alarak insanın <strong>rasyonelliği </strong>ve <strong>kazanç maksimizasyonuna</strong> dayanan bir Uygulamalı <em>(Applied Mathematics) </em>ve Ayrık/Sonlu<em>(Discrete/Finite Mathematics)</em> Matematik branşıdır.</p><p><strong><em>Oyun teorisi</em></strong><em>, rekabete katılan tarafların rasyonel hareket edeceği ve </em><strong><em>kazançlarını maksimize etmeye çalışacakları</em></strong><em>, kazanç olanaksız olduğunda ise </em><strong><em>kayıplarını en aza indirgemeye çalışacakları</em></strong><em> varsayımına dayanır.</em></p><p>Temel olarak tercihleri ve tercihlerin sonuçlarını modelleyen, stratejik tercihler yapılması için karşı tarafın bu noktadaki aksiyonunu tahmin etmeye çalışan ve kendi seçiminizi de bu doğrultuda yapmanız gerektiğini vurgulayan bir teoridir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/798/1*InnmddDxV2YxoU6DwmjwbQ.jpeg" /></figure><blockquote><em>Ekonomik rekabet, savaşlar, seçimler ve çoğu zaman oyun olarak düşünmediğimiz daha pek çok etkileşim, bir oyun gibi ele alınıp analiz edilebilir der bu teori. Mesela hangi alanlarda kendini gösterir? </em><strong><em>Ekonomik rekabet</em></strong><em>, </em><strong><em>savaşlar</em></strong><em> (</em>Amerikanın soğuk savaş döneminde bu teoriyi kullandığı ve savaşın sıcak savaşa dönüşmediği söylenir<em>), </em><strong><em>uluslararası ilişkiler</em></strong><em>, </em><strong><em>seçimler</em></strong><em> (</em>seçim stratejisini bu doğrultuda belirleyen liderlerin başarılı olduğu gözlemlendi<em>), </em><strong><em>yapay zeka</em></strong><em> (</em>yapay zeka da insanların bir sonraki hamlesini tahmin etmek için temelde aynı teoriyi kullanır<em>) ve daha bir çok alanda karşımıza çıkar.<br>Modern zamanı incelersek teorinin gelişimi ile birlikte dünya üzerindeki iki kutuplu hakimiyet düzeni(</em>Komünizm, Faşizm, sağ, sol vs<em>) de yerini çok kutuplu, çok stratejili hakimiyet düzenine bıraktı. Kısa bir analiz bize, hakim güçlerin farklı stratejileri dünyayı bir dengede tuttuğunu gösteriyor.</em></blockquote><h4>Oyun Teorisi Tarihi🏛️</h4><p>Çeşitli koşullarda karar alma ve stratejik davranışların mantığını anlamaya çalışmak tarihin her döneminde insanların bir şekilde uğraşısı olmuştur bu nedenle oyun teorisinin altında yatan fikirler tarih boyunca birçok kez farklı mecralarda ortaya çıkmıştır. Oyun Teorisi, Sun Tzu’nun savaş ile ilgili düşüncelerinden Charles Darwin’in evrimsel keşiflerine kadar, insan davranışının itici gücü olarak yüzyıllardır var olmuştur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/524/1*7fV1sqxdazHwIlU8xOi4iA.png" /><figcaption>John von Neumann</figcaption></figure><p>Bununla birlikte, Oyun Teorisi’nin <strong>ekonomideki</strong> temeli, genellikle <strong>Augustin Cournot</strong>’un <em>“Refah Teorisinin Matematiksel Prensipleri Üzerine Araştırmalar”</em> kitabına dayandırılır. Modern analizin <strong>John von</strong> <strong>Neumann</strong> ile başladığı ve metodolojik çerçevesinin <strong>John Nash</strong> tarafından sağlandığı yaygın olarak kabul edilmektedir. Amerikalı matematikçi John Nash, oyun teorisi üzerine ortaya koyduğu ve <strong><em>“Nash Dengesi”</em></strong> olarak bilinen çalışmasıyla Nobel İktisat Ödülü kazandı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/567/0*gmJNCk_Bwpd9I85u.jpg" /><figcaption>John Nash</figcaption></figure><p>Teoriyi üzerlerinde incelemek için oyun modellerini üçe ayırabiliriz:</p><h4>Oyun Türleri🃏</h4><ul><li><strong>İşbirlikçi oyun</strong>🤝<br>Karar ve çıkarların çakışmasına bağlıdır,diğer oyuncuların niyetlerini belirtmesi gerekir.</li><li><strong>Rekabetçi (zero sum/non-zero sum) oyun</strong>⚔️<br>Çıkarların tam olarak zıt olması durumunda niyetler birbirinden gizlenmektedir.</li><li><strong>Karma güdülü oyun</strong>🏁<br>Çıkarları eş zamanlı olarak kısmen zıt ve kısmen ortak olur</li></ul><p>Başta belirttiğim gibi Ayrık Matematikte Oyun Teorisi İki Kişilik Sıfır Toplamlı Oyunlar <em>(Two Person Zero Sum)</em> bazında incelenir. Ancak John Nash’in Oyun Teorisi alanındaki katkısı Neumann’ın iki kişilik oyun dengesini genişletmesinden ileri gelir. “Nash dengesi” olarak bilinen bu denge noktası sadece iki oyunculu sıfır toplamlı oyunlar için değil, işbirlikçi ve karma güdülü oyunlar için de geçerlidir.</p><p>Peki Nash dengesi nedir?</p><h4>Nash Dengesi⚖️</h4><p>Çok katılımcılı bir sistemde diğerlerinin stratejilerini değiştirmedikleri sürece tekil oyuncuların kendi stratejilerini değiştirerek kazanç sağlayamayacağı sabit bir sistem durumudur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*zUx0M8EGi4wGpos7" /><figcaption>John Nash’in biyografisi “A Beautiful Mind” filminden altıntı</figcaption></figure><blockquote>Örneklere geçmeden önce bazı terimlerin anlamlarına bakalım:</blockquote><blockquote><strong><em>Karar tablosu (payoff matrix)</em></strong><em>⚖️: bir oyundaki oyuncuların seçimlerinin sonucunu ifade etmenin bir yoludur.</em></blockquote><blockquote><strong><em>Baskın strateji (Dominant strateji) </em></strong><em>💼: bir oyuncu için en iyi sonucu doğuran seçimdir, davranıştır, diğer stratejilerden daha olumlu sonuçlar verir.</em></blockquote><p>Bilinen en popüler rekabetçi oyun örneği <strong>mahkum ikilemidir. (prisoner’s dilemma)</strong><br>Diyelim ki siz ve bir arkadaşınız bir suçtan tutuklandınız ve ayrı ayrı sorgulanıyorsunuz. Polis her birinize aynı anlaşmayı teklif ediyor. Partnerinizi suçlayarak itiraf edebilir veya sessiz kalabilirsiniz. Eğer itiraf ederseniz ve arkadaşınız yapmazsa, o zaman konuşmanın ödülü olarak ceza almazsınız. Ancak bu durumda arkadaşınız 10 yıl hapis cezasına çarptırılır. İkiniz de itiraf ederseniz, ikiniz de 5&#39;er yıl alırsınız. İkiniz de sessiz kalırsanız, ikiniz de 5 yıl ceza alırsınız.<br>Bu durumda oyun teorisi her ikinizin de rasyonel davrandığı koşulda ikinizin de itiraf ederek 5&#39;er yıl hapis yatmanız durumunda Nash Dengesine ulaşılır der.<em> Nasıl der?</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*dE_30fSgj8_ITrLG.jpeg" /><figcaption>Mahkum İkilemi payoff matrisi/Karar Tablosu</figcaption></figure><p>Yukarıdaki payoff matrisini inceleyelim. Daha kolay anlaşılabilmesi için zanlı 1&#39;i kendiniz, zanlı 2&#39;yi arkadaşınız olarak düşünebilirsiniz (<em>satırlar zanlı 1 in seçimleri, sütunlarsa zanlı 2&#39;nin seçimlerini temsil ediyor</em>). Arkadaşınızın inkar ettiğini düşünelim. Eğer siz de inkar ederseniz ikiniz de tertemiz 1&#39;er yıl yersiniz :) .Eğer itirafı seçerseniz ceza almayıp kazanca geçmiş olacaksınız.</p><p>Eğer arkadaşınız itiraf edip siz inkar ederseniz, bu sefer 10 yıl yatacaksınız. Ancak eğer siz de itiraf ederseniz, 10 yerine 5 yıl yatacaksınız. Her koşulda yapabileceğiniz en iyi davranış itiraf etmektir. Yani itiraf etmek, arkadaşınız ne yaparsa yapsın sizin için daha kazançlı olacaktır. İtiraf etmek, sizin baskın stratejinizdir. Arkadaşınız da böyle düşündüğünde onun da baskın stratejisi itiraf etmek olacaktır. Bu nedenle <strong>ikinizin de 5 yıl ceza alması Nash dengesi durumudur</strong>.</p><p>İkinizin de inkar etmesi <strong>optimum strateji</strong> olmasına rağmen karşınızdaki stratejisini değiştirmeden sadece siz itiraf ederek kazanç sağlayabileceğiniz için bu durum(<em>inkar-inkar</em>) Nash dengesi <strong>olamaz</strong>.</p><blockquote>İktisatçılarca Oligopol Piyasası denilen ekonomik rekabet ortamı içinde Nash dengesi sağlanır. Oligopol Piyasası<em>(rekabetçi tekel piyasası diye de bilinir)</em> bir sektörde tekel gücüne sahip 1–3 arası şirketin olduğu, ürünün tek olduğu, sektörün tekelci gücünün olduğu, ürünün niteliğini değiştirmenin pek mümkün olmadığı bir sektörü ifade eder. İşletmeler piyasa koşullarında ortak hareket ederler ve kendi çıkarları doğrultusunda ortak kararlar alırlar. İşletmelerden sadece biri veya bir kaçı ekonomik koşullardan olumlu etkilenecek, ancak piyasadaki firmaların geri kalanı zarar görecekse, piyasadaki işletmeler uzun vadede tüm piyasa etkileneceğinden bu kararı uygulamazlar.</blockquote><h4>Blockchain ve Oyun Teorisi🧩🎲</h4><p>Blokzincirlerin felsefelerine uygun çalışabilmeleri için çok sayıda node<strong><em>(düğüm)</em></strong> bulunması, bunların çoğunun <strong>aktif ve dürüst</strong> olması gibi bazı koşullar sağlanmalıdır ayrıca blokzincirler ağda dürüst olmayan<em>(bizanslı)</em> veya aktif olmayan düğümler olduğunda dahi karara varabilmelidir. Dürüst olmayan node’lara rağmen yukarıda açıklanan şekilde çalışabilen blokzincirler <strong>bizans hatasına toleranslı </strong><em>(Byzantine Fault Tolerant)</em> olarak isimlendirilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/991/1*bpvjVCryOLIeMHJybDC-8A.png" /><figcaption>Bizans hatalı olan sistem (sağdaki)</figcaption></figure><p>Zincirdeki düğümlerin her birini oyuncu varsayarak, bu oyuncuların içinde birer karar mercii olarak hareket ettiği <strong>konsensüs </strong>ve <strong>sibil direnç mekanizmalarını</strong> oyun olarak modellediğimizde bir zincirin bizans hatasına toleranslı olması için belirlenen protokol kural ve parametrelerini <em>(ne oranda bizanslı node’a rağmen karar alınabildiği ve ne hızda alınabildiği gibi…)</em> oyun teorisi şekillendirir. Oyun teorisi, belirlenen bu kurallar sayesinde rasyonel düğümlerin dominant stratejisini blokzincirin çalışması için belirtilen koşulları yerine getirmeye zorlayacak şekilde sistemi dengeye ulaştıracağını söyler.</p><p>Bu kuralları ve teorinin zincirde başka kullanım alanlarını inceleyelim:</p><p><strong>Oyun teorisi</strong>, PoW ve PoS gibi sibil direnç mekanizmalarını şekillendirerek blokzincirlerin <strong>güvenliklerini </strong>ve güvene dayalı olmamalarını<em>(</em><strong><em>trustless</em></strong><em>)</em> sağlayan ödül ve ceza mekanizmalarını etkili hale getirir.</p><p>Dürüst hareket etmeyen düğümler muhtemelen çok para kaybedecek ve ağdan atılacaktır. Fakat dürüst olduğu sürece ödül kazanacaktır. dürüst olmayarak daha kazançlı bir davranış yapabilmesi için diğer düğümlerin da kendisine katılması gerekir ancak diğer düğümlerin de kendisi gibi düşündüğünü bildiğinden olasılıksal olarak en karlı davranışın dürüst olmak olduğunu bilir. Sonuç olarak bir madenci için en olası ve rasyonel bireysel davranış dürüst davranmak ve blockchaini güvenli tutmaktır. Tüm düğümler aynı şekilde düşünüp hareket ettiği takdirde ağın güvenliği sağlanarak Nash Dengesine ulaşılmış olur.</p><p>Teorinin <a href="https://medium.com/odt%C3%BC-blockchain-toplulu%C4%9Fu/blockchain-g%C3%BCvenli%C4%9Fi-51-sald%C4%B1r%C4%B1s%C4%B1-7dafb35a7019">%51</a>ve bazı ağ saldırılarına karşı da caydırıcı önlemlerde yardımcı olduğunu kısaca söyleyebiliriz. <em>(</em><a href="https://medium.com/odt%C3%BC-blockchain-toplulu%C4%9Fu/blockchain-g%C3%BCvenli%C4%9Fi-51-sald%C4%B1r%C4%B1s%C4%B1-7dafb35a7019"><em>blokzincir saldırıları hakkında daha fazla bilgi için linke göz atabilirsiniz</em></a><em>)</em></p><p>Blockchain düğümleri oyun teorisine dayanan bir analiz yaparak birbirlerinin ağ aktifliklerini tahmin edebilir ve <strong>Nash Dengesine</strong> göre <strong>optimum straejiyi</strong> seçebiliriler. Böylece ağ daha <strong>istikrarlı </strong>ve dolayısıyla <strong>güvenilir </strong>olur.</p><p>Bitcoini ele alırsak kullandığı <a href="https://medium.com/odt%C3%BC-blockchain-toplulu%C4%9Fu/konsens%C3%BCs-protokolleri-d363ae4357d4"><strong>Nakomoto Konsensüs protokolünü</strong></a> oluşturan <strong>en uzun zincir kuralı</strong> aslında bir işbirlikçi oyun <em>(çıkarlar ortaktır: doğru zincire blok eklemek)</em> ve <strong>PoW mekanizması</strong> bir işbirliksiz oyun <em>(en çok işlem gücü harcayan ödülü alır diğerleri ise işlem gücünü boşa harcar)</em> olarak modellenebilir. Böylece teorinin getirdiği kurallarla ağ daha güvenli hale gelirken ağ katılımcıları da en rasyonel maksimum kazançlarını elde etmiş olurlar ve model dengeyle sonuçlanır.</p><blockquote><a href="https://medium.com/odt%C3%BC-blockchain-toplulu%C4%9Fu/konsens%C3%BCs-protokolleri-d363ae4357d4"><em>Nakamoto ve diğer konsensüs protokolleri için bu yazıya bakmanızı tavsiye ederim</em></a></blockquote><p><strong>Mining poollarının</strong> oluşturulması da <strong>Nash Dengesinin</strong> bir sonucudur. Madenciler hesaplama güçlerini paylaşarak kazandıkları ödülleri arttırıyorlar. Yani hepsi bencil davranarak en güçlü donanımlarla en yüksek ödülleri kazanmaya çalışmak yerine diğerlerinin de bunu yapacağını öngörerek Nash Dengesini sağlıyorlar. Eğer bireysel olarak en güçlü donanımları(<em>en pahalı olanları</em>) kullansalardı kazançlı çıkmaları için çok fazla ödül kazanmaları gerekirdi fakat rekabet durumunda kara geçme olasılığı çok daha düşük olduğu için bir poola katılmak daha rasyonel bir karar olacaktır. <strong>Düğümlerin çoğu rasyonel davrandığı sürece sistem dengeye gelir.</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*vNDPCek5N_X9GidzRM-3sg.png" /></figure><p>Ayrıca <strong>tokenomik</strong>’in düzgün belirlenmesi bu teoriyle doğrudan ilintilidir. <a href="https://melih-kanmaz.medium.com/kripto-paralar-d%C3%BCnyas%C4%B1nda-ekonomi-tokenomicse-giri%C5%9F-19d58856ce4"><em>(tokenomik hakkında daha fazla bilgi için buraya göz atabilirsiniz)</em></a><em>.</em> <strong>Maksimum arzın, toplam arzın, vestinglerin ve kilitli token oranlarının</strong> doğru belirlenmesi, halka arz için en doğru zamanın belirlenmesi gibi bazı tokenomik metrikleri projenin yatırımcılarının olduğu kadar yaratıcısının da kazancını belirler. Projeyi çıkaran takımı bir oyuncu olarak modellersek bu oyuncunun kazancını ve projeye yatırım yapan 2.3.4…. oyuncuların kazançlarını oluşturan devasa matrisin optimum çözümü yine bu teorinin odağıdır.</p><p>Merkeziyetsiz(<strong><em>DEX</em></strong><em>’ler</em>) ve merkezi borsaların(<strong><em>CEX</em></strong><em>’ler</em>), lending ve benzeri blokzincir erişimi sağlayan platformaların<strong> farm, stake oranlarını, ve benzeri hizmetlerin oran ve metriklerini</strong> yine oyun teorisinin çıkarımları belirler. Dahası buradaki ilişkileri kısaca bahsettiğimiz Oligopol Piyasasındaki dengeye benzetebiliriz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/299/0*D-RMBmMhG8c96dEn" /></figure><p><strong>Kriptopara piyasas</strong>ı aslında direkt bir oyun modelidir. Kriptoparalar ve hatta bazı blokzincir ürünleri de bu oyunu izleyerek, temel, teknik ve zincir üstü analizlerden çıkarılan sonuçlar ile fiyatlanır. Market aktörlerinin tamamının yapacakları işlemler devasa olasılıklar bütününü oluşturur ve bu analizler marketin farklı metriklerini inceleyerek aslında Nash Dengesine nasıl ulaşılacağı hakkında çıkarımlar yapar.</p><p>Kısacası <em>nereye bakarsak bakalım oyun teorisinin esintilerini görmek mümkündür</em>. Pekala blokzincirin felsefesinden tutun da neredeyse tüm uygulamalarında dengeler ve bunların getirdiği çıkarımlar mevcuttur.</p><p><em>Özetle </em>bu yazımda <strong>oyun teorisinin ne olduğundan</strong>, <strong>tarihinden</strong> ve <strong>blokzincir üzerindeki uygulamalarından</strong> bahsettim. Yazıda hata bulunduğunu düşündüğünüz kısımlar hakkında aşağıdaki linklerden bana ulaşabilir varsa sorularınızı sorabilirsiniz.</p><p>Twitter: <a href="https://twitter.com/sapkaatk">@sapkaatk</a> &amp; <a href="https://twitter.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a></p><h4>Kaynakça🔍📜</h4><ul><li><a href="https://evrimagaci.org/oyun-teorisi-1-oyunlar-ve-oyunlarin-modellenmesi-442"><em>https://evrimagaci.org/oyun-teorisi-1-oyunlar-ve-oyunlarin-modellenmesi-442</em></a></li><li><a href="https://tr.economy-pedia.com/11029478-prisoner39s-dilemma"><em>https://tr.economy-pedia.com/11029478-prisoner39s-dilemma</em></a></li><li><a href="https://www.academia.edu/37450091/Oyun_Teorisi_ve_Nashin_Denge_Stratejisi"><em>https://www.academia.edu/37450091/Oyun_Teorisi_ve_Nashin_Denge_Stratejisi</em></a></li><li><em>Liu, Z. (2019). [PDF] A Survey on Applications of Game Theory in Blockchain | Semantic Scholar. </em><a href="https://www.semanticscholar.org/paper/A-Survey-on-Applications-of-Game-Theory-in-Liu-Luong/2ee0bdd629d05df63cb7a30338b59a9cbf4c51b7"><em>https://www.semanticscholar.org/paper/A-Survey-on-Applications-of-Game-Theory-in-Liu-Luong/2ee0bdd629d05df63cb7a30338b59a9cbf4c51b7</em></a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e4308b1a34b4" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/oyun-teorisi-blockchainin-temeli-e4308b1a34b4">Oyun Teorisi: Blockchain’in Temeli</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Babylon Özelinde Co-Staking ve Tokenomics]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/babylon-%C3%B6zeli%CC%87nde-co-staking-ve-tokenomics-bfe73f068bc6?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/bfe73f068bc6</guid>
            <category><![CDATA[babylon]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Zeykaynak]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 18 Nov 2025 17:51:19 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-11-18T17:53:32.397Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*NWV1GdRJ0xEbTCoCh6UEXA.jpeg" /></figure><h3><strong>Bitcoin Güvenliğini PoS Dünyasına Taşıyan Yeni Ekonomik Model</strong></h3><p>Kripto para ekosisteminin temelleri, 2008’de Satoshi Nakamoto’nun yayımladığı Bitcoin Whitepaper’ıyla atıldı. Bu belgenin dünya tarihine attığı imza, yalnızca yeni bir dijital para tasarlamak değildi; <em>güven</em> kavramının kökten yeniden tanımlanmasıydı. Satoshi, insanoğlunun binlerce yıldır finansal sistemlerde kabullendiği “otoriteye güven” modelini tersine çevirerek, <strong>“Less trust, more truth”</strong> ilkesi üzerine inşa edilen bir paradigma sundu. Artık doğruluk, merkezi bir otoritenin itibarıyla değil, dağıtık bir ağın matematiksel kesinliğiyle sağlanacaktı. Bitcoin, bu nedenle yalnızca bir para değil; <em>trust → truth</em> dönüşümünü başlatan bir teknolojik ve felsefi devrim haline geldi.</p><p>Ancak bu devrimsel yaklaşımın kaçınılmaz bir sonucu vardı: Bitcoin, bir ‘store of value’ ve güvenlik makinesi olarak mükemmel olsa da, ekonomik anlamda büyük ölçüde <strong>atıl</strong> kaldı. Programlanabilirliğin sınırlı olması, BTC’nin aktif olarak üretken bir varlık olarak kullanılmasını engelledi; PoS ekosistemlerinin sunduğu esneklik ve getiri mekanizmaları Bitcoin’in kapsamı dışında kaldı. Ortaya çıkan boşluk, sektörde yıllardır konuşulan fakat tam anlamıyla çözülemeyen bir soruyu gündeme taşıdı: “Bitcoin’in eşsiz güvenliği Web3’ün geri kalanına güvenli bir şekilde entegre edilebilir mi?”</p><h3><strong>Babylon: Bitcoin Felsefesini Atıl Değerden Aktif Güvenliğe Dönüştürmek</strong></h3><p>İşte Babylon Protocol tam bu paradoksun içinde doğuyor.</p><p>Babylon’un vizyonu, Bitcoin’in trilyon dolarlık ekonomik güvenliğini Web3’ün tamamına ihraç etmek, başka bir deyişle, Satoshi’nin “trustless” felsefesini, PoS zincirlerinin güvenlik katmanına dönüştürmek.</p><p>Babylon, Bitcoin varlıklarını köprüleme (bridging), sarma/wrapping veya emanet-temelli (custodial) bir yapı üzerinden aktarmamaktadır; bunun yerine, Bitcoin’in yerel güvenlik modeline bağlı kalarak zincirler arası etkileşimi doğrudan protokol seviyesinde sağlar.<br> Tam aksine, <strong>Bitcoin’in kendi felsefesine sadık kalarak</strong> — doğrudan Bitcoin L1 üzerinde, tamamen gözetimsiz şekilde — onun güvenlik gücünü PoS ekosistemine açıyor.</p><p>Böylece Bitcoin ilk kez:</p><ul><li>Hem kendi “truth-based” güvenliğini koruyor,</li><li>Hem PoS zincirlerinin ekonomik saldırılara karşı korunmasını sağlıyor,</li><li>Hem de sahiplerine riskli köprüler olmadan <strong>yerel bir getiri</strong> modeli sunuyor.</li></ul><p>Bu açıdan Babylon, Bitcoin’in temel ideallerini korurken ona yeni bir işlev kazandıran nadir girişimlerden biri olarak öne çıkıyor. Bitcoin’i yalnızca saklanan bir değer olmaktan çıkarıp, farklı zincirlerin güvenliğini besleyen aktif bir altyapıya dönüştürüyor. Kısacası, Bitcoin’in “dijital altın” rolünü tamamlayan ve onu aynı zamanda “dijital güvenlik katmanı” haline getiren yeni bir evrim aşamasına kapı aralıyor.</p><h3><strong>Babylon’un Temel Fikri: Bitcoin Güvenliği Kiralanabilir mi?</strong></h3><p>Yeni nesil PoS zincirleri, ne kadar yenilikçi olurlarsa olsunlar, kurulum aşamasında aynı sorunla yüzleşir: ekonomik güvenlik eksikliği. Henüz yeterli token değeri oluşmadığı için, kötü niyetli bir aktörün piyasadan %33–51 oranında token toplayarak ağı manipüle etme ihtimali, teoride bile olsa, gerçek bir tehdit oluşturur. Bu durum, pek çok zincirin büyümesini daha ilk günden sınırlandıran görünmez bir duvar gibidir. İşte Babylon’un devreye girdiği nokta tam da burasıdır.</p><p>Babylon, bu yapısal sorunu tersine çeviren radikal bir fikir ortaya koyuyor: Bitcoin sahiplerinin kendi BTC’lerini Bitcoin’in ana zinciri üzerinde kilitleyerek, bu kilidin ekonomik ağırlığını PoS zincirlerine güvenlik olarak “kiralayabilmeleri”. Bu süreçte BTC hiçbir şekilde yerinden oynamıyor; köprülenmiyor, sarılmıyor, merkezi bir kuruma emanet edilmiyor. Kullanıcı, Bitcoin’inin anahtarlarını kendi elinde tutmaya devam ediyor. Yalnızca, sahip olduğu BTC’nin oluşturduğu ekonomik güvenliğin, başka bir zincirin savunma hattını güçlendirmesine izin veriyor.</p><p>Bunu bir benzetmeyle düşünmek mümkün: Bir PoS zinciri yeni açılan bir şehirse, Babylon o şehre, yerinden hiç kıpırdamayan ama varlığıyla tüm çevreyi caydıran devasa bir güvenlik ordusunu “gölge destek” olarak sağlıyor. Askerler yer değiştirmiyor, şehre taşınmıyor; ancak varlıkları, saldırı maliyetini astronomik seviyelere çıkardığı için, kentin dokunulmazlığını artırıyor. Bitcoin sahipleri de bu güvenlik desteği karşılığında, kendi varlıklarını riske atmadan ilk kez yerel bir getiri elde etmiş oluyor.</p><p>Sonuçta ortaya, hem PoS zincirlerinin başlangıç dönemindeki kırılganlığını ortadan kaldıran hem de Bitcoin’i pasif bir değer olmaktan çıkarıp üretken bir sermayeye dönüştüren çift taraflı bir win — win modeli çıkıyor. Bu yaklaşım, Bitcoin’in teknik sınırlarını aşmadan, yalnızca ekonomik ağırlığını kullanarak PoS dünyasında yepyeni bir güvenlik katmanı oluşturuyor.</p><h3><strong>Co-Staking Mekanizmasının Ortaya Çıkışı: Yeni Ekonomik Güncelleme</strong></h3><p>Babylon’un ekonomik mimarisinde Co-Staking, protokolün başlangıç tasarımına sonradan eklenen ve verimliliği belirgin şekilde artıran önemli bir güncelleme olarak öne çıkıyor. Geleneksel modelde BTC ve BABY staking süreçleri birbirinden net biçimde ayrılmıştı; bu da güvenlik ile token ekonomisi arasındaki ilişkinin sınırlı kalmasına yol açıyordu. Co-Staking güncellemesi ile birlikte bu iki varlık ilk kez aynı ekonomik denklemde buluştu ve birbirini güçlendiren çift yönlü bir yapı oluşturdu.</p><p>Bu güncellemenin temel amacı, tekil staking modellerinin doğal limitlerini aşmaktı. Yalnızca BTC stake edildiğinde ağ yüksek ekonomik güvenlik kazanıyor, ancak protokole özgü koordinasyon mekanizmaları devreye giremiyordu. Yalnızca BABY stake edildiğinde ise ağın iç güvenliği artıyor, fakat ekonomik güvenlik seviyesinde kayda değer bir yükseliş sağlanamıyordu. Co-Staking tam olarak bu ikili ayrımı ortadan kaldırarak, Bitcoin’in ekonomik ağırlığı ile BABY’nin protokol içi rolünü ortak bir zemin üzerinde birleştirdi.</p><h3><strong>Ekonomik Kalibrasyon: 1 BTC → 20.000 BABY Oranı ve Güvenlik Sinerjisi</strong></h3><p>Co-Staking’e katılımın merkezinde yer alan <strong>1 BTC : 20.000 BABY</strong> oranı, protokolün güvenlik arz-talep dengesini düzenleyen teknik bir kalibrasyon noktası olarak işlev görüyor. Bu oran, Co-Staking havuzunu yalnızca “ödülün yüksek olduğu bir alan” olmaktan çıkarıp, protokolün büyümesiyle paralel ilerleyen matematiksel bir dengeye dönüştürüyor. Sisteme giren her yeni BTC, maksimum verimi elde edebilmek için belirli miktarda BABY gerektirdiği için, Babylon’un güvenlik kapasitesi ile BABY talebi doğrudan bağlantılı hale geliyor.</p><p>Bu mekanizma, Babylon’un ekonomik güvenliğini üç katmanda güçlendiriyor:<br> (1) Kilitli BTC, PoS zincirlerinin ekonomik saldırı maliyetini yükseltiyor.<br> (2) BABY stake edenler Genesis Chain’de protokol güvenliğini sağlamlaştırıyor.<br> (3) BTC + BABY birlikte stake edildiğinde Finality Provider katmanı daha güçlü, daha tutarlı ve zincirler arası uyumlu hâle geliyor.</p><p>Bu çok katmanlı yapı sayesinde Co-Staking, hem Bitcoin’e üretkenlik kazandıran hem de BABY’nin değerini spekülasyondan uzaklaştırıp protokolün gerçek güvenlik ihtiyacına bağlayan bir ekonomik motor görevi görüyor. Kısacası, Co-Staking sadece bir ödül mekanizması değil, Babylon’un uzun vadeli sürdürülebilirliğini destekleyen temel tokenomik yapı taşıdır.</p><h3><strong>Co-Staking Neden Bu Kadar Kritik?</strong></h3><p>Co-Staking’in önemini anlamak için hem Bitcoin’in tarihsel rolüne hem de PoS zincirlerinin ekonomik zayıflıklarına birlikte bakmak gerekiyor.</p><h4><strong>1)</strong> <strong>Bitcoin’e Üretkenlik Kazandırır</strong></h4><p>Her şeyden önce Bitcoin, on beş yıl boyunca devasa bir güvenlik bütçesi yaratmasına rağmen “olmayan” bir varlık olarak kaldı; yani 1 BTC tutmak, tıpkı kasada duran külçe altın bekletmek gibiydi. Co-Staking, bu tabloyu ilk kez değiştirerek Bitcoin’i gerçekten çalışabilen, güvenlik hizmeti karşılığında getiri üreten bir varlık hâline getiriyor. Bir yatırımcı artık BTC’sini cüzdanında kilitli bırakarak, PoS zincirlerinin finalitesine katkıda bulunup ölçülebilir ekonomik getiri elde edebiliyor</p><h4><strong>2)</strong> <strong>PoS Zincirlerine Anında Ekonomik Güç Katar</strong></h4><p>Babylon’un modeli genç PoS zincirlerinin güvenlik sorununu kökten yeniden tanımlıyor. Lansman aşamasındaki zincirler, düşük piyasa değerleri nedeniyle ekonomik saldırılara karşı kırılgan olur; kendi token değerleri yükselene kadar “güvensiz büyüme” dönemini atlatmak zorunda kalırlar.</p><p>Babylon entegrasyonu sayesinde bu zincirlerin güvenliği, kendi piyasa değerleriyle değil, Babylon üzerinde kilitlenen BTC miktarıyla ölçülür hâle gelir. Böylece 50 milyon dolarlık bir zincir bile 5 milyar dolarlık BTC güvenliğiyle çalışabilir ve ölçeklenme sırasında güvenliğinden ödün vermek zorunda kalmaz.</p><h4><strong>3)</strong> <strong>BABY Token İçin Doğal Bir Talep Eğrisi Üretir</strong></h4><p>Co-Staking, BABY token için doğal, matematiksel bir talep mekanizması oluşturur. Co-Staking’de en yüksek verime erişmek isteyen kullanıcılar, kilitledikleri her 1 BTC için 20.000 BABY stake etmek zorundadır. Bu, protokol büyüdükçe BABY talebinin doğrudan artması anlamına gelir. Örneğin Babylon’a bir anda 10.000 BTC daha giriş olduğunda, bu BTC’leri Co-Stake etmek isteyen kullanıcıların toplamda 200 milyon BABY’ye ihtiyaç duyması kaçınılmazdır. Böylece BABY’nin değeri spekülasyona değil, sistemin gerçek güvenlik talebine dayanır.</p><h4><strong>4)</strong> <strong>Over — Slashing Riskini Ortadan Kaldırır</strong></h4><p>Babylon’un BTC tarafında yalnızca %0.1’lik minimal bir slashing kullanması, özellikle DeFi altyapısı açısından büyük bir istikrar sağlar. Geleneksel PoS sistemlerinde yüksek slashing oranları, teminat olarak kullanılan LST (Liquid Staking Token)’lerin ani değer kaybına uğrayarak likidasyon zincirleri yaratmasına yol açabilir. Babylon’un düşük slashing yaklaşımı ise bu sistemik riski ortadan kaldırır; böylece BTC tabanlı LST’ler teminat olarak çok daha güvenli bir profil sunar.</p><h4><strong>5) Güvenliği Slashing’e Değil, Bitcoin PoW’a Yaslar</strong></h4><p>Babylon’un güvenliği Slashing’e değil, Bitcoin’in PoW değişmezliğine dayandırmasında yatar. Protokol, PoS zincirlerinden topladığı checkpoint’leri Bitcoin’e zaman damgalı (timestamp) olarak kaydederek uzun menzilli saldırıları yapısal olarak geçersiz kılar. Bu yaklaşım, PoS zincirlerinin tarihsel bütünlüğünü subjektif sosyal kurallara değil, Bitcoin’in objektif güvenliğine bağlar. Sonuç olarak zincirler hem daha hızlı unbonding süreleri elde eder hem de fork’lara karşı çok daha sağlam bir zemin kazanır.</p><p>Kısacası Co-Staking, Bitcoin’e üretkenlik kazandırıyor, PoS zincirlerinin güvenliğini radikal şekilde güçlendiriyor, Babylon ekonomisini sürdürülebilir kılan doğal bir talep döngüsü yaratıyor, DeFi teminat risklerini minimize ediyor ve tüm yapıyı Bitcoin’in değişmez PoW güvenliğine yaslayarak uzun menzilli saldırıları teknik olarak imkânsız hâle getiriyor. Bu nedenle Co-Staking yalnızca yeni bir özellik değil, Babylon ekonomisinin bütün omurgasını tanımlayan temel mekanizma olarak öne çıkıyor.</p><h3><strong>BABY Tokenomics: Protokolün Ekonomik Omurgası</strong></h3><p>Babylon’u anlamanın yolu, BABY token’ın tasarımını doğru okumaktan geçiyor. Çünkü BABY, yalnızca bir yönetişim token’ı değil; Babylon’un güvenlik modelini, likidite dengesini ve Co-Staking ekonomisini ayakta tutan temel yapı taşı. Bu mimari, token’ı piyasa odaklı spekülasyonun ötesine taşıyor ve onu doğrudan protokolün güvenlik hizmetine bağlı bir “ekonomik koordinatör” rolüne yerleştiriyor.</p><p>BABY’nin dört temel kullanım alanı var:</p><p>· Babylon Genesis Chain üzerindeki güvenliği sağlamak (BABY staking),</p><p>· yönetişim süreçlerinde oy hakkı vermek,</p><p>· ağ ücretlerini karşılamak</p><p>· Co-Staking modelinin kapısını açmak.</p><p>Bu son işlev basit bir detay değil; çünkü Co-Staking’e katılım, kilitli her 1 BTC için 20.000 BABY gerektiriyor. Bu da BABY talebinin rastgele bir hype döngüsünden değil, protokolün toplam kilitli değerinden (TVL) türeyen matematiksel bir zorunluluktan beslendiği anlamına geliyor. Yani Babylon’a yeni BTC girdikçe, ekosistemin doğal olarak daha fazla BABY’ye ihtiyaç duyması kaçınılmaz hale geliyor.</p><p>Token arz yapısı da Babylon’un uzun vadeli vizyonuna göre dikkatlice tasarlanmış durumda. Toplam 10 milyar BABY arzı, yatırımcılara, ekibe, ekosistem fonlarına ve topluluk teşviklerine dengeli şekilde dağıtılıyor. Fakat buradaki asıl incelik, vesting modelinde yatıyor: Yatırımcı ve ekip token’ları ilk yıl boyunca <strong>stake edilemiyor</strong>. Bu tercih, Web3 projelerinde sıkça gördüğümüz “erken dönemde yüksek ödül → ardından sert satış baskısı” döngüsünün önüne geçmek için bilinçli olarak yapılmış bir kırılma. Bu sayede Babylon’un ilk yılında üretilen ödüllerin büyük kısmı topluluğa akıyor; yani ekosistemin temel enerjisi dışarıdan gelen kısa vadeli sermayeden değil, içeride katkı sağlayan gerçek kullanıcıların katılımından besleniyor. Kısacası protokolün ilk katmanı, “community — first” ilkesiyle şekilleniyor.</p><p>2025’te gelen ekonomik güncelleme ise BABY tokenomics’in olgunlaşma sürecindeki en net eşiklerden biri. Enflasyon oranının %8’den %5.5’e düşürülmesi, hem token’ın uzun vadeli değerini korumayı hem de protokolün büyüme eğrisiyle daha uyumlu bir arz modeli oluşturmayı hedefliyor. Bunun yanında ödül dağılımının Co-Staking merkezli şekilde yeniden ayarlanması, Babylon ekonomisinin artık keşif aşamasından çıkıp “verimlilik ve sürdürülebilirlik” dönemine geçtiğini gösteriyor. Daha düşük enflasyon token’ın seyrelmesini yavaşlatırken, Co-Staking’e verilen ağırlık ödülleri gerçek güvenlik katkısına bağlamış oluyor. Böylece sistem, “kim daha çok stake ettiyse o kazansın” gibi yüzeysel bir mantıkla değil, “kim daha fazla güvenlik üretiyorsa o ödüllendirilsin” prensibiyle çalışıyor.</p><p>Sonuç olarak BABY token, Babylon ekosisteminde bir yönetişim unsuru olmanın ötesine geçerek, ekonomik akışları düzenleyen, Co-Staking mekanizmasını mümkün kılan ve protokolün uzun vadeli güvenlik mimarisine yön veren bir ana parça hâline geliyor. Bu yapı, token’ı rastlantısal hype dalgalarından korurken; Babylon’un büyümesinin, BTC TVL’sinin ve ekosistem güvenliğinin ayrılmaz bir bileşeni yapıyor.</p><h3><strong>Co-Staking Modeli Neden Fark Yaratıyor?</strong></h3><p>Co-Staking’in etkisini anlamak, hem Bitcoin’in geçmiş on yıldaki rolüne hem de PoS zincirlerinin yaşadığı güvenlik açmazına birlikte bakmayı gerektiriyor. Aslında cevap basit: Babylon, Bitcoin’i finansın pasif köşesinde bekleyen bir değer saklama aracından çıkarıp, PoS dünyasının aktif güvenlik sağlayıcısına dönüştürüyor. Fakat daha derine indiğimizde, bu dönüşüm üç temel eksen üzerinde şekilleniyor.</p><p><strong>(1)</strong> Birincisi, Bitcoin’in kendisi artık yalnızca “tutulan” bir varlık değil. Co-Staking, BTC’yi güvenlik arz eden bir sermayeye dönüştürüyor. Örneğin yıllardır soğuk cüzdanında 1 BTC tutan bir kullanıcı düşünelim; bu Bitcoin hiçbir şey üretmez, sadece bekler. Babylon modeli ile bu kullanıcı, BTC’sini yerinden kıpırdatmadan PoS zincirlerinin finalitesine katkı sağlayabilir ve karşılığında protokol bazlı, şeffaf bir getiri elde edebilir. Yani Bitcoin ilk kez, değer saklama rolünün ötesine geçip üretken bir varlığa dönüşüyor.</p><p><strong>(2)</strong> İkincisi, PoS zincirlerinin yapısal güvenlik açığını kapatıyor. Yeni doğan bir zincirin piyasa değeri düşüktür ve bu nedenle ekonomik saldırılara açık olur; bir aktörün %33’lük stake gücünü satın alması çoğu zaman düşündüğünüzden daha ucuzdur. Babylon entegrasyonu ise bu tabloyu baştan düzenler. Bir zincirin güvenlik maliyeti artık kendi token fiyatına değil, Babylon’da kilitlenen Bitcoin miktarına dayanır. Bu, daha ilk günden kurumsal düzeyde ekonomik koruma sağlar. Basit bir örnek: 40–50 milyon dolar piyasa değerine sahip yeni bir L1, Babylon üzerinden birkaç milyar dolarlık BTC güvenliğini “kiralayabilir”. Olası saldırı maliyeti yüzlerce kat artar; zincir daha ölçeklenmeden güvenliğini kazanmış olur.</p><p><strong>(3)</strong> Üçüncüsü, BABY token’ın rolü radikal şekilde yeniden tanımlanıyor. Artık BABY sadece yönetişim için kullanılan bir yardımcı token değil; ekosistemin güvenlik arz-talep dengesini koruyan bir koordinasyon aracı. Co-Staking havuzuna erişimin 20.000 BABY / 1 BTC oranına bağlanması, token’ın değerini spekülatif döngülerden koparıp doğrudan protokolün TVL dinamiklerine bağlayan güçlü bir mekanizma yaratıyor. Yani Babylon’a daha fazla BTC geldikçe, bu BTC’yi en verimli şekilde değerlendirmek isteyen kullanıcıların BABY talebi de kaçınılmaz olarak artıyor. Token böylece piyasanın iniş çıkışlarıyla değil, protokolün gerçek kullanım hacmiyle değer kazanıyor.</p><p>Sonuçta Co-Staking modeli, üç katmanlı bir etki yaratıyor: Bitcoin’i üretken kılıyor, PoS zincirlerinin güvenlik açmazını çözüyor ve ekosistemin ekonomik kalbini BABY üzerinden düzenleyen sürdürülebilir bir mekanizma kuruyor. Bu nedenle Babylon, yalnızca teknik bir yenilik değil; Bitcoin’in finansal rolünü genişleten, PoS ekosisteminin güvenlik paradigmasını değiştiren ve token ekonomisini yeni bir seviyeye taşıyan bir kırılım noktası olarak öne çıkıyor.</p><h3><strong>Sonuç: Babylon Co-Staking Modeli Neyi Değiştiriyor?</strong></h3><p>Babylon’un ortaya koyduğu vizyon ilk bakışta sade görünebilir; ancak etkisi Web3’ün güvenlik mimarisini kökten değiştirecek kadar güçlü. Protokolün yapmak istediği şey, Bitcoin’i yıllardır taşıdığı “dijital altın” kimliğinin ötesine geçirerek, farklı PoS zincirlerinin üzerine inşa olabileceği aktif bir güvenlik altyapısına dönüştürmek. Co-Staking modeli ve bunun etrafında şekillenen BABY token ekonomisi ise bu vizyonun hayata geçmesini sağlayan temel ekonomi katmanını oluşturuyor.</p><p>Bu yeni yapı, ekosistemin farklı oyuncularını aynı çerçevede buluşturuyor. Bir Bitcoin sahibini düşünün: Soğuk cüzdanında yıllardır tuttuğu BTC, eskiden sadece saklanıp bekleyen bir değerdi. Babylon sayesinde aynı BTC artık yerinden kıpırdamadan güvenlik hizmeti sunabiliyor ve karşılığında şeffaf, protokol seviyesinde getiriler sağlayabiliyor. Bu, Bitcoin’in 15 yıllık tarihinde gerçek anlamda üretken hâle geldiği ilk model.</p><p>Diğer tarafta PoS zincirleri var. Genç bir L1 veya app-chain, genellikle ilk günlerinde ekonomik saldırılara karşı kırılgan olur; çünkü token değerleri düşüktür. Babylon entegrasyonu bu tabloyu tamamen tersine çeviriyor. Artık bu zincirler kendi zayıf güvenlikleriyle baş başa değil; Babylon üzerinde kilitli duran yüz milyonlarca, hatta milyarlarca dolarlık BTC güvenliğinden faydalanabiliyor. Bu da erken aşama zincirlerin “ölçeklenmeden önce ayakta kalma” sorununa radikal bir çözüm sunuyor.</p><p>BABY token ise bu mimarinin sessiz ama kritik koordinasyon noktası. Co-Staking’e erişimin 20.000 BABY / 1 BTC oranına bağlanması, token’ın değerini hype dalgalarına değil, doğrudan protokolün gerçek kullanım hacmine — yani BTC TVL’sine — bağlayan güçlü bir mekanizma yaratıyor. Babylon büyüdükçe BABY’ye duyulan ihtiyaç artıyor; bu da token ekonomisini sürdürülebilir kılıyor. Diğer bir deyişle BABY, ekosistemdeki güvenlik arz-talep dengesini düzenleyen bir tür ekonomik köprü görevi görüyor.</p><p>Tüm bunlar birleştiğinde ortaya yalnızca bir güvenlik protokolü değil, Bitcoin’in Web3 ekonomisinde aktif bir rol oynadığı yeni bir dönem çıkıyor. Babylon, Bitcoin’i pasif bir değer olmaktan çıkarıp; PoS zincirlerinin güvenliğini besleyen, DeFi’de teminat olarak kullanılabilen ve yeni nesil BTCFi uygulamalarını mümkün kılan merkezi bir altyapı hâline getiriyor.</p><p>Bu açıdan bakıldığında Babylon, sadece teknik bir yenilik değil; Bitcoin’in gelecekte nasıl konumlanacağına dair büyük bir paradigma değişiminin habercisi. Web3’ün giderek daha parçalı ve çok zincirli hâle geldiği bu dönemde, Bitcoin’in güvenliğini tüm ağı besleyen ortak bir kaynak hâline getirmek hem ekonomik olarak hem de felsefi açıdan yeni bir sayfa açabilir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=bfe73f068bc6" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/babylon-%C3%B6zeli%CC%87nde-co-staking-ve-tokenomics-bfe73f068bc6">Babylon Özelinde Co-Staking ve Tokenomics</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[EIP-7702 ile Akıllı Hesaplara Geçiş: Ethereum’da Yeni Dönem]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/eip-7702-ile-ak%C4%B1ll%C4%B1-hesaplara-ge%C3%A7i%C5%9F-ethereumda-yeni-d%C3%B6nem-d7da878b3506?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d7da878b3506</guid>
            <category><![CDATA[blockchain-wallet]]></category>
            <category><![CDATA[web3-development]]></category>
            <category><![CDATA[ethereum]]></category>
            <category><![CDATA[ethereum-blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Zeykaynak]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 25 Jul 2025 11:56:19 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-07-25T11:56:19.025Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Selamlar,</p><p>ODTÜ Blockchain olarak katıldığımız ETHCC konferansında Martin Derka tarafından sunulan Ethereum’a gelen son yeniliklerden biri olan EIP-7702 sunumundan aldığımız notlarla oluşturduğumuz yazıyı ilginize sunuyoruz.</p><p><strong>“Her Ethereum güncellemesi, kullanıcıların yeni ihtiyaçlarına cevap vermek için ortaya çıkar. Bu yazıda, ETHCC’de duyurulan EIP-7702’nin neden gündeme geldiğini, ne sunduğunu ve Ethereum kullanıcı deneyiminde neyi dönüştürdüğünü ele alıyoruz.”</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*GvvCvWY_L_lgnjDRpa_Evw.jpeg" /></figure><p><strong>EOA’dan Daha Fazlasına İhtiyaç Var: Neden mi?</strong></p><p>Ethereum’un başlangıcından bu yana kullanıcıların ağ ile etkileşime geçmesini sağlayan temel yapı EOA (Externally Owned Account) olmuştur. Bu hesaplar, gelişen kullanıcı ve uygulama ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalmaktadır. Bugünün kullanıcı beklentileri, basit EOA yapısının ötesine geçti. Koşullu işlemler, güvenlik politikaları, meta-transactions ve işlem zincirleme (batching) gibi ihtiyaçlar mevcut hesap modelinde doğal olarak desteklenmiyor.</p><p>Bu da EOA’ları artık yetersiz kılıyor — hem geliştiriciler hem kullanıcılar için.</p><p>Ancak bugünün DApp ekosistemi, artık daha esnek, koşullu ve güvenli işlem davranışları talep etmekte. Ve ne yazık ki EOA’ların mevcut hali bu ihtiyaca cevap verememekte.</p><p>İşte tam da bu sebepten, EIP-7702, 2024 ortasında Vitalik ve diğer core geliştiriciler tarafından uzun vadeli, üstelik uyumu bozmayan bir çözüm olarak önerildi. Kısaca EIP-7702, hesapları uyumu bozmadan akıllandırmak şiarıyla yola koyuldu.</p><p>Peki, EIP-7702 nedir ve kullanıcılara neler vaat ediyor?</p><p><strong>EIP-7702 Nedir? Ne Sunuyor?</strong></p><p><strong>1. Geçici olarak programlanabilir EOA’lar</strong><br> EIP-7702, kullanıcıların işlemleri sırasında EOA’larının davranışlarını sınırlı bir süreliğine değiştirmelerine imkân tanır. Bu değişiklik sadece o işleme özgüdür ve işlem tamamlandığında eski haline döner. Kısaca, bir kullanıcı hesabı işlem sırasında akıllı kontrat gibi davranabilir ama aslında bir kontrat cüzdanı değildir.</p><p><strong>2. “initCode” Mekanizması</strong></p><ol><li>maddede bahsettiğimiz bu geçici dönüşüm, işlem içine gömülen initCode sayesinde gerçekleşir. Bu kod işlem sırasında yürütülür, geçerliliği işlemin sonucuna bağlıdır ve işlem bittiğinde kod ortadan kalkar. Yani hesap kalıcı olarak değişmez.</li></ol><p><strong>3. Akıllı kontrat yüklemeden akıllı işlem mantığı</strong><br> EIP-7702, kullanıcının bir kontrat cüzdanı kurmasına gerek kalmadan, o anki ihtiyaca göre davranışları özelleştirme imkânı sunar. Bu sayede daha az gas tüketimi, daha düşük teknik karmaşıklık ve daha hızlı kullanıcı deneyimi sağlanır.</p><p><strong>4. Mevcut altyapı ile uyumluluk</strong><br> EIP-7702’nin en güçlü yönlerinden biri, mevcut EOA altyapısıyla tamamen uyumlu olmasıdır. Bu sayede mevcut cüzdan adreslerini değiştirmeye gerek kalmaz, zincirle olan etkileşim tanıdık yöntemlerle devam eder. Bu da hem geliştiriciler hem de kullanıcılar için minimum geçiş maliyetiyle maksimum işlevsellik sağlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*O-0tL3TnUD349l1l_c__oQ.jpeg" /></figure><p><strong>EIP-4337 vs EIP-7702: Aynı Hedefe Giden İki Yol</strong></p><p>Ethereum dünyasında uzun süredir konuşulan önemli bir konu da “hesap soyutlama” — yani hesapların daha akıllı, daha kontrollü hale gelmesidir. Bu alanda daha önce önerilmiş büyük bir güncelleme vardı: <strong>EIP-4337</strong>. Bu öneri, kullanıcı hesaplarını tamamen akıllı kontrat cüzdanlara çevirmeyi hedefliyor. Ama bunu yaparken bazı yeni bileşenlere ihtiyaç duyuyor: örneğin işlemleri paketleyen <em>bundler</em>’lar ve işlem ücretini üstlenen <em>paymaster</em>’lar gibi zincir dışı sistemler.</p><p>Yani EIP-4337 oldukça güçlü bir yapı sunuyor ama beraberinde yeni bir sistem kurmayı ve daha fazla entegrasyon maliyetini getiriyor.</p><p>Tam bu noktada EIP-7702 bir “hafif alternatif” olarak öne çıkıyor. Bizim yukarıda detaylıca anlattığımız gibi, EIP-7702 mevcut EOA yapısını bozmadan, sadece işlem süresince geçici bir programlanabilirlik sağlıyor. Yeni bir hesap türü tanıtmıyor, yeni altyapılar kurmayı gerektirmiyor. Her şey zincir içinde, bildiğimiz adreslerle oluyor.</p><p><strong>Peki bu ne anlama geliyor?</strong></p><ul><li>EIP-4337, uzun vadede daha kapsamlı özellikler (sosyal kurtarma, çoklu yetki, vb.) sunabilir ama kurulumu ve kullanımı daha karmaşıktır.</li><li>EIP-7702 ise “Ben sadece işlem bazlı birkaç ekstra özellik istiyorum ama mevcut adresimi de değiştirmek istemiyorum” diyenler için çok daha pratik bir çözümdür.</li></ul><p>Bu iki güncelleme aslında birbirinin rakibi değil. Aksine, birlikte çalışabilecek şekilde tasarlanmışlar. Daha karmaşık cüzdan ihtiyaçları için EIP-4337 tercih edilebilirken, daha hafif ve kolay entegre edilebilir bir çözüm arayanlar için EIP-7702 gayet yeterli olabilir.</p><p>Geliştiriciler açısından bakarsak, bu iki öneri farklı kullanım senaryolarına hitap ediyor. Dileyen kapsamlı bir yapı kurabilir, dileyen mevcut cüzdan mantığıyla ama biraz daha “akıllı” davranan işlemler gerçekleştirebilir.</p><p>EIP-7702 aynı zamanda L2 ve Rollup geliştiricileri için de fırsatlar sunmakta. Bunlardan en önemlileri: gas’sız onboarding, daha esnek ve programlanabilir kullanıcı işlemleri, rollup’a özel işlem kuralları — üstelik kullanıcı deneyimi ile geliştirici deneyimini birleştirerek.</p><p><strong>Geliştiriciler ve Cüzdan Sağlayıcıları İçin Yol Haritası</strong></p><p>Martin Derka, bu yeni gelişmenin güncel dünyada yaygınlaşması için üç ana konu önerdi:</p><ol><li>Başlangıçta da bahsettiğimiz “initCode” ile bağlantılı uygulamalar çıkarılması. Yani Metamask gibi cüzdanlar artık içinde initCode alanı barındıran EIP-7702 uyumlu işlemleri tanıyıp gösterebilmeli.</li><li>DApp geliştiricilerinin nasıl bir UI/UX tasarlaması gerektiği. Yani kullanıcıya “Bu işlemin şu koşulda geçerli olması için onay ver” gibi arayüz seçenekleri sunulması gerekiyor.</li><li>Geçiş süreci. Mevcut altyapı bozulmadan çalıştığı için entegrasyon kolay olabilir, ama yine de küçük güncellemeler gerektirir. Bu bölümde o pratik yol haritası vurgulanır.</li></ol><p><strong>Sonuç</strong></p><p>EIP-7702, Ethereum’da ciddi bir paradigma değişikliğini beraberinde getiriyor. Artık hesaplar sadece imza atmakla kalmıyor, aynı zamanda belirli koşullara göre hareket edebiliyor. Bu durum, blockchain’in temel felsefesi olan “less trust, more truth” ilkesiyle uyumlu biçimde, bireyleri sadece güvenmeye değil, kuralları doğrudan tanımlamaya teşvik ediyor. Böylece, kullanıcı cüzdanı da pasif bir araç olmaktan çıkıp, işlem davranışlarını belirleyen aktif bir karar mekanizmasına dönüşüyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d7da878b3506" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/eip-7702-ile-ak%C4%B1ll%C4%B1-hesaplara-ge%C3%A7i%C5%9F-ethereumda-yeni-d%C3%B6nem-d7da878b3506">EIP-7702 ile Akıllı Hesaplara Geçiş: Ethereum’da Yeni Dönem</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Merkeziyetsizliğin Gerçek Amacı: Kullanıcıları Gerçekten Özgür Kılmak (Vitalik Buterin’in…]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/merkeziyetsizli%C4%9Fin-ger%C3%A7ek-amac%C4%B1-kullan%C4%B1c%C4%B1lar%C4%B1-ger%C3%A7ekten-%C3%B6zg%C3%BCr-k%C4%B1lmak-vitalik-buterinin-6bf554406deb?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6bf554406deb</guid>
            <category><![CDATA[vitalik-buterin]]></category>
            <category><![CDATA[ethereum]]></category>
            <category><![CDATA[decentralization]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yahya]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 18 Jul 2025 20:50:33 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-07-18T20:50:33.301Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Merkeziyetsizliğin Gerçek Amacı: Kullanıcıları Gerçekten Özgür Kılmak (Vitalik Buterin’in Perspektifinden)</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*YZC7d9N8HqN_LLrtWTQJQg.png" /></figure><p>Birkaç hafta önce, Fransa’nın Cannes şehrinde 8’incisi düzenlenen ETHCC etkinliğine ODTÜ Blockchain topluluğuyla birlikte katılma fırsatım oldu. Etkinliğin üçüncü gününde Ethereum’un kurucusu Vitalik Buterin’in her yıl gerçekleştirdiği geleneksel konuşmasına katıldım. Bu konferansta edindiğim değerli bilgileri ve ilham veren fikirleri burada sizlerle paylaşmak istedim. Keyifli okumalar!</p><p>1990’ların başında internet, John Perry Barlow’un ünlü <strong>“Siber Uzay Bağımsızlık Bildirisi”</strong> ile özgürlük ve eşitlik sembolü olmuştu. Ortak umut, geleneksel güçlerin ötesinde, herkesin katılabileceği küresel bir sosyal alan yaratmaktı. Ancak bugün, o hayallerin çok uzağında bir dünyayla karşı karşıyayız.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*-30Z-qp48TZLTo-6dQ8wmA.png" /></figure><p><strong>İnternet Coşkusu ve Teknolojik İyimserlik</strong></p><p>Başlangıçta çoğumuz teknolojinin otomatik olarak iyi sonuçlar doğuracağına inanıyorduk. Teknolojik iyimserlik, sorumlulukların önüne geçti. Ancak bu iyimserlik; merkeziyetsizlik, kurumsal hakimiyet ve gizlilik sorunlarını çözmedi. Web, başlangıçta herkesin özgür olduğu bir alanken; Facebook, Twitter gibi dev platformların “kapalı bahçelerine” dönüştü ve kullanıcılar artık kontrol edilen ürünler haline geldi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*0em5yRkrwRGKWvnG5h8xfg.jpeg" /></figure><p><strong>Merkeziyetsizlik Algısında Değişim</strong></p><p>Bugün blockchain ve merkeziyetsiz uygulamalar (dApp’ler) yaygınlaşıyor. Peki, gerçekten merkeziyetsiz miyiz, yoksa sadece yeni kapalı bahçeler mi yaratıyoruz?</p><p>Vitalik Buterin, teknolojiyi süslemekten çok kullanıcılara somut fayda sağlamaya odaklanmamız gerektiğini önemle altını çiziyor. Ona göre Merkeziyetsizlik, sadece blockchain veya sıfır bilgi ispatı kullanmak değil; kullanıcılara özgürlük ve güvenlik sunmaktır.</p><p><strong>Layer 2 Çözümleri, DEX’ler ve dApp Arayüzleri</strong></p><p>Ethereum ekosistemindeki Layer 2 çözümleri ve merkeziyetsiz borsalar (DEX’ler) bu durumu çok iyi gösteriyor. Görünüşte merkeziyetsizlik ve şeffaflık vaat ediyorlar, ancak Vitalik’in işaret ettiği gibi, birçok L2 ve dApp arayüzü merkezi kontrol noktalarına sahip. Örneğin, anlık yükseltme düğmeleri veya kolayca hacklenebilen sunucu tabanlı ön yüzler, güçlü akıllı sözleşmelerin faydasını sıfıra indirgiyor.</p><p><strong>Yönetim Saldırıları ve ZK Kimlik Sistemleri</strong></p><p>DAO’lar (Merkeziyetsiz Otonom Organizasyonlar) teoride demokratik olsa da, zenginlik yoğunluğu kararları merkezileştirebiliyor. Ayrıca, sıfır bilgi (ZK) kimlik sistemleri teknik olarak güçlü olsa da, kimlik yönetimindeki pratik zafiyetler gizliliği zedeleyebiliyor.</p><p><strong>Gizlilik ve Kapsamlı Güvenlik</strong></p><p>Gizlilik sadece karmaşık kriptografi veya Zcash, Tornado Cash gibi protokoller kullanmak değil; zincirde işlem yaparken, merkezi RPC sağlayıcıları ve IP seviyesindeki sızıntıları da engellemeyi gerektiriyor. Gizlilik, sonradan eklenen bir özellik değil, temel bir tasarım prensibi olmalı.</p><p><strong>Somut Testler ve Pratik Çözümler</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*7-XW4IhhtZgogznQt2vcVg.jpeg" /></figure><p>Vitalik, gerçek merkeziyetsizliği anlamak için bazı testler öneriyor:</p><ul><li><strong>Walk-Away Testi</strong>: Şirket ve onun serverlerı ortadan kalkarsa, kullanıcı varlıklarını koruyabiliyor mu?</li><li><strong>İçeriden Saldırı Testi</strong>: Proje içeriden kötü niyetli hareketlere karşı ne kadar dayanıklı?</li><li><strong>Güvenilen Kod Tabanı</strong>: Kaç satır koda güvenmek gerekiyor? (Genellikle az ve sade kod, fazla ve karmaşık kodtan daha güvenilirdir)</li><li><strong>Oyunun Özelliklerini Analiz Etmek</strong>: Protokol adil ve açık katılımı destekliyor mu, yoksa istemeden merkezileşme ve piyasa yoğunlaşmasına mı yol açıyor?</li></ul><p>Bu testler, kullanıcıların özgürlüğünü ve varlıklarını gerçekten koruyan sistemler inşa ettiğimizden emin olmamıza yardımcı olur.</p><p><strong>Android’den Dersler</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zu5-R0YLi2XhSaE1_IXAtw.jpeg" /></figure><p>Android’in hikayesi, gerçek özgürlük sağlamanın zorluklarını gözler önüne seriyor. Google Play dışı APK kurulumu gibi özgürlükler sunarken, aynı zamanda birçok telefonda gereksiz uygulamalar ve güvenlik açıklarıyla karşılaşıyoruz. Bu durum, merkeziyetsizliği tasarlarken ne kadar dikkatli olmamız gerektiğini gösteriyor.</p><p><strong>Merkeziyetsizlik Bir Ahlaki Sorumluluktur</strong></p><p>Sonuçta Vitalik, merkeziyetsizliğin sadece merkeziyetsiz olmak için merkeziyetsiz olmak değil, gerçekten kullanıcıları güçlendirmek için yapılması gerektiğini vurguluyor. Ethereum ve blockchain teknolojisi, kullanıcı özgürlüğü, gizlilik ve güvenliğine odaklanmalı, sadece teknoloji geliştirmekle yetinmemeli.</p><p>Uzun vadeli ve gerçek bir etki yaratmak için, kendimizi hesap verebilir kılmalı; gelecek neslin de “gerçekten merkeziyetsiz” olduğunu hissedeceği sistemler inşa etmeliyiz.</p><p>Böylece internetin ilk hayalini; açık, eşitlikçi ve güçlendirici bir alan olarak gerçeğe dönüştürmüş oluruz.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6bf554406deb" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/merkeziyetsizli%C4%9Fin-ger%C3%A7ek-amac%C4%B1-kullan%C4%B1c%C4%B1lar%C4%B1-ger%C3%A7ekten-%C3%B6zg%C3%BCr-k%C4%B1lmak-vitalik-buterinin-6bf554406deb">Merkeziyetsizliğin Gerçek Amacı: Kullanıcıları Gerçekten Özgür Kılmak (Vitalik Buterin’in…</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Dijital Oyunlarda Yeni Bir Çağ: Web3'ün Başarısızlıkları ve Fırsatları]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/gaming-and-playing-on-blockchain-oyun-sekt%C3%B6r%C3%BCnde-web3%C3%BCn-%C3%A7%C4%B1kmazlar%C4%B1ndan-ger%C3%A7ek%C3%A7i-kapitalizme-8e3d8f1f6890?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8e3d8f1f6890</guid>
            <category><![CDATA[gaming]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[web3]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yahya]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 05 Jul 2025 22:08:47 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-07-05T22:08:47.097Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Geçtiğimiz günlerde ODTÜ Blockchain topluluğu ile Cannes’de düzenlenen ETHCC ye katılma fırsatı buldum. Etkinliğin son gününde, blockchain tabanlı oyunların mevcut durumu ve geleceği üzerine Tim Tello’nun gerçekleştirdiği “Gaming and Playing on Blockchain” başlıklı workshop, sektörün önemli zorlukları ve dönüşüm potansiyeli hakkında çok değerli bilgiler sundu. Bu yazımda da workshop’tan edindiğim önemli çıkarımları paylaşacağım.</p><p><strong>Oyun Sektörünün Çelişkili Hali: Trilyonluk Pazar ve Rekor İş Kayıpları</strong></p><p>Tim Tello’nun vurguladığı gibi, oyun endüstrisi yıllık 360 milyar dolarlık hacmiyle eğlence sektörünün zirvesinde yer alıyor. Hatta film ve müzik endüstrilerinin toplamından bile daha değerli ve iki katından fazla bir değere sahip. Ancak 2024 yılı, sektör için tam bir hayal kırıklığı oldu; yaklaşık 90.000 kişinin işini kaybetmesiyle, oyun tarihindeki en kötü yıllardan birini yaşadık.</p><p>Peki bu çelişkinin sebebi ne? Temel sorun “veri kaybı” ve bunun getirdiği reklam gelirlerindeki düşüş. Avrupa’daki GDPR (Genel Veri Koruma Tüzüğü) ve Amerika’daki benzeri gizlilik yasaları, bedava oynanabilen (free-to-play) oyunlardaki uygulama içi para kazanma modellerini ciddi şekilde sekteye uğrattı. Bu modeller, sektörün 360 milyar dolarlık gelirinin yaklaşık %65&#39;ini oluşturuyordu. Son 10 yıldır yıllık %13 büyüme gösteren sektör, geçen yıl ilk kez %2&#39;lik bir düşüş yaşadı.</p><p>Reklam değerlerinin düşmesi de bu durumu tetikledi. Tim Tello’ya göre, bir görüntüleme başına 60 centten 8 cente düşen reklam gelirleri, geliştiricilerin sadece 3–4 cent almasına neden oluyor. Bir oyuncuyu oyuna dahil etmenin maliyeti 32 dolar iken, bu sürdürülebilir bir model değil.</p><p><strong>Roblox Modeli: Geleceğin Anahtarı mı?</strong></p><p>Tim Tello, bu çıkmazdan kurtulmak için Roblox’u “gerçek ilk Web3 oyunu” olarak işaret ettiğini belirtti. Roblox, tek bir token’ın binlerce oyunu temsil ettiği istikrarlı bir model yarattı. Bu, “mikro kapitalizm” olarak tanımlanabilir; burada kullanıcı tarafından oluşturulan içerik (UGC) üreticileri, platformu ve motoru kullanarak kendi istediklerini yapabiliyorlar. Örneğin, 9 yaşındaki bir çocuğun yaptığı basit bir oyunun haftada 20 milyon dolar kazandığı örnekler var.</p><p>Roblox’un başarısının anahtarı, “Anne Testi”ni geçmesi oldu. Ebeveynler, çocuklarının ne oynadığını veya neden oynadığını bilmek zorunda kalmadan sadece bir Roblox hediye kartı vererek çocuklarını mutlu edebiliyorlar. Bu tek para birimi modeline geçtikten sonra Roblox, yedi yıl boyunca her yıl gelirini ikiye katladı ve şu anda tüm diğer büyük oyun şirketlerinin toplamından (EA, UBI vb.) daha değerli.</p><p>Bu model, spekülasyon yerine gerçek bir “ön ödemeli eğlence” satın alma imkanı sunuyor. İçerik üreticileri kendi mini dünyalarını yaratıyor, IP’lerini lisanslıyor ve insanlar bu yaratıcıları destekliyor. Bu, Grand Theft Auto 6 gibi oyunlarda da göreceğimiz “oyun içi kapitalizm”in bir örneği.</p><p><strong>Web3&#39;ün Hataları ve İleriye Yönelik Çözümler</strong></p><p>Tim Tello’ya göre, bugüne kadar Web3 oyunları büyük ölçüde başarısız oldu. Bunun başlıca nedenleri:</p><ul><li><strong>Kötü Kullanıcı Deneyimi (UX):</strong> “Otistik bir bilgisayar nerd’ünün bile cüzdan kurmakta zorlandığı” bir durumun olduğunu belirterek, karmaşık cüzdan kurulumları gibi temel işlemlerin bile sıradan bir kullanıcı için zorlayıcı olduğunu ifade etti.</li><li><strong>“Flywheel” Eksikliği:</strong> Spekülasyon odaklı token modelleri, sürekli alıcılar yerine sadece satıcılar yaratıyor. Oyunlara ve token’lara olan ilgi genellikle başlangıçta yüksek oluyor ve ardından hızla azalıyor; çoğu token satışının %80&#39;i başlangıçta gerçekleşip ardından düşüş yaşanıyor.</li><li><strong>NFT’lerin Yanlış Kullanımı:</strong> Play-to-earn modelinin ardından gelen NFT’ler, nadirlik üzerine kuruluydu ancak 3.9 milyar oyuncuyu dışarıda bıraktı. Giriş bariyeri çok yüksekti (ortalama 200–300 dolar) ve bu, Call of Duty gibi çok daha büyük bütçeli oyunlardan kat kat fazlaydı.</li><li><strong>VC Spekülasyonu:</strong> Risk sermayesi şirketleri (VC’ler) kısa vadeli spekülasyonlarla büyük kazançlar elde ederken, oyunların uzun vadeli sürdürülebilirliğini göz ardı ettiler. Oysa kaliteli bir oyunun geliştirilmesi 4 ila 8 yıl sürebilirken , Grand Theft Auto’nun 10 yıldır geliştirildiği belirtildi.</li></ul><p><strong>Geleceğe Yönelik Yol Haritası: Roblox Modelini Kopyalamak</strong></p><p>Geleceğin “Web2” veya “Web3” değil, sadece “oyunlar” olduğunu vurgulandı. Roblox modeli, bir blockchain oyunu olmasa da, ekonomik modeli ve yaratıcılara nakit çekme imkanı sunmasıyla Web3&#39;ün kopyalaması gereken bir başarı örneği olarak gösterilebilir.</p><p>Çözüm önerileri şunlar:</p><ul><li><strong>Vesayetçi Cüzdanlar (Custodial Wallets):</strong> Kullanıcı deneyimini basitleştirmek ve cüzdan karmaşasını ortadan kaldırmak için vesayetçi cüzdanlar kullanılmalı.</li><li><strong>İstikrarlı Token Modelleri:</strong> Oyunun ekonomisini bozmayacak, fiyat dalgalanmaları yaşamayan istikrarlı token modelleri hayata geçirilmeli. Tim Tello, kendi SEC “no action letter”ının Genius Act yasasının temelini oluşturduğunu ve bu sayede denetlenmiş stabil token modellerinin ABD yasalarına tamamen uygun olduğunu belirtti.</li><li><strong>Geniş Dağıtım:</strong> SEC’in “no-action letter”ı ve Genius Act gibi düzenlemeler sayesinde, Xbox, PlayStation, Steam, Epic, Apple, Google gibi büyük platformlar artık stable token modellerini kabul etmek zorunda. Epic’in Apple’a karşı kazandığı dava, uygulama mağazası ücretlerini de %30&#39;dan %3–5&#39;e düşürdü.</li><li><strong>Kapitalist “Flywheel” Oluşturma:</strong> Oyun içi ekonomilerde alıcı, satıcı ve izleyicileri içeren bir “flywheel” oluşturulmalı. Kullanıcılar, geliştiriciler için para birimidir; kullanıcı edinme maliyetlerini düşürmek için tokenları yüzlerce oyun arasında paylaşmak, kapitalist bir modelde para kazanmayı mümkün kılar.</li><li><strong>Zincirler Arası Birlikte Çalışabilirlik:</strong> Kullanıcıların hangi zincirde olduğunu umursamadan, birden fazla zincirin birlikte çalışabildiği bir yapı kurulmalı.</li></ul><p>Sonuç olarak, Tim Tello’nun “Gaming and Playing on Blockchain” workshop’unda da vurguladığı gibi, Web3 oyunlarının yeniden yükselişe geçmesi için spekülasyondan uzaklaşarak, kullanıcı merkezli, istikrarlı ve sürdürülebilir ekonomik modeller inşa etmesi gerekiyor. Roblox’un başarısı, bunun mümkün olduğunu gösteriyor. Oyun sektörü, Web3&#39;ün sunduğu potansiyeli doğru bir şekilde değerlendirerek, gerçek anlamda “oyunlar”a odaklandığında yeni bir altın çağ yaşayabilir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8e3d8f1f6890" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/gaming-and-playing-on-blockchain-oyun-sekt%C3%B6r%C3%BCnde-web3%C3%BCn-%C3%A7%C4%B1kmazlar%C4%B1ndan-ger%C3%A7ek%C3%A7i-kapitalizme-8e3d8f1f6890">Dijital Oyunlarda Yeni Bir Çağ: Web3&#39;ün Başarısızlıkları ve Fırsatları</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Rollup Nedir ?]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/rollup-nedir-neye-denir-d6889d6fab15?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d6889d6fab15</guid>
            <category><![CDATA[trilemma]]></category>
            <category><![CDATA[ethereum]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[scalability]]></category>
            <category><![CDATA[rollup]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Oğuz Bahadır]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 14 Sep 2023 11:06:15 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-09-14T11:06:15.326Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_1QQvfvh-aLb-01POH8dHw.png" /></figure><p>Rolluplar en kısa tanımla zincir dışı ölçekleme çözümleridir. Ölçekleme deyince kafanızda çay şekeri canlandıysa gelin bu kavramı inceleyelim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qXYs9H5Xujwr8zzD3IwCeA.jpeg" /><figcaption>Ölçeklenme hızı arttırır.</figcaption></figure><h3><strong>Kripto Dünyasının Milenyum Problemi Blok Zincir Trilemması</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_iUaIYQwQSM5VBqxi_7inQ.png" /><figcaption>Trilemma problemi</figcaption></figure><p>Trilemma, günümüzde blok zincirlerin hepsinin karşılaştığı bir sorundur. Bir finansal sistemi kullandığımızda yaptığımız işlemlerin hızlı olmasını, ucuz olmasını ve sistemin güvenlik açığı olmamasını bekleriz. Blok zincirlerde ise bu 3 özelliği aynı anda sağlamak zordur. Sebebi ise blok zincirlerin çıkış felsefesidir, merkeziyetsizlik! Ölçeklenme çözümü ile kastedilen şey ise merkeziyetsizlikten taviz vermeden hızlı, güvenli ve ucuz bir ağ inşa etmektir. Bir başka deyişle Trilemmayı çözmek!</p><p><em>Zincir dışı diğer ölçekleme çözümlerine diğer örnekler </em><strong><em>sidechains</em></strong><em>, </em><strong><em>state channels, validium</em></strong><em> ve </em><strong><em>plasma</em></strong><em> gösterilebilir fakat bunlar ve dahası </em><strong><em>zincir üstü</em></strong><em> ölçekleme çözümlerini başka yazılarda ele alacağız.</em></p><p>Rollupların detaylarına inmeden önce bu 3 ana maddeyi ve trilemmayı detaylı açıklayalım.</p><p><strong>Merkeziyetsizlik:</strong> Geleneksel finansal sistemler merkezidir. Herhangi bir banka verilerini tek bir yerde tutar. Biz müşteriler ise bu verilere erişemeyiz. Blok zincir sistemlerinde ise veriler “node” adı verilen veri bankalarında tutulur ve herkes tarafından erişilebilir. Dahası merkeziyetsiz sistemlerde kullanıcılar yönetimde söz sahibi olurlar.</p><p><strong>Güvenlik:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/634/1*iyXUrrWNnhvQ7_Y9ggyuzA.jpeg" /><figcaption>1969 yapımı İtalyan İşi filminden bir soygun sahnesi.</figcaption></figure><p>Herkes gece uyurken parasının güvende olduğunu bilerek uyumak ister. Milyarlarca dolarlık piyasa değerine ulaşan kripto ekosisteminde güvenlik önemli bir konudur. Tabi ki bir bankayı soymakla blok zincirlere saldırı düzenlemek arasında büyük farklar vardır. En bilinen saldırı türü %51 saldırısıdır. Herhangi bir kişi ağdaki işlem gücünün %51 ine erişim sağladığı anda ağın kontrolünü ele geçirebilir.</p><p><a href="https://medium.com/odt%C3%BC-blockchain-toplulu%C4%9Fu/blockchain-g%C3%BCvenli%C4%9Fi-51-sald%C4%B1r%C4%B1s%C4%B1-7dafb35a7019"><em>(Daha detaylı bilgi için bkz. Blok zincir güvenliği yazı serimiz.)</em></a></p><p><strong>Ölçeklenebilirlik: </strong>Ölçeklenme kelimesiyle kastedilen bir ağın en yoğun zamanlarında bile düşük işlem ücreti ve yüksek hıza sahip olmasıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*CX-L2HY8DXqfUDt-wabMqQ.jpeg" /></figure><p>3 ana özelliğin neden bir arada olamadığını anlatmak için bir örnek üzerinden gidelim. Bitcoin zinciri güvenli ve merkeziyetsiz kabul edilir buna karşılık TPS değeri 7’dir. VISA’nın TPS değerinin 24000 olduğunu hatırlayınca ne kadar az olduğunu görebiliriz.</p><p><em>TPS: Transaction per second- saniyedeki işlem hızı</em></p><p>Nakamoto’nun Bitcoin ile yaptığı çığır açan yenilik merkezi bir sistem olmadan double-spending sorununu çözmesiydi.</p><p><em>Double-spending: Aynı işlemin iki kere gerçekleşmesi</em></p><p>Merkezi sistem olmaması double-spending için kilit noktadır çünkü merkezi sistemlerde bu önemsiz bir sorundur. Bitcoin zincirinde madencilerin işlemleri doğrulamak için yeterli zamana sahip olmaları için işlem hızından bilinçli bir şekilde feragat edilir. Bir başka deyişle merkeziyetsizlik ve ölçeklenme ters orantılıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/604/1*bAKfnbL2I1llOnk9Ostmrg.png" /></figure><p>Merkeziyetsizlik seviyesi aynı olan iki POW ağ hayal ettiğimizde hangisinin daha güvenli olduğuna karar vermek için hashrate’e bakarız. Hashrate POW ağlarında madencilerin işlemci gücünü ölçmek için kullanılan bir terimdir. Daha yüksek hashrate hem daha güvenli hem daha ölçekli bir ağ anlamına gelir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/605/1*ebQvM9V994vMfz44gTOW9Q.png" /></figure><h3><strong>Blok Zincirlerin Merkezine Seyahat</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*V6pC9XjVmZqmmKUDYVDDow.jpeg" /><figcaption>Dünya ve katmanları</figcaption></figure><p>Blokzincirler gezegenlere benzer katmanlardan oluşur. Data availability, konsensus, settlement ve execution katmanları. Modüler blokzincirler bu katmanlardan birini veya birkaçını işlemek için tasarlanırken Monolithic blokzincirler 4 katmanın işlevini de kendisi üstlenir. Zincir dışı ölçekleme teknolojileri olan Smart Contract Rollupları execution katmanını, Sovereign Rolluplar ise hem settlement hem execution katmanını ana zincirin dışına taşıyarak trilemmayı çözmeyi hedefler. Layer2 denmesinin sebebi de budur, ana zincirin dışında ikinci bir katman olmaları.</p><p>Katmanların işlevlerine ve anlamlarına yakından bakalım.</p><p><strong>Data Availability:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/612/1*Rq5ZwF4Ehw37vwnCMiYfyg.jpeg" /><figcaption>Birbirleri ile etkileşim halinde olan node’lar.</figcaption></figure><p>Türkçeye veri kullanılabilirliği olarak çevirebileceğimiz bu kavram, blok üreticilerinin bir blok için tüm işlem verilerini yayınladığını ve bu verilerin diğer node’lar tarafından kullanılabilir olduğunu garantilemesidir.</p><p>Blok zincirde yayınlanan her blok 2 parçadan oluşur. Blok header ve blok body</p><p><strong>Blok Header:</strong> Blokla ilgili genel bilgiler diyebileceimiz metadatayı içerir (zaman damgası, blok hash ve blok sayısı vb.)</p><p><strong>Blok Body:</strong> Blok body ise blok tarafından işlenen gerçek işlemleri içerir.</p><p>Bunun yanında blok zincirlerde 2 farklı tipte de node bulunur.</p><p><strong>Full Node’lar:</strong> Blok zincirin bütün datasına sahip düğümlerdir (Blok header + blok body). Doğal olarak bu yüzlerce gb’lık disk alanı gerektirir. Örnek vermek gerekirse bu satırların yazıldığı anda ethereum zincir boyutu 997.70 GB’tır.</p><p><em>Trilemmayı farklı bir açıdan çözmeyi amaçlayan </em><strong><em>mina</em></strong><em> blok zincirinin boyutu ise sadece 22 kb’tır. Node’lar sadece “gerekli” bilgileri doğrulamak adına zk-SNARK’ları kullanır.</em></p><p>Ağdaki geçmiş bütün veriyi indirmek ve doğrulamak doğal olarak verimi düşürür dahası her isteyen kişinin node kurmasını zorlaştırır ki bu da merkeziyetsizliğe aykırıdır.</p><p><strong>Light Client’lar: </strong>Eğer full node çalıştırmak için yeterli kaynaklarınız yoksa bunun yerine light client çalıştırabilirsiniz. Light client’lar herhangi bir işlem verisi indirmez veya işlem doğrulaması yapmaz. Bunun yerine sadece blok header’ını indirirler ve bloğun sadece geçerli işlemleri içerdiğini varsayarlar.</p><p>Blok üreticileri yeni zincire yeni bloklar eklerken bütün işlem datalarının tümünü <strong>(blok body)</strong> yayınlamalıdırlar. Konsensusa katılan node’lar işlem verilerini indirebilmeli geçerliliğini doğrulamak için işlemleri yeniden yürütebilmelidir. İşlemleri doğrulayan node’lar olmadan zincirin güvenliği tehlikeye girer. Bu yüzden sadece light client’lar ile bir zincir yürütülemez. Veri kullanılabilirliğini tüm node’lara sağlamak beraberinde bazı sorunlar getirir. Çok sayıda node’a aynı anda bu veriyi indir, doğrula ve depola denildiğinde verim ciddi manada düşer. Şu anda Bitcoin’in 5–7 tps ethereum’un ise 15–20 tps değerine sahip olmasının sebebi budur. Bütün bu veriler ışığında anlaşıldığı üzere veri kullanılabilirliğini sağlamak trilemmayı çözme konusunda önemli bir yere sahiptir.</p><p><strong>Konsensus:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*P0OkHGt-3Gso_pudaUDM-g.jpeg" /><figcaption>Fikir birliği içinde çalışan karıncalar.</figcaption></figure><p>Herhangi bir merkezi sistemde veriler tek bir yerde tutulur ve merkezi otorite kimdeyse veriler üzerinde istenilen değişikliği yapabilir. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi blok zincirlerde merkeziyetsizliği sağlamak için veriler mümkün olduğunca çok node üzerinde tutulur verilerde herhangi bir değişiklik yapılmak istendiğinde node’lar birbiri ile anlaşmak zorundadırlar ve bu anlaşma bazı kurallara tabidir.</p><p><a href="https://medium.com/odt%C3%BC-blockchain-toplulu%C4%9Fu/konsens%C3%BCs-protokolleri-d363ae4357d4"><em>(Daha detaylı bilgi için bkz. Konsensus protokolleri yazımız.)</em></a></p><p><strong>Settlement: </strong>Uzlaşma katmanı olarak Türkçeleştirebileceğimiz bu katman blok zincir ekosistemlerinin güvenliğinin dayanak noktasını oluşturur<strong>.</strong></p><p><strong>Execution: </strong>Türkçeye uygulama katmanı olarak çevirebileceğimiz bu katmanda akıllı sözleşmelerin yürütülmesi ve işlemlerin onaylanması gerçekleşir.</p><p>Katmanların işlevlerini anladığımıza göre şimdi de rollup çeşitlerine bakalım.</p><p><strong><em>Rollup</em></strong><em>, Türkçede dürmek demektir.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/504/1*PgpSOHa5yMgWK92MR3uOfQ.jpeg" /><figcaption>Sağlığınız için daha az yuvarlanın!</figcaption></figure><p><em>Rollupları sınıflandırmanın çeşitli yolları var ve literatürde pek çok farklı sınıflandırma mevcut yazının gidişatı ve anlaşılabilirlik kaygısıyla </em><strong><em>“zincir dışı” </em></strong><em>rollupları şu an 2’ ye ayıracağım. </em><strong><em>Smart Contract Rolluplar </em></strong><em>ve </em><strong><em>Sovereign Rolluplar. </em></strong><em>Bu yazının devamında ise smart contract rolluplara odaklanacağız.</em></p><h3><strong>Smart Contract Rolluplar</strong></h3><p>Smart Contract Rollup denmesinin sebebi bu rollupların mimarisinden kaynaklanır. Rollup, Ethereum ana ağında çalışan bir akıllı kontrat tarafından yönetilirken zincir dışındaki bir sanal makinede uygulamalar çalışır ve zincir güncellenir.</p><p><strong><em>Smart Contract:</em></strong><em> Akıllı kontratlar ethereum ana ağına kaydedilmiş yazılımlardır. Ethereum ağı aynı zamanda bir çeşit bilgisayar olduğu için üzerinde program geliştirilebilir.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/850/1*zgQKL_O8YA2-GyfEufYWWA.jpeg" /><figcaption>Isaac Asimov’un yazdığı Ben, Robot kitabının ilk baskısı. Bazı kitaplar da akıllı kontrat olarak kabul edilebilir mi?</figcaption></figure><p>Smart Contract Rolluplar da yine kendi içinde iki ana gruba ayrılır. Optimistic Rolluplar ve zkRolluplar. Her iki rollup çeşidinde de işlemler ana ethereum ağının dışında gerçekleştirilir. Bunun anlamı aynı zamanda yukarıda bahsettiğimiz <strong>execution</strong> katmanını ana zincirden ayırmak anlamına gelir. Her iki rollup çeşidinde de transaction verisi “calldata” veya Türkçeleştirilmiş haliyle “çağrı verisi” olarak ana zincire gönderilir.</p><p><em>Transaction: Blok zincirlerde gerçekleşen her işlemin kaydı.</em></p><h3><strong>Optimistic Rolluplar</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*hap292HsfZ8dAbwJMxpQwQ.jpeg" /></figure><p>Optimistic rolluplara “iyimser” denir çünkü optimistic rolluplar zincir dışında gerçekleşen yığınlar halindeki işlemlerin “geçerli” kanıtlarını (zkRolluplar’da kullanılan “validity proof”) ana zincire yollamazlar ve işlemlerin doğru şekilde hesaplanmadığı durumları kontrol etmek için “sahtekarlığı kanıtlayan bir sistem olan fraud proof sistemini kullanır. Bu sistemde toplanıp yığınlar haline getirilen işlem dataları “iyimser” bir yaklaşımla doğru kabul edilir. Sahtekarlıktan şüphelenilen durumlarda ise her node’un ana ağa gönderilen verilere itiraz edebilmek adına 7 gün süresi vardır. Optimism ağından ethereum ana ağına fon göndermek bu yüzden uzun sürer. 7 günlük sürede eğer hatalı bir işlem teşhis edilirse hatalı işlemi ağa gönderen node bunun için ceza alır.</p><p><a href="https://medium.com/odt%C3%BC-blockchain-toplulu%C4%9Fu/fraud-proofs-ve-data-availability-problem-7c50f62ca571"><em>(Daha detaylı bilgi için bkz. Fraud Proofs ve Data Availability yazımız.)</em></a></p><p>Optimistic rolluplar’da işlem ücretleri şu 3 faktöre bağlıdır.</p><p><strong>1.State Write: </strong>Durum yazımı, Ethereum’da minimum işlem maliyeti 21000 gas tutar. Optimistic rolluplar işlem verilerini ana ağa göndermeden önce büyük gruplar halinde bir araya getirir. Bu sayede sabit maliyetlerin birden fazla işleme yayılması sağlanarak son kullanıcıların ödediği işlem ücretleri de azaltılmış olur. Sabit maliyet ile kastedilen çağrı verisi ana ağa gönderilirken ödenen işlem ücretidir. Ağ yoğunluğuna bağlı olarak aynı işlem ücretini 10 kişi de bölüşebilir 100 kişi de bu demektir ki ağ kullanımı arttıkça işlem ücretleri de düşer.</p><p><strong><em>Gas:</em></strong><em> Ethereum ağının yakıtı gas’dır. Arabaların benzinle çalışması gibi ethereum ağı da gas ile çalışır. Gas ethereum ağının kendi tokeni olan ether (ETH) ile ödenir ve gwei ile gösterilir. 1 ETH=10⁹ gwei olarak kabul edilir.</em></p><p><strong>2.Calldata:</strong> Çağrı verisi boyutu, standart Layer1 işlem ücretinin yanında, çağrı verisinin boyutu da son kullanıcının ödediği işlem ücretini etkiler. Çağrı verisi ücretleri şu anda EIP-1559 algoritması tarafından kontrol edilmektedir.</p><p><strong>3.Node Ücretleri:</strong> Layer2 ağlarında da Layer1 ağlarında olduğu gibi node’lar bulunur ve node’lar yapılan işlem başına işlem ücreti alır. Layer2 ağlarının yüksek işleme kapasitesi ve bu sayede Layer1 ağında olan yoğunlukla karşı karşıya kalmadıkları için rollup node’larının aldığı bu işlem ücretleri görece çok düşüktür.</p><p><strong>Optimistic Rollupların Artıları ve Eksileri:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/827/1*5v5oQEX84h9dqZREY0XJ4g.png" /></figure><p>Optimistic rolluplara birkaç örnek vermek gerekirse, Arbitrum, Optimism ve Boba Network verilebilir.</p><h3><strong>zkRolluplar</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/736/1*G8SkpHq8uqulOwJL6Eyosg.jpeg" /><figcaption>İnanmak değil, bilmek istiyorum. -Carl Sagan</figcaption></figure><p>zkRolluplar işlem verilerini paketler halinde sıkıştırıp ana ağa gönderir. Kullanılan kanıt sistemi optimistic rolluplardan farklıdır. zkRolluplar aksi ispatlanana kadar işlemlerin geçerli olduğunu varsaymak yerine, işlemleri anında doğrulayabilmek için “geçerlilik kanıtlarını” kullanır.</p><p>Validity proof, zero-knowledge proof, geçerlilik kanıtı, sıfır bilgi kanıtı hepsi aynı kanıtlama yöntemine verilen isimler. Sıfır bilgi sistemini anlamanın en iyi yolu belki de ismi üzerine düşünmekten geçiyor, bilgiyi bildiğini, bilgiyi söylemeden kanıtlamak… Kafanız karışmasın bir örnek üzerinden gidelim. Son zamanlarda popüler olan wordle oyununda, çözümü bulduğumu size bulmacanın cevabını söylemeden oyun sonu tahtamın resmini göstererek kanıtlayabilirim.</p><p>Oyunu oynamak için link: <a href="https://www.bundle.app/wordle-tr/">https://www.bundle.app/wordle-tr/</a></p><p>Sıfır bilgi ispatını anladıktan sonra zkRollupların çalışma mantığını anlamak için iki anahtar kavramı daha anlamamız gerekli, zkSNARK’lar ve zkSTARK’lar.</p><p><strong>zkSNARK’lar:</strong> Açılımı, zero-knowledge succinct, non-interactive argument of knowledge, çevirisi ise sıfır bilgi, kısa ve öz, etkileşimli olmayan bilgi argümanı. Sırayla bu kavramları inceleyelim;</p><p>Zero Knowledge:Yukarıda bahsettiğimiz sıfır bilgi sistemi.</p><p>Succint: Kısa ve öz derken kastedilen kanıtların boyutlarının bir hayli küçük olmasıdır.</p><p>Non-interactive: Burda kastedilen ise kanıtı sağlayan ve kanıtı onaylayan node arasında aktif bir iletişim yoktur.</p><p>Argument of Knowladge: Sıfır bilgi sistemi kullanarak, kısa ve öz, etkileşim gerektirmeyen bir bilgi argümanına sahibiz.</p><p><strong>zkSTARK’lar:</strong> Açılımı, Zero-Knowledge Scalable Transparent Argument of Knowledge, çevirisi ise sıfır bilgi, ölçeklenebilir, şeffaf, bilgi argümanı. Yine sırayla bu kavramları incelemek gerekirse,</p><p>Zero Knowladge: Yukarıda bahsedilen sıfır bilgi sistemi.</p><p>Scalable: Ölçeklenebilir</p><p>Transparent: Şeffaf</p><p>Argument of Knowledge: Sıfır bilgi sistemi kullanarak, ölçeklenebilir, şeffaf bir bilgi argümanına sahibiz.</p><p>zkRolluplar’da işlem ücretleri optimistic rolluplara benzerlik göstermekle birlikte 4. bir etmen daha vardır.</p><p>Proof Generation and Verification: zk kanıtları üretmek ve doğrulamanın maliyeti ana ağda yaklaşık 500.000 gas’a tekabül eder.</p><p><strong>Recursive Proofs</strong>: Bir öz tekrar olarak zk kanıtları</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RUJC7l97JNdYdtammG9pfA.jpeg" /></figure><p>zk kanıtları tekrar tekrar bir araya getirilerek yeniden zk kanıtı alınabilir böylece işlem ücretleri daha da düşmüş olur.</p><p><em>Rolluplar, Ethereum ana ağı ve çoğu blok zincir </em><strong><em>köprülerle</em></strong><em> birbirine bağlıdır ama bu başka bir yazının konusu…</em></p><p><strong>zkRollupların Artıları ve Eksileri</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/823/1*YFcDrA_2w6VHStvZgk3HdQ.png" /></figure><p>zkRolluplara birkaç örnek vermek gerekirse, zkSync, Starknet ve Polygon zkEVM örnek verilebilir.</p><p>Rollupları daha iyi anlamak için bir video.</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2F7pWxCklcNsU%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3D7pWxCklcNsU&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2F7pWxCklcNsU%2Fhqdefault.jpg&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/4a04cd6d2018e8dd4b56c6124dcb2c8a/href">https://medium.com/media/4a04cd6d2018e8dd4b56c6124dcb2c8a/href</a></iframe><p><strong>Kaynakça ve ileri okuma:</strong></p><p><a href="https://theblockchaintest.com/uploads/resources/SEBA%20-%20The%20Blockchain%20Trilema%20-%202020%20-%20Oct.pdf">https://theblockchaintest.com/uploads/resources/SEBA%20-%20The%20Blockchain%20Trilema%20-%202020%20-%20Oct.pdf</a></p><p><a href="https://www.alchemy.com/overviews/modular-vs-monolithic-blockchains#what-is-a-monolithic-blockchain-2">https://www.alchemy.com/overviews/modular-vs-monolithic-blockchains#what-is-a-monolithic-blockchain-2</a></p><p><a href="https://www.quicknode.com/guides/infrastructure/introduction-to-ethereum-rollups">https://www.quicknode.com/guides/infrastructure/introduction-to-ethereum-rollups</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/developers/docs/data-availability/">https://ethereum.org/en/developers/docs/data-availability/</a>,</p><p><a href="https://members.delphidigital.io/reports/the-complete-guide-to-rollups/">https://members.delphidigital.io/reports/the-complete-guide-to-rollups/</a></p><p><a href="https://www.investopedia.com/terms/c/consensus-mechanism-cryptocurrency.asp">https://www.investopedia.com/terms/c/consensus-mechanism-cryptocurrency.asp</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/">https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/optimistic-rollups/</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/zk-rollups/">https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/zk-rollups/</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/">https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/glossary/#fraud-proof">https://ethereum.org/en/glossary/#fraud-proof</a></p><p><a href="https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/zk-rollups/">https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/zk-rollups/</a></p><p><a href="https://www.alchemy.com/blog/zero-knowledge-rollups">https://www.alchemy.com/blog/zero-knowledge-rollups</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d6889d6fab15" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/rollup-nedir-neye-denir-d6889d6fab15">Rollup Nedir ?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bir ihtimal daha var, o da “QF” mi dersin? ]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/bir-ihtimal-daha-var-o-da-qf-mi-dersin-3641f66b0bf8?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3641f66b0bf8</guid>
            <category><![CDATA[quadratic-funding]]></category>
            <category><![CDATA[public-good]]></category>
            <category><![CDATA[gitcoin]]></category>
            <category><![CDATA[gitcoin-grant]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yusuf Toprak Yıldıran]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 10 Sep 2023 17:55:54 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-09-10T17:55:54.547Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/960/1*YxYUBJUZJldBOVTafBcafg@2x.jpeg" /></figure><blockquote>Bu yazı ekosistemde “değer üreten” herkes için hayati bir manifestodur.</blockquote><blockquote>“Değer” dediğimiz makaleler, eğitici videolar, projeler, yazılımlar, üretiyorsanız bu yazıda okumanız gereken kritik şeyler var.</blockquote><p>Bildiğiniz üzere eğer <em>kar amacı gütmeyen bir organizasyon veya bireyseniz </em>kendinize <strong><em>finansman </em></strong>sağlamak sizin en büyük problemlerinizden biridir. Çünkü sürekli üreteceğiniz <strong><em>değerler </em></strong>için uygun ortama, emeğe ve insana ihtiyacınız var, bu da ancak maddi ve manevi olarak <strong><em>teşvik </em></strong>edildiğinizde mümkündür. Organizasyonunuzu destekleyen bir <strong><em>topluluğunuz</em></strong>, sizi destekleyen insanlar var ama bu manevi desteği nasıl <strong><em>maddi desteğe </em></strong>çevireceğinizi bilmiyorsanız kulağınızı dört açın:👂👂👂👂</p><blockquote><strong>Yazının başında ana fikri veriyorum</strong>:📢 büyük bir fon havuzu var ve global bir şekilde fonlanıyor. Siz de destekçileriniz sayesinde bu büyük fondan yararlanıyorsunuz.</blockquote><p>Destekçilerinizi yapması gereken tek şey işlem ücreti öder gibi küçük paralarla bağış yapmak, maksat onlar için erişebilir ücretlerle sizi büyük bir fonlamaya dahil etmek. Diğer türlü bu insanların sizi fonlayacak parası olsa zaten fonlardı değil mi?</p><h3>Peki Bu nasıl Mümkün Oluyor? 🤔💡</h3><p>Geniş bir topluluğun yararına ürettiğiniz değerler sayesinde hem onların desteğini kazanıp hem de kendi topluluğunuzun desteğinini kullanarak organizasyonunuza fon oluşturuyorsunuz.</p><p><em>Nasıl olduğuna beraber bakalım:</em>👁️👁️</p><ul><li>Büyük bağışçılar eşleştirme havuzu oluşturur.</li><li>Ekosistem projelerinin küçük bağışçılardan destek alabilmesi için bir toplu bağış kampanyası başlatılır.</li><li>Toplu bağış kampanyası sırasında, küçük bağışçılardan gelen katkılar, en popüler projelerin eşleştirme havuzuyla eşleştirilir. En popüler projeler <strong><em>quadratic bir formüle</em></strong> göre belirlenir(formülün özeti: maddi olarak en çok para toplayan değil <strong><em>daha çok insanın önemseyip bağış yaptığı projeler</em></strong> seçilir).</li></ul><p>Kısaca yapılan en ufak bağış, quadratic eşleştirme havuzları sayesinde kat be kat fazlası desteğe dönüşebiliyor. Bu sayede topluluğunuzun bağışlarını büyük fonlara çevirebilirsiniz.</p><p><strong><em>Peki Bu Eşleştirme Havuzlarına Nasıl Erişiriz? </em></strong>🏊‍♀️</p><p>Açık kaynak projelerini finanse etmek için kullanılan platformların en büyüğü olan <strong>Gitcoin</strong>, quadratic funding araçlarıyla bağışların topluluk tarafından yönetilmesini sağlar, bu da kullanıcıların hangi projelerin destekleneceğine karar vermesine olanak tanır. Gitcoin’in sonraki grant round’larına<strong><em> </em></strong><a href="https://grants.gitcoin.co/"><strong><em>buradan</em></strong></a> ulaşabilir ve size uygun kategorilerdeki eşleştirme havuzlarına başvurabilirsiniz. Linke tıkladıktan sonra “<em>Core Rounds</em>” kısmına gitmelisiniz çünkü Core Round’ların yürütülmesi Gitcoin’in sorumluluğundadır(bir başka round türü olan <em>Featured Rounds</em> ise <strong><em>Gitcoin </em></strong>ekibi tarafından belirli kriterlerle seçilen program yöneticileri tarafından yürütülür)</p><blockquote>Hatta <a href="https://www.gitcoin.co/blog/allo-gitcoins-newest-protocol"><strong>Allo Protocol</strong> </a>üzerinde çalışan <strong><em>Gitcoin Grants Stack</em></strong> sayesinde herkes bir quadratic funding round’u başlatıp yürütebilir. <a href="https://www.gitcoin.co/blog/gitcoin-grants-stack">Gitcoin Grants Stack hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.</a></blockquote><h3>GG18 Tecrübemiz 🤖🟢</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*YzlPZ9EJ3H35sHbb3-fX4g.png" /></figure><p>Kar amacı gütmeyen ve ürettiğimiz değerlere inanan bir öğrenci topluluğu olduğumuz için ODTÜ Blockchain olarak biz de Gitcoin tarfından düzenlenen, bir quadratic funding aracı olan Gitcoin Grants 18 (GG18)’e katıldık. Yılın her çeyreğinde düzenlenen Gitcoin Grants’ın bir sonraki roundlarına sizin de katılmanız için katılmış olduğumuz GG18 roundu hakkında biraz bilgi vermek istiyorum:👂</p><p>GG18&#39;de 4 ana rounddan oluşan toplam 1 Milyon dolar değerinde eşleştirme havuzu vardı. Herhangi bir kategoride başvuru yapabilmeniz için Gitcoin Pasaport (web3 kimliğinizi ve itibarınızı kanıtlayan araç) skorunuzun 20 nin üzerinde olması gerekliydi.</p><p>Bu 4 ana eşleştirme havuzu şu şekildeydi:</p><ul><li><strong>Web3 Açık Kaynak Yazılımı </strong>💻: Bu havuz 300.000 OP yani 390.000 dolar büyüklüğündeydi ve Optimism ağı üzerinde gerçekleşti.</li><li><strong>Web3 Topluluk ve Eğitim </strong>🎓: Bu havuz 250.000 OP yani 325.000 dolar büyüklüğündeydi ve Optimism ağı üzerinde gerçekleşti. Yeni Web3 toplulukları oluşturmak, eğitim kaynakları sağlamak, içerik oluşturmak (youtube eğitimleri, haber bültenleri, blog gönderileri, podcast’ler vb.) bu kategoriye giriyor.</li><li><strong>İklim Çözümleri </strong>🌍: Bu havuz 250.000 OP yani 325.000 dolar büyüklüğündeydi ve Optimism ağı üzerinde gerçekleşti. Bu turdaki hibeler sera gazlarının azaltılmasına gibi iklim çözümlerine odaklanıyor.</li><li><strong>Ethereum Altyapısı </strong>🏗️🚧: Ethereum altyapısına odaklanan bu round Core client developerları ,tool sağlayıcıları ve Kritik ekosistem fikirlerinin gücünü gösteren projeler gibi ekosistem yararına olan projeleri fonladı. <br>Bu havuz 106.9 ETH yani yaklaşık 175.000 dolar büyüklüğündeydi ve Public Goods Network(PGN) üzerinde gerçekleşti.</li></ul><p><strong>ODTÜ Blockchain </strong>olarak verdiğimiz eğitimlerle, çektiğimiz YouTube videolarıyla, yazdığımız medium yazılarıyla, düzenlediğimiz çeşitli workshop ve etkinliklerle biz de Web3 Topluluk ve Eğitim kategorisinde yerimizi aldık.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/750/1*w3CJaEWfqf7VftJE-IQ3XQ@2x.jpeg" /></figure><h3><strong>Quadratic Funding(QF) Nedir?</strong>🌱</h3><p>2018&#39;de Vitalik Buterin, Glen Weyl ve Zoe Hitzeg tarafından ortaya çıkarılan QF, <strong><em>sermayeyi demokratik bir şekilde dağıtmak </em></strong>için bir mekanizmadır.</p><p>Ya da ekosistemde “<em>Değer üreten ve kar amacı gütmeyen organizasyonlar</em>”ı finanse etme yoludur. Onların çabasını <strong><em>ödüllendirip </em></strong>onları <strong><em>değer üretmeye</em></strong> teşvik eder. Bunlar QF araçlarıyla gerçekleşir.</p><h3>Nasıl Çalışır?⚙️</h3><p>Gelin önce quadratic funding’in anlamına bakalım:<br>“<em>Kare Kök Finansmanı</em>” anlamına gelen quadratic funding, fonlamanın yapılan her bir katkının karekökünün alınarak toplanmasıyla orantılı olarak yapılmasına denir. Şimdi bunu basit bir quadratic formül(karekök) örneğiyle inceleyelim:<br>Aşağıda Figür 1&#39;de 1000 dolarlık bir fonlamanın 4 proje arasında nasıl dağıtıldığını gösteren bir tablo var.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Ia9byhoS_0zNxnLnWRd52w.png" /><figcaption>Figür 1</figcaption></figure><p>3.proje 1.nin 2 katı değerinde bağış toplamasına rağmen iki projeye de eşit miktarda fon dağıtılmış. Bunun nedeni 1. projenin katkısı √4 + √4 = 4 olarak hesaplanır. 3. projenin katkısı ise √16 = 4 olarak hesaplanır. İki projenin katkısı eşit olduğu için aynı oranda fon alırlar. 2. ve 4. proje için de durum aynı. Burada yapılan katkının maddi değerinden çok katkı yapan insan sayısı daha önemli bir parametredir. Bu sayede bireysel hesapların söz hakları dengelenir amiyane bir tabirle fakirin söz hakkı korunur.<br>Yine bir örnek vermek gerekirse 100 dolarlık yaptığınız bir katkının 10 katı söz hakkı isteyen bir şahıs, 1000 dolar yerine 100&#39;ün karesi olan 10.000 dolarlık bir katkı yapmak zorundadır. Örneklerden anlaşılacağı üzere quadratic funding konsepti oylamayı balina hesapların manipüle etmesini zorlaştırmak üzerine geliştirilmiştir.🐋</p><p>Yukarıda Figür 1&#39;de kullandığım örnek tabloyu linkini verdiğim <a href="https://www.wtfisqf.com/?match=1000&amp;grant=4-4&amp;grant=4-4-4-4&amp;grant=16&amp;grant=16-16">websitesinden </a>kendiniz de deneyebilirsiniz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/896/1*60iKs6B-O7saLNYKOI2RjA.png" /></figure><h3>Quadratic Funding Neden Önemlidir?💎</h3><p>İkinci dereceden finansman, tahsisi demokratikleştirerek <strong><em>açık kaynaklı yazılım projelerinin</em></strong> ve diğer <strong><em>kamu mallarının</em></strong> çekiciliği ve topluluğa kattığı değer doğrultusunda finansman almasını sağlamaya yardımcı olur.</p><p>Büyük fon sağlayıcıların desteğine sahip olmasa da yine de ekosistem için önemli olan ve ekosistem yararına değer üreten daha küçük projeler bundan önemli ölçüde faydalanabilir. Ek olarak, geliştiricilerin kaynakları bir havuzda toplamasına ve ortak projeler üzerinde işbirliği içinde çalışmasına olanak sağlayabilir.</p><p><strong>Quadratic funding</strong>, şu nedenlerle <strong>önemlidir</strong>:</p><ul><li><strong>Eşitlik ve Adalet </strong>⚖️: Balina hesaplar ve güçlü merkezi otoritelerin fonun nasıl dağıtılacağını manipüle etmesini önler.</li><li><strong>Kar Amacı Gütmeyen Organizasyonları Destekler </strong>🤝: kamu yararına çalışan non-profit organizasyonların(Üniversite toplulukları gibi 👉👈) büyük yatırımcılara ihtiyacı vardır ve QF tam olarak bunu sağlar.</li><li><strong>Çeşitlilik ve İnovasyon Teşvik</strong>i 🌌: Quadratic funding, farklı ve yenilikçi fikirlerin desteklenmesini teşvik eder. Sadece popüler projelere değil, aynı zamanda az bilinip potansiyeli olan projelere de kaynak sağlar.</li><li><strong>Değer Teşviki </strong>🏆: QF süreçlerinde fonlanabilmek için kamu için “değerli” şeyler üretmek gerekir. Bu nedenle toplumun çıkarları desteklenir ve ekosistem değer yönünden zenginleşir.</li><li><strong>Katılımı Artırır </strong>📈: Herkesin katkı yapabilme ve etki sahibi olabilme olanağı, daha fazla insanın söz sahibi olmasını sağlar.</li><li><strong>Şeffaflık ve Güvenilirlik </strong>📊: Quadratic funding, finansmanın nasıl tahsis edildiğini daha şeffaf hale getirir ve insanların finansman sürecine güven duymalarını sağlar.</li><li><strong>Demokratik Süreçleri Güçlendirir </strong>🕊️: Quadratic funding, toplum yararına üretilen değerleri(kamu mallarını) ödüllendirerek toplumun çıkarlarını öne çıkartır.</li><li><strong>Projeler İçin Yol Göstericidir </strong>🧭: QF round sonuçları topluluğunuzun ve ekosistemin neye önem verdiğini konusunda ipuçları verir.</li></ul><p>Bu yazıda, Quadratic Funding (QF) ve benzeri finansman mekanizmalarının, değer üreten organizasyonlar için nasıl önemli bir kaynak olabileceğini ve demokratik finansmanın bir yolunu temsil ettiğini inceledik. Bu mekanizmalar küçük bağışlarını büyük bir maddi desteğe dönüştürmek için etkili bir yol sunar. Ayrıca, QF’nin eşitlik, adalet, çeşitlilik, inovasyon ve katılım gibi bir dizi avantajı bulunmaktadır. Bu nedenle, bu finansman yöntemlerinin, kar amacı gütmeyen organizasyonlar için önemli bir araç olduğunu ve ekosistemlerin değer üretmeye teşvik edilmesine önemli bir katkı sağlıyor.</p><p>Twitter: <a href="https://twitter.com/sapkaatk">@sapkaatk</a> &amp; <a href="https://twitter.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a></p><h3>Kaynakça🔍🧾</h3><ul><li><a href="https://cointelegraph.com/explained/quadratic-funding-the-future-of-crowdfunding-explained#:~:text=The%20idea%20behind%20quadratic%20funding,and%20the%20total%20amount%20donated">https://cointelegraph.com/explained/quadratic-funding-the-future-of-crowdfunding-explained#:~:text=The%20idea%20behind%20quadratic%20funding,and%20the%20total%20amount%20donated</a>.</li><li><a href="https://twitter.com/owocki">https://twitter.com/owocki</a></li><li><a href="https://www.gitcoin.co/blog/quadratic-funding">https://www.gitcoin.co/blog/quadratic-funding</a></li><li><a href="https://medium.com/predict/quadratic-funding-explained-e6dac6ed4590">https://medium.com/predict/quadratic-funding-explained-e6dac6ed4590</a></li><li><a href="https://www.wtfisqf.com/?match=1000&amp;grant=4-4&amp;grant=4-4-4-4&amp;grant=16&amp;grant=16-16">https://www.wtfisqf.com/?match=1000&amp;grant=4-4&amp;grant=4-4-4-4&amp;grant=16&amp;grant=16-16</a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3641f66b0bf8" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/bir-ihtimal-daha-var-o-da-qf-mi-dersin-3641f66b0bf8">Bir ihtimal daha var, o da “QF” mi dersin? 🌱</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Ether’s Phoenix: Optimistic Vision]]></title>
            <link>https://medium.com/odtublockchain/ethers-phoenix-optimistic-vision-1a0fc2c18edb?source=rss----32dc4704f33a---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/1a0fc2c18edb</guid>
            <category><![CDATA[optimistic-vision]]></category>
            <category><![CDATA[retro-pgf]]></category>
            <category><![CDATA[optimism-collective]]></category>
            <category><![CDATA[digital-public-goods]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yusuf Toprak Yıldıran]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 08 Sep 2023 14:45:41 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-09-21T12:38:07.560Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*fZ-41Gr3D-BufycyXjr7Gw.png" /></figure><blockquote>Bu yazıda geçtiğimiz günlerde 3. dalga airdrop’unu governance katılımcıları üzerinden gerçekleştiren <strong><em>Optimism</em></strong>’in genel <strong>bakış açısını</strong> sizler için inceledik, <strong><em>Ether’s Phoenix</em></strong>, governance yapısı ve <strong><em>RetroPGF</em></strong>’i ele aldık.</blockquote><p>Eğer bir <strong><em>Web3 </em></strong>kullanıcısıysanız dijital çevreniz yani dijital kimliğiniz, varlıklarınız, iletişim ve sosyalleşmek için kullandığınız araçlarınızın çoğunu kamu malları oluşturur. Bu yazıda kamu mallarının<strong><em>(public goods)</em></strong> sürekliliği, geliştirilmesi ve teşvikini amaçlayan bazı konseptlere değineceğim.</p><h4><em>Peki Nedir Bu Public Goods Projeler?</em>🏛️</h4><p><em>Blockchain ekosistemindeki kamu malı projeleri, bireyler veya belirli kuruluşlar yerine tüm topluluğa fayda sağlayan projelerdir. Bu projeler aşağıdakileri içerir:</em></p><p><em>· Açık kaynaklı yazılım geliştirme </em>🛠️🧑‍💻</p><p><em>· Eğitim ve öğretim kaynakları </em>🧑‍🏫🎓</p><p><em>· Blockchain uygulamaları oluşturup dağıtmak için araçlar ve altyapı </em>🔗🏗️</p><p><em>· Yeni blockchain teknolojilerine yönelik araştırma ve geliştirme </em>🔬💡</p><p><em>· Blockchain teknolojisinin benimsenmesini teşvik etmek için pazarlama ve sosyal yardım </em>📢🌍</p><p><em>Kamu malı projeleri, blockchain ekosisteminin uzun vadeli başarısı için çok önemlidir. Geliştiricilerin ve işletmelerin blok zincirinin üzerinde yenilikçi uygulamalar oluşturmasını kolaylaştırır, güçlü bir kaynak ve bilgi havuzu oluşturmaya yardımcı olurlar.</em></p><h3>İTİRAZIM VAR BU ZALİM KADERE 🎤🙅‍♂️</h3><p>Kamu malı projeleri ne yazık ki startup’ların aksine erken finansman, işe alma, motivasyon için teşvikler yaratamaz. Startup’ların bile başarı oranı düşükken kamu malı projelerin işi oldukça zordur. Yatırımların projenin ettiği kâr yerine <strong>ne kadar kamu yararı gözettiğine göre belirlendiği</strong> bir sistem olsaydı şüphesiz kamu malı projeler daha fazla yatırım alırdı.</p><blockquote>İşte Vitalik Buterin bu modelin “the Results Oracle” denilen bir DAO’nun yaptıkları geçmiş katkıya göre <strong>uzun vadede tekrarlı bir şekilde</strong> kamu malı projelerini fonlaması ile gerçekleşebileceğini söylüyor.</blockquote><p><strong>Optimism </strong>ise 2021’de yazılan <a href="https://medium.com/ethereum-optimism/retroactive-public-goods-funding-33c9b7d00f0c">medium yazısında</a> kendi vizyonlarıyla Vitalik Buterin’in fikirlerini birleştirerek çok katmanlı startup benzeri bir fonlama döngüsü sunuyor. Bu stratejiler:</p><p><em>· Projelere ve vakıflara göre hibe programları</em></p><p><em>· Uniswap’ta public good tokenlerini satan projeler</em></p><p><em>· Quadratic funding</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/200/1*2NWTGR9Uhi1W-rLMy7ya5A.png" /></figure><h3><strong>Optimistic Vision</strong>🌟</h3><p><strong><em>Optimism Collective</em></strong> de burada devreye girer, Optimism Collective olumlu etkiyi kârla ödüllendirmeyi amaçlayan bir dijital demokratik yönetişim modelidir. Bunu “<strong><em>Optimistic Vision</em></strong>” vizyonu ile isimlendirerek kamu mallarının <strong>yaratılmasını</strong> ve <strong>desteklenmesini teşvik </strong>ederek bunun kârlı olamayacağı efsanesiyle mücadele eder. Collective büyüdükçe, fiziksel dünyaya yayılmayı ve temel insani ihtiyaçları geniş ölçekte karşılamayı hedefler.</p><p><em>Optimism’in Optimistic Vision’unun faydaları şunlardır:</em></p><p><em>• Daha </em><strong><em>sürdürülebilir </em></strong><em>ve </em><strong><em>eşitlikçi </em></strong><em>bir gelecek yaratmaya yardımcı olabilir.</em></p><p><em>• Merkeziyetsizliği ve kullanıcı kontrolünü teşvik etmeye yardımcı olabilir.</em></p><p><em>• Daha </em><strong><em>dayanıklı </em></strong><em>ve </em><strong><em>esnek </em></strong><em>bir ekosistem oluşturmaya yardımcı olabilir.</em></p><p><em>• </em><strong><em>Yeni kullanıcıları</em></strong><em> ve </em><strong><em>geliştiricileri </em></strong><em>Ethereum ekosistemine çekmeye yardımcı olabilir.</em></p><h3><strong>Ether’s Phoenix</strong>🪶</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*FQYwyLa0efi4IRIWM1qn7A.png" /></figure><p>İnsanlık, örgütlenme ve işbirliği yapma yeteneği ile tanımlanır, ancak büyük ölçekli eylemleri koordine etmeye yönelik birçok girişim başarısız oluyor ve bu da ekosistem sağlığını ve dolayısıyla yetersiz finanse edilen kamu mallarını olumsuz etkiliyor. <strong><em>Ether’s Phoenix</em></strong> buna bir çözüm sunuyor:</p><p>Ether’s Phoenix <strong><em>kârı etkiyle </em>adil</strong> bir şekilde <strong><em>orantılayarak </em></strong>ödüllendiren bir algoritmadır. Kamu malları finansmanının gelişmesi için koşullar yaratan ilk işbirlikçiler ödüllendirilerek, yapılan erken yatırımlar hatırlanır.</p><p>Ether’s Phoenix(Ether’in anka kuşu) denmesinin sebebi, anka kuşu küllerinden yeniden doğarak asla tükenmeyen bir <strong>umut </strong>ve <strong>ölümsüzlük </strong>belirtir. Yani tüm kötü etmenlere rağmen kamu malı projelerin <strong><em>sürdürülebilirliğine </em></strong>olan inancı ve umudu temsil ederek <strong><em>Optimistic Vision</em></strong> ile birebir örtüşür. Aynı zamanda anka kuşunun kendisini çağıranları ödüllendireceği efsanesi de <strong><em>Optimism Collective</em></strong>’in yapılan işbirlikçi <strong><em>pozitif katkıyı</em></strong> ödüllendirimesine bulunulan bir atıftır.</p><p>Optimism de Ether’s Phoenix<strong> </strong>felsefesine <strong><em>Optimistic Vision</em></strong> ile katılır. Optimism’in nihai amacı olan merkezi sequencer kârının %100&#39;ünü Ethereum protokolünün gelişmesine harcamak, Optimism’i Anka Kuşu’nu çağıran sesler arasına sokar.</p><p>Optimism Collective, Optimism ekosistemindeki kamu mallarını finanse etmekten sorumlu bir topluluktur, Optimism kullanıcıları, geliştiricileri ve OP stake eden topluluk üyelerinden oluşur.</p><p><em>Optimism Collective‘in iki ana hedefi vardır:</em></p><p><em>· OP Stack açık kaynak kod tabanının geliştirilmesini ve kullanımını destekleyen kamu mallarını finanse etmek.</em></p><p><em>· Ethereum ekosistemi için daha sürdürülebilir ve eşitlikçi bir gelecek yaratmak</em></p><h3>Optimism Collective’in governance modeli🧩🤖</h3><p>Şimdi Optimism Collective in nasıl yönetildiğine bakalım. Optimism Collective‘in governance modelini 2 konsept oluşturur:</p><p><em>Token House ve Citizens’ House.</em></p><h4>Token House🪙</h4><p>Token House’da OP token sahipleri, çeşitli Optimism Collective governance proposals türlerini sunmak, müzakere etmek ve oylamaktan sorumludur. Bunu ya OP’leriyle doğrudan oy vererek ya da OP oylama yetkilerini uygun bir üçüncü tarafa devrederek yapabilirler. Bu OP oylama yetkisine sahip üçüncü taraflara “delegeler” denir.</p><p>Token House, yönetişim önerileri aracılığıyla kararlar alır. Teklifler bir oylama süreci kullanılarak kabul edilir veya reddedilir. Herkes yönetime bir teklif sunabilir. Teklif, aşağıda listelenen geçerli teklif türlerinden biri olmalı ve burada açıklanan oylama sürecini takip etmelidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Q80523Bk7WliphraZrIQVw.png" /></figure><h4><em>Citizens’ House</em>🌇</h4><p><strong><em>Citizens’ House</em></strong>, plütokratik olmayan yönetişim ve kamu mallarının geriye dönük finansmanı için geniş ölçekli bir deneydir. Citizens’ House un ilk aşamasında , Optimism vatandaşları sadece “geriye dönük kamu malları finansmanı”(<strong><em>RetroPGF</em></strong>) adı verilen bir süreç aracılığıyla ödülleri kamu malları sağlayıcılarına bölüştürmekten sorumludur. Her RetroPGF round’unda, Citizens’ House, önemli etki sağlayan kamu malları projelerini geriye dönük olarak ödüllendirmek için oylar. Zaman içinde, Citizens’ House’un kapsamının ve rolünün önemli ölçüde artması bekleniyor.</p><p><em>Bu aşamadaki ilk Vatandaş grubu,</em></p><p><em>· Optimism Foundation tarafından belirlenen kriterler ve</em></p><p><em>· Token House’dan özel bir seçim ile belirlenir.</em></p><p>Bu aşamada, Optimism Foundation her bir finansman turunun kapsamını ve miktarını belirleyecek ve oylama sürecini yönetecektir.</p><p>Gelecek aşamalarda, Vatandaş Evi rolü genişleyecektir. Token House ve Citizens’ House birlikte çalışarak bir kontrol ve denge sistemine dahil olacak. Örneğin Citizens’ House, RetroPGF finansmanı için oylamaya ek olarak protokol kârının tahsisini yönetmek için Token House ile birlikte çalışacak, Citizens’ House‘a katılım kriterleri üzerinde Token House ile işbirliği yapacak ve vatandaşlık kriterleri zaman içinde değişip gelişecek. Bu yüzden RetroPGF 2’de oy kullanabilmek, RetroPGF’nin gelecekteki tüm turlarında oy kullabilmeyi garanti etmiyor.</p><p>Citizens’ House, kimlik temelli yönetişim kavramına dayanır. Bu, daha yaygın olan token-voting yönetişim modelinden(Token House da kullanıldığı gibi) farklıdır.</p><p>Citizens’ House’un vatandaşlığını belirlemek için Optimism yönetimi <em>AttetationStation </em>kontratına yazılan tüm reputation data’sını kullanacak. Topluluk, vatandaşlık kriterlerini en başta belirlemek yerine <em>tekrarlı yönetişim</em> ilkesiyle hareket ediyor, bu sayede sistem esnek, düzenlenebilir ve geleceğe hazır oluyor.</p><h3>RetroPGF📺🕹️🕰️</h3><p>Genelde, geçmişte neyin faydalı olduğu konusunda anlaşmak, gelecekte neyin faydalı olacağını anlayabilmekten daha kolaydır. Bu nedenle Optimism Collective kamu malları yaratan veya sürdürenleri ödüllendirmek için retroactive public goods funding modelini uyguyor. Bu modelde, topluluk ara sıra durup geriye dönüp bakıyor(RetroPGF roundları) ve görünen fayda oylanıp her bireye hak ettiği kâr ödeniyor çünkü diğer türlü farazi bir faydadan söz ediyor olurduk. Bu, geriye dönük kamu malları finansmanının “geriye dönük” kısmıdır.</p><blockquote>RetroPGF rauntları aşağıdaki sürece göre yürütülür:</blockquote><blockquote><em>· </em><strong><em>Kapsam belirleme(scoping)</em></strong><em>🎯: Rauntun başlangıcında, dağıtılacak toplam ödül miktarı ve etki alanı belirlenir.</em></blockquote><blockquote><em>· </em><strong><em>Profil oluşturma </em></strong><em>👤: Projeler RetroPGF Başvuru Yöneticisi’nde bir profil oluşturmak üzere bildirilir ve davet edilir.</em></blockquote><blockquote><em>· </em><strong><em>Oylama </em></strong><em>📊: Vatandaşlardan gerekli AttestationStation girişleri ile oy toplanır ve sayılır.</em></blockquote><blockquote><em>· </em><strong><em>Dağıtım </em></strong><em>🚚: Vatandaşların ev oylarının basit ağırlıklı ortalamasına dayanarak, raunt için toplam ödül miktarı kazanan projeler arasında bölüştürülür.</em></blockquote><blockquote><em>· </em><strong><em>Uyumluluk </em></strong><em>🤝: Vakıf, hibe dağıtmak için projelerden bilgi toplayacak ve yasal olarak uygun bir şekilde(KYC ile) dağıtım yapacaktır.</em></blockquote><p><strong>RetroPGF</strong>’nin her turunda vatandaşlar, önceden belirlenmiş bir süre boyunca geriye bakarak fonların nasıl tahsis edileceğine oy verir. Bu ödüller, insanların <strong><em>Optimism Collective</em></strong>’e fayda sağlayan kamu malları inşa etmeleri için güçlü teşvikler yaratır. Üstelik böyle bir fonlamanın varlığı yatırımcıları, yararlılığına topluluk hemfikir oluncaya kadar başlangıç aşamasındaki kamu yararı geliştirme çabalarını finanse etmeye teşvik edebilir(tıpkı bir halka arz ın yatırımcıları yeni kurulan şirketlere fon sağlamaya teşvik etmesi gibi). Ekosisteme pozitif bir katkının değerince ödüllendirilmesi fikri ve tüm bu kolektif etki OP-stack kullanımını artırır ve blok alanı için daha<em> fazla talep</em> oluşturur. Böylece Optimism Collective, kamu mallarını <strong><em>sürdürülebilir </em></strong>şekilde finanse ederek zengin bir ekosistem ve daha iyi bir ekonomi yaratabilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/468/1*KR0r23MrRd5ZetkZFRUEcA.png" /></figure><blockquote>RetroPGF, uzun vadeli bu deneysel süreç için için önemli olan üç temel bileşene sahiptir.</blockquote><blockquote><strong><em>Etkinin(katkı) kapsam belirleme</em></strong><em>: Kolektif fon ne olmalıdır? Nasıl belirlenip ve karar verilmeli?</em></blockquote><blockquote><strong><em>Etki puanlamas</em></strong><em>ı: Vatandaş Evi etkiyi nasıl değerlendirmeli? Hangi birimleri, süreçleri veya araçları kullanmalı?</em></blockquote><blockquote><strong><em>Etki çözümü</em></strong><em>: oylama nasıl yapılmalı?</em></blockquote><p>RetroPGF’in ilk birkaç turunda Optimism Foundation, topluluktan gelen girdilerle kapsam ve oylama mekanizmasına karar verecek. Nihayetinde neyin finanse edileceği, ne kadar fon sağlanacağı ve nasıl oy kullanılacağına ilişkin değişkenler, Token House’un kontrolleri ve dengeleri ile Citizens’ House ‘a bağlı olacaktır.</p><p><em>RetroPGF’in, finanse edildiği gelir kaynakları:</em></p><p><em>· İlk OP token arzının %20&#39;si “ RetroPGF Reserve” olarak tutuldu.</em></p><p><em>· Optimism network işlem ücretleri ve sequencer geliri.</em></p><p>Optimism Foundation, %20 RetroPGF Rezervinden yararlanarak herhangi bir dönemin toplam OP fonlamasını artırabilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/786/1*zQFpZczxx5ol4PJioIrIdA.png" /></figure><p>RetroPGF round’ları yinelemeli bir süreç olduğu için her turda bir önceki turdaki başarılar ve eksiklikler gözlemlenip, ders çıkarılır ve diğer round düzenlenir. Ekip RetroPGF’in, tüm Optimism Collective ekonomisinin arkasındaki itici finansman mekanizması haline gelene kadar sık sık ve sürekli olarak düzenleneceğini belirtiyor.</p><p>Çıkarılan bu derslere bir örnek şudur: 2. Turda, “etkiyi”(ekosisteme yapılan katkıyı) değerlendirmek oy kullanabilenlerin insiyatifine bırakıldı. 3. Turda ise yorum, tartışma için fırsat bırakırken aynı zamanda oy kullanabilenlerin değerlendirme sürecine yardımcı olması için her proje adaylığı kategorisi için temel başarı kriterleri sunuldu.</p><p>Bu yazıda önce kamu malı projelerin ekosistem için öneminden ve yüzyüze oldukları zorluklardan bahsettim. Sonrasında <strong><em>Ether’s Phoenix</em> </strong>ve <strong><em>Optimistic Vision’</em></strong>un ilkelerini ve bunlara sunduğu <strong><em>RetroPGF </em></strong>gibi çözümleri anlattım. Hata olduğunu düşündüğünüz kısımlar hakkında aşağıdaki linklerden bana ulaşabilir varsa sorularınızı sorabilirsiniz.</p><p>Twitter: <a href="https://twitter.com/sapkaatk">@sapkaatk</a> &amp; <a href="https://twitter.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a></p><h3>Kaynakça📃</h3><ul><li><a href="https://www.optimism.io/vision"><em>https://www.optimism.io/vision</em></a></li><li><a href="https://medium.com/ethereum-optimism/ethers-phoenix-18fb7d7304bb"><em>https://medium.com/ethereum-optimism/ethers-phoenix-18fb7d7304bb</em></a></li><li><a href="https://medium.com/ethereum-optimism/retroactive-public-goods-funding-33c9b7d00f0c"><em>https://medium.com/ethereum-optimism/retroactive-public-goods-funding-33c9b7d00f0c</em></a></li><li><a href="https://community.optimism.io/docs/governance/citizens-house/"><em>https://community.optimism.io/docs/governance/citizens-house/</em></a></li><li><a href="https://github.com/ethereum-optimism/OPerating-manual/blob/main/manual.md"><em>https://github.com/ethereum-optimism/OPerating-manual/blob/main/manual.md</em></a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=1a0fc2c18edb" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/odtublockchain/ethers-phoenix-optimistic-vision-1a0fc2c18edb">Ether’s Phoenix: Optimistic Vision🌅</a> was originally published in <a href="https://medium.com/odtublockchain">ODTÜ Blockchain Topluluğu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>