<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[transistorfilozofu - Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Algoritmalar ve onların sosyal, felsefi ve psikolojik etkileri altında bir savaş günlüğü - Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/transistorfilozofu?source=rss----1a6e67754d5b---4</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/proxy/1*TGH72Nnw24QL3iV9IOm4VA.png</url>
            <title>transistorfilozofu - Medium</title>
            <link>https://medium.com/transistorfilozofu?source=rss----1a6e67754d5b---4</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Thu, 19 Nov 2026 14:41:03 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/feed/transistorfilozofu" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Web3 Salatası ve Yeniden Isıtılan Metaverse Çorbası]]></title>
            <link>https://medium.com/transistorfilozofu/web3-salatas%C4%B1-ve-yeniden-is%C4%B1t%C4%B1lan-metaverse-%C3%A7orbas%C4%B1-f60974dc1f4e?source=rss----1a6e67754d5b---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/f60974dc1f4e</guid>
            <category><![CDATA[web2]]></category>
            <category><![CDATA[metaverse]]></category>
            <category><![CDATA[web3]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[nft]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bahadir]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 28 Dec 2021 19:24:11 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-12-30T10:20:29.952Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Sv04aSEsLSGZmi-f_G6Iyg.png" /><figcaption><a href="https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7715929">Consulting the Oracle </a>— By John William Waterhouse</figcaption></figure><p>Web3 safsata mı? Metaverse neden var? Neden çoğu Metaverse projesi kripto para ekonomisi içeriyor?</p><p>Hayatı kripto paralara gark olmuş insanları anlıyorum, hadi onların malum körlükleri var, dünya onlar için dijital finanstan ibaret. Ancak hayatını bilgisayar bilimlerine vakfetmiş insanların Web3&#39;e bu kadar yükselmesini aklım almıyor çoğu zaman. Elbette ki blockchain üzerine yapılan çalışmalar heyecan verici, elbette ki bu alanda çok değerli bilimsel çalışmalar var. Buradaki bilimsel literatüre kimsenin itirazı olamaz. Ancak bugün tanımı “kripto paracılar” tarafından yapılmış Web3&#39;ün (evet, Web3 tanımı bir kripto para olan Ethereum’un kurucu ortağı Gavin Wood tarafından ortaya atıldı) Web2&#39;nin yerini yakın zamanda alabileceğini düşünmek bence abesle iştigalden başka birşey değil.</p><blockquote>Kripto varlıkları üzerinde spekülasyon yaparak kazanılacak kolay para, geliştiricileri ve yatırımcıları faydalı gerçek dünya hizmetleri oluşturmanın zor çalışmasından uzaklaştırmış gibi görünüyor. — [O’Reilly, 2021]</blockquote><p>Hemen şu konuya açıklık getireyim. Benim bütün gailem konunun teknik anlamda uygulanabilirliği üzerinedir. Konunun siyasi ve sosyolojik açılımları benim alanım değil, umrumda da değil. Ancak görüyorum ki Web3&#39;ü dünyaya servis eden kesimin büyük çoğunluğu hep bu alanlardan besleniyor. O yüzden kısaca bu gördüklerimden de bahsetmeden geçemeyeceğim. Blok zinciri üzerinden tanımlanan bu sistemlerin “özgürlüğün” umudu olmasından yürüyen binlerce makale var etrafta. Bu tip yazarların merkezi yönetimlere ait argümanlarının bir kısmına katılsam da konuyu bir<strong> ikili düşünce</strong> tuzağına düşürüp tek kurtuluşun bu yeni Web3 kavramının altında olduğuna getirmelerinden rahatsızım aslında. Web3 ile çizilen resimde iflah olmaz, limitleri olmayan bir özgürlük tanımı var. Peki biz niye her katılımcının anonim olarak “sınırsızca” özgür olduğu bir platformu bu kadar çok istiyoruz? Sosyal ağlar üzerinde istediğimiz küfrü yazamadık diye hiç bir yasanın, hadi bırakın yasaları (bazıları yasayı duyunca geriliyor zaten), ahlak kurallarının bile geçerli olmadığı, sadece küfürden ibaret bir ağa mı razı olmak istiyoruz? Sonunda biz de kalabalıklar içerisinde bağırarak sövebilelim diye mi istiyoruz bunu? Denize düştük diye yılanla izdivaç etmeye ne kadar da istekliyiz. Sanki denize düşmemişiz de bilhassa yılan için atlamışız. Öyle şehvetle sarılıyor bazıları bu pek de anlamadıkları, tanımadıkları kavrama.</p><p>Elbette mevcut sistemin “özgürlükler” üzerinde negatif uygulama örnekleri mevcut. Aksini söyleyen taş olur. Ancak Web3&#39;ü şehvetle ittiren kesimin tasvir ettiği gibi ne Web2.0 o kadar bağnaz ve kısıtlayıcı ne Web3&#39;ün özgürlükçülüğü o kadar ideal. Merkezi yönetimlerin distopyaların yapıtaşları olduğuna, adem-i merkeziyetçiliğin (Türkiye’de Web3 ile ilgili bir içerik yazıyosanız bu terimi mutlaka kullanmanız gerekir) daha tercih edilir olduğuna bazı noktalarda ben de katılıyorum. Ancak bugün tanımı yapılan Web3 ile bunun kısa veya orta vadede mümkün olabileceğini hiç sanmıyorum. “Özgürlükler” konusunda <strong><em>yaralı</em></strong> olabilirsiniz ama ben Web3&#39;ün buna <strong><em>merhem</em></strong> olayım derken başka bir çok yan etkisi olabileceği kanaatindeyim. Oysa bize bu yan etkilerden bahsetmeyip sürekli “özgürlük” yaralarımızın olduğundan daha derin olduğuna bizi ikna etmeye çalışan bir <em>Web3 savaşçısı </em>kesim var. Biz buna uyanık olalılm da yine merkeziyetsiz sistemlere gark olacaksak olalım, torrent kullanacaksak kullanalım.</p><h3>Web3 Heyecanı Ne Kadar Gerçekçi?</h3><p>Web3 ile ilgili mevcut heyecanı anlamak için Amerikan danışmanlık ve bilgi teknolojisi firması Gartner tarafından geliştirilen, yeni bir teknolojinin doğuşundan itibaren benimsenme, olgunlaşma ve sosyal uygulanabilirlik aşamalarını ifade eden <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Gartner_hype_cycle">Gartner Hype Cycle</a> grafiğini incelemek yerinde olacaktır diye düşünüyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*0_UA3ULk5dWavhA2l-c0LA.png" /><figcaption><a href="https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10547051">By Jeremykemp at English Wikipedia</a>, CC BY-SA 3.0</figcaption></figure><p>Web3, şüphesiz grafikte “Peak of Inflated Expectations” yani şişirilmiş beklentiler tepesi olarak ifade edilen konumda oturmakta bu aralar. <strong>Her şey yolunda giderse</strong> bir çöküşü takip eden ve bugünkü beklentilerimizden daha aşağıda bulunan bir verimlilik platosunun (Plateau of Productivity) düzlüklerinde merkeziyetsiz bir internet görmemiz mümkün bu grafiğe göre. Ancak bana göre (sonraki başlıkta açıklayacağım sebepler nedeniyle), bugün Web3 olması cürretiyle tanımladığımız, bütün internetin <em>Web3 ile tanımlandığı şekliyle</em> merkeziyetsiz olması hayali o platoya gelirken yolda kaybettiğimiz beklentilerimizden biri olabilir. Yani elbette merkeziyetsiz bir internet hayatımızda bir yerlerde vücut bulacak olabilir ama bunun Web2&#39;nin yerine geçmiş bir Web3 olarak değil, Web2&#39;nin yanında illede isteyenlerin kullandığı bir alt ağ olarak oluşmasını daha muhtemel görüyorum, tıpkı bugün kullandığımız torrent gibi.</p><p>Ya peki arkadaş sen kimsinki koskoca Etherium’un kurucusuna muhalefet edebiliyorsun diyebilirsiniz. Ben olsam derdim, siz de deyin. Ancak bu konuda yalnız değilim, yanımda çok güçlü düşünürler var. Hatta bunlardan biri de Web2.0&#39;ın isim babası Tim O’Reilly. Kendisinin <em>“Neden Web3 için Heyecanlanmak için Henüz Çok Erken”</em> başlıklı yazısını [O’Reilly, 2021] okumanızı şiddetle tavsiye ederim. Web3 üzerinde projeler geliştirmiş bir ekibin süreç ile ilgili tecrübelerini aktardığı, Dave Peck ve PSL tarafından aktarılan bir başka yazı [Peck, et al., 2021] da çok değerli çünkü sosyolojik ya da siyasi rüya tabilerinden öte konuyu mühendislik açısından ele alabilen nadir yazılardan.</p><blockquote>Geçmişte, semantik web “Web 3.0” olarak tanımlanıyordu. Bugünün Web3&#39;ü ise “kripto”nun alakasız bir yeniden markalaşmasıdır — [Peck, et al., 2021]</blockquote><h3>Blok Zincirilerinin Değişmezlik İlkesi</h3><p>Makalelerde bir çok teknik zorluk ve özellikten bahsediliyor ben buraya sadece <strong>“immutability”</strong> konusunu taşıyacağım. Geliştiricilerin aşina olduğu bu kavram ağa katılan bir içeriğin sonradan değiştirelemeyeceğini hatta ağdan silinemeyeceğini ifade etmekte ve blok zincir sisteminin kalbini oluşturmakta. Yani bu kavram olmadan blok zincirden bahsetmek mümkün değil. Torrent ya da IPFS gibi bir Web3 ağına yüklediğiniz herhangi bir içeriği veri dünya üzerinde farklı bilgisayarlara yayıldığı ve özütü çıkarıldığı için pratikte silmeniz veya değiştirmeniz mümkün değil. Hiç bir hareketinizi silemediğiniz böyle bir sosyal ağda olmak ister miydiniz?</p><p>Tasavvur edemiyorsanız hemen bu konuda sıkça tartışılan bir örneği vereyim size. Web3 “özgürlükçü” yapısı gereği aynı zamanda anonimlik de sağlamakta. Peki hem anonim hem de içeriğin silinemediği bir platformda çocuk pornosu paylaşıldığında ne olacak? Hem içeriği yok edemeyeceğiz, hem paylaşanı bulamayacağız. Ama olsun, özgürüz ya, buna değer mi diyeceğiz? O pedofili de özgür olmalı mı diyeceğiz?</p><p>Kullanıcılar açısından bu tip bir enteresanlık varken geliştiriciler açısından da bu durum egzotik bir kabızlık teşkil ediyor. Ethereum ve Solana gibi blok zincir yapılarının içerisine veri haricinde çalışabilir programlar da eklenebiliyor. Bu sayede yine kahinlerin üzerine konuşmayı çok sevdiği DAO (decentralized autonomous organization — merkeziyetsiz otonom organizasyon) ve akıllı kontratlar (smart contracts) gibi yapıları blok zincirleri üzerinde kodlayıp geliştirmek mümkün oluyor. Akıllı kontratlar işlevsel olabilecek yapılar olsa da DAO bence adalet gibi tam deterministik olmayan sistemler için ütopik bir kavram olduğundan ondan bahsetmeye gerek bile yok henüz. Meraklısı bu konularıda araştırırsa milyonlarca içerik bulabilir. Benim değinmek istediğim ise bu tip değişmez kod bloklarının yönetilmesindeki zorluklar ve bu zorluklardan kaynaklanacak olan problemler. Bu durum için bazı geçici çözümler ortaya atılsa da bunların ugulanmasının imkansız derecede zor olduğu vurgulanmakta. [Peck, et al., 2021]</p><p>Bu değişmezliğin gerçek dünyada çatıştığı bir başka sistem ise son yıllarda popüler olan “veri gizliliği” konusu. Kişisel verilerin korunumu/gizliliğine dair resmi yaklaşımlarda “right to erasure” olarak bilinen size ait veriyi kaldırtma hakkınızı ifade eden bir madde bulunmakta. Yani örneğin Avrupa’da GDPR’ın geçerli olduğu herhangi bir ülkede faaliyet gösteren bir sistem bu isteğiniz karşılığında sizin bilgilerinizi silmek zorunda. Peki IPFS üzerinden çalışan sistemlerde bu nasıl sağlanacak? Web3&#39;ün yayılması için yatırım yapılması ihtiyacı olduğundan bahsedilirken, şirketler GDPR ile çelişen Web3 üzerine neden yatırım yapacaklar? Astronomik cezalar almak için mi?</p><h3>Kahin Problemi</h3><blockquote>Akıllı sözleşmeler “gerçek dünyaya” atıfta bulunamaz. Yalnızca blok zincirinin kendisine başvurabilirler. Bu problem, “kahin problemi” olarak bilinir ve blok zincirlerini zorunlu olarak kapalı bir sistem haline getirir. Önemsiz gibi gözükebilecek bu problem aslında çok derindir. [Peck, et al., 2021]</blockquote><p><em>“Oracle Problem”</em> olarak denk gelebileceğiniz bu problem blok zincirinde, zincir dışındaki bir veriye akıllı kontratlar aracılığı ile erişmek gerektiğinde ortaya çıkmakta. Kahin adı verilen bu dış kaynaklardan (örneğin kazanan loto bilgileri, doğal afet verileri, hava durumu, politik veriler, spor sonuçları, emlak değerleri gibi verileri sağlayan kaynaklardan) aldığı verileri bünyesine katan blok zinciri bu kaynağın da kendisi gibi <em>güvenli</em>, <em>özgün</em> ve <em>güven çatışması</em> içermeyen bir yapı halinde olduğunu kabul eder. Oysa kahinin sağladığı veri üzerinde manüplasyon yapması ve dolayısıyla bütün zinciri kirletmesi mümkündür. Yani zincirin dış dünya ile olan ilişkisi bu kahinlere bağlıdır ve kahinler ne kadar güvenilir ise zincir de o kadar güvenilir olur. Kahin olarak kullandığınız kaynak eğer merkezi bir kaynak ise bu durumda sizin blok zincirli sisteminiz de aslında her ne kadar merkeziyetsiz görünse de tekrar merkezileşmiş olur.</p><p><a href="https://www.northcrypto.com/about/chainlink">ChainLink</a> benzeri, <em>dağıtık kahin havuzu gibi </em>yaklaşımlarla bu problemi çözdüğünü iddia eden sistemler olsa da blok zincirine bağlı sistemlerin gerçek dünyadaki varlıkları işaret eden ve onları zincirine katan bir sistem üzerine çalışması halen sağlam bir problem olarak gözükmekte.</p><h3>Metaverse Çorbası</h3><p>Sizin olmasa da en az bir tanıdığınızın büyük ihtimalle başı bir ara <em>ransom-ware</em> ile derde girmiştir diye tahmin ediyorum. Hani şu bilgisayardaki herşeyi şifreleyip açmak için kodlayıcısının sizden kripto para talep ettiği virüsler. Neden kripto para talep ediyorlar? Evet, takip edilemediği için. Siz konuyu zaten biliyorsunuz. Ama buradaki yasadışı hacim ile ilgili bilimsel bir araştırmaya da değinmek istiyorum. 2019&#39;da yayınlanan bir makalede [Foley et al., 2019] sadece Amerika’da yılda yaklaşık <strong>76 milyar dolarlık</strong> yasadışı faaliyetin bitcoin içerdiği bilgisi verilmiştir. Bu miktar yıllık toplam bitcoin işlemlerinin <strong>%46&#39;sını</strong> oluşturmakta. Kripto paraların yasadışı faaliyetlerde tercih edildiğini biliyoruz ama bütün bitcoin hacminin <strong>yarıya yakının</strong> yasadışı olduğunu, kripto paraların vergilendirilmesinin ve takip edilmesinin de pek kolay olmadığı bilgisi ile beraber bir yere not edelim sadece.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*tAG4hSDAxgZ7rbpL_YR2Sw.png" /><figcaption>Görsel “<a href="https://creator.nightcafe.studio/creation/hzbLswwdI9tJjJ306df5">metaverse soup</a>” kelimeleri ile yapay zeka tarafından oluşturulmuştur.</figcaption></figure><p>Ortada hızla büyüyen bir kripto para hacminden bahsediyoruz. Bir şekilde bu pastadan payını almak isteyen girişimciler ne yapabilirler peki? Şimdi yazıda buraya kadar bahsettiğim noktaları hatırlarsak; gerçek kullanıcılar üzerinde bir uygulama yapılması halinde kişisel verilerin korunumuna ait kanunlarla cebelleşmek gerekecek, gerçek dünyadaki varlıklar üzerinden bir gelir modeli oturtulmaya çalışıldığında ise bu sefer kahin problemi sebebiyle sistem temel prensiplerine aykırı çalışacak. Bu durumda senaryodan gerçek dünyayı çıkarınca geriye ancak dijital dünyanın kendisi kalıyor. <strong><em>Dijital dünyadaki karakterler ve varlıklar.</em></strong> Bunlar üzerinde dönecek olan gelir modellerinde kripto ekonomi çok başarılı bir şekilde işliyor. Bu durumda geriye bir tek şey eksik kalıyor, bu sanal çorbaya bir isim koymak: Metaverse!</p><blockquote>Kripto, bir bilgisayar oyunu veya uzun zamandır beklenen metaverse gibi bağımsız bir dünyada değerlendirilebilen ve kullanılabilen yalnızca dijital varlıklar için çok uygundur. [O’Reilly, 2021]</blockquote><p>Tamam, metaverse bu amaçla ortaya çıktı demiyorum tabii ki. Metaverse için block chain veya kripto ekonomiler olmazsa olmaz değil elbette ama tersi için, yani kripto ekonomiler söz konusu olduğunda metaverse şiddetle aranan bir ortam haline geliyor. Bence tam da bu yüzden metaverse projeleri içerisinde sıklıklıkla NFT vs. gibi kripto ekonomi katmanları görüyoruz. Bize işin içindeki sanat aşkı veya metaverse’ü anlatılıyor ama aslında bir kripto gelir modeli etrafına sarılmış dandirizyak oyunumsulardan fazlasını da görmüyoruz.</p><p>Hayatının her deminde oyunlarla gerek oyuncu gerek geliştirici olarak iç içe olmuş biri olarak metaverse ile vadedilen hiç bir şey bana henüz “yeni” gelmedi. Oyun oynamayan birisi elbette bu kavram altında heyecana kapılabilir, hakkıdır da. Bir Minecraft, World of Warcraft oyunu zaten bir çoğu için gerçek dünyadan da gerçekti zaman zaman. Benim 10 yıl kadar önce kurcalayıp bıraktığım <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/IMVU">IMVU</a>’nun başlangıcı 2004 yılına dayanıyor. 18 yıl önce <em>düz</em> chat yapmaktansa ekrandaki üç boyutlu karakterler aracılığı ile iletişim kurma fikri bu uygulamada vardı. Mekanik olarak yeni hiç bir şey sunmadı Metaverse bugün bize. Elbette ki bir yandan VR, AR gibi alanlardaki donanımlar gelişiyor, hologramlar, dokunma simulatörleri görüyoruz labartuvar ortamlarında. Ancak henüz duyurulmuş olan hiç bir donanım metaverse’ü doğuracak şekilde bir paradigma kayması meydana getirmedi. Kaysa duramazdık çünkü. Sanki donanım ve yazılım gelişip bize metaverse’ü bunların üzerine inşa etme ufkunu açmadı da biz önce metaverse’ü uydurup altına teknoloji yakıştırıyoruz gibi bir durum var. Lens gibi göze takılabilen hadi o olmadı güneş gözlüğü kadar rahat kullanılabilen, yüksek çözünürlüklü ve yüksek yenileme hızına sahip bir teknolojiyi takiben metaverse diye haykırılsaydı her şey çok daha kabul edilebilir olacaktı elbet. Oysa bu zaman zarfında bu saydığım etmenler için bu denli yüksek bir ivme ile büyüyen tek şey kripto para hacmi oldu. (Yarın bir açıklamayla zamanında duyurulmamış ama metaverse’e sebep olan bir buluş açıklansın da bende burada yanılmış olayım çok isterim)</p><p>Dolayısıyla oyunların zaten yaptığı şeyi oyun oynamayanlara yeniden ısıtıp sunmaktan ötesi değil benim için metaverse şu anda. Peki kötü mü oldu herkesin metaverse diye aslında oyun oynayacak olması. Elbette hayır. İçine zorla NFT vs. adı altında kripto para ekonomileri sokulmadığı sürece çok da güzel olacak. Bir geliştirici olarak oyun geliştirmekten daha fazla keyif aldığım birşey yok zira. Sadece oyunculara oyun geliştirmektense artık çok daha geniş bir kitleye aynı iş ile ulaşmak gerçekten kıymetli.</p><h3>Sonuç</h3><p><em>Sizin Web3 dediğiniz torrent, metaverse dediğiniz Minecraft’tı zaten, kripto-para öfelemek için suyu bulandırmaya gerek yok</em> diye kestirip atmak isterdim ama böylesi bir indirgemeye mahal verecek kadar basit değil tabii ki konu. Öyle olsa tweet atar geçerdim bu makaleyi yazmaktansa. Bu kadar safsata arasında gelecek vadeden, hakikaten işe yarayacak, <em>hiç çalışmadan nasıl çok para kazanırız haytalığına</em> hizmet etmekten çok daha geniş ufukları olan geliştiricilerin fikirleri, projeleri de var elbet, gelecekte daha da fazla olacaktır diye tahmin ediyorum. Gartner’ın serin verimlilik yaylasında, bu arkadaşların otağılarında ağırlanacağım günlerin uzak olmadığını da biliyorum bir yandan.</p><h3>Not</h3><p>Israrla tekrar ediyorum ki bu yazıda amacım blok zinciri ve ona bağlı teknolojik, bilimsel çalışmaları hakir görmek değil, tam tersi bu alandaki teknik mühendislik değerleri üzerinde bir farkındalık oluşturmak, geri kalan bilimsellikten uzak tüm sosyolojik ve siyasi kehanetleri de zevkle yok saymaktır.</p><h3>Kaynakça</h3><ul><li>Tim O’Reilly, 2021, Why it’s too early to get excited about Web3 <a href="https://www.oreilly.com/radar/why-its-too-early-to-get-excited-about-web3/">https://www.oreilly.com/radar/why-its-too-early-to-get-excited-about-web3/</a></li><li>Dave Peck &amp; the PSL Team, 2021, An Engineer’s Hype-Free Observations on Web3 (and its Possibilities) <a href="https://www.psl.com/feed-posts/web3-engineer-take">https://www.psl.com/feed-posts/web3-engineer-take</a></li><li>Foley, Sean, Jonathan R. Karlsen, and Tālis J. Putniņš. “Sex, drugs, and bitcoin: How much illegal activity is financed through cryptocurrencies?.” <em>The Review of Financial Studies</em>32.5 (2019): 1798–1853.</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=f60974dc1f4e" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/transistorfilozofu/web3-salatas%C4%B1-ve-yeniden-is%C4%B1t%C4%B1lan-metaverse-%C3%A7orbas%C4%B1-f60974dc1f4e">Web3 Salatası ve Yeniden Isıtılan Metaverse Çorbası</a> was originally published in <a href="https://medium.com/transistorfilozofu">transistorfilozofu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Algoritmalar ve Benlik]]></title>
            <link>https://medium.com/transistorfilozofu/algoritmalar-ve-benlik-a2a2ebe27029?source=rss----1a6e67754d5b---4</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a2a2ebe27029</guid>
            <category><![CDATA[psikoloji]]></category>
            <category><![CDATA[sosyal-ağ]]></category>
            <category><![CDATA[sosyal-medya]]></category>
            <category><![CDATA[algoritmalar]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Bahadir]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 05 Dec 2021 08:40:14 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-12-28T09:10:56.771Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*tr-PfowJJQYiamCkzDeDWg.jpeg" /><figcaption><a href="https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=73850232">By 4edges </a>— Own work, CC BY-SA 4.0</figcaption></figure><h4>Algoritmaların benliğe etkileri üzerine objektif kaygılı bir araştırma</h4><blockquote>Benliğimizin inşasında algoritmalar ne kadar etkili ve algoritmalara nasıl bağımlı oluyoruz?</blockquote><p>Bilim kurgu külliyatındaki distopik şaheser bolluğundan mıdır bilinmez, özellikle robotlar veya otonom sistemler üzerine yazılan çoğu metinde yazarın kendini distopya tasarımları içerisinde kaybetmesini (hatta zaman zaman boğulmasını) görmek artık sıkıcı bir hal almaya başladı benim için. Ben bunun insanoğlundaki iflah olmaz komplo teorisi üretme arzusunun bastırılamamasının bir sonucu olduğunu düşünüyorum. Bu tanıma uyan çok fazla sayıda blog yazısı, popüler bilim makalesi, video, podcast vs bulmak mümkün. Çoğu da çok başarılı, ikna edici, rasyonel. Bu tip içeriklerin genelinde en sonda çizilecek olan distopya tasarımının ne kadar da mümkün ve yakın zamanda gerçekleşebilecek olduğuna dair kanıtların sunulması çabası hakim hep. Bunda elbetteki bir problem yok ancak sanki bulgular ışığında bir distopya tasarımı elde edilmiş gibi değilde önce tasarım yapılıp sonra ona uygun bulgular derlenmiş (belki bazıları özellikle dışarıda bırakılmış) gibi bir tat veriyor bu tür içerikler hep. Bu tat edebi bir eserde çok lezzetli olabilirken bilimsel, teknik, teknolojik alanda fikir, yorum, görüş aktarma çabasındaki içeriklerde çoğunlukla suni bir hissiyat bırakıyor arkasında en fazla. Her ne kadar ikna edici, bilimsel veya rasyonel olsa da.</p><p>Bu yazıda hep civarlarında dolaşsam da<em> biraz daha </em><strong><em>farklı olabilmek</em></strong> adına “kontrollü sosyal mühendislik” konusuna özellikle <em>girmemeye </em>işte bu yüzden çalışacağım. Çünkü bu alan hemen “evil corp”lar üzerine inşa edilmiş bir tahlilde ve tahminde kendini kaybetmek için gerçekten de çok elverişli.</p><h3>Aynı Olma Maratonu</h3><p>Tam da burada yeri gelmişken bu farklı olabilme arzusuna da değinmek istiyorum. Zira bu farklı/özgün olma, arzusunun gün geçtikçe geçerliliğini yitiren bir kavram olduğunu düşünüyorum. Nesiller arası teşhis yapacak bir olgunlukta ve yaşta olmasamda akranlarım (1980 küsürlüler) şunu onaylayacaklardır; bizlerin maruz kaldığı sosyal çevrede bireyler farklılıklarıyla övünürken şimdileri insanlar var gücü ile aynı olabilme yarışı içindeler. Bu tespiti yapabilmek için dede olmaya gerek de yok. Şu FoMO (Fear of Missing Out) [Herman, Dan. 2000] kavramının biraz altını eşelemek yeterli.</p><p>Ta 2014’te yayınlanmış bir makalede [Matrix, Sidneyeve 2014, 128–129] sırf fan grubu içerisinde geri kalmamak adına bir günde 5 sezon Breaking Bad izlediğini (binge-watching) itiraf eden bir genç kızdan bahsediliyor. Keza yakın zamanda Netflix’e eklenen 1.5 kat daha hızlı izleyebilme özelliği, izlediğinden zevk almaktansa izlemiş olmak acelesinde olan insanlar için ortaya çıkmış olsa gerek.</p><p>Belli azınlıklarca kabul görmek adına o azınlığın kültürünü haiz bir kişi olma çabası yeni görülen bir davranış değil elbette. Ancak burada dikkat çekmek istediğim bu davranış değil, teknososyal sistemlerce bu azınlıkların yok olup artık tek bir çoğunluk içerisinde karakterlerini kaybettikleri yönündeki görüşüm. Teknoloji sayesinde muazzam bir debi ve devinime erişmiş olan ana akıma yetişemeyip yorgun düşenler çok daha fazla çarpıyor gözüme çünkü son zamanlarda. Bu sahneyi yine teknolojinin kendisi gözler önüne seriyor bir yandanda. Son birkaç yılın kaçınılmaz gerçeği ve gündem olmayı en fazla hak eden konusu pandemi süreci çok net bir turnusol görevi gördü tam da bu noktada. Kendisini haber kaynağı ilan eden bütün mecralarının bildirim ishali yaşadığı bu süreçte hepimiz sabahtan akşama kadar bu hayati konu ile sahih içerik ayıklayıp akıbetimiz hakkında bir nebze olsun fikir sahibi olabilme çabasında yorgun düştük. Ben dahil tanıdığım bildiğim herkes yoruldu bu çaba içerisinde.</p><p>Nasıl beden yorgunluğu yatıp dinlendikçe geçiyorsa zihin yorgunluğu da zihni yoran şeyden uzak durmakla geçer deyip farklı meşgaleler, hobiler icat ettik bu dönemde, ben de, çevremdeki bir çok insan da. Okuma alışkanlığımı artırdım ama <em>“herkes ne okuyor?”</em> diye bakınmaktansa sevdiğim bir tarz olan fantastik edebiyatın başlangıcına ve sonuna en iyi örnekleri ile şahitlik edebilmek gibi bir görev icat ettim kendime. Bu enterasan amaç doğrultusunda <em>George McDonald, William Morris, Lord Dunsany </em>(evet İthaki’nin Unutulmuş Fantastik Klasikler serisinden) veya çağdaşımız <em>Patrick Rothfuss</em> da dahil pek çok yazar ile tanışma fırsatım oldu. Video oyunları da benim için çok değerli bir başka alan. <em>Herkes</em> en çok neyi oynuyor ve seviyorsa kendimi onu sevmeye zorlamak yerine en çok bana hitap edecek oyunu en ücra yerlerde bile olsa bulmak için çabalarım hep, bu dönem de öyle yaptım. Hatta tam kafamdaki tarzda bir oyun bulamadığım için kendim geliştirmeye başladım. Bütün bunlardan arta kalan bir vakit bulduğumda veya bunları yapacak enerjim olmadığında herkes gibi bende <em>“OnDemand Streaming”</em> platformlarını tükettim. Orada da “en çok izlenenler” listesini kovalamaktansa daha önceden sevdiğim yayınlara benzer olanlar veya hiç fikrim olmayan farklı yayınlar arasından bir şeyler seçmeye çalıştım hep (pek başarılı da olamadım). Bu anlattıklarım bana özel şeyler değil, benim çevremdeki insanlar ve sosyal platformlarda takibe değer gördüğüm insanlar da hep böyle şeyler yaptı, gördüm. Kendi keyiflerimiz doğrultusunda, kendi karakterimizin gölgesinin serinliğinde türlü işgüzarlıklar yaptık.</p><p>Ancak benim maruz kaldığım sosyal çevre dışındaki çevre için durum çok farklıymış aslında. Turnusol özelliğini vurgulayacak olduğum bu pandemi döneminde daha çok içine girdiğim edebiyat, sinema/dizi, oyun gibi alanlarda bana enteresan gelen birkaç durum ile bunu anlatmak istiyorum. Pandemi sürecinde en fazla okunan kitaplardan <em>Dean Kontz — The Eyes of Darkness</em>, <em>Sylvia Brown — End of Days </em>gibi zorla kahin ilan edilen yazarlarınkiler dışında kitabevi sitelerinde en popüler kitaplar arasında sadece konusu salgın, pandemi, virüs olduğu için satın alınan kitaplar görür oldum. Netflixte en çok izlenen listelerinde belgesel içerikli olmadığı halde sadece virüs konulu olduğu için popüler olan dizi veya filmleri hepimiz gördük. Steam platformunda doğrudan pandemi konulu 2012’de çıkan Plague Inc. ile 2014’de çıkan Pandemic: The Board Game adlı oyunlar yine bu dönemde en fazla satışını elde etti ve kendi alanlarında en çok satan oyunlar arasına girdi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*N23jpJhLMyt5h-uJ" /><figcaption><a href="https://steamcharts.com/app/246620#All">Plague Inc. — steamcharts</a></figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*hapLyUvFAg5i2a0P" /><figcaption><a href="https://steamcharts.com/app/622440#All">Pandemic — steamcharts</a></figcaption></figure><p>Bu grafiklerden de görüyoruz ki aslında zihin yorgunluğundan kurtulma özgürlüğü sadece bende ve çevremdeki birkaç insandan oluşan azınlık teşkil eden bir güruha nasipmiş. Zihinsel yorgunluğunu, doygunluğunu deşarj etmektense var gücü ile ana akımı her anıyla damarlarında hissetmeyi isteyen, durmadan bildirim ishali yaşayan kaynaklardan nefes almadan beslenip, biraz hobisi, eğlencesi yani <em>kendisi</em> için vakti kaldığında da onu da yine tam da gündemin ortasındaki konudan seçen bir çoğunluk varmış aslında. Gündeme (ana akım gündemine) olabildiğince fazla maruz kalabilmek amacında olan bir çoğunluk bu. Gündemden günde bir kaç bardak değilde, damacana damacana içmek, içecek yeri kalmayınca onunla yıkanmak, ayağına taş bağlayıp gündem denizine atlamak yarışında olan bir çoğunluk. Ana akımın tam ortasında olma isteği, olabildiğince <em>herkes gibi</em> olma çabası, aynı olma maratonunda rekor kırma, rekorunu egale etme çabası..</p><blockquote>“Bence artık sen de herkes gibisin” derken şair, herkes gibi olmayı “sihirsiz bir nefes” ve “akisleri sönen bir ses” olmakla eş tutmuş, unutulabilmenin ön koşulu olarak koşmuş yıllar önce. Kolay unutulabilmek, başka bir deyişle hatırlamaya değer bir özelliğinin kalmamış olması haline erişmek şimdileri peşinden kusana kadar koşulan bir hedef sanki.</blockquote><h3>Mutlak Karakter ve Gölgeler Denizi</h3><p>Peki kim bu herkesin olmaya çalıştığı <em>herkes</em>? Biz hiç kimseyiz de aslında bize tanımlanan rollerle mi o ‘herkesi’ inşa ediyoruz? FoMO mağdurlarının sosyal ağ vitrinlerinden içeri imrenerek baktığı o yerde yaşadığı sanılan figürler mi? Bu sürekli yaklaştığımız ama bir türlü ‘O’ olamadığımız, bir <em>ortak ideal benlik</em> haline gelmiş olan bu <strong>mutlak karakter</strong> kim? Bu karakteri kim tasarladı? Son soru komplo teorisyenliği çukuruna çeken tuzak bir soru, o yüzden ona hiç girmeyeceğim. Hatta bu mutlak karakterin kim olduğu sorularını da ancak sadece sormakla yetineceğim çünkü cevabı ben de bilmiyorum, en azından şimdilik. Bence nihai karakterin kim olduğu ya da kimin tarafından tasarlandığından -bana kalırsa çok da bilinçli olarak tasarlanmış da değil zaten- daha önemli bir soru varsa o da “kendimizi neden bu karakterin peşinde koşma arzusunda hissediyoruz?” sorusudur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*kbOpUovQ6q5yPtoDjGqroA.png" /></figure><p>İdeal benlik ve onun peşinde olmak gibi kavramlardan bahsedipte Maslow’dan bahsetmemek görgüsüzlük olur sanırım. Ünlü ihtiyaçlar hiyerarşisinde, insanın hayatındaki nihai amacını <em>kendini gerçekleştirmesi</em> olarak göstermiştir Maslow [Maslow, 1943]. Görüşleri ile bu yazının önemli omurlarından birkaçını oluşturan ünlü Psikanalitik Teorisyen <em>Karen Horney</em> ise mevcut durumumuza ait olan <strong>gerçek benlik</strong> ve olmak istediğimiz kişiyi tanımlayarak gerçek benliğimize model teşkil eden <strong>ideal benlik</strong> olmak üzere iki benlik tanımı yapmaktadır. Bu iki önemli teori ile anlıyoruz ki insanın ideal benliğini gerçekleştirme arzusu onun doğasında olan bir durum. İnsanoğlu hiyerarşinin daha alt basamaklarında bir nebze olsun kendini tatmin edebildiyse bu son aşama uğruna hayatını adamaktan kaçamıyor. Komplocu bakış açısıyla şöyle de diyebiliriz: Bir insanın ideal benliği nasıl tanımlanırsa, o insan onun için yaşayacaktır.</p><p>Peki biz ideal benliğimizi nasıl tanımlıyoruz? Madem hayatımızı peşinde harcayacağız, onu en azından tanımlayabiliyor olmamız lazım. Olmak istediğimiz kişi kim? Şimdi sorsak kendimize, cevabını biliyor muyuz? Bu “5 sene sonra kendini nerede görüyorsun?” gibi bir mülakat sorusu basitliğinde bir soru değil. İdeal benliğimizin karakteristik özellikleri neler, nasıl davranıyor, olaylara nasıl tepki veriyor? Gerçek benliğimize göre daha mı duygusal, yoksa daha mı vurdumduymaz, daha mı rasyonel? İdeal benliğimizden ne kadar uzaktayız? Peki, 5 sene önceki gerçek benliğimizden şimdi ne kadar uzaktayız?</p><p>Bu sorulara bizi tatmin etse de etmese de bir şekilde cevap verebildiğimizi kabul ediyor ve bir diğer soruya geçiyorum, “bu cevapların inşasında algoritmaların yıkılmaz kaleleri olan sosyal ağlardan edinilen yapı malzemeleri ne kadar kullanıldı?”. Bir başka deyişle Sosyal ağlar ideal benliğimizi şekillendirmede ne derece etkili? Bu sorunun cevabını aramak adına yapılmış bir çok çalışma mevcut. 2016’da yayınlanan bir tez çalışmasında (Isaranon, 2016) Tayland’da yapılan bir araştırma sonucu Facebook’un özellikle toplumsal narsist kullanıcıların kendilerini en iyi hissedebilecekleri ve ideallerine daha yakın olabilecekleri bir platform olarak çalışabileceğine dair destekleyici kanıtlar sunmuştur. Aynı çalışmada benlik saygısı ihtiyacının (ihtiyaçlar hiyerarşisinde kendini gerçekleştirme aşamasından hemen önceki katman) bu süreci kısmen etkilediği görülmüş ve Facebook’a ek olarak Instagram’ın da ideal benliğin olumlanması ihtiyacının karşılanması için kullanılabildiğini ortaya konmuştur.</p><p>Literatürde<em> “social networks and ideal self”</em> gibi bir aramayla yukarıdakine benzer çok fazla çalışma bulunabilmekte ancak fiziksel olarak aynı ortamda bulunduğumuz insanlardan bile daha yoğun iletişim halinde olduğumuz algoritmaların ideal benliğimizde ne denli rol oynadığını ispatlamak için daha fazla çaba harcamanın gereksiz olduğunu düşünüyorum. Belki gün boyunca arama motoruna yazdığımız cümleler, o gün içerisinde ağzımızdan çıkan cümlelerden fazlalar. Kendimizi bir başka insana anlatmaktansa anlayışı insanlardan katbekat kıt olan algoritmalara anlatmak durumunda kaldığımız anlar çok daha fazla belki çoğumuz için. Bunu sadece arama motoru olarak düşünmemek gerek, telefonu elimize aldığımız anda, bilgisayarı açtığımız anda hatta muhtemelen içinde transistör olan herhangi bir cihaza elektrik verdiğimiz anda bir algoritmaya kendimizi anlatmak zorunda kalmaya başlıyoruz. Bu cihazlar o kadar çok ki, gün içinde bir algoritmaya maruz kalmadığımız zaman azınlığı oluşturuyor eminim ki çoğumuz için. Aslında ‘maruz’ kalmaktan daha kötüsü bu algoritmalar içerisinde bir değişken oluyoruz çoğunlukla. Bu bazen basit işlevleri gerçekleştirmek için bile olsa bizi de içine alıp, o algoritmanın bir parçası haline getirip ona uygun davranmak zorunda bırakıyor bizi. Bir algoritmaya başka bir insandan daha fazla kendimizi anlatmak durumunda kalıp bir de yetmezmiş gibi hep onun kuralları ile oynuyoruz. Bu belki mikrodalga fırında birşey ısıtmak, kombi ile ısınmak için önemsemediğimiz birşey olsa bile, her biri tek başına günün çok önemsiz bir anını işgal etse bile artık o kadar fazlalar ki artık önceden yazılmış bir algoritmanın buyruklarına uymadan geçirdiğimiz zaman yok denecek kadar az belki.</p><p>Maruz kaldığımız her algoritma da öyle ‘araç’ kümesi içerisinde kalabilmiş değil. Hayatını youtuber olarak kazanan biri için Youtube’un öneri algoritması bir amaçtır artık. O algoritmanın buyruklarına uyabilmeye adamıştır hayatını, zira ihtiyaçlar hiyerarşisinin daha ilk basamaklarını aşabilmek için bunu yapmak zorundadır. Hayat standardı bir web sitesinin getirisine bağlı olanlar için arama motorlarının algoritmaları veya işinin getirisi önemli ölçüde Instagram üzerinden yaptığı pazarlamalara bağlı olanlar için öneri algoritmaları benzer hegemonyaları kurmuştur bu insanlar üzerinde.</p><p>Zaruri ihtiyaçlar veya geçim kaygısı ile maruz kaldığımız algoritmalar kadar eğlence ve estetik ihtiyaçlarımızın tatmininde de algoritmalar yardıma koşuyorlar. Öneri sistemleri olarak anılan bu sistemlerin geliştirilmesinde <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Recommender_system#Approaches">bir çok yaklaşım</a> mevcut ancak bu tip algoritmaları yazan, kullanan, yöneten bir geliştirici olarak şunu söyleyebilirim ki nihai olarak bu yaklaşımların çoğu, sizi size benzeyen diğerleri ile üzerinden değerlendirir, yani sizi <strong>genelleştirir</strong>. Örneğin popüler bir yaklaşım şu şekilde çalışabilir: Sizinle aynı şeyleri beğenen başka kullanıcıların beğenip de sizin henüz tüketmediğiniz bir şeyi beğenme olasılığınızın yüksek olması kabulü ile yola çıkıp, o kişilerin beğenip sizin henüz tüketmediğiniz bir içeriği size önerir. Aynı şeyi onlar için de yapar ve bu şekilde zaman içerisinde sizin zevkiniz ile size yakın şeyler tüketenlerin zevki tek bir zevk haline gelir.</p><p>Örneğin şu anda bu yazıyı yazarken dinlediğim şarkıdan sonra neyin çalacağına benim adıma karar veren bir öneri sistemi çalışıyor uzaktaki bir sunucu üzerinde. Sıradaki şarkının ne olduğunu bilmiyorum, o ne çalarsa ben de onu dinleyeceğim çoğumuzun yaptığı gibi. Eskiden olduğu gibi bir çalma listesi oluşturmaya üşenme lüksünü satın alıyorum çünkü karşılığında. Kendi oluşturduğum bir çalma listesine göre öneri sisteminin benim için oluşturduğu liste nispeten daha az tekrara düşüyor. Görece az olsa da yine aynı şeyleri tekrar tekrar dinlettiği oluyor ve sonra çok sevmesem bile bu şarkıları kafamda mırıldanırken buluyorum kendimi. Yeni keşifler için çok zahmetsiz bir yol oluyor olsa da kendimi ara sıra çok da bana göre olmayan bir şeyden dikte ile keyif alırken buluyorum. Eskiden tatil için sahil şeridine inen metalci tayfanın defaatle pop müziğe maruz kalması sonucu bir yerden sonra istemsiz olarak aynı şarkının dört yüz yetmişinci duyuluş sürecinden keyif almaya başlaması gibi.</p><p>Başka bir insan ile benzer zevkleriniz olması gelecekteki tercihlerinizi her zaman benzer yapacağınız anlamına gelmez. Ortak zevkleriniz olan ama tamamen farklı olduğunuzu düşündüğünüz bir çok insan tanıyorsunuzdur eminim. <em>Estetik ülkesinde bir gece aynı patikada beraber yürümüş olabilirsiniz ama öneri sistemleri sizin sabah bambaşka yollara ayrılma </em><strong><em>özgürlüğünüzü</em></strong><em> elinizden alıyor olabilir.</em></p><blockquote>Benzer sistemler izlediğimiz filmler/diziler, okuduğumuz kitaplar, oynadığımız oyunlar gibi bir çok seçime dayalı tüketim mecrasında çalışıyor. Sonsuza uzanan ihtimaller denizinde algoritmalardan oluşan kaptanların gemileri bizim için uzak zannettikleri enginlere açılıp yakaladıklarını getiriyor kıyıda tembellikten bezmiş olan bizlere. Beğeneceğimizi düşündüğü şeyleri sunan bu geminin kaptanı her ne kadar iyi niyetli olsa da, bizi ne kadar iyi tanıdığını düşünüyor olsa da o geminin kaptanı biz değiliz. Kaptanının bize getirdikleri kadar tanıyoruz denizi. <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Allegory_of_the_cave">Sokrates’in ünlü mağara alegorisindeki</a> gölgeler, mağaradakiler için dış dünya hakkında ne kadar şey ifade edebiliyorsa öneri algoritmalarının sundukları da o kadar şey ifade ediyor bize.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*RqzrwPyVfxem3YTM" /><figcaption>Art illustration by Tell Your Children display at Esplanade Tunnel — photo by <a href="https://www.flickr.com/photos/25802865@N08/">Choo Yut Shing</a></figcaption></figure><p>Görüyoruz ki ideal benliğimizin tasarımında algoritmalar etkin rol alabiliyor. Bu algoritmalara en yoğun maruz kalınan ortamların başında da sosyal ağlar gelmekte hiç şüphesiz. Peki ideal benliğimizin tasarımına müdahale yetkisi verecek kadar nasıl bağımlı oluyoruz sosyal ağlara? Buna izin mi veriyoruz yoksa karşı koyamıyor muyuz? Neden her sosyal ağ kullanıcısı bu kadar bağımlı değil? Neden bağımlı olanlar kurtulmakta zorlanıyor?</p><p>Nevrozun en bilinen tanımlarından birini geliştirmiş olan Karen Horney, nevrotik kişilerin benliğinin gerçek ve idealize edilmiş olan benlik arasında bölünmüş olduğunu, bunun sonucu olarak da ideal benliklerine göre yaşamadıklarını hissetteklerini söylemektedir. Bu kişiler gerçek benliklerine duydukları <em>nefret</em> ile ideal benliklerine yönelik yanıltıcı bir <em>mükemmeliyetçilik</em> arasında gidip gelirler [Horney, 1950]. Yanlış tasarlanmış bir ideal benliğin bu tip nevrotik sonuçlarının olabileceği sonucunu bundan 70 yıl önce öne süren Horney nevrozun semptomlarından biri olan “kaygı” ile başa çıkmak için başvurulan stratejilerin aşırı kullanılabileceğini ve bu stratejilerin<strong><em> ihtiyaç görünümüne bürünmelerine</em></strong> neden olabileceğini belirtmişti. 1945 yılında 10 nevrotik ihtiyaç şeklinde sıraladığı bu maddeler 3 ana başlık altında şöyle toplanabilmekte [Verywell Mind, 2019]:</p><ul><li>Bireylerin başkalarından onay ve kabul aramasına ve bunun sonunda muhtaç ve yapışkan olarak tanımlanmalarına sebep olan yani <strong><em>başkalarına yönlendiren ihtiyaçlar</em></strong>,</li><li>Düşmanlık ve antisosyal davranışlar yaratıp bireylerin genellikle soğuk, kayıtsız ve mesafeli olmasına sebep olan yani <strong><em>başkalarından uzaklaştıran ihtiyaçlar</em></strong></li><li>Düşmanlık ve diğer insanları kontrol etme ihtiyacı ile kişilerin genellikle zor, otoriter veya kaba olarak tanımlanmasına neden olan <strong><em>başkalarına karşı harekete geçiren ihtiyaçlar</em></strong></li></ul><p>Özellikle ilk gruba giren ihtiyaçların tatmininde sosyal ağların nasıl etkili bir konum olabileceğini tahmin etmek hiç de zor olmasa gerek. Onay ve kabul sevdası ile başvurulan sosyal ağlar zaman zaman (belkide çoğunlukla) red ve dışlanma gibi sonuçlar da üretebilmekteler. Böyle zamanlarda ağ ile olan ilişkinin, anksiyete ve depresyonla başa çıkmaya hizmet etmektense onları artıran bir işlev gösterip tam manasıyla bir <strong><em>pozitif geri-besleme döngüsü</em></strong> haline dönüşmesi işten bile değil.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/799/1*Oyv1qJkUyRiZaPJOMEVhTg.jpeg" /><figcaption>Art illustration by Tell Your Children display at Esplanade Tunnel — <a href="https://www.flickr.com/photos/25802865@N08/">Choo Yut Shing</a></figcaption></figure><p>Anksiyete ve depresyonun sosyal ağlarla olan bu korelasyonunu ortaya koyan bir çok kesit araştırması da mevcut [Lin et al., 2016]. Örneğin 2014’te, 19–32 yaş aralığındaki 1787 katılımcı üzerinde yapılan bir testte sosyal medya kullanımın artan depresyon ile önemli ölçüde ilişkili olduğu sonucuna varılmış, 2013 yılında yayınlanan bir başka çalışma ise Türkiye’de 447 öğrenci üzerinde yapılmış, şiddetli depresyon, kaygı ve uykusuzluk ile Facebook bağımlılığı arasında bir korelasyon olduğunu ortaya koymuştur. [Koc &amp; Gulyagci 2013].</p><h3>Dehumanization: Robotlaşan İnsan</h3><p>Buraya kadar gördük ki algoritmalar zaruri ihtiyaçlarımızın tatmininde, sosyal hayatımızda, eğlence ve estetik algılarımızda hatta nevrozumuzda dahi etkin ve biçimlendirici rol oynayabilmekteler. Bizim için tasarlandıkları iddiası ile pazarlanıp günün sonunda algoritmaların dayattığı kurallara göre yaşanan bir hayattan bahsediyoruz çoğu insan için. Sonra kahinlerimiz çıkıp yapay zekanın dünyayı ele geçirmesi ile ilgili uzak gelecek tasvirleri yapıyorlar. <em>“AI Takeover”</em> diye iki kelimeye indirgenmiş, üzerine edebiyat, sinema ve oyun dünyasında muazzam bir mesai harcanmış, harcanmakta ve harcanacak olan bu kavram,<em> ‘makine zekasının dünyada baskın zeka haline gelmesi’ </em>olarak kabaca özetlenebilir. Bu konu üzerine neredeyse olası her kehanette bulunulmuş, analiz ve tahlil yapılmıştır herhalde. Benim dikkat çekmek istediğim ise aslında nispeten üzerine çok daha az yazılıp çizilmiş olan başka bir yaklaşım. Yapay zekanın gelişerek insan zekasına erişip dünyayı ele geçirmesindense insan zekasının sinsi bir süreç sonunda yapay zekanın seviyesine <em>gerilemesi</em> sonucu insanların dünyayı kendi eliyle yapay zekaya bırakması argümanı üzerine kurulu bir yaklaşım bu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*s0S3wqooP9aMu8t81qq4rw.jpeg" /><figcaption>Detail of the ceiling of the Sistine Chapel — <a href="https://www.flickr.com/photos/turatti/">jaci XIII</a></figcaption></figure><p>Yazının bu konu üzerinden devam edecek olduğu ikinci kısmını yakında yayınlayacağım ancak şimdiden o kısım ile ilgili biraz ön bilgi vermek istiyorum. Öncelikle yazının buraya kadarki kısmında olduğu gibi bundan sonraki kısmında da sunduğum bütün argümanları kendi subjektif görüşlerimden olabildiğince ayırıp literatürde yapılmış çalışmalarla deskteklemeye çalışacağım. Aksi halde yazı edebi bir Cyberpunk ve distopik bir bilim kurgu içeriğinin ötesine geçemez. Bu okuyucu olarak iddialı olsam da yazar olarak hem haddim hem de amacım olarak görmediğim bir durum. Bu kapsam dahilinde kalmaya devam ederek ikinci kısımda aşağıdaki sorulara cevap arıyor olacağım:</p><ul><li>Bir yandan robotların insanlaşmasını seyrederken diğer yandan maruz kaldığımız teknosistemler bizleri de robotlaştırıyor olabilir mi?</li><li>Robotların varması beklenen bu nokta belki onların ilerleme hızlarından çok daha büyük bir hızla onlara doğru geliyor olabilir mi?</li><li>Robotların insanlaşmasından daha büyük bir hızla biz insanlar robotlaşıyor olabilir miyiz?</li><li>Turing testini geçebilen bir robot görmemizden evvel bu testi geçemeyen bir insan görme ihtimalimiz nedir?</li></ul><p>Daha önce de bahsettiğim gibi üzerine görece çok daha az çalışma yapılan bir konu bu. Ancak şunu önceden belirtmek isterim ki özellikle Stanford Hukuk Fakültesi’ndeki İnternet ve Toplum Merkezi’ne bağlı bir akademisyen, Villanova Üniversitesi’nde işletme ve ekonomi profesörü olan <a href="http://www.brettfrischmann.com/">Brett Frischmann</a>’ın çalışmaları ikinci kısım için kritik öneme sahip katkıları oluşturacak.</p><h3>Kaynakça</h3><ul><li>Matrix, Sidneyeve. “The Netflix effect: Teens, binge watching, and on-demand digital media trends.” Jeunesse: Young People, Texts, Cultures 6.1 (2014): 119–138.</li><li>Herman, Dan. “Introducing short-term brands: A new branding tool for a new consumer reality.” Journal of Brand Management 7.5 (2000): 330–340.</li><li>“Karen Horney’s Theory of Neurotic Needs.” <em>Verywell Mind</em>, 26 November 2019, <a href="http://verywellmind.com/horneys-list-of-neurotic-needs-2795949.">http://verywellmind.com/horneys-list-of-neurotic-needs-2795949.</a> Accessed 18 November 2021.</li><li>Lin, Liu Yi, et al. “Association between social media use and depression among US young adults.” Depression and anxiety 33.4 (2016): 323–331.</li><li>Oberst, Ursula, et al. “Negative consequences from heavy social networking in adolescents: The mediating role of fear of missing out.” Journal of adolescence 55 (2017): 51–60.</li><li>Koc, Mustafa, and Seval Gulyagci. “Facebook addiction among Turkish college students: The role of psychological health, demographic, and usage characteristics.” Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking 16.4 (2013): 279–284.</li><li>Maslow, Abraham Harold. “A theory of human motivation.” Psychological review 50.4 (1943): 370.</li><li>Horney, Karen “​​Neurosis and Human Growth” (1950)</li><li>Isaranon, Yokfah. Narcissism and affirmation of the ideal self on social media in Thailand. Diss. Goldsmiths, University of London, 2016.</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a2a2ebe27029" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/transistorfilozofu/algoritmalar-ve-benlik-a2a2ebe27029">Algoritmalar ve Benlik</a> was originally published in <a href="https://medium.com/transistorfilozofu">transistorfilozofu</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>