TAM METAL SİMYAGER HAKKINDA
Animeyi veya mangayı izlemediyseniz, okumadıysanız, lütfen şu anda yazıyı kapatın. Çok fazla spoiler içeriyor.
Fullmetal Alchemist Brotherhood, neden yıllar sonra halen en değerli ve önerilen anime serisi olmaya devam etmektedir, bunu anime sever biri olma sıfatıyla bir noktada izah etmem gerekiyordu.
Baştan belirtmem gerekir ki, FMA gelmiş geçmiş en iyi, en süper, en iyi yazılmış anime vb niteliklere sahip değildir. Aslında en anime animedir belki. Belki sadece en fazla sayıda insanın hiç canı sıkılmadan izledikten sonra öyle yada böyle etkilenmeyi başardığı animedir hepsi bu. Herhangi birine önerebileceğiniz ve başlangıç seviyesinde animeye giriş yapabileceği güvenli bir öneridir FMA. İzlememiş kimse kalmamalıdır. Öneri istendiğinde ilk akla gelendir çoğu kişi için. Burada fark edileceği üzere kilit nokta “çoğu kimse” kümesi olmaktadır.
Daha detaylı ve dikkatli düşünülmüş anime serileri yok değildir. Fakat bu seriler birkaç farklı dezavantajın ya bir kısmını veya hepsini bir arada içermekteler. Örneğin basitçe, çok eskiler, çok uzunlar veya temaları herkese göre değil. Genel sorun, yazının sonlarında daha detaylı ve şevkli şekilde ileteceğim şekilde, temalarının herkese göre olmamasında yatıyor. Eski bir seriyi de taktir edebilirsiniz ancak örneğin savaş, politika, korku, felsefe vb temel kurgu taşıyıcı sütunlarından uzak duran birisiyseniz bazı değerli eserler size teğet geçebilirler. FMA böyle değil, yine az önce saydığım unsurları içermesine rağmen bunu kimseyi sıkmadan yapıyor ve verilebilecek diğer örneklere kıyasla FMA’yı sevmek çok ama çok daha kolay.
Tüm zamanların en iyi anime serilerinden biri olmayı, derin ve düşündürücü temaları en doğru şekilde işleyebildiği için başardığını söylemek işin kolay kısmı. Bu yazı boyunca, bir anime serisine ilk defa sübjektif olarak bakmamayı deneyerek, olabilecek en objektif göz ile cevaplar sunmayı deneyeceğim. Buradaki fikir, yazının çoğunda, zaman zaman içselleştirsem dahi, benim FMA’yı nasıl gördüğüm olmayacaktır;
Yani FMA’nın neden bu şekilde görüldüğünü izah etmeyi amaçlıyorum. Eminim bunu deneyen, başaran veya başaramayan, pek çok yazı ile karşılaşmışsınızdır. Kabul etseniz de reddetseniz de işin sonunda keyif almanızı umduğum, özgün bir ifade katmayı deneyeceğim.
FMA bize seyir süresince çeşitli alt metinler ve genel temalar sunmakta. Bunlar arasında en çok üzerinde durulan, en kıymetlisi olduğunu düşündürten öğreti bağışlamanın önemidir. Bağışlayıcı olmanın, insanlığın bekası için vazgeçilmez bir değer olduğu pek çok bölümde defalarca vurgulanmıştır. Kardeşlerin kendilerini affedilmez günahları için seyir boyunca yavaşça affetmeleri, Winry’nin Scar’ı affetmesi, Mustang’i Envy’den öç almaması için hepsinin beraberce ikna etmeye çalışması, düşmanlarını insanlıktan çok uzak olmalarına rağmen anlamaya çalışmaları ve bunlara dayalı olarak verilen savaşın beyinsizce olmaması pek çok açıdan önemlidir. Önemlidir çünkü Mangaka Arakawa’nın dünya görüşünün kucaklayıcı yapısını, nasıl daha uygar bireyler olabileceğimizi ve insanlığın eski garezleri geride bırakarak nasıl daha yapıcı ve güçlü olacağını izah etmeye çalışmaktadır.
Bu yaklaşım size başta naif görünebilir. Zaman zaman, örneğin Envy’nin finali kısmında olduğu gibi sahnelerde, tam olarak Roy’a bu hakkın verilmemiş olmasını mutsuzluk ile karşılamış olabilirsiniz, fakat Envy’nin ego ölümü yaşayarak kendi göz yaşları içinde boğulması ve ardından intihar etmesi, yanarak ve yaptıklarını neden yaptığı anlaşılmadan yok olmasından daha büyük bir katarsis getirmektedir. Duygusal açıdan bu denli başarılı sahnelere sahipken FMA’yı sevmemek çok zor. Karakterler yaptıklarından ötürü tamamen hapishaneden bedava çıkış kartı kazanıyor değiller. Kendilerini affetmeye çalışıyorlar, şeytanları ile yüzleşiyorlar, Scar gibi ne yapılması gerektiğini zor yollardan da olsa öğrenebiliyorlar ve bunu yalnızca affedilerek başarabiliyorlar.
Gelelim işin sizi sıkabilecek kısmına. FMA’nın bazı yönlerini anlamanız için sizi özür dilerim ama Platon ile tanıştırmalıyım.
FMA kapsamında eş değer takasın hükmü sadece madde üzerindedir. Ruhu ve düşünceleri etkilemez, yalnızca somut elementler için geçerlidir. Transmutasyon sonucunda elementler değişmezler, yalnızca formları değişir. Olmak ve dönüşmek arasındaki bağlantıyı burada gözlemleyebiliriz. Peki düşünmek ve var olmak aynı şey midir? Parmenides’in yaklaşımını Alphonse üzerinde görmekteyiz. Birini insan yapan nedir? Uyuyamayan, yemek yiyemeyen, bir dokunuşun sıcaklığını hissedemeyen birine halen insan diyebilir miyiz? Bedenen değişmiş olmasına rağmen aklen Al halen Al’dır. Edward’a göre düşünceleri insan olan biri insandır.
Önce etrafımızdakilere materyal olarak bakacak olursak; Bir ev ve yıkılmış bir ev denktir ve malzeme miktarları olarak birebir aynı kütleye sahiptirler. Ancak formları farklıdır; biri halen evken, öteki artık bir harabedir. Bir evin ev olabilmesi için gerekli gerçekliği yitirmiştir.
Bu durumda o andaki maddenin formu ancak kendisini gözlemleyebilecek bir çift göz bulunduğunda gerçek anlamda bir başka forma dönüşebilmektedir. Gerçekliğin beden bulduğunu görebilmelidir, aklı ile bunu yorumlayabilmelidir. Bir tohumun bir ağaca dönüşmesi için önce tohum olmaya son vermesi gerekmektedir. Fakat Platon’un Parmenides’ine göre bu mümkün olamaz, yani aslında bir dönüşüm söz konusu değildir. Hareket halindeki ve değişiyor gözlemi sunan her şey birer illüzyon olabilir mi? Peki ya bildiğimiz evren bu doğrultuda iki ayrı boyuttan oluşuyorsa? Tüm var oluşu iki sınıfa ayırdığımızda “Şu anda var olan her şey” ve “Olacak olan, dönüşecekleri her şey” şeklinde ayırabilir miyiz? Dünyamız ikili düzen üzerine kurulu ise ne Heraclitian’ın “her şey değişim halindedir ve dönüşmektedir” düşüncesine ne de Parmenides’in sabit yaklaşımına ihanet etmeyen, birbirleri arasında belli bir düzeni olan iki boyut arasında yaşıyor olmamız mümkün görünebilir. Aynı madalyonun iki yüzü gibidirler.
Platon ruh, akıl ve bedeni de bu şekilde ele almaktadır. Ruhumuz, zihnimiz ve bedenimiz ile ayrı ayrı etkileşime geçerek hissedilebilir ve düşünülebilir, boyutları birbirinden ayrı algılayabilmektedir. Maddesel evren devamlı değişim içindeyken yani, yıkım ve yaratılış döngüsünde kaotik bir girdapta devamlılık sergilerken, akılsal evrende fikirler ve “gerçek” sabittir. Formlar sabittir ve değişmezler, aklımızda bu formları gördüğümüzde, düşlediğimizde, en doğru şekilleri ile algılıyor oluruz. Bir tohum bir ağaca dönüşebilir ama gerçek anlamda bir tohum her zaman tohumdur. Bir tohumun tohum olduğu fikri değişemez. Tüm formlar en gerçek halleri ile saf ve mükemmeldir. Maddesel evrende eğer formlar devamlı değişim halindelerse bilgiden değil görüşlerden bahsetmemiz gerekmektedir. Çünkü hiç biri nihai değildir. Dışarıda yağmur yağıyorsa o an için gerçek olmasına rağmen, bir an sonra güneş açtığında artık doğru olmayı bırakmaktadır. Asla tam anlamıyla sonsuz devamlılığa sahip bir gerçekliğe dönüşememektedir. Bununla beraber “bir üçgenin üç köşesi vardır” dendiğinde bu değişmez ve sabit, saf bir gerçektir. Bilgidir, görüş belirtmez, nihaidir.
Gerçek formlar rasyonel olmak zorundadırlar. Zamana göre değişemezler ve esnetilemezler. Eğer doğru zannedilen bir formun aslında hatalı veya eksik olduğu fark edilirse, bilim ve bilgi ileriye dönük bir adım atmış olur. Daha yüksek bir zeka düzeyine ve aydınlanmaya, gerçek saf varlığa yaklaşılmış olunur. Sonuçta, hissedebildiğimiz evrendeki her şey, formunu bu aklımızdaki gerçeklerden elde ederek oldukları şeye dönüşmüştür ve aklımıza hükmetmek, etrafımıza hükmetmemizi sağlar. Asıl formların tüm asaletleri ile hiç yanılgıya yer bırakmayan formlarında yer aldıkları yer gerçekliktir. FMA’da “Gerçek Bilgi” sadece dış hatları ile sembolik olarak betimlenmiş, kendi başına rahatça oturan ve karakterler ile konuşabilen bir karakter niteliğindedir. Der ki, “ben senim”.
FMA bu konseptleri alır ve işler. Bir simyacı bir yere transmutasyon dairesi çizdiğinde esasen dairenin işlevi, dönüşümden önce ortaya çıkması beklenen yeni nesnenin betimlemesini yapmak ve formuna dair bilgiyi kanalize etmeyi kolaylaştırmaktır. Teknik olarak çizginin kendisi bir şey yapmaz, sadece bilgiyi taşır. Bilgiyi kullanarak yeni forma ulaşmasını sağlayan şey ise simyagerin bilgiyi bir maddeden alıp ona yeni bir form veren ruhudur. Edward’ın Truth (Shinjitsu) ile karşılaşması bu bağlamda önemlidir. Yani gerçekliğin kapılarını açmış ve aydınlanmıştır, simyagerlerin ortak özellikleri artık bu daireleri çizmeye gerek duymuyor olmalarıdır. Çünkü tüm gerçekliği gördüklerinde, sarsılmaz formların bilgisine kavuştuklarında, sonucunda da emin olduklarında, dairenin onlara sunacağı bilgi akışına artık ihtiyaç duymaya son vermişlerdir.
Anime bize bu açıklamayı direkt sunmaz ama Alphonse’un metal bir zırha mühürlenmiş ruhu simya kullanabilirken, bembeyaz gerçeklik içinde hapsolmuş bedeni oradan simya kullanarak çıkamamaktadır çünkü ruha sahip olmadığı için rasyonel formlar ile etkileşeme geçme yeteneğinden mahrumdur. Al’ın ruhu ve aklı metal bedendedir.
Sıradan simyagerler formları araştırarak ve zamanlarının çoğunu deneylerde harcayarak yavaş yavaş öğrenirlerken, gerçeğin kapılarını aralamış “günahkar” simyagerler gerçekliğin tümüne bir bakış attıkları için artık bazı formları sıfırdan öğrenmek zorunda kalmamaktadır. Görebilmiş oldukları tüm maddeler akıllarındaki gerçek formlara dönüşebilmektedir. Tek bir sembolik el çırpması yeterlidir. Edward’ın kendi gerçeklik kapısını feda etmesinin anlamını düşünürseniz bu size daha mantıklı gelecektir. Yaptığı bu büyük fedakarlığın sonucunda artık simya kullanamamaktadır çünkü formların sonsuz bilgisine erişimini kaybetmiştir.
Platon’a göre gerçekliğe, istersek sadece üzerinde yeterince düşünerek kavuşabiliriz. Tüm formlar onları muhakeme etmeye başlamamız için düşünülmeli ve akıl eleğimizden geçirilmelidirler. Bilginin ampirik ve deneysel çalışma vasıtası ile öğrenilmesi ile karıştırılmaması gereken bir yaklaşımdır. Formlar, bizim zihnimizin ve evrenimizin dışında orada zamansız bir şekilde sonsuza dek var oldular ve olacaklar. Edward’ın halen seri boyunca bir şeyleri öğrenmeye çalışıyor olmasını gerçekliğe %100 erişiminin halen olmaması ile bağlantılı olmasına fikir yürütebiliriz. Edward gibi bu günahı işlemiş ve çok fazla şey öğrenmiş toplam beş kişinin kullanılmasının gerekmesini de göz önünde bulunduralım. Her biri saf gerçekliğin sadece belli bir kısmını görmüş olsalar da, hepsini bir araya getirdiğimizde bütüne yaklaşmak ilk homunculus için ağız sulandırıcı bir hedef halini almıştır. Yalnızca bir araya gelerek ve birlikte düşünerek asıl saf nihai gerçeğe ulaşabiliriz.
Aristo’nun formlara olan yaklaşımı değişiklik gösterse de, her ikisinin de ortak olduğu kanı mutluluğa ulaşmanın gerektirdiği ahlaktır. Mutluluk derken kastettiğimiz stressiz ve keyifli bir akıl durumu değil de, daha çok ahlaklı ve iyiliğe sadık doğru bir insan hayatının bütününü düşünmemiz gerekiyor. Homunculusu göz önünde bulundurduğumuzda, onun için mutluluk sadece özgür olma fikri ile başladı. Daha sonra ise daha çok bilgiye sahip olmayı asıl özgürlük olarak görmeye başladı. Gerçek bilgiye olan arzusu ve dehşet verici açlığı, diğer herkesin mutsuzluğuna mal olacak bir düzeydeydi. Bu açıdan bakınca, homunculus aslında asla mutlu olmadı. Amacı doğru olmasına rağmen araçları yanlıştı. Ruhu adil bir form oluşturacak düzeyde harmoni içermiyordu, gerekçeleri ve arzuları insani değerlerin dışındaydı ve bunu en başından en sonuna kadar asla anlayamadı ve hep savaştı. O gerçek bir düşmandı.
Daha önce de söylediğim gibi gerçekliğin kapıları açıldığında kahramanlarımızın karşılaştığı “şey” kendileriydi, tanrılarıydı ve esasında her şeydi. Ne var ki maddesel değildi ve yalnızca formlardan oluşmaktaydı. Her seferinde bilginin karşılığında bir bedel ödemeleri gerektiğinde onun üzerinde feda ettikleri parçalarının yansımalarını gördük. Esasen, ruhları ile karşı karşıya kaldılar ve tanrı, onlar ile ruhları vasıtasıyla konuşmaktaydı.
“Baba”, beherdeki cüce, homunculus, ilk başta saf bir formdaydı. Gerçekliğin küçük bir esansıydı. Yalnızca Hohenheim vasıtasıyla maddesel bir bedene kavuşabildi. Aslında homunculus en başta gerçek bilginin çok büyük bir kısmına sahip şekilde doğmuş gibi görünmekteydi. Var oluşunu borçlu olduğu köleye bildiklerini öğretip ona isim verecek kadar bilgeydi. Örneğin bir beherde kısıtlı olmasına rağmen hiç bir şey okumadan ve ona anlatılmadan felsefe taşının nasıl yaratılacağını bilmekteydi. Serideki herkesten daha fazla simya bilgisine sahipti.
Platon’a göre gerçek ve ultimate forma ulaşmak için aslında neredeyse ölmemiz gerekmektedir. Hislerimizin algıladığı maddesel dünya sadece formların gölgesindeki bir illüzyondur ve bilgi etrafımızdaki nesnelerden değil, aklımız ile ulaşabildiğimiz formlardan gelmektedir. FMA’nın bu konudaki eleştirisi ise Edward’ın kendi kapılarını kardeşi için feda etmesidir. Ailesi ve arkadaşları için formları ve bilgiyi feda eder. Homunculusun antitezidir. Tanrı, bunu gördüğünde mutlu olur, eğlenir ve Edward’ı kutlar. Homunculus tanrıyı yemek ve her şeye sahip olmak, tüm bilgiyi kendinde toplamak isterken, Edward günün sonunda soyut bilgi ve gücün aslında buna değmediğine karar vermiştir. Gerçek bilgi için sergilenen sonsuz av, asıl önemli değerlerden ve insanlığından onu ayırmaktadır. Sevdikleri, diğer her şeyden daha önemlidir. Bilgiyi seçtiğinizde, aslında ölümü ve dünyevi olmamayı seçmişsinizdir.
Halen benimle misiniz? Şimdi sizi bu düşüncelerden uzaklaştıracağım. Dünyaya geri dönüyoruz.
Kurgunun felsefi yaklaşımı ile ilgili düşüncelerimi sona erdirdikten sonra, tekrar FMA’nın geri kalanına ve işlediği konulara şöyle bir geri bakalım.
Savaş, soykırımın dehşeti, güç deliliği, yaşamın anlamı ve değeri, yapılan eylemlerin ağırlığı ve karşılıkları, insanların yüzleşmek zorunda oldukları günahları ve arzular gibi ağır konular tek tek yormadan işlenmektedir.
Hatta eş değer takası bir şekilde makul sınırlar içerisinde çok laçkalaştırmadan sunmaktadır. Zaman zaman Arakawa’nın eğitim düzeyinin dışavurumunu, sadece felsefi değil, biyoloji, kimya, mühendislik ve diğer çeşitli bilimsel içeriklerin doğru kullanımları ile deneyimliyoruz. Düzgün temellere dayalı içerikler sunmasına olanak sağlayan şey kültürel ve bilimsel birikiminin sağlamlığı olsa gerek. Bir eser sadece yazarı kadar doludur.
Fakat sevgili simyacılarımızın hikayesinin bilimsel temalardan ziyade felsefi temaları ile öne çıktığını söyleyebiliriz. Yine de bize mikrodalga muz mantığı ile hakaret edecek kadar kötü değildir. Örnekle soğukta belli metallerin gevrekleşmesi konusunda bilgi sergiler, elementleri doğru inceler, bir şeyin yoktan var edilemeyeceğinin üzerinde sert bir şekilde durur ve bu bile tek başına çok önemlidir.
Daha önce belirttiğim gibi, insan olmanın anlamı üzerinde çok fazla durulmuştur. İnsanların ana kusurlarını homunculuslar üzerinde görmekteyiz. Bu yüzden Homuncusların yaşam şekillerini ve kendileri için seçtikleri ölümleri daha detaylı işlemeliyiz.
Seri boyunca gerçekten özünde layığı ile psikopat ve %100 kötü tek bir insan bulunmakta ve bu insanın varlığının da işlenmiş olmasını taktir etmekteyim. Kimblee insanlığın sahip olduğu ve homunculus olmayan kötü her şeyi temsil etmektedir. Madem Kimblee ile başladım, Pride ile devam etmeliyim. Kimblee hayatının başından sonuna kadar özüne sadık bir karakterdi. Savunduğu fikirler ve insanlığa olan yaklaşımı, tepeden tırnağa modern psikopatlığı temsil etmektedir. İşine olan sevgisi ve neredeyse dindarca işini yapmaya kendini adaması, ne pahasına olursa olsun başarılı olmak için tüm kötülüklere başvurmayı göze alması onu benim için iyi yazılmış bir karakter yapıyor. Belki de asıl sevdiği işi değildir diye düşünmeden de edemiyorum. Belki sadece işinin öldürmesini lisanslı hale getirmesinden keyif almıştır. Bence Arakawa bu karakteri yazdığında onu kimsenin affetmesine izin veremeyeceğini fark ederek Pride elinde son bulmasını makul bulmuş olmalı. Kimblee affedilemez, gerçekten affedilemez.
Ne var ki Pride ilk ortaya çıkan evlat-homunculus olsa da, çok saf ve çocuksu yanlara sahiptir. Çok gelişmemiştir ve ironik olarak çok da gurur duyulacak hareketler sergilememiştir. Kendi dostlarını feda etmiştir, diğer homunculuslar tarafından canavar olarak nitelendirilmiştir. insanlığın sevgisine maruz kalınca bu şekilde yaşamanın da, çok da kötü olmadığını fark etmiş bir homunculus olduğunu da eklemeliyiz. Kendisinden daha zayıf birisinin özverisi ve sevgisini tattığında, yani onun için hayatını feda edebilecek birisinin varlığını gözlemlediğinde, içindeki çocuk buna derin bir özlem duydu.
Küçümsendiğinde de, zaten zayıf düştükten sonra Edward’ın ellerinde yıkıldı, yok oldu. Sadece geriye o küçük sevgi kaldı. Edward bu minik kıvılcımı alıp tekrar bir cenin olarak ona hayatını geri verdi. Yaşamaya izin verilmiş tek homunculus olmayı başardı. Pride bu açıdan çocuksu bir egoyu temsil etmekte. Buna rağmen bu egonun büyüdüğünde daha kötü bir şeye dönüşüp dönüşmeyeceğinin takibi konusunda uyarıldık. Onurlu bir yaşamı gururlu bir yaşama tercih etmelidir.
Bir sonrakinde açgözlülüğe bakalım. Greed esasen kahramanlarımıza en yakın pozisyonda yer almış Homunculustu. Yaratıcısına meydan okudu, hem de iki defa. Çünkü her şeyi isteyen bir kalbi vardı. Tüm dünya onun olsundu, tüm para, tüm insanlar, tüm ülkeler onun önünde eğilsindi. Fakat bu şekilde sonsuza dek yaşamanın ne anlamı vardı? Esasında gerçek dostları için büyük bir fedakarlıkta bulunmanın yanında dünyalar ne anlam ifade ederdi ki? Arkadaşları ile çevrili olmadığı bir dünya bomboştu. Bir hiçlikti, hiç bir şeyi olmazdı ve bunu fark ettiğinde, aslında biraz daha insan oldu ve hayatı son buldu. Yazarken bile duygulandım esasında. Gerçekten insanın kalbini burkan bir senaryo.
Wrath’ı ele alalım. Serinin terminatörü kendisi. ÖFKE. En az Greed kadar huzurlu can verdi. Yüzünde kocaman bir gülümseme ile, tatmin olmuş, tükenmiş ama yılmamış hep savaşmış biri olarak son buldu. Fakat öldüğünde bile kolları kesilmiş bir vaziyetteydi. Öfkenin karşısında kimse asla duramadı. Herkes bir arada el ele vermek zorunda kaldılar. Öfke yenilmezdi, yok edilemezdi, hep tekrar su yüzüne çıkmanın yolunu buldu. Seri boyunca varlığı en çok endişe yaratmış karakterdi belki de. Çünkü öfkeli birisinin ne yapacağını bilemezsiniz. Ölürken bile belli bir boyutta sembolizm içermekteydi, artık kolları kesilmiş ve kontrol altına alınmış bir öfke size zarar veremezdi.
Şehvet, yani Lust, galiba serideki en gereksiz karakterlerden biriydi. Belki de FMA gibi belli bir yaş kesimine hitap etmesi planlanmış bir seride Lust’ın anlamını ve sembolizmini irdelemenin pek bir alemi olmadığını düşünülmüş olsa gerek. 2003'te yayınlanan ilk seride ne kadar çok öneme sahiptiyse, orijinal esere sadık Brotherhood’ta da o kadar kolay ve erken son bulmuş, ekrandan hemen düşmüş bir yan karakter formundaydı. Onun yerine her kim olsa iş görürdü karakter olarak, o yüzden derin bir anlam aramamaktayım.
Gluttony, yani oburluk, belki de en masum günahtı. Masum olduğu ve sadece sahibine zarar verdiği mi vurgulanmak istendi emin değilim. Kıyamam ya “yeme beni” diye son buluyor. Üzülüyorum ben ona çok, canım benim. Masumdu nispeten, ailesine sadıktı diyebilirim. Kendisine has bir iradesi yok denebilirdi ama ona baktığımda zihinsel açıdan engel taşıyan insanlara çok yakın bulduğum için sadece şefkat hissedebiliyorum. Diğer günahlara kıyasla çok büyük bir tehdit asla oluşturmadı. İçerisine hapsolduklarında Edward’ın ister istemez çok fazla şey öğrenmesine yardımcı oldu bile denilebilir. Lust’ın aksine hikayeye hizmet etti.
Son olarak Envy, yani kıskançlık serideki en iyi yazılmış karakterlerden biriydi. Baştan sona özüne sadıktı. Hikayede tüm dönüm noktalarında o vardı ve ciddi problemlere sebep oldu. Envy yaptığı her şeyi insanları kıskandığı için yaptı. Bunu ilk izlemede anlamanız o malum bölüme kadar pek mümkün olmamış olabilir. O perde önünüzden kalktığında, Envy gibi bir sefil varlığa karşı bile acıma hissederken bulabilirsiniz kendinizi. Hayır acımamalısınız. Envy gibilerin yaşaması gereken muamele budur. Sürünerek kendi göz yaşları içinde ölmelidir. Yine de Edward ona karşı bile şefkat sergiledi. Balon gibi şişmiş ve kendi sefilliğini gizlemek için kullandığı egosunu temsil eden dev yeşil grotesk görüntüsü çok manidardı. Küçük ve acınası hali ile çıplak kaldığında ne kadar da utandı, ne kadar da çok kaçmak istedi, nasıl isyan etti, her düşündüğümde büyük bir tatmin duygusu kaplıyor içimi.
Seri boyunca bu yedi günah ile savaşmak için karakterlerimiz sayısız fedakarlıkta bulundular. Chimeralar gibi sonradan eklenen yan karakterler bile homunculuslara karşı verilen savaşta bir şekilde sempatikleştirilmeye çalışıldı. Bu konuda yazarın eserin diğer karakterlerine kıyasla geride kalan bir performansı var, sanki bu yeni chimeraları nasıl montajlayacağını bilemeyen bir araç tamircisi gibi davranıyor zaman zaman. Esasen serinin müzikleri ve bu chimera karakterlerin sunumu dışında performans düşüşü yaşadığı ve eksik kaldığı çok fazla detay bulunmamakta. Müzikleri kötü değil ama çok az çeşitlendirilmiş basit ses parçalarını hemen her sahnede tekrar tekrar kullanmaları eğer tüm seriyi bir oturuşta maratonlarsanız sizi bayabilir. Açılış ve kapanış parçaları güzeller ama bölüm içi müzikler tekerrüre girince bayıyorlar.
Yüksek prodüksiyon değerlerini elde ederken müzikten kısmayı seçmiş olabilirler, bilemiyorum fakat şurası kesin ki animasyon bunca yıldan sonra halen çok iyi ve zamana meydan okur nitelikte. Arka planlar zaman zaman çok düşük çözünürlük ve “çözünürlük ölümü” seviyesine düşüyorlar ama o esnada önemli bir konu konuşulduğu için göz ardı edilebiliyor. Bu tip arka planları yönetmenin tercihine bağlı bir seçim olduğunu düşündüm ancak bazı hayranların mevzuyu rahatsız edici bulduklarını da biliyorum.
Orijinal Japonca ses sanatçıları harikulade bir ekipten oluşuyorlar. Dinlemeye doyamazsınız. All-star gibi bir grup profesyonel. O konuda hiç bir noksanlığı yok. Halen bir sürü replik kafamda rahatça çalabiliyor.
Peki FMA size tam olarak neyi vermekte noksan kalıyor ve neden bu yazının en başında “elbette daha iyi seriler vardır” demeye getirdim? FMA tüm alt metinlerine ve anlatma istediği güzel değerlere, kötülüğün ve insanlık ile ilgili değerlere doğru tellere basarak dokunsa da, öyle çok karmaşık bir senaryoya sahip değil. Dürüst olmak gerekirse en ahmak insan bile FMA’dan keyif alabilir. Bunu kötü bir şeymiş gibi söylemişim hissi uyandırabilirim ama gerçekten durum öyle değil.
Entrikalar, çetrefilli katakulliler, alicengiz oyunları vb beklememek gerekiyor bu seriden. Seride plot twist denilebilecek tek an Roy’un Maria Ross’u yakıp yakmadığı ile ilgili bölümdü. Ki gerçekten ne olacağını tahmin etmesi öyle çok zor da değildi. Riza Hawkeye’ın sırtındaki dövmenin hikayeye çok daha fazla katkısı olacağını düşünürken sonuca hizmet etmediğini görmek de bir miktar hayal kırıklığı yaratmadı desem yalan olur.
Get Nihbrin’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Entrikalar yok, sadece basit bir homunculus entrikası var ve Hughes ilk öldüğü kısımdan sonra ne gibi bir problemin söz konusu olduğunu tahmin etmeye başlayabiliyorsunuz. Bu açıdan sürprizler ile dolu bir seri değil. Çünkü bunlara ihtiyaç yok. Ucuz tekniklere FMA’da yer yok. Belki de bu yüzden hikayenin sonunda Edward’ın bulduğu cevap bu kadar tatmin edici oldu.
Feda edebilecek neyin var evlat? Bu defa hangi kolun, hangi gözün, hangi organını vereceksin? Hiç biri mi? Ailen için tüm gerçekliğe ve bilgiye ulaşma yeteneğini feda edecek misin? Hayatta sevgiden daha önemli bir şey yok mu? O zaman senindir, kardeşin senindir, kardeşini istiyorsan, diğerlerini geride bırakmalısın.
Her şey öylesine organik ve doğru anlatılmış vaziyette ki, herkes yapacağını söylediği işi öyle isabetli ve doğru şekilde yapıyor ve yaptığını gösteriyor ki, kendinizi bir şekilde bölümlere kilitlenmiş buluyorsunuz. Özellikle serinin ikinci yarısı oldukça sürükleyici çünkü ilk yarısında bu kurguyu gıdım gıdım bize verirken, artık her şey çorap söküğü gibi kendi kendine hiç zorlanmadan usulca ortaya çıkıyor. Hohenheim’ın etrafında dönen kurguyu anladıkça, her taş yerine daha güzel oturuyor. Birbirleri ile çelişen hiç bir fikrin ve karakterin olmadığını gördüğümüzde memnun bir şekilde finale erip başından kalkıyoruz. Karakterlerin plot armora ihtiyacı yok çünkü başlarına asla çok ölümcül bir iş gelmemesinin mantıklı bir açıklaması var. Onlara kötülerin ihtiyacı var ve bunu oldukça erken bir zamanda dile getiriyorlar. Bize sadece sebebini merak etmek düşüyor. Edward ve Al’ın asla içlerinde taşıdıkları bir dokuz kuyruklu dev tilkiye, yüzlerinde aniden beliren bir beyaz maskeye, training-arc’a veya henüz yeni formunda ustalaşamadıkları bir kılıç sanatı bilgisi yer almadı. Herhangi bir şekilde mantığa aykırı zaman atlaması ve gökten düşen güçlendirme ile karşımıza çıkmadılar. Rasyoneldi ve rasyonel kaldı.
FMA çok sayıda kaliteli yan karaktere sahip. Ana karakterler dışındaki dünyayı daha canlı ve dolu gösteriyor bu durum. Kurguya yardımcı oldukları kadar dünyanın nasıl işlediği konusunda daha iyi fikir sahibi olmamızı da sağlıyorlar. Sheska sanırım en sevdiğim yan karakterlerden biriydi. Kendisini işe yaramaz sanan bir kitap aşığının, hafızası ile farkına varmadan herkese çok büyük faydası olduğunu görmesi ve sonunda düzgün bir iş sahibi olması, bundan duyduğu mutluluk, kardeşlere olan minnetini gülümseme ile hatırlıyorum. Ling Yao gibi komedi etkisi için kullanılacağı hissi uyandıran karakterler bile ana hikayeye büyük katkılar sunuyorlar. Herkesin bir işlevi var. Lust bile aslında Mustang’in neden bir tehdit olduğunu daha erken bölümlerde bize göstermenin bir yoluydu. “Mustang homunculusları bile öldürebiliyor!” şeklinde bir ilerleme kaydetmemizi sağlıyor.
FMA‘nın günümüz dünya sosyal yapısı ile paralellikler içeren kurgusu anlatmam ve milletleri işleyişine biraz ışık tutmamız gerekiyor.
FMA, sosyolojik açıdan modern toplum analizi katmanında mükemmele yakındır. Yazıldığı tarihte artık her şeyi ne kadar güzel incelemiş ve betimlemişse, halen hiç birisinin tam olarak değişmediğini görmek açıkçası korkutucu ve bir o kadar da büyüleyicidir.
Belli bir gelişmişlik düzeyinin altında kalan ülkelerin sosyokültürel yapılarına benzeyen sunumlar eşliğinde ezilen ve ezildiği için öfke duyan, öç almak isteyen ve şiddet döngüsünü kırmaktan bir hayli uzak resmedilmiş, kimi zaman Arap, kimi zaman Paki kimi zaman Afgan, kimi zaman Afrikalı veya artık aklınıza gelebilecek ne kadar streotip terörist veya agresif göç politikaları ile kendilerini günümüz haberlerinde göstermeye meyilli ırktan ve milletten insan varsa bir şekilde bağlantı kurabileceğiniz ve belki de hepsinin birleşimi bir sembolik millet ile tanışıyoruz.
Scar’ın hikaye boyunca asla gerçek bir isme sahip olmaması ve en sonunda pişmanlığını da bunun üzerine kurması, kendince yaptıklarının kefaletini ödemek üzere çalışmaya başlaması ve bir şekilde onun bile affedilmesi ilginç bir yaklaşım. Günümüzde bu tip bir yaklaşım sergilemekten çok uzak bir toplum ile karşı karşıya olduğumuzu düşünüyorum. Herkes dünya barışını ister ama herkes dünya barışını sağlayacak adımlar atacak kadar cesur değildir.
Dahası, Scar gibi saf nefret canavarının, gözü dönmüş bir öç alma makinasının bile kendisini affetmeye başlayıp ölene kadar yaptıklarının karşılığını ödemeye hazır bir hale gelmesi, insanları birleştirici hareketlerde bulunması, özellikle taktir edilmesi gereken bir süreçtir. Çok güzel anlatılmıştır.
Hikayenin sonuna kadar pek çok aşamada savaşın ne kadar korkunç bir şey olduğundan bahsetmek ile beraber, savaşın kurbanlarının da yaptıklarında kendilerini nasıl haklı gördüklerini ama aslında her şeyin ne kadar talihsiz bir öfke yumağından ibaret olabileceğinin altını tekrar tekrar çizmekten geri kalmıyor FMA. Scar’ın abisinin her iki kolunu da taşıyor olması ve hikayenin sonuna kadar “yaratıcı” tarafı kullanmamayı seçtikten sonra Wrath ile son kavgasında artık değişimini tamamlayarak eski yanlış ideallerinden tamamen sıyrılmayı başarması ve kefaretini ödemeye hazır bir Scar ile karşılaşmamız oldukça hayranlık vericiydi.
Karakteri sevseniz de sevmeseniz de doğru yazılmış bir kefaret örneği böyle olmalıdır. Pişman olduğunu söylemek ile bunun aksini fiilen göstermek iki ayrı şeydir. Dahası kişinin bunu kendisine de kanıtlaması, o güne kadar din ile kafasında çeşitli dogmalar mevcutken yapabilmiş olması da önemlidir. Hikayedeki en birleştirici en bağlayıcı karakterlerden biri olabilecekken, abisini erkenden kaybetmesi, ona olan bağlılığı, sevgisi ve tüm ailesinin bir anda bir simyacı tarafından yok edilmesi, bizim hayal edebileceğimiz pek çok acıdan daha katmanlı, daha yoğun ve şiddetli bir öfke akımını doğurmuş olsa da, bununla savaşmış ve sonunda galip gelmiştir.
Özetle terörizmi belli ırk ve millet fenotipleri ile bağlantılı olduğunu sessizce beyan etmesine rağmen her şeyin daha farklı olabileceğini de müjdeleyen bir çizgi seçtiği için FMA’yı ilginç ve güçlü bulmaktayım. Beyaz ve daha german görünümlü insanlar sömürücü ve savaşçı altyapıları, militer üniformalı devlet adamları ile öne çıkarlarken, Asyalı ve mistik özellikler taşıyan karakterleri daha cana yakın ama güçlü çizmeyi tercih etmiştir. Bu kadarının Japon bir yazar için şaşırtıcı olmaması gerekiyor fakat beyaz adamı daha üstün ve güçlü resmetmeyi önemli ve üzerinde düşünülmesi gereken bir durum olarak göstermeyi bilinçli olarak yaptığını düşünmekteyim.
Sona doğru ise “bu böyle olmak zorunda değil, kendinize gelin” dercesine diğer zulmedilmiş, aşağılanmış, sokaklara mahkum edilmiş ve soykırıma uğratılmış ırkları kahramanlaştırmayı ve dünyayı kurtarmalarına hikaye içeriğinde izin vermeyi seçmiştir. Bir katkıları olmuştur.
Günün sonunda, FMA kadar çok tele dokunarak büyük bir resim çizmeyi kendisine ciddi bir görev edinmiş ve başarmış iyi animeler çok sık göreceğiniz bir şey değildir. Diğer animeler ile objektif boyutta kıyaslamaya teşebbüs ettiğinizde ve bunu hikaye anlatımı, senaryo teknikleri ve kültürel alt yapı sınırları içerisinde değerlendirdiğinizde ise rakipleri daha da azalmaktadır.
Bir animeyi değerlendirirken yapacağınız hatalardan en önemlisi Type-Moon, Ufotable, Mappa vb modern animasyon tekniklerini çok kaliteli, akıcı ve endüstriyel düzeyde hızlı ortaya döken stüdyoların özellikle son 10 yıldır ortaya çıkardığı serilerin “animasyonu” ile kıyaslayarak daha iyileri var sonucuna varmanız olacaktır. Animasyonunun iyi olması tek başına bir animenin iyi olmasına yetiyor olsaydı Glasslip, Guilty Crown, AoT, Uchiage Hanabi, Kabaneri, Hellsing, Symphogear ve hatta Demon Slayer’ın ilk ona girmeleri gerekirdi. Veya örneklendirmemi açmak istersem Akira eski bir film olarak çok yüksekte olmasını yalnızca animasyonuna borçlu değildir.
Evet animasyon önemli, bir şeylerin güzel görünmelerini herkes ister. Gözünüzü yoracak görüntüleri veya sekanslarında saniyede 300 ayrı resim kullanan köle ressamların alın terini ekranı yalarken tadabilmenin farklı tatmin edici boyutları var.
Tatmin edici olmayan kalitesiz şeyler görmeyi normal şartlarda kimse istemez, fakat bu durum asla ama asla hikayenin kendisinin önüne geçmemelidir. Animasyon bir senaryodan daha önemli değildir, öyle olduğunu düşünebilirsiniz ama hata yapmış olursunuz. Şu anda sözünü ettiğim konu öyle kişisel değerleriniz veya zevklerinizden bağımsız bir gerçektir ve kendinizce yorumlamanız mümkün değildir. İnanın bana ne hissettiğinizi çok iyi biliyorum ama hatalısınız.
FMA’nın 2025'e girerken zayıf kaldığını iddia edebileceğiniz sorunları var ve elbette ne bir Frieren seviyesinde müziklere sahip ne de Demon Slayer kalitesinde animasyona. Fakat FMA gerçekten iyi, çok iyi yazıldı ve objektif olarak onu kıyaslayabileceğimiz düzeyde, dolulukta ve sağlamlıkta hikaye anlatımı sunan seri sayısı bir elin parmaklarını halen geçememektedir.
Bugün bile, popüler kültüre yön vermeye devam etmektedir. Örneğin uzun yıllardır bir Genshin Impact oyuncusuyum ve FMA’ya baktığımda ana hikayenin örgüsünde ciddi benzerlikler görebiliyorum.
Şu anda 20.09.2024 tarihinde My Anime List’i açtığınızda Frieren’in birinci sırada olduğunu görebilirsiniz. FMA bu konumu ilk çıktığı yıldan beri 2024'e kadar korumayı başardı. İlginçtir ki, Frieren birinci olma statüsünü bu kadar uzun süre ona karşı savunabilen ilk seri oldu. Frieren henüz yalnızca ilk sezonu ile bunu başarabildi ama ondan bahsetmek tek başına ayrı bir gargantuan mesele benim için.
Yine de kısaca iki seri arasındaki benzerlikleri görebilen izleyicilerin neden bu tip serilerin popüler olabildiklerini anlayabileceklerini düşünüyorum. Öte yandan ilk 10'a baktığımda, orada olmayı ilk ikisi kadar hak eden tek seri yalnızca Gintama’dır.
Ginya Eiyuu Dansetsu (Legend of the Galactic Heroes) FMA ile kıyaslanabilecek içerik düzeyine sahip bir diğer animedir. Ancak erişilebilirliği düşük politik bir sci-fi olması ve yaşına dayanarak geride kaldığını söylemek yanlış olmaz. Bana kalırsa filmler halinde kırıntılardan vazgeçilerek modern bir uzun yeniden yapımın gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Monster da zamana azar azar yenilmekte. Söylemeden edemeyeceğim, henüz bitmemiş bir animenin “en iyi” şeklinde nitelendirilmesini çok yanlış bulmaktayım. Frieren için bile aynı önermeyi sunabilirim ama söylediklerimi onu aklımdan geçirerek söylemedim. Başka örneklerde de mangası/romanı vb gelmiş geçmiş bitmiş olabilir ve hikayeyi biliyor olabilirsiniz ama bu defa da karşı argüman olarak animasyon kalitesi işin içine müdahil olmaya başlıyor. Tamam hikaye öncelikli ama yine de birbirlerini tamamlayan birer bütünler. Animasyon olmadan anime olamaz.
Biraz daha agresif kıyaslamalar yapacak olursak belli bir yaşın altında kalan izleyicilerin Gurren Lagann’ı gelmiş geçmiş en iyi anime olarak gördüklerini kimi zaman gözlemlemişsinizdir. Size sormazlar mı, Gurren Lagann size ne kattı? Matkapçı mısınız? Bir şeyden keyif almış olmanız onu iyi yapmaz. Buna yetmez.
Kendime ayna tutacak olursam, kişisel olarak tüm Genius Party’e ve Baccano’ya bayılıyorum ama ikisi için de “en iyi animedir” demekte güçlük çekerim. Ne Genius Party sahip olduğu tekil kısa hikayelerde birer tutarlılık sergiler ne de Baccano bir anime olarak orijinal eserini tam anlamı ile yansıtabilmiş ve bitmiş bir eserdir. Bir defa hedef kitleleri niş. İkisi de pek çok açıdan orijinaldir ve doluluklarına rağmen, daha az sevdiğim FMA ile kıyaslama ihtiyacı hissettiğimde, kupayı FMA’ya vermek zorunda kalırım.
Benden istenir mi bilmem ama Eva ile çok kıyaslamıyorum çünkü Eva’yı bazı boyutlarda incelediğimde ne kadar sevildiğini anlayabilmeme rağmen, sevildiği o boyutları doğru düzgün nakşetmekte hatalar yaptığını, eksiklerini, noksanlıklarını günlerce size usanmadan sayabilirim. Son filmi çok başarılı bulmamın temel sebebi Anno’nun “artık salın bu seriyi” mesajını çok net vermeyi başarmış olmasıydı. İşin içine bir tür harem girmeye başladığı anda niye kıyaslamaktan %100 vazgeçmemiz gerektiğini de size günlerce anlatabilirim. Kafadan kaybediyor, isterse dünyanın en iyi yazılmış haremi olsun. Temelde artık #1 kupasını kazanabilecek sisteme sahip olma şansını kaybediyor.
Çünkü, basitçe, bir şeyi anlatmayı seçtiğinizde, sadece onu anlatmalısınız.
Eğer karakteriniz insanların kendilerini yerlerine koyabilecekleri bir harem (veya reverse harem) ana karakteri ise, siz artık belli bir boyutta kısıtlı kalmak zorundasınız. Gidip de o karaktere dünyayı kurtartamazsınız, yaparsanız hedef kitlenizi “herkes” şeklinde seçmeniz mümkün olamaz. Dünyada bu işi üstlenebilecek son kişi olması gereken çocuklara ve adamlara çok fazla sorumluluk atfedilmektedir çünkü hikayeyi taşıyacak başka bir karakter yaratılamamıştır. Bir tür fantastik eser yazarken aynı zamanda delüzyonel bir eser ortaya çıkartmayı başarmalarını dehşetle izlerim. Bu esasında yazılı bir mastürbasyondan ibarettir. Sorumluluk sahibi tüketicilerin sakınması gereken ve sonraki nesillere aktarmaktan kaçınması icap eden hikayelerdir bunlar.
Bir lise çağı romantik komedi yazdığınızda, bir isekai yazdığınızda, bir spor serisi yazdığınızda (ashita no joe dahi olsa) tüm dünya insanlarının “en iyisi” olacağında hem fikir olacakları bir eser ortaya çıkartamazsınız. Olsa olsa en iyi haremi veya romantik komediyi yazabilirsiniz evet, ve belli bir boyutta beğenilebilirler de, ancak bu durum onu en mükemmeli yapmaya asla yetmeyecektir. Genel izleyicinin her birinin kalbine aynı anda dokunamazsınız.
Bir hikaye yazarken, ne mesaj vermek istediğinizi, okura ne kazandırabileceğinizi ve tabi ki sıkıcı olmamasını göz önünde bulundurmalısınız. Okunmayacaksa var olan en iyi eseri yazmayı denemenizin de bir alemi yok.
Bazen sulandırmanız gerekir ve bazen laymane inmeniz de gerekir ama ince duvarların arkasına alt metinler yerleştirerek mağaradan çıkmayı daha önceleri başarmış daha aydınlık kafalara da hitap edebilirsiniz. Etmelisiniz. İnsanlara kazandırmaktan, öğretmekten vazgeçmemelisiniz.
Diğerleri göremeseler dahi anlatmayı denemelisiniz. Fakat ne kadar çok popüler kültür göndermesi yaptığınız önemli değildir, ne kadar tanrısal kalitede animasyon sunduğunuz önemli değildir, ne kadar çok gaza getirdiğiniz ise hiç önemli değildir. Önemli olmasa da gereklidirler belki ama 10/10 olmasalar da olurlar. 10/10 olması gereken, asıl mühim olan, her şeyin doğru yazılmış olmasıdır, taşların yerlerine doğru oturmaları ve anlamlı olmasıdır. Tekniğiniz yanlışsa, yalnızca belli bir düzeye kadar gelişimlerini tamamlamayı başarabilmiş, zeka ve duygu akışında erişkinliğe ulaşmamış insanları etkileyebilirsiniz. Hedef kitleniz bunlar ise siz en iyi hikayenin yazarı değilsinizdir. Olsa olsa bir şaklabansınızdır.
FMA tüm bunlara muntazam şekilde uyabildiğinden değil de, diğerleri onun aksine bunları hiç yapmayı bile denemediğinden, onların önüne geçerek bu kadar yüksek bir nota sahip olabilmiştir.
Neyi görmelerini istediğinizi en doğru şekilde aktarabilmeniz çok kıymetlidir fakat kime anlatmayı denediğiniz de bir o kadar önemlidir.
Full Metal Alchemist’in işte bu yüzden, zaman zaman tahttan inip geri çıkması dalga konusu olmaktadır ve dürüst olmak gerekirse fanları bir şekilde oylar ile oynayarak başarıyor mudur bilmem ama, on yıldan uzun süre birinci kalmayı başarabilmiştir. Özetle;
- Doğru ve sağlam karakterler ile bezeli olması,
- Çoğu zaman sürünmeyen, yeterince akıcı bir hikaye sunması,
- Herkesin anlayabileceği bir dilde yazılmış olması,
- Tamamlanmış ve çok az açığı olan, alt metinler içeren ve dünyamızı sembolik şekilde betimleyen kapsamlı bir kurguya sahip olması,
- Gerçekten güzel bir sonu olması, (dahası, gerçekten bir sonu olması)
- Modern örnekler kadar üstün olmasa bile zamana dayanmış kalitede bir animasyon kalitesi içermesi,
- Ve en önemlisi de, genel izleyiciye hitap ederken zekanıza hakaret etmemesi onu bugünkü yerine getirmiştir.
Yazıyı burada artık sonlandıracağım. Yeterince FMA övdüm. Frierenin mangasını da yıllardır övüyorum ve şimdiden animesinin oturduğu zirveye dil uzatıldığını görebiliyorum. Bir gün umarım yine yeni ve çok iyi bir anime daha gelir ve onun da neden bunu hak ettiğini anlatmak şerefine nail olurum.
Uzun günler ve hoş geceler dilerim.
Bu yazıyı yazarken yanımda olan ve düşünceleri ile bana ortak olan canım karım Eda’ya çok teşekkür ederim.
Not: Yalnızca FMA: Brotherhood izlemiş ve mangayı okumamış insanların kaçırdıkları yegane ve en önemli şey, mangakanın 4komalarıdır.
