Kiedy przerwać terapię?
Czasem terapia nie działa tak szybko, jak byśmy chcieli. Albo robi się ciężko i mamy ochotę uciekać, gdzie pieprz rośnie. Bo nie pomaga, bo pomaga za wolno, bo mamy dość. Czy to zawsze dobry pomysł? Kiedy lepiej przerwać terapię, a kiedy warto wytrwać?
Przerwanie a zakończenie
Jest różnica między przerwaniem a zakończeniem. Z punktu widzenia pacjenta może nie ma to wielkiego znaczenia, ale z perspektywy terapeuty to istotne. O przerwaniu mówi się, kiedy pacjent rezygnuje z terapii krótkoterminowej wcześniej niż przewidywały początkowe ustalenia. Albo kiedy rezygnuje z terapii długoterminowej, zanim osiągnie swoje cele. Zakończenie terapii krótkoterminowej jest z góry zaplanowane w czasie. Kilka ostatnich spotkań poświęca się wtedy podsumowaniu pracy. Zakończenie terapii nieokreślonej w czasie następuje wtedy, kiedy osiągnęliśmy swoje cele i czujemy, że terapia spełniła swoje zadanie, więc nie jest nam już potrzebna. Także wtedy niezbędny jest etap podsumowań, refleksji i pożegnania. Przerwanie różni się więc od zakończenia tym, że następuje w sposób niezaplanowany wcześniej.
Przerwanie a początkowe ustalenia
Wielu terapeutów na początku terapii umawia się z pacjentem, jak powinno wyglądać ewentualne przerwanie. (Bo warto też powiedzieć, że do przerwania pracy mamy prawo w każdym momencie i jest to nasza decyzja.) Zwykle przerwanie wiąże się z potrzebą odbycia co najmniej jeszcze jednego spotkania podsumowującego. Nawet jeśli nie było to zawarte w początkowych ustaleniach, większość specjalistów uważa to za korzystne dla pacjenta, by nie urywać pracy nagle. Dlatego jeśli zadzwonimy do terapeuty i powiemy: „Wie pan, ja już więcej nie przyjdę”, to możemy się spodziewać, że usłyszymy propozycję odbycia jeszcze jednej sesji. I nie chodzi o to, żeby nas koniecznie powstrzymać, ale o to, by się pożegnać. Dlaczego to takie ważne, wyjaśnię w dalszej części tekstu.
Kiedy mamy ochotę przerwać terapię?
Takie momenty mogą się zdarzyć nawet w najlepszej terapii. To może być kryzys zwiastujący przybliżanie się do czegoś kluczowego dla zmiany. To może być przerwa urlopowa, kiedy brakuje nam terapii i może być łatwiej powiedzieć sobie, że to bez sensu, niż przyznać, że czujemy tęsknotę. To może być także impas, kiedy czujemy, że od dłuższego czasu nic się nie zmienia, albo blokada polegająca na tym, że trudno nam mówić, czujemy opór i niechęć. Może się to też wiązać ze zmianą postrzegania terapeuty, który zaczyna się wydawać nieżyczliwy, oschły, wymagający, mało wspierający, obojętny, pełen wyższości, opuszczający… (niepotrzebne skreślić, można też coś dopisać).
Wszystko to dobrze jest otwarcie omawiać z terapeutą, bo to ważne sygnały. Warto uważnie się im przyjrzeć i odczytać ich głębsze znaczenie. Jeśli jesteście w takim momencie, sięgnijcie do tych tekstów:
Czasem przerwanie to dobry pomysł. Kiedy?
Po pierwsze — kiedy terapeuta jest nieprofesjonalny i jego praca budzi poważne wątpliwości. Dokładniejsze informacje o tym, co powinno Was zaalarmować, znajdziecie tutaj. Jeśli terapia jest źle prowadzona, to nie ma nad czym się zastanawiać. Trzeba ją przerwać i znaleźć kogoś innego.
Get Joanna Piekarska’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Po drugie — kiedy okazuje się, że w tym momencie naszego życia potrzebna jest inna forma pomocy: interwencja kryzysowa, leczenie szpitalne, mediacja albo coś jeszcze innego. Czasem po kilku spotkaniach okazuje się, że terapia nie jest dla nas najkorzystniejszym rozwiązaniem. Jeśli jesteśmy na granicy załamania nerwowego albo w naszym życiu wydarzy się nagle coś dramatycznego, to lepszym rozwiązaniem będzie doraźne wsparcie albo hospitalizacja. W przypadku konfliktu w parze może się też okazać, że więcej sensu będzie miała mediacja, która także koncentruje się na doraźnych rozwiązaniach. Gdy konflikt jest nabrzmiały i trzeba działać szybko, nie ma czasu na dogłębną analizę przeszłości związku — trzeba konkretnych ustaleń, które uporządkują codzienność i pozwolą ostudzić emocje. Może to też umożliwić późniejszą terapię pary.
Po trzecie — kiedy terapia jest źródłem większego dyskomfortu niż problem, nad którym pracujemy. Niektórym jest bardzo trudno wytrwać w terapii. Osoby odcięte od uczuć, które cenią przede wszystkim intelekt i racjonalne myślenie, mogą bardzo się męczyć w terapii (choć czasem dobrze działa wtedy terapia poznawczo-behawioralna). Jeśli kłopot, z którym się zgłaszają, nie jest bardzo poważny albo da się go rozwiązać w inny sposób (np. biorąc xanax na strach przed lataniem), to zrezygnowanie z terapii nie musi być złym pomysłem.
Kiedy warto wytrwać?
Na pewno wtedy, kiedy chcemy przerwać pracę nad sobą z lęku przed zmianą na lepsze. Zmiany boimy się wszyscy i czasem ten strach narasta. Dobrze, jeśli umiemy go rozpoznać, bo wtedy traci część swojej paraliżującej mocy. Warto też dać sobie trochę czasu wtedy, kiedy obawiamy się zbliżać do innych. A w terapii stopniowo buduje się zaufanie i więź z terapeutą. Wówczas paradoksalnie im lepiej się dzieje, tym bardziej możemy się bać. Bo bliskość — poza tym, że wszyscy jej potrzebujemy — budzi też lęk, niekiedy bardzo silny. Zachęcałabym do pozostania w terapii też w sytuacjach, kiedy jest ona dobra (tu tłumaczę, po czym to poznać), ale z jakichś powodów robi nam się trudno. A także wtedy, gdy wiemy, że mamy skłonność do nagłego zrywania różnych relacji. Szczególnie wtedy warto wytrwać, choć będzie to duże wyzwanie.
Jak zapobiegać przerwaniu, które nie służy
Bycie uważnym na sygnały mogące świadczyć o chęci przerwania pracy należy do zadań terapeuty. Ale to nie znaczy, że my sami nie możemy nic w tej sprawie zrobić — przeciwnie. Przede wszystkim warto mówić o uczuciach niechęci, rozczarowania, irytacji, złości. Dobrze też mieć świadomość, że niektóre traumatyczne doświadczenia zwiększają prawdopodobieństwo przedwczesnego przerwania terapii. Należą do nich wszelkie straty (szczególnie jeśli straciliśmy kogoś ważnego we wczesnym dzieciństwie), traumy związane z zbyt wczesnym oddzieleniem od rodziców albo z niemożnością pożegnania się z kimś bliskim. Będzie nam trudno wytrwać w terapii także wtedy, gdy obawiamy się bliskości.
Dlaczego to takie ważne, żeby się pożegnać?
Odbycie spotkania podsumowującego daje nam możliwość wyrażenia trudnych uczuć, żeby nie zostać z nimi samemu. Jeśli przerywamy — to na pewno takie uczucia niesiemy. Warto się nimi podzielić. Inny aspekt takiego spotkania to uczenie się, jak można się żegnać, i konfrontowanie się z rozstaniem zamiast uciekania od niego. To cenna możliwość, bo to jest trudne dla wszystkich i zwykle nie mamy okazji, żeby to „przećwiczyć”. Można też wyrazić złość czy rozczarowanie w bezpiecznych warunkach. To może być cenne doświadczenie. Poza tym wspólne podsumowanie pozwala lepiej zrozumieć, co takiego się dzieje, że przerywamy, czy nie ma jakichś głębszych ważnych przyczyn. Możemy też zastanowić się wspólnie, jaka inna forma pomocy jest nam potrzebna.
A co z zarzutem, że terapeuci namawiają do tego, by nie przerywać, kierując się chęcią materialnego zysku? Po pierwsze to nieetyczne i terapeucie nie wolno tego robić. Po drugie, dla niego również nie byłoby to korzystne, bo taki proceder nie pomaga mu budować opinii rzetelnego specjalisty. A od opinii krążącej o terapeucie “na mieście” czy w Internecie bardzo dużo zależy. Na przykład to, czy ma za co żyć. Zachowując się nieprofesjonalnie, ma bardzo dużo do stracenia. Niestety, są instytucje proponujące terapię tak skonstruowaną, by się nigdy nie skończyła… Nie powiem Wam więc, że to się nie zdarza. Zdarza się. Ale dobry terapeuta nie będzie tego robił, bo to jest zwyczajnie szkodliwe. I wprawdzie nie składamy publicznie przysięgi Hipokratesa, ale zasada primum non nocere zawsze nas obowiązuje.
Wpisy na blogu notatkiterapeutyczne.pl publikuję co czwartek. Jeśli chcesz być na bieżąco, możesz polubić moją stronę na facebooku.
