- 2 hafta önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Müzik
00:00Sevgili izleyiciler Cumhuriyet TV ekranlarına hoş geldiniz.
00:16ABD'de ikinci Trump dönemi yaşanıyor efendim.
00:19Ancak ilk dönemine göre çok daha radikal bir Trump ile karşı karşıya bütün dünya.
00:23Hem Kanada hem Panama hem de Venezuela için açıklamaları dünyada şok etkisi yaratmaya devam ediyor.
00:30Bunları değerlendireceğiz.
00:31Uluslararası ilişkiler uzmanı Prof. Dr. Mustafa Türkeş yayınımızın konuğu.
00:36Sevgili hocam hoş geldiniz yayınımıza merhaba.
00:39Merhaba hoş bulduk.
00:41Şimdi aslında Kanada ile Panama'yı da uzun zamandır konuşuyorduk ama tabi son zamanlarda Amerika kıtasında yeni bir kriz daha çıktı hocam.
00:50Venezuela üzerinden çıktı bu kriz.
00:51İkinci kez başkanlık koltuğuna oturan Donald Trump mevcut Venezuela yönetimini terör örgütü olarak nitelendirdi ve özellikle muhalefetten de aldığı destekle sürekli bir tehdit etme durumunda Venezuela'ya.
01:08Ne olacak bu işin sonu yani nereye gidiyor bu durumlar?
01:12Şimdi dilerseniz önce nereden nereye geldik buna bakmakta fayda var.
01:18İleri yönelik nereye evrileceğini konuşabilmek için.
01:25Şimdi Trump yönetimi aslında kısmen öncekilerden ayrışıyor.
01:32Yani Biden yönetiminden kısmen ayrışıyor.
01:37Belli devamlılık özellikleri de mevcut.
01:40Ama ayrışan yönlerine baktığımız zaman Trump diyor ki bunu aslında Kasım'ın son haftası yayınlanan ulusal güvenlik stratejisinde de çok net bir şekilde ortaya koydu.
01:56Yani daha önceki ulusal güvenlik stratejilerini ile karşılaştırırsanız bu yenisini son strateji dökümanında diyor ki Amerika mevcut devletleri biz eski yükümlülüklerimizi üstlenmeyeceğiz ama dünyadan beklentilerimiz var.
02:17Sıralıyor dünyadan beklentilerini ve batı yarım küreden beklentilerin neler olduğunu da sıralıyor.
02:28Şimdi eski, önceki güvenlik, ulusal güvenlik dokümanlarında ne görürdük mesela?
02:41İşte Rusya'yı bir düşman şeytanlaştırma, daha sonra Çin'i şeytanlaştırma.
02:47Buna benzer şeyleri ve buna karşı nasıl bir ittifak oluşturacağını, liderliği nasıl sürdüreceğini, kapitalist dünya içerisindeki liderliği nasıl sürdüreceğini bunları anlatırdı.
03:00Şimdi burada böyle bir şey görmüyoruz.
03:02Ne görüyoruz?
03:03Bu son yayınlanan, ulusal güvenlik dokümanında, biz diyor soğuk savaş döneminde çok fazla yük taşıdık.
03:15Bundan sonra bizim dünyadan beklentilerimiz olacak.
03:19Bunu diyor böyle bir kendince güya ideolojiden arındırılmış olduğunu iddia etmekle birlikte bir ideoloji tanımlaması da yapıyor orada.
03:33Yani eski yönetimleri böyle liberal bir değer üzerinden bunları yaptığını, kendisinin daha böyle realist bir şeye oturmasa da realizm olduğunu, böyle bir pragmatist olmasa da aslında...
03:54Bazıları buna Trumpizm diyor. Bu Trumpizm diye mi adlandırılıyor mevcut bir derecede?
03:59Bunu söyleyenler var ama hani öyle bir daha Trumpizm denecek kadar biçim almış mı henüz değil, henüz değil.
04:07Yani bir doktrin inşa etmeye çalışıyor ve sıralıyor.
04:13Diyor ki işte bizim değerlerimiz eskisi gibi falan diye yeni şeylerimiz olacak.
04:19Bunları söylerken de aslında bir taraftan Monroe doktrinine referansta bulunuyor.
04:24Şimdi Monroe doktrinine referansta bulunması aslında yani şöyle bir yanılgıya yol açıyor.
04:32Monroe doktrinine baktığınız zaman şunu söyle bu 1820'lerde 1823 olması lazım.
04:39O tarihte James Monroe Amerikan Başkanı'nın kongreye sunduğu bir doktrin girişimidir.
04:46Oradaki amaç Avrupalı sömürgecileri batı yarım küresinden söküp atmayı öngören bir şeydir.
04:59Yani aslında böyle bir emperyalizme karşı bir şeymiş olarak sunarlar orada.
05:07Şimdi böyle bir şey var mıdır bir özeli? Hayır.
05:12Yani şu anda Monroe doktriniyle ilişkilendirilmesi kısmen de olsa diyor ki Trump Amerikalarda, Kuzey ve Güney Amerikada,
05:24Amerika'nın yeniden üstünlüğünü yeniden kurabilmek, konsolide edebilmek için izleyeceğimiz strateji şudur diyor.
05:35Yani tanımlamaya çalıştığı bu.
05:38Yoksa...
05:38Bu Make America Great Again sloganından yola çıkıyor değil mi?
05:42Evet, evet, evet.
05:43Bunu Monroe doktriniyle ona bir referans da bulunarak aslında bir izolasyonizme de güya referans da veriyor.
05:54Ama Amerikan ekonomisi böyle bir tamamen izolasyonist, mercantilist bir şeye dönüşemeyecek kadar büyük bir ekonomi.
06:04Dolayısıyla hani bunu sözlü olarak Trump bunu ifade eder, onu bunu tehdit eder.
06:11Ama fiilen böyle tamamen içine kapanık bir Amerikan ekonomik modelli önerme durumu söz konusu değil.
06:22Şimdi bu çerçeveden baktığımız zaman aslında Trump'ın yapmaya çalıştığı burada sıralıyor.
06:31Diyor ki biz diyor şunları şunları başardık.
06:34İşte yedi, sekiz çatışma vardı bunları sonlandırdık.
06:40Aslında sonlandırdığım dediklerinin büyük bir çoğunluğu gerçekte devam ediyor aslında.
06:45Yani Gazze'de bir şey sonlanmadı.
06:47Gazze'de şey devam ediyor yani.
06:50Ukrayna'da da devam ediyor.
06:52Ukrayna'da devam ediyor.
06:54Yani ama bir politika değişikliğine en azından işaret ediyor.
07:02Burada da daha çok Avrupa'ya mesaj veriyor.
07:06Yani kendince Rusya, Çin bunlarla olan ilişkisinde doğrudan bunları bir tehdit diye tanımlamıyor bu strateji paper'ında.
07:17Yani yaptığı şey Avrupa diyor aslında kendi açısından bir sürü yanlış yaptı.
07:26Soğuk savaş döneminde onların bütün yükünü biz taşıdık.
07:31Şimdi bunlar aslında %2'den silah harcamalarını, savunma sanayi harcamalarını %2'den %5'e çıkarsın.
07:44NATO bağlamında da bunu o kavrama çok dikkatli bakılması gereken bir kavram.
07:50Interoperability yani birlikte çalışılabilirlik kavramı.
07:54Şimdi bu kavramı aslında bu dokümanda geçmiyor ama ABD'nin dilinde biz bunu biliyoruz aslında.
08:03Bu kavram şudur.
08:05Amerikan silahlarını satın alarak aslında NATO üyeleri birlikte çalışılabilirliği yani interoperability olmasını sağlamalıdır diyor.
08:19Yani bunun kazancı yine Amerikan ekonomisi ne olacak?
08:22Tabii. Çünkü Amerikan silahlarını aldığım zaman birlikte çalışılabilirlik yani siz bir operasyon yapıyorsanız ister yani fiili ister taktiksel olarak ister deneme babından nerede yaparsanız nasıl yaparsanız yapın askerlerin kendi arasındaki iletişiminin sağlanması ancak kullandıkları silahın standart olması durumunda.
08:49Bu standartizasyon neyle sağlanır?
08:52Amerikan silahını satın alırsan sağlanır.
08:54Yani bunu açıktan Amerikan silahını satın alacaksınız demiyor ama kurulan düzen kavramsal açıklamalar bunun böyle olduğunu gösteriyor.
09:04Şimdi bir başka şey daha söylüyor diyor ki yani aslında Çin'e doğrudan cephe aldığını söylemese de Amerika kıtası içerisinde Çin'in ve Rusya'nın etki alanını daraltmaya çalışıyor.
09:25Yani Monroe doktrinine atfettiği anlam burada özellikle Çin'in Amerika kıtasındaki etki alanını daraltmak.
09:40Yapmak istediği şey bu.
09:42Şimdi bu genel bağlam içerisinde baktığımız zaman Kanada'yla olan sürtüşmesi yani ne diyor böyle işte bir taraftan böyle bir değerler diye kendince tanımladığı Amerikan'ın yeni değerleri şunlar olmalıdır diye sıraladığı şeylerde egemenlik ve egemenliğe saygı diyor mesela.
10:04Ama en çok saygısızlığı yapan da Trump ne yapıyor?
10:08İşte Kanada'ya diyor ki sizi 51. eyalet yapacağım diyor.
10:13Yani daha az vergi ödersiniz öyle olursanız diyor.
10:17Şimdi bu aslında egemenliğe bir saldırıdır.
10:22Gidiyor mesela işte Gazze'de ben burayı ne yapacağım diyor.
10:28Tatil köyü yapacağım diyor.
10:29Yani turizm merkezi, zurevi vesaire bu tür şeyler yapacağım diyerek aslında egemenlik hakkına yani Filistin'in egemenlik hakkında bir tecavüzdür yani bu.
10:44Karışmaktır.
10:45Ama öte taraftan diyor ki işte Monroe doktrinindeki aslında sömürgeci Avrupalı devletlerin kıta Amerikalarında bulunmasına karşı sömürgeci faaliyetlerine karşı bir direnişi simgeleyen Monroe doktrinini baz aldığını iddia ediyor.
11:10Kendi içinde çelişkili bir durumdur.
11:13Ama buradan yola çıkarak bizi nasıl okuyabiliriz bunu?
11:17Amerikan yönetimi artık böyle bir o liberal enternasyonistlerin savunduğu bütün kürede, kürenin hepsinde etkili olacağı, ona liderlik yapacağı söyleminden vazgeçtiğinin ifadesidir bu.
11:35Şimdi gelelim yani örneğin şeylere.
11:43Panama'da mesela yaptığı faaliyetleri Salt Panama'nın egemenlik şeyine müdahale olarak düşünmekle sınırlı değil.
11:53Trump'ın kafasının gerisindeki şey orada Çin'in yol kuşak politikasını altına olmağa çalışmak, onu engellemeye çalışmaz kılmak.
12:09Böyle bir maçla da söylediği bir şey.
12:13Şimdi biraz sonra size üç tane ana rekabet kavramsallaştırılmasından bahsedeceğim.
12:22Ama üçüncü şey olarak işte Venezuela'yı ele alın.
12:26Venezuela'da yapmaya çalıştığı şu anda işte narkotik kartelleri sanki oymuş asıl neden gibi göstererek aslında Venezuela'nın egemenlik hakkına müdahale edeceğini bari bari söylüyor.
12:46Şimdi kara ordusuyla müdahale etmekten söz ediyor ki öyle kolay değil o ama öte taraftan da o kadar laf edip müdahale etmediği durumda
12:58Amerika'nın kredibilitesinin de çok şey olmayacağını ama biz Trump'ın uygulamalarında neyi biliyoruz?
13:05Çok büyük zikzaklar yapabiliyor.
13:06Yani bir bakıyorsunuz ben %50 artıracağım diyor gümrük duvarını sonra bir bakıyorsun %10'a fit olduğu şeyler de olabiliyor.
13:19Hani bu tür böyle basit bir kasabalı tüccar ifadesiyle konuşmayı seven birisi Trump burada da zaman zaman bunu yapıyor.
13:33Ama Venezuela'da Trump'ın yaptığı şey aslında yine Çin ve Rusya'nın etki anını mümkün olduğunca zayıflatmak üzere yaptığı hamleler bunlar.
13:49Yoksa orada narkotik esrar ve trevlerinin yarattığı kriz ya da yarattığı sorun şu düşünülemez.
14:01Yani CIA'nin haberi olmadan oradan şeyler geçiyor esrarda eroin vesaire ve bunu önlemek için iktidarı değiştirme hamlesi kabul edilebilir bir şey değil.
14:16Yani burada aslında narkotik bahane ederek Çin esası bölgedeki Çin ve Rusya'nın etkisini zayıflatmaya çalışmak ve de Venezuela yönetiminin bakın Venezuela hani böyle alternatif bir sistem mi vardı?
14:39Burada hayır ama Amerikanın emperyalist politikalarına karşı da kısmı da olsa geniş gösteren bir yönetimler geldi geçti.
14:51Şu andaki yönetimde onun türevleri.
14:54Dolayısıyla istemiyor aslında kendisine eleştiri dile getirebilecek yönetimlerin hepsine karşı.
15:02Bundan dolayı bir de Çin'in de bir stratejik belgesi yayınlandı Güney Amerika'ya ilişkin.
15:12Bunu da ele aldığımızda ilerleyen dönemde ABD ve Çin arasında büyük bir sorun olacak diyebilir miyiz hocam?
15:20Orada ikili düşünmek gerekiyor.
15:23Şuna kadar ki bak üç tane projeden söz edelim.
15:27Bir, Çin'in 2013'ten itibaren net olarak gözlemlediğimiz yol kuşak projesi.
15:40İkincisi Avrupa Birliği'nin ürettiği küresel geçit girişimi Global Gateway'ı ilişkidir.
15:47Üçüncüsü de Amerika'nın Build Back Better diye daha iyisini inşa ederiz diye adlandırdı.
16:00Üç tane büyük altyapı yatırım projesinin bunlar birbirine karşı rakip projeler.
16:08Şimdi bu burada giderek büyüyen Çin'in etkisini zayıflatmak için üretilen karşı projeler diğer ikisi.
16:22Şimdi Amerika kıtasında da bunu yapmaya çalışıyor aslında ABD devletleri.
16:27Diyor ki Çin burada çok fazla güçlü hale geldi.
16:32Ben bunun gücünü bir şekilde düşürmek istiyorum.
16:37Çin ABD'nin yapmaya çalıştığı bu.
16:41Ama bunun kavramsallaştırmasını yaparken yıllarca serbest ticaret dediler, liberalizm dediler, bütün bunlarla sarılmışlardı.
16:56Aslında bunların gerçekte ne liberalizm olduğu ne de ya da liberal politikaların bundan farklı bir şey olmadığını sonuçta emperyalizme hizmeti der bir şeye dönüştüğü.
17:09O emperyalizmden Çin de faydalanmaya başladı.
17:13Yani Dünya Ticaret Örgütü'nün şeyine baktığınız zaman Batı'nın icat etkiyi, Dünya Ticaret Örgütü'nü Çin ve Rusya savunur durumda.
17:25Amerika ona karşı pozisyonda.
17:28Şimdi hatırlayalım.
17:29TİT ve TPP diye bilinen Trans-Pacific Partnership diye adlandırılan bunların hepsini Trump birinci döneminde ilgâh etti zaten.
17:39Şimdi ise diyor ki ben Amerika'yı yeniden güçlü kılmak için Batı yarı küresini yalnızca Amerikan ekonomisine açık hale getirmek üzere bir harekat geliştireceğim diyor.
18:00Bir dış politika stratejisi belirleyeceğim diyor.
18:03Bunu da ulusal güvenlik şeyi, dökümanı olarak yayınladılar.
18:11Baktığınız zaman bir kırılma noktasıdır bu.
18:15Nasıl ki şöyle düşünün, Türkiye önünden düşünün.
18:18Aslında işte ritmik diplomasiydi, merkez ülkeydi, komşularla sıfır sorundu.
18:32Buna benzer bir takım kavramsallaştırmayı 2005'lerde yapılmışsa Türkiye'de.
18:38Burada da şimdi Trump yönetimi kendince Trump doktrinin kenellerini oluşturmak için bir girişimde bulunuyor.
18:49Ama bunu şöyle algılanmaması gerekir.
18:52Yani Amerika tamamen izolasyonist bir politikaya döndü.
18:56Dünyadan çekiliyor.
18:57Ve işte dünyadan çekildikçe de orta ölçekli aktörlere alan çıkıyor.
19:05Hadi yürüyün siz.
19:06Bu yanlış bir çıkarsa ama olur.
19:09Bu yanlışın üzerinden politika üretenler kendilerini farklı çatışma içinde bulurlar.
19:17Ve maalesef Türkiye böyle bir ağa ülke görünümü sunuyor.
19:22Türkiye'yi şimdilik bir tarafa bırakalım.
19:25Amerika kutrasındaki bundan sonraki gelişmeler, sürtüşmeler adı Çin diye koymasa da Çin'le rekabet üzerinden.
19:39Ama Trump ne yapmaya çalışıyor?
19:42Rusya'yla bir ilişki tarzı oluşturup örneğin Ukrayna'da işte o krizik mineraller,
19:52nadir bulunan mineraller konusunda bir uzlaşıya varıyor şeyle, Rusya'yla.
19:59Eğer aynı uzlaşıyı Çin'le yaparsa bunları en çok kaybedecek olan Avrupa'dır.
20:07Avrupa bir anlamda bu denklem içerisinde kendi ayağına sıktı.
20:11Bundan sonra kendisini öldürecek bir hamle yapar mı yapmaz mı bunu göreceğiz.
20:16Ama şu ana kadar ki Avrupa'nın izlediği politika kendisini büyük bir uçurumun kenarına itti,
20:25oraya getirdi ve Amerikan dış politikasının kurbanı durumuna düştü şu anda.
20:33Bu kendi izlediği politikanın yanlışlığıyla ilgiliydi.
20:36Eğer ki Ukrayna'daki dengeler halen böyle bir Avrupa'yla Rusya'yı karşı karşıya doğru da rastgelli olarak getirmese de,
20:49iksadi olarak ya da finansal mekanizmalar üzerinden o gerginliği devam ettirecek olursa,
20:56bundan kaybedecek olan aslında Avrupa olacak.
20:58Çünkü Trump pekala gidip Çin'le de Rusya'yla da farklı mekanizmalar üzerinden anlaşma yapabilecek kapasiteye, yeteneğe sahip.
21:09Öyle ben bunlarla görüşmem falan demiyor.
21:13Dolayısıyla bu yeni bir durum.
21:15Yani Rus, başta ne demişti Trump ilk döneminde, son şeylerinde?
21:23Ben işte Rusya'yla hemen bu tür şeyleri çözerim.
21:28Biden dönemindeki yapılan hatalar üzerinden de yola çıkarak bir haftada çözerim.
21:34Öyle bir haftada falan çözülemeyeceği ortaya çıktı.
21:38Kesinlikle.
21:39Ve Ukrayna'daki şeyin daha uzun süre devam edebilir ve bundan en çok kaybedecek olan ve de zor duruma düşecek olan Avrupa olacak.
21:48Tabii Türkiye'nin de başını belaya sokma girişimleri, denemeleri, sınamaları gündeme gelebilir.
21:56Bu açıdan da çok kritik olması gereken bir durum söz konusu.
22:03Pekala. Sayın Türkeş çok teşekkür ediyorum. Bugün kırmadınız.
22:07Bizi ilerleyen günlerde hep beraber göreceğiz.
22:10AVD ekserinde dünya nasıl bir yere savrulacak?
22:13Ya da doğu ile batı arasında yeni somut ya da soyut çatışmalar olacak.
22:18Bunları hep birlikte izleyeceğiz.
22:20İlerleyen günlerde dilerim yine böyle keyifli bir program yaparız sevgili hocam.
22:24İyi ki katıldınız bugün. Ağzınıza sağlık.
22:26Kavramsallaştırmayı bir şey yapmak için çok kısa bir şey söyleyeyim.
22:30Tabii ki buyurun.
22:32İki tane çerçeveyi akılda tutmak lazım.
22:35Bir tanesi Soğuk Savaş döneminde iki tane farklı sistem arasında, sistemler arasında mücadele ve müzakere devam etti.
22:45Soğuk Savaş'ın bitimiyle birlikte aynı sistem içinde yani kapitalist sistem içerisinde farklı merkezler, farklı aktörler arasında mücadele ve müzakere devam ediyor.
22:59Onun için şu anda aslında yaşanan şey ister Amerika kıtasında olsun, ister dünya genelinde olsun, farklı birden fazla bölgede, birden fazla ittifaklarında olabileceği gerçeğini göz ardı etmemeliyiz.
23:17Benim tarihsel bir karşılaştırma yapmam gerekirse 1756-7 yıl savaşlarını hatırlayalım.
23:241763'e kadar devam eden.
23:27O 7 yıl savaşı dünyanın 3 farklı kıtasında farklı aktörler arasında devam eden bir sürtüşme ve savaştı.
23:39Amerika'da, Avrupa'da, Asya'da 3 farklı kıtada savaşın devam ettiği, 7 yıl savaşın devam ettiği.
23:46Bunun çıktıları çok önemliydi ve ileride aslında 1. Dünya Savaşı'na gidecek olan kutuplaşma, ittifak sistemleri vs. buralardan türedi.
24:01Şimdi geldiğimiz durumda da ilginç bir şekilde dünyanın farklı yerlerinde farklı ittifaklaşma söz konusu olmaya başladı.
24:11Bu yeni bir durum aslında.
24:13Peki. Peki sevgili hocam çok teşekkür ediyorum.
24:17Cahil ederim. İyi günler.
24:19Evet sevgili izleyiciler, uluslararası ilişkiler uzmanı Prof. Dr. Mustafa Türkeş konuğumuzdu.
24:26Son dönemlerde ABD'nin daha doğrusu Başkan Donald Trump'ın Venezuela ve Güney Amerika için yaptığı açıklamaları konuştuk.
24:34Bir taraftan da Çin aynı kıtı için bir stratejik belgeye yayımladı.
24:38Tabi ilerleyen günlerde hep birlikte göreceğiz neler olacağını ama en azından Sayın Hocam bir çerçeve çizdi bu yayında bizlere.
24:47Umarız ki dünya daha barışçıl, daha sağlıklı bir yöne doğru savrulur.
24:51İzlediğiniz için hepinize teşekkürler efendim.
24:54Cumhuriyet TV'de başka bir programda görüşmek dileğiyle.
24:56İzlediğiniz için teşekkürler.
İlk yorumu siz yapın