Ἀγάπη καί λειτουργικότητα τῆς ψυχῆς. Μέρος Β'. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη

Αγάπη και λειτουργικότητα της ψυχής. 

Μέρος Β'

  Γιατί λέγονται αυτά, που ασφαλώς είναι λίγο δύσκολα και δεν μας επιτρέπει ο χρόνος να τα αναλύσουμε περισσότερο; Λέγονται, για να μας βοηθήσουν να ερευνούμε τον εαυτό μας, αν είναι ελεύθερος από πάθη, που αυτά με τη σειρά τους δεν μας επιτρέπουν να ασκήσουμε καθαρή αγάπη. 
Συνειδητοποιώντας όμως τα πάθη μας, μπορούμε να αγωνιστούμε για τη μεταμόρφωσή τους από αρνητικές σε θετικές καταστάσεις και δυνάμεις, ώστε ελεύθεροι από πάθη να μπορούμε να ενεργούμε «κατά φύσιν», δηλαδή όπως θέλει ο Θεός, και σε κάθε ενέργεια μας, αλλά προ πάντων στην εξάσκηση της αγάπης με τον πιο σωστό και θεάρεστο τρόπο. Με την αυτοεξέταση και τη σωστή αυτογνωσία δεν αποκλείεται να διαπιστώσουμε π.χ. ενστικτώδεις αντιπάθειες, απέχθειες, αποστροφές για κάποια πρόσωπα, αρνητικές διαθέσεις έναντί τους, ζήλειες. μίση, σκληρότητα κ.λπ., κ.λπ. Όλα αυτά μπορούμε να τα ανακαλύπτουμε κάτω από το φως του Χριστού.

Ἀγάπη καί λειτουργικότητα τῆς ψυχῆς. Μέρος Α'. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη

Αγάπη και λειτουργικότητα της ψυχής

   Ο άνθρωπος ως σύνολο ψυχικών δυνάμεων, όπως τον έπλασε ο Θεός αρχικά, είχε μια μοναδική λειτουργικότητα. Η λειτουργικότητα του ανθρώπου σύμφωνα με το σοφό σχέδιο της αγαθότητος του Θεού, που τον δημιούργησε, αφορούσε στην εθελούσια αγαπητική φορά του ανθρώπου προς το Δημιουργό του, ώστε να φτάνει ανεφίκτως, να βυθίζεται αβυθίστως στη Θεότητα και να την προσεγγίζει απροσεγγίστως με όλο και πιο στενή, όλο και πιο βαθειά αγαπητική ένωση μαζί της.

 Μέσω δε αυτής της ένωσης με το Θεό να πετυχαίνει την ένωσή του και με όλα τα άλλα δημιουργήματα, είτε λογικά, όπως είναι οι άνθρωποι, κυρίως προς αυτούς, αλλά και με όλα τα άλλα δημιουργήματα, όπως την παρουσιάζει ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος.

Ὁ θάνατος ὡς ἔσχατη ἔκφραση τῆς ὀδύνης

Έσχατη έκφραση της οδύνης αποτελεί ο θάνατος. Ο άγιος Μάξιμος, που ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το θέμα ηδονής-οδύνης, κάνει τις παρακάτω παρατηρήσεις:

Ο θεός φροντίζοντας για τη σωτηρία μας εγκατέστησε μέσα μας ως τιμωρητική δύναμη την οδύνη. Σύμφωνα με τη σοφία του θεού στη φύση του σώματος ριζώθηκε ο νόμος του θανάτου περιορίζοντας την παραφυσική έφεση του νου που κατευθυνόταν στα αισθητά.

Όμως σκοπός της οδύνης και τελικά του θανάτου δεν είναι η εκμηδένιση της ανθρώπινης φύσεως, αλλά η σωτηρία της από την παραφυσική ηδονή και τον πραγματικό θάνατο, που σ' αυτόν οδηγεί ο οριστικός χωρισμός από τον θεό.

Ἡ διπλότητα τῆς ὀδύνης. ΑΡΧΙΜ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΒΙΤΤΗΣ.

Οδύνη παρουσιάζεται με δύο μορφές. Είναι και ψυχική και γι' αυτό κρυφή και αφανής και "κατ` αίσθησιν", με σωματικό χαρακτήρα, και γι' αυτό φανερή και έκδηλη. Η ψυχική λύπη κυριεύει όλο το βάθος της ψυχής. Τέτοια λύπη προκαλεί π.χ. ο συνειδησιακός έλεγχος. Η φυσική λύπη εκδηλώνεται ως σωματικός πόνος και εκδηλώνεται διά μέσου των αισθήσεων. Το βάρος των αλγεινών συνθηκών ή παραγόντων πιέζει κατά κάποιο τρόπο τις αισθήσεις που χάνουν τη φυσική τους άνεση συμπιεζόμενες.

Υπάρχει όμως πολύ μεγάλη διαφορά στους δύο αυτούς πόνους. Η διαφορά έγκειται στο αποτέλεσμά τους. "Την κατά ψυχήν λύπην τέλος είναι (φησίν) της κατ` αίσθησιν ηδονής. Εκ γαρ ταύτης συνίσταται λύπη ψυχής. Ώσπερ ουν και κατά ψυχή ηδονής τέλος εστίν η κατά σάρκα λύπη. Ψυχής γαρ ευφροσύνη σαρκός γίνεται λύπη λέει ο άγιος Μάξιμος. Αποτέλεσμα της ηδονής των αισθήσεων είναι η λύπη και η οδύνη της ψυχής. Και αποτέλεσμα της ηδονής της ψυχής είναι η λύπη της σάρκας. Όταν ευφραίνεται η ψυχή, λυπάται η σάρκα. Επεξηγώντας ο ίδιος άγιος τα πιο πάνω προσθέτει:

Τό χάρισμα τοῦ πάσχειν ὑπέρ Χριστοῦ (κήρυγμα τοῦ πατρός Εὐσεβίου)

 Αναλύοντας ο π. Ευσέβιος την προς Φιλιππησίους επιστολή, αναφέρθηκε και στην αντιμετώπιση των δοκιμασιών εκ μέρους των πιστών χριστιανών και αναφέρθηκε ιδιαιτέρως στην Κλεονίκη.

Συγκεκριμένα στο στίχο 27 του πρώτου κεφαλαίου «ότι υμίν έχαρίσθη, ου μόνον το εις αυτόν πιστεύειν, αλλά και το υπέρ αυτού πάσχειν», δηλαδή σε σας δόθηκε ως χάρη όχι μόνο το να πιστεύετε στο Χριστό, αλλά και το να πάσχετε υπέρ του Χριστού, είπε τα ακόλουθα:

«Η σωτηρία πού μας δόθηκε δεν έχει μόνο την χαρούμενη και ευλογημένη σκοπιά, αλλά έχει και αυτήν την πλευρά, δηλαδή το πάσχειν, πού όσο κι αν φαίνεται αρνητική, έχει μεγάλη ευλογία υπό το φώς της αιωνιότητας. Όλα όσα έχουμε είναι δώρα Θεού αλλά και το πάσχειν είναι δώρο. Μα πώς είναι δυνατόν να πάσχω για Αυτόν;
Αυτό σκανδαλίζει τις ψυχές. Ακούμε οι πνευματικοί στην ιερά εξομολόγηση να μας λένε: -Γιατί να πάσχω; Μέχρι πότε θα υποφέρω; Γιατί να βασανίζομαι; Πού είναι ο Θεός της Αγάπης; Τί Θεός είναι αυτός πού τιμωρεί; (ενώ ο Θεός δεν τιμωρεί).

Ἡ ὀδύνη, ἀρνητική ὅψη τῆς ἡδονῆς.Ἀρχιμ. Εὐσέβιου Βίττη

Η οδύνη, όπως και η ηδονή, είναι επείσακτη στην ανθρώπινη φύση. Αν ήταν η ηδονή, η οδύνη, ο φόβος, η λύπη, η επιθυμία κ.λπ. στοιχεία απαραίτητα για την ύπαρξη, θα της είχαν δοθεί από την πρώτη της καταβολή, όπως μας βεβαιώνουν οι Πατέρες. Όλα αυτά τα στοιχεία είναι μεταπτωτικά. Η οδύνη, που θα εξετάσουμε τώρα, αποτελεί την πιο μεγάλη αρνητική συνέπεια της ηδονής. Είναι ο αντίποδάς της. Κάθε οδύνη και πόνος έχουν ως αιτία τους κάποια ηδονή που προηγήθηκε πρακτικά. Και αποτελούν -εκπλήρωση χρέους που ξεπληρώνεται αιτιωδώς από τον άνθρωπο.Ο φυσικός πόνος ακολουθεί την παραφυσική ηδονή. Μια προχώρηση σε βάθος οδηγεί στη διαπίστωση ότι κατά βάσιν ο άνθρωπος γεννιέται με προηγούμενό του το νόμο της αναίτιας ηδονής (ο της ηδονής νόμος αναιτίως προκαθηγήσατο της γενέσεως). Η φυσική δηλαδή ηδονή έχει μέσα της κάτι που δεν είναι σωστό και δίκαιο. Δεν αποτελεί καρπό μόχθου και κόπου, αλλά προκαταβολική κτήση αυτού που θα 'πρεπε να επακολούθηση σε δίκαια καταβεβλημένο μόχθο και προσπάθεια. Αυτά διδάσκει ο άγιος Μάξιμος.