ΟΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1940-41 ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ
Περίπτωση: Οι υγειονομικοί σχηματισμοί στο χωριό Κούταλι Πρεμετής

Η υγειονομική υποστήριξη των μαχόμενων μονάδων στο Κεντρικό μέτωπο  την περίοδο 1940-41 είχε ανατεθεί στο Νοσηλευτικό κέντρο Ιωαννίνων.

Στην περιοχή Πρεμετής- Κλεισούρας λειτούργησαν υγειονομικοί σχηματισμοί στα χωριά Κοσίνα  και Κούταλι.

Στο χωριό Κούταλι (4 χιλιόμετρα ΒΔ της Πρεμετής)  αναπτύχθηκαν το Σ4 Ορεινό χειρουργείο και το Σ4 νοσηλευτικό τμήμα (βλ.σχεδιάγραμμα)

Σχεδιάγραμμα από τον τόμο η Υγειονομική
υπηρεσία του στρατού κατά τον πόλεμο
1940-41 (ΓΕΣ-ΔΙΣ)

Το Σ4 νοσηλευτικό τμήμα συγκροτήθηκε στη Χαλκίδα στις 29.10.1940. Τη διοίκησή του ανέλαβε ο έφεδρος ανθυπασπιστής του υγειονομικού Κων/νος Βλαστός. Τη δύναμή του αποτελούσαν 16 νοσοκόμοι και 139 οπλίτες ημιονηγοί με 101 επιταγμένα κτήνη.

Στις 3.11.1940 αναχώρησε από την Χαλκίδα και μετά από πορεία μέσω Αμυνταίου, Πτολεμαϊδος, Γρεβενών και Κουτσούφλιανης έφθασε στις 24.12.1940 στην Κόνιτσα.

Την επομένη κατόπιν διαταγής κινήθηκε δια της δημοσίας οδού Κονίτσης – Μέρτζανης προς την γέφυρα Πέτρανης, προσκολήθηκε στο Σ4 Ορεινό χειρουργείο και στις 28.12.1940 έφθασε στην Πρεμετή. Εκεί εγκαταστάθηκαν σε 2 οικήματα και άρχισε η προσέλευση και υποδοχή ασθενών.

Στις 29.12.1940 έγινε αεροπορική επιδρομή και βομβαρδίστηκε  η πόλη της Πρεμετής. Απώλειες του Σ4 νοσηλευτικού τμήματος 3 άνδρες τραυματίες και 12 κτήνη νεκρά.

Συνεπεία του βομβαρδισμού το Σ4 νοσηλευτικό τμήμα μετακινήθηκε 4 χιλιόμετρα ΒΔ και στις 30.12.1940 εγκαταστάθηκε στο χωριό Κούταλι όπου αναπτύχθηκε σε σκηνές και οικήματα του χωριού. Λειτούργησε εκεί μέχρι τις 13.4.1941.

Οι διακομιδές εξαιτίας του ορεινού του εδάφους ήταν δύσκολες και προβληματικές ιδιαίτερα όταν οι καιρικές συνθήκες ήταν δυσμενείς και όταν ο καιρός ήταν βροχερός ή χιονώδης.

Ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούσαν οι διακομιδές γίνονταν άλλοτε με υγειονομικά αυτοκίνητα ή ασθενοφόρα κτήνη και άλλοτε με τραυματιοφορείς.

Ενας άλλος δυσμενής παράγοντας για την ομαλή διεξαγωγή των διακομιδών ήταν η αεροπορία του αντιπάλου για αυτό πολλές φορές οι διακομιδές γίνονταν τη νύκτα με όλα τα δυσμενή επακόλουθα στην υγεία των στρατιωτών.

Σε αρκετές περιοχές του μετώπου το ύψος του χιονιού ήταν 1 έως 1,5 μέτρο, το ψύχος πολικό με θερμοκρασίες 15-20 βαθμούς κάτω από το μηδέν.

Ενεκα των συνθηκών αυτών σημειώθηκε μεγάλος αριθμός κρυοπαγημάτων  και απώλειες από την αιτία αυτή.

Απώλειες

Αναλυτικά οι απώλειες στον πίνακα που ακολουθεί:

ΤΟΠΟΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΤΑΦΗΣ ΑΠΩΛΕΙΩΝ
Τις απώλειες του νοσοκομείου τις έθαψαν σε παρακείμενο του νοσοκομείου χωράφι. Εκεί παρέμειναν 50 χρόνια.

Το 1999 έγινε εκταφή και μεταφορά των οστών στην εκκλησία Ευαγγελισμός της Θεοτόκου της Κλεισούρας.
Αναγνωρίστηκε μόνο ένας ο Καλόγηρος Ευστάθιος από την Αμφισσα.
Σήμερα τα οστά έχουν μεταφερθεί στη Μονή Αγίου Νικολάου Κλεισούρας, εκεί που υπάρχει το 2ο αναγνωρισμένο στρατιωτικό κοιμητήριο Ελλήνων πεσόντων στην Αλβανία. 

Φωτογραφίες πεσόντων

Στρατ.Βασίλειος Σίψας του Αθανασίου από τη Φιλιαδώνα 
          Δομοκού 2/2/1941

Στρατ. Γραμματίκας Ιωάννης του Γρηγορίου 
           από τον Πτελεό Αλμυρού -21/1/1941

Στρατ. ΚΟΛΙΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ του ΓΕΩΡΓΙΟΥ
από Βυτινέικα Νεοχωρίου Κυλλήνης  1/3/1941

Το Β1 πεδινό χειρουργείο και οι άλλοι υγειονομικοί σχηματισμοί που αναπτύχθηκαν στην Κοσίνα Πρεμετής την περίοδο 1940-41.

Το Β1 πεδινό χειρουργείο και οι άλλοι υγειονομικοί σχηματισμοί που αναπτύχθηκαν στην Κοσίνα Πρεμετής την περίοδο 1940-41.

Μερική άποψη του χωριού Κοσίνα

Την περίοδο 1940-41 η κάλυψη του Κεντρικού μετώπου από υγειονομικής πλευράς γινόταν κυρίως από τους υγειονομικούς σχηματισμούς που αναπτύχθηκαν στα χωριά Κοσίνα, Πακομίτι, Κούταλι και Λεσκοβίκι Πρεμετής (βλ.σχεδιάγγραμα).

Στις 22 Δεκεμβρίου 1940 στο χωριό Κοσίνα αναπτύχθηκαν το Β1 Πεδινό χειρουργείο, το Β1 Πεδινό νοσηλευτικό τμήμα της XV Μεραρχίας καθώς και το Σ7 Εφεδρο χειρουργικό συνεργείο, στα οποία διακομίζονταν από τους τραυματιοφορείς και τα κτήνη της (μεταγωγικά) οι απώλειες υγείας της, με καιρικές συνθήκες πολύ δυσμενείς και άθλιο οδικό δίκτυο.

Αυτός ο σχηματισμός ήταν ο μεγαλύτερος και ο πιο προωθημένος υγειονομικός σχηματισμός χειρουργικών επεμβάσεων Α’ ανάγκης τραυματιών και ο μεγαλύτερος σχηματισμός  διαλογής και διακομιδής προς τους μετόπισθεν υγειονομικούς σχηματισμούς με τελικό προορισμό το νοσηλευτικό κέντρο Ιωαννίνων.

Μεταφορά τραυματία στο ορεινό χειρουργείο

Οι απώλειες υγείας της XV Μεραρχίας ήσαν σοβαρές αφενός μεν γιατί αυτή ενεργούσε βόρεια των ορεινών όγκων του Φράταρι όπου οι Ιταλοί αμύνονταν λυσσωδώς σε καλά οργανωμένες θέσεις και διέθεταν μεγάλες δυνάμεις πυρός, αφετέρου λόγω των ιδιαίτερα σκληρών καιρικών συνθηκών που επικρατούσαν.

Στο χειρουργείο παρέμεναν οι ετοιμοθάνατοι, κατόπιν διαλογής. Οι Α΄ τραυματίες και ασθενείς διακομίζονταν αναλόγως του επείγοντος της θεραπείας στο χειρουργικό χειρουργείο του Β’ Σώματος Στρατού στο Λεσκοβίκι. Οι Β’ ανάγκης διακομίζονταν επίσης στο Λεσκοβίκι  και οι Γ’ ανάγκης τραυματίες και ασθενείς στο Νοσηλευτικό κέντρο Ιωαννίνων.

Στην Κοσίνα αναπτύχθηκαν κατά καιρούς και οι ακόλουθοι υγειονομικοί σχηματισμοί.

α.Η XV Μοίρα τραυματιοφορέων από 15.11.1940 με τον ιατρό Κων/νο Παπαδάκη.

β.Το XVα Ορεινό χειρουργείο από 25.11.40 -14.02.41 με τους ιατρούς Ζούκιο Χαράλαμπο (25.11.40-14.02.41) και Μαστακούρη Βασίλειο (15.1.41-14.02.41).

γ.Το XV Ορεινό νοσηλευτικό τμήμα από 25.11.40 -14.02.41 με ιατρό τον υπίατρο Κόκορη Παναγιώτη.

δ.Η XV Μοίρα τραυματιοφορέων από 15.11.40 -14.02.41 με τον ιατρό Παπαδάκη Κων/νο.

ε.Το Iα Ορεινό χειρουργείο από 7.1.41 -14.02.41 με τον ιατρό Χρήστο Σιατερλή.

Ολες οι μονάδες αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες στο ζήτημα της διακομιδής των απωλειών υγείας. Τα δρομολόγια γίνονταν από δύσβατα μέρη και πολλές φορές αποκλείονταν από τα χιόνια.

Άλλος παράγοντας που επέδρασε δυσμενώς στο δύσκολο έργο των διακομιδών ήταν η ιταλική αεροπορία.

Στις 31 Δεκεμβρίου 1940 βομβάρδισε και πυροβόλησε το χωριό Κοσίνα, όπου ήταν ανεπτυγμένοι οι υγειονομικοί σχηματισμοί των I και XV Μεραρχιών.

Στην Κοσίνα οι απώλειες υγείας ξεπέρασαν τα 223 άτομα. Αναλυτική αναφορά για τις απώλειες γίνεται παρακάτω.

Στο χώρο γύρω από την εκκλησία έχουν ταφεί οι περισσότεροι από τους Ελληνες μαχητές του’40 που άφησαν την τελευταία τους στο χωριό αυτό.

 ΦΩΤΟ 1: Εκκλησία της Κοσίνας ένα μνημείο του 15ου αιώνα που στέκει ακόμη όρθιο

 ΦΩΤΟ 2: Η Εκκλησία της Κοσίνας από άλλη άποψη

 ΦΩΤΟ 3: Ενα από κτίρια στο οποίο λειτούργησε το Β1 ορεινό χειρουργείο ιδιοκτησίας τότε Θωμά Μπαλαμπάνη

ΦΩΤΟ 4: Ο ιατρός Βασίλειος Μαστακούρης του XVα Ορεινού χειρουργείου κατά την περίοδο από 15.01.41 μέχρι 14.02.41.
(Από το βιβλίο ΓΕΣ/ΔΙΣ Αγώνες και νεκροί)

ΦΩΤΟ 5: Στρ. Μπρότσης Αθανάσιος από το Κακούρι Αρκαδίας . Εμεινε για πάντα στην Κοσίνα.

ΦΩΤΟ 6: Στρ. Σταματόπουλος Δημήτριος από το Κακούρι Αρκαδίας.  Εμεινε και αυτός για πάντα στην Κοσίνα. 

ΦΩΤΟ 7: Στρ. Νικηφοράκης Μιχαήλ από τη Σίφνο του 52ου Σ.Π.Αφησε την τελευταία του πνοή στις 4/1/41.














ΦΩΤΟ 8: Στρ. Αθανασιάδης Θεόδωρος του Αυγερινού        του  28ου Σ.Π.  από τον Αγιο Βαρθολομαίο    Φλώρινας.  Αφησε την τελευταία του πνοή στις   26/12/1940

ΦΩΤΟ 9: Ο γιός του πεσόντος Δημητρίου Σταματόπουλου (πρώτος αριστερά) μετά από 72 χρόνια επισκέφθηκε τον τόπο τιμής του πατέρα του και πήρε χώμα. 


Βλέπετε και προηγούμενη ανάρτηση:   

http://agpanag.blogspot.gr/2012/11/72.html

Φωτο 10: Η κόρη του του πεσόντα Μιχαήλ Νικηφοράκη από τη Σίφνο (του 52ου Σ.Π.) μετά από 73 χρόνια επισκέφτηκε τον τόπο τιμής του πατέρα της .

Το 2008 έγινε προσπάθεια εκταφής των πεσόντων αλλά δεν τελεσφόρησε η προσπάθεια αυτή λόγω αντίδρασης ορισμένων κύκλων.

Μακάρι τώρα που έχει υπογραφεί και έχει ενεργοποιηθεί η διακρατική συμφωνία περί ιδρύσεως κοιμητηρίων πεσόντων κ.λ.π (Ν.3782/7.8.2009 ΦΕΚ 135Α/2009) και δεν υπάρχουν πλέον εμπόδια, να ολοκληρωθεί αυτή η προσπάθεια. 

Αναλυτικά οι απώλειες στον πίνακα που ακολουθεί:

Υπόδειξη: Οι πίνακες που ακολουθούν μεγαλώνουν και διαβάζονται καλύτερα πιέζοντας κλίκ επάνω σε κάθε πίνακα 

 

 ΠΗΓΕΣ: 1. ΓΕΣ  Η υγειονομική υπηρεσία του Στρατού κατά τον πόλεμο 1940-41
               2. Αγώνες και νεκροί  1940-45
               3. Μαρτυρίες κατοίκων που κατέγραψα κατά τις επισκέψεις μου στην περιοχή από το 2005  έως 2012