Άγιος και Όσιος Θεοφόρος Πατέρας Νεόφυτος ο Έγκλειστος. (28 Σεπτεμβρίου ανακομιδή λειψάνων)

Άγιος και Όσιος Θεοφόρος Πατέρας Νεόφυτος ο Έγκλειστος 

Επιμέλεια:  π. Παναγιώτης Θεοδώρου - Θεολόγος

Ο βίος του Αγίου και η Εγκλείστρα του στην Πάφο

Εξέχουσα θέση στη χορεία των αγίων της Εκκλησίας µας έχει ο αναχωρητής Άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος. Μια μορφή που αγιάζει την Πάφο και τους προσκυνητές του ασκητηρίου του, που το επισκέπτονται από όλη την Κύπρο.

Ο Άγιος Νεόφυτος γεννήθηκε το 1134 στα Λεύκαρα. Σε ηλικία 18 ετών εγκατέλειψε τους γονείς του και το γάμο που του ετοίμαζαν και αναχώρησε για τη Μονή του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στους  πρόποδες του Πενταδάκτυλου, µε σκοπό να γίνει μοναχός γιατί έβλεπε το μάταιο του κόσμου τούτου, όπως ο ίδιος αφηγείται.

Στη Μονή του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, έμαθε τα πρώτα γράµµατα, γιατί όταν πήγε εκεί ήταν εντελώς αναλφάβητος, και αποστήθισε ολόκληρο το Ιερό Ψαλτήριο.

Στο Μοναστήρι του ανέθεσαν το διακόνηµα του εκκλησιάρχη και έτσι ερχόταν σε επαφή µε πολύ κόσμο, πράγμα που το δυσαρεστούσε. Έτσι μετά από επτά χρόνια παραμονής του εκεί, αποφάσισε να φύγει για πιο ήσυχο τόπο. Διάλεξε τους Αγίους Τόπους, τους οποίους και επισκέφθηκε, προσκύνησε τον Παν άγιο Τάφο και µη βρίσκοντας κατάλληλο τόπο για άσκηση, επέστρεψε στην Κύπρο, µε σκοπό να πάει στο όρος Λάτρους στη Μικρά Ασία.

«Κατηχήσεις» και «Τυπική διαθήκη» Αγ. Νεοφύτου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

«Κατηχήσεις» και «Τυπική διαθήκη» Αγ. Νεοφύτου

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Η «Ερμηνεία κανόνων Δεσποτικών εορτών» εγράφη προς τον αυτάδελφόν του Ιωάννην, ηγούμενον της I.Μ. Αγ. Χρυσοστόμου, εις το βαθύτατον του οσίου γήρας. Εκ του θαυμαστού τούτου έργου σώζονται αρκετοί λόγοι, αναφέρομεν δε εν συνεχεία αποσπάσματα της ποιότητος και της λαμπρότητος του εγκωμιαστικού του χαρακτήρος.
«Φωτός ανεσπέρου, φιλέορτοι, πανήγυριν σήμερον άγομεν. Φαιδρώς υπαντήσωμεν χαίροντες, φωτός δαδουχίαν αδύτου δεξάμενοι, φως φωτισθώμεν, ως πρέπον εστί τω μεγάλω φωτί. Φωτός αειφανούς προς ημάς ενδημήσαντος, φωτισθώμεν ως δει, ψυχή δηλαδή τε και σώματι, μηδέν σκοτεινόν κατά πράξιν ή κατά διάνοιαν φέροντες».
«Όσοι, φασίν, λύτρωσιν απεκδέχεσθε, ιδού η λύτρωσις πεφανέρωται. Όσοι των προφητών τας ρήσεις κατέχετε, το προφητευόμενον δέξασθε σήμερον. Όσοι ψυχών και σωμάτων ρώσιν προσδέχεσθε, ο ιατρός ήδη πάρεστιν. Όσοι το φως περιμένετε, προσέλθετε προς Αυτόν και φωτίσθητε».
«Μεταμόρφωσιν θείαν εξυμνείν επεπόθησα, και νοός αμορφία με της εφέσεως απείργειν ανθίσταται, μαρτυρούσά μοι ταύτα ευλόγως και λέγουσα, ότι Μεταμορφώσεως λόγους εκείνοι συνέταξαν, οι την καλήν αλλοιωθέντες αλλοίωσιν και μεταμόρφωσιν σώματος προς το πνεύμα δεξάμενοι, και τα κάτω μέλη τα επί της γης προς τα όρη τα ουράνια καλώς ανυψώσαντες και τας αισθήσεις πάσας της ψυχής και του σώματος έρωτι θείω μεταμορφώσαντες, και τα κάτω αφέντες προς τα άνω ανέδραμον».

***

Η «Βίβλος των κατηχήσεων» αποτελείται από διδακτικούς λόγους μεγάλης πνευματικής σοφίας και συνέσεως.

Η συγγραφική προσφορά του Οσίου Νεοφύτου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

  Η συγγραφική προσφορά του Οσίου Νεοφύτου

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

«Και συ ποτέ επιστρέψας στήριξον τους αδελφούς σου». Οι κατά τον θεόπνευστον Παύλον, «Πνεύματι ζώντες» και άρα «τω ιδίω πνεύματι στοιχούντες» ένα έχουν κύριον και μόνιμόν των σκοπόν, να αγαπούν εξ ολοκλήρου τον Θεόν και συνάμα τον πλησίον των.
Αυτήν ακριβώς την θαυμαστήν εικόνα συναντούμε στον οσιώτατό μας πατέρα Νεόφυτον, τον ονόματι και πράγματι έγκλειστον και απρόιτον και μεμονωμένον. Ησύχιος και ενδοστρεφής, ειρηνικός και γαλήνιος, με την καρδίαν πυρί καιομένην, ως του Λουκά και του Κλεόπα, τους αυτόπτας της του Κυρίου μας εγέρσεως, δεν μπορούσε, παρά το του χαρακτήρος του φιλήσυχον, να παραδώση στην λήθη το μέγα μυστήριον.
Όπως ακριβώς και εκείνοι «αναστάντες αυτή τη ώρα υπέστρεψαν εις Ιερουσαλήμ» και έμπροσθεν των συνηθροισμένων μαθητών ανήγγειλαν μετά παρρησίας την του Κυρίου Ανάστασιν εξηγούμενοι «τα εν τη οδώ και ως εγνώσθη αυτοίς εν τη κλάσει του άρτου».
Ώντινων η καρδία έφλέχθη, λαλήσαντος ένδον αυτής του Ιησού, ούτοι αναστάντες αυτή τη ώρα, όπου και όπως και όσον απέχουσι του κόσμου ασκούμενοι, εξηγούν λεπτομερώς τα της Θεοενώσεως μυστήρια και πάσαν την Θείαν οικονομίαν της του Θεού Λόγου σαρκώσεως.

Πνευματικό έργο Οσίου Νεοφύτου. Ο Όσιος Νεόφυτος ως πνευματικός πατήρ. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Πνευματικό έργο Οσίου Νεοφύτου. Ο Όσιος Νεόφυτος ως πνευματικός πατήρ

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

«Εγώ δε ον τιμήν υμάς απαιτών λέγω ταύτα, τιμήν γαρ και φιλοτιμίαν και ωφέλειαν εκείνην λογίζομαι, την υμών σωτηρίαν, την υμών προκοπήν, την εκάστου επιστροφήν, την εκάστου μετάνοιαν, την εκάστου διόρθωσιν και παντός κακού αποχήν. Τούτό μοι τιμή και χαρά και ακένωτον κέρδος, ει βλέπω και ακούω υπέρ υμών ότι και μικροί και μεγάλοι την οδόν ζητείτε της σωτηρίας και αγωνίζεσθε του σωθήναι».
 Αυτοί οι λόγοι του οσίου πατρός μας, είναι μια μικρή έκφρασις της αγάπης του προς τον πλησίον, ένα μικρό δείγμα της εκπληρώσεως της δευτέρας εντολής.
Κάθε φίλος του Θεού, και στις τρεις περιόδους της εκκλησίας, της παραδόσεως, του νόμου και της χάριτος, υπό την επίδραση και το πνεύμα των δύο αυτών, κυρίως, εντολών επίστευε και εκινείτο. Της αγάπης του Θεού και του πλησίον. Η ομολογία αυτή είναι αναντίρρητος και βεβαία, εφ’ όσον πάσα μορφή ευσεβείας εις ολόκληρον την πανανθρώπινον ιστορίαν «εν ταύταις ταις δυσί εντολαίς» στηρίζεται.
Ο τρόπος όμως της εφαρμογής των διαφοροποιείται, κατ’ αναλογίαν των καιρών, των περιστάσεων, των προσώπων και των πραγμάτων, και έτσι βλέπουμε την ποικιλία των βιωμάτων και των λόγων στην Ιστορία της εκκλησίας μας. Στην πρακτική εκδήλωση της προς τον Θεόν αγάπης των, οι φιλόθεοι, δεν μετεχειρίζοντο τους ιδίους τρόπους, αν και ο σκοπός και η πρόθεσις πάντοτε ήτο η ιδία. «Επιλείψει ημάς ο χρόνος διηγούμενους» τους πρακτικούς τρόπους των φιλόθεων, όπου δι’ αυτών ικανοποιούσαν έστω και από μέρους την προς τον Θεόν αγάπην των.

Η Ερμηνεία της Αγ.Γραφής, η αγάπη του στην Παναγία, η Διαθήκη και η οσιακή κοίμηση του Αγ. Νεοφύτου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

  Η Ερμηνεία της Αγ.Γραφής, η αγάπη του στην Παναγία, η Διαθήκη και η οσιακή κοίμηση του Αγ. Νεοφύτου

 Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Αφήνουμε τον ίδιον τον Πατέρα μας να μας διηγηθή το γεγονός αυτό για να ιδούμε κι’ εμείς τον τρόπον που κινούνται και ενεργούν οι Άγιοι. Γράφει λοιπόν: «Όταν με επισκέφθη ο θείος από ψηλά φωτισμός, για να με χωρίση από την ματαιότητα του βίου και να κατευθύνη τους πόδας μου “εις τρίβους ευθείας” και “εις οδόν ειρήνης” της μοναχικής ζωής, έφυγα κρυφά από τους γονείς μου και τα επτά μου αδέλφια, αγόρια και κορίτσια, και φτάνω στην Ιερά Μονή (του Αγίου Χρυσοστόμου), όπου εκεί μου έτυχε να ακούσω την προφητεία που λέγει “εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην” και τα επίλοιπα. Πάρα πολύ χάρηκα ακούοντας αυτά, γιατί δεν είχα ακούσει ποτέ τέτοια λόγια, γιατί αν και ήμουν δεκαοκτώ χρόνων, όμως ήμουνα τελείως αγράμματος μέχρι που αγνοούσα και το άλφα.
Τόσο πολύ δε εξεπλάγην από τα λόγια και η ψυχή μου τα αγάπησε υπερβολικά, ώστε έλεγα, μακάρι να διαβάζουν και να ακούω κάθε μέρα τέτοια λόγια, παρ’ όλο που δεν καταλάβαινα το βαθύτερο νόημα των λεγομένων, εκτός από το “εν αρχή εποίησεν ο Θεός” και το “είδεν ο Θεός ότι καλά λίαν” και τίποτα πέραν τούτου.

Δεν εφανέρωσα το συμβάν αυτό πουθενά και έκρυβα στα βάθη της καρδιάς μου αυτό το θαύμα. Όταν δε από τους προεστούς της μονής τοποθετήθηκα στην καλλιέργεια των αμπελιών, ο Θεός θέλησε, κι εγώ βέβαια, να κάνω λίγα μαθήματα, τόσα μόνον όσα φτάνουν για να μάθω την ακολουθίαν που πρέπει να κάνουν οι μοναχοί το 24ωρο.

Ο Αγ. Νεόφυτος στο «Ένθεον σκοπευτήριόν» του την «Νέαν Σιών». Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Ο Αγ. Νεόφυτος στο «Ένθεον σκοπευτήριόν» του την «Νέαν Σιών»

 Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Έως εδώ παραθέσαμεν την περιγραφήν υπό του ιδίου του οσίου του μεγάλου πειρασμού όπου έπαθε σκάβοντας για την ανωτέραν του εγκλείστραν. Συνέγραψε κατανυκτικώτατες και θεολογικώτατες ευχές και τροπάρια, δοξολογίες και ευχαριστίες στον Θεό, στην Δέσποινά μας Θεοτόκο, στον Τίμιο Σταυρόν και στους αγίους Αρχαγγέλους.
Έτσι εξωτερικεύει τον πλούτο της πίστεώς του και της εξ ολοκλήρου προς Θεόν αφοσιώσεώς του, της τάξεως των βεβαιοπίστων, όπου κατά το ιερόν λόγιον «επιρρίπτουν επί Κύριον την μέριμνάν των και Αυτός τους προνοεί».
Το καινούργιο του σπήλαιο ο όσιος το ονόμασε «Νέαν Σιών», «ήτοι εξ ευδοκίας Θεού ένθεον σκοπευτήριον». Δεν είναι τυχαία η ονομασία και η επεξήγησις της καινούργιας του εγκλείστρας.
Ο ακριβολόγος πατήρ πολλά υπονοεί με το «Ένθεον σκοπευτήριον». αφού έφτασε πια στην μακαρία κατάπαυση, στον Σαββατισμό, «τον Παράκλητον εν τω υπερώω της ησυχίας καθεζόμενος, μετά πυρίνης γλώσσης», υπεδέχθη και την «ερυθράν των παθών διαπεράσας θάλασσαν εις την γην της Επαγγελίας εισήλθε, εξ ης ρέει το γάλα και το μέλι της του Θεού γνώσεως, η αδαπάνητος των αγίων τρυφή».
Πάνω από τον κυρίως ναό της Αγίας εγκλείστρας, στη νότια πλευρά, λάξευσε ένα μικρό σπήλαιο, που το συμπλήρωσε μπροστά με τον τοίχο, για να το χρησιμοποιή ως «Αγιαστήριον και Ιερόν ακροατήριον».

Η θαυμαστή σωτηρία του Αγ. Νεοφύτου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Η θαυμαστή σωτηρία του Αγ. Νεοφύτου

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Έτσι όπως ήμουν από κάτω απ’ τον βράχο, το αριστερό μου πόδι ήτο αιωρούμενο κάτω στον κρημνό, το δε δεξιό μου ήτο απλωμένο κατά μήκος του βράχου και κολλητά σ’ αυτόν, διότι δεν επέτρεψε η προφθάσασα Θεία Χάρις να πέση ο βράχος πάνω του και να το συντρίψη. Συνέβηκε δε σ’ αυτήν την περίσταση και κάτι άλλο υπερφυσικό και παράξενο.
Το δεξί μου χέρι αν και ήτο κάτω από τον βράχο και επιέζετο, παρέμεινε αβλαβές, ενώ το αριστερό μου, αν και ήτο έξω ελεύθερο, σαν βρύση έχυνε το αίμα στον κόρφο μου και στην γη, γιατί το δάκτυλό μου, το πριν του μικρού, πληγώθηκε φοβερά και επίσης τραυματίσθηκε λίγο και το πίσω μέρος της παλάμης. Εγώ όμως δεν αισθάνθηκα τίποτα για το πως έγιναν όλα αυτά.
Έχω όμως κάτι να πω και γι’ αυτό. Όπως στην κάμινο των Χαλδαίων, για να μην νομίσουν οι άθεοι ότι φανταστική και όχι αληθινή ήταν η φωτιά που έκαιγε, έκαιγε μεν αυτούς που ήταν απ’ έξω και έτσι έδειχνε την καυστική της ενέργεια, αυτοί δε που ήταν μέσα στην φλόγα παρέμεναν αβλαβείς.
Έτσι παρόμοια η τότε Χάρις και τώρα ενήργησε με ξένο και υπερφυσικό τρόπο.

Περί δοκιμασίας. Αγίου Νεοφύτου του Εγκλείστου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

 Περί δοκιμασίας. Αγίου Νεοφύτου του Εγκλείστου.

   
Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Περιγραφή του ιδίου του οσίου πατρός περί της δοκιμασίας που υπέστη σκάβοντας διά την αποπεράτωσιν της ανωτέρας του εγκλείστρας.
«Παράδοξον πράγματι και παράξενο. Παράδοξο και ικανό να ξενίζη την ακοή και τις φωνές των φιλοθέων και λογικών ανθρώπων το ξένον θέαμα’, που έγινε σε μένα αυτήν την μέρα της πανόσιας Ξένης. Γι’ αυτό και δεν θεώρησα σωστό να το βυθίσω στη λήθη ή να το καλύψω με την σιωπή, για να μη φανώ αγνώμονας στον ευεργέτην και βραδύς τη καρδία’, που θαυμαστά με γλύτωσε από πικρότατον θάνατον.
Αλλά δίδω εντολή, και όταν ακόμη εγώ παρέλθω, να θυμούνται κάθε χρόνο αυτήν την ημέρα και το παρόν υπόμνημα δημόσια να το διαβάζουν με πολλήν ευλάβειαν προς δόξα Θεού. Να προσφέρουν δε στον Πανελεήμονα Θεόν λειτουργίαν και προσφοράν γι’ αυτό.
Κανείς δε από σας ας μην νομίση, παρακαλώ, ότι είναι περιττή, παράλογη ή φιλόδοξη η συγγραφή αυτού του υπομνήματος, αλλά μάλλον ήταν για μένα μεγάλο χρέος και δίκαιο, για να δοξάζεται απ’ αυτό ο Θεός αξιοχρέως και όσοι από τους συνετούς θέλουν να ωφελούνται.
Από όσους έχουν ευεργετηθεί, ο Θεός απαιτεί ευγνωμοσύνη και ευχαριστίαν. Γνωρίζοντας τούτο καλά ο δίκαιος Δαβίδ έλεγε στην ψυχή του εύλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον και μη επιλανθάνου πάσας τας ανταποδόσεις Αυτού’ και τα εξής.
Επίσης, ο Κύριός μας, αφού καθάρισε με την προσταγή του τους δέκα λεπρούς, μέμφεται τους εννέα σαν αγνώμονες, εκείνον δε τον έναν, τον Σαμαρείτην και αλλογενή, τον επήνεσε σαν ευγνώμονα, διότι επέστρεψε και εδόξασε τον Θεόν.

Ασκητικοί αγώνες του Αγ. Νεοφύτου του Εγκλείστου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

 Ασκητικοί αγώνες του Αγ. Νεοφύτου του Εγκλείστου

 Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Και όμως! Ο άγιος «ως στερρός αδάμας» χωσμένος στα σπλάχνα της γης δέχεται «πληγάς και πολέμους αναρριθμήτους», και ουδόλως παύει του σκοπού του.
«Η πράξις του Σταυρού διπλή έστιν και του προς το διπλούν της φύσεως το διαιρούμενον εις δύο μέρη. Και η μεν, προς το υπομείναι τας θλίψεις της σαρκός, τας πληρουμένας τη ενεργεία του θυμικού μέρους της ψυχής έστι, ήτις και καλείται πράξις η δε, εν τη λεπτή εργασία του νου και εν τη θεία ευρίσκεται αδολεσχία, έτι δε και εν τη διαμονή της προσευχής, και εις τα εξής, ήτις διαπράττεται εν τω επιθυμητικώ μέρει και καλείται θεωρία.
Και η μεν μία, ήγουν η πράξις, το παθητικόν μέρος της ψυχής καθαρίζει εν τη δυνάμει του ξύλου, η δ’ άλλη την ενέργειαν της ψυχής». Αυτά είναι τα περιθώρια κάθε αγωνιζομένου και σ’ αυτά επιδόθηκε ο όσιος πατέρας μας.
Ζωσμένος κατάσαρκα με βαρειές αλυσίδες έβαλε όρο στον εαυτό του να μην γευθή καθόλου οιοδήποτε πράγμα που ψήνεται σε φωτιά, και έτσι 30 ολόκληρα χρόνια δεν έφαγε τίποτα άλλο, ούτε ψωμί, παρά μόνο βρεγμένα όσπρια, κι αυτά πάλιν με μέτρο και εγκράτεια.
Η σκληροτάτη χαμαικοιτία στο πέτρινο «χαράδριό» του ξεκούραζε για λίγο το πολύμοχθο σώμα του. Οι ατέλειωτες γονυκλισίες, οι παννύχιες στάσεις, οι πύρινες προσευχές και η συνεχής ανάγνωση και μελέτη των θείων Γραφών ανέδειξαν τον όσιο «αρετής αγωνιστήν πρακτικώτατον».

Η ανακάλυψις της Εγκλείστρας από τον Άγ. Νεόφυτο τον Έγκλειστο. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

 Η ανακάλυψις της Εγκλείστρας

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Η ανωτέρω περιπέτεια στόχον είχε την ανακοπή του ταξειδίου και άρα την παραμονήν του στη νήσο. Στους βεβαιοπίστους τίποτα δεν συμβαίνει, ή μάλλον δεν ερμηνεύεται ως τυχαίον.
Με βάσιν τον πνευματικόν νόμον, ως αλάνθαστον κριτήριον, μέσω του οποίου ο Παντοκράτωρ Θεός την κτίσιν διοικεί, συνεπέρανε ο όσιος Πατήρ ημών ότι το εμπόδιον αυτό δεν ήτο σύμπτωμα και, κατά το λεγόμενον, τυχαίον, αλλά ο μυστηριώδης τρόπος της επεμβάσεως του Θεού, όστις τα αιτήματα των δούλων Του επακούει και σώζει αυτούς. Δεν ηρμήνευσε την επέμβαση των ανθρώπων στο πρόγραμμά του ως κακότητα, όπως ο κάθε ένας θα έλεγε, αλλ’ ανέτρεξε αμέσως διά της πίστεως προς τον δυνάμενον σώζειν. «Που είναι η πρόνοια του πάντα σκέποντος Θεού;».
«Εν τω επικαλείσθαί με εισήκουσάς μου, ο Θεός της δικαιοσύνης μου, οικτήρισόν με και εισάκουσον της προσευχής μου», και πάλιν «θέλημα των φοβουμένων αυτόν ποιήσει και της δεήσεως αυτών εισακούσεται και σώσει αυτούς».
Ποσάκις και εις ημάς συμβαίνει κάτι παρόμοιον, και πλανώμενοι παρερμηνεύομεν τον στόχον, και αντί ωφελείας θυμομαχούμεν κατά των φαινομένων αιτίων, ως δήθεν εμποδιζόντων ημάς, ενώ η Θεία Πρόνοια άνωθεν επέτρεψε την αποτυχίαν, για μελλοντική μας ασφάλεια.

Καταγωγή- Παιδική ηλικία- Μοναστικόν στάδιον Αγ. Νεοφύτου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Καταγωγή- Παιδική ηλικία- Μοναστικόν στάδιον Αγ. Νεοφύτου

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Καταγωγή- Παιδική ηλικία- Μοναστικόν στάδιον Αγ. Νεοφύτου

Για την αποστολικήν και αγιοτόκον Κυπριακήν Εκκλησία, δεν είναι ξένον ουδέ ασύνηθες η προβολή και ανάδειξις υψηλών αναστημάτων και μεγάλων φυσιογνωμιών, στο δικό της στερέωμα, είτε διά την ποιότητα της φυσικής απλότητος του λαού της, είτε διά την γεωγραφικήν εγγύτητά της προς τον πυρήνα της αποκαλύψεως, όπου η κοσμοσωτήριος οικονομία επετελέσθη, είτε δι’ άλλον τινά λόγον, που ίσως μπορούν άλλοι ικανοί να προσδιορίσουν.
Μια τέτοια μεγάλη φυσιογνωμία είναι και αυτή που σήμερα προτιθέμεθα να προβάλωμε, η οποία, κατά το φιλοσοφικόν, ήτο «το κατάλληλον πρόσωπον στον κατάλληλο καιρό».
Πράγματι, ως μια ειδική ευλογία της πανσωστικής του Κυρίου μας προνοίας, ανεδείχθη ο μέγας τούτος φωστήρ και μέγιστος παρήγορος, στην πλέον κρίσιμη ώρα, που η νήσος εχειμάζετο διπλά και από τις ανωμαλίες των φυσικών στοιχείων, και από τις κοινωνικές ατασθαλίες, που πληθωρικά συνέβαιναν.

Άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος· η ουρανόδρομη πορεία του. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος· η ουρανόδρομη πορεία του

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Απολυτίκιον. Ήχος γ’. Θείας πίστεως.
Βίον έγκλειστον, επιποθήσας, σκεύος τίμιον, της εγκρατείας, ανεδείχθης θεοφόρε Νεόφυτε• των αρετών γάρ τη πράξει κοσμούμενος, έργω και λόγω εκφαίνεις τα κρείττονα. Πάτερ Όσιε, Χριστόν τον Θεόν ικέτευε, δωρήσασθαι ημίν το μέγα έλεος.

Κοντάκιον.
Ήχος πλ. δ’. Tη υπερμάχω
Σαυτόν εγκλείσας ουρανίω σου φρονήματι
Της απαθείας ανεδείχθης Θείον όργανον
Και θεράπων ενθεώτατος της Τριάδος.
Ης τω θρόνω παριστάμενος ικέτευε
Πάσης βλάβης και ανάγκης ημάς ρύεσθαι
Τους βοώντας σοι, χαίροις Πάτερ Νεόφυτε.

Μεγαλυνάριον.
Χαίρει εν σοι Κύπρος η ση πατρίς, εξαιρέτως Πάτερ, η Εγκλείστρα σου η σεπτή, ένθα τους μεγίστους, διήνυσας αγώνας, ην φρούρει αοράτως, σοφέ Νεόφυτε.

Πρόλογος
Δεν ευρίσκεται πράγματι σύγκριση, όταν κάτι ανήκει στο υπέρ, όσο κι αν το επιβάλλη και η ευλογοφανεστέρα ανάγκη. Όταν όμως η ανθρώπινη ανησυχία και επιμονή ενώνεται με παράγοντες που προκαλούν, τότε αρχίζει, έστω και δειλά, η προσπάθεια και γι’ αυτό. Όταν δεν είναι υπερφυσικόν το φαινόμενον, τότε ανήκει στην ανθρώπινη γνώση, τέχνη και ευφυία και γενικά στη λογική.

Λόγος στην Γέννηση του Σωτήρος. Άγιος Νεόφυτος Ἐγκλειστος

Γνωρίζουμε βεβαίως όλοι, γνωρίζουμε ότι ο αισθητός αυτός ήλιος αποστέλλει το φως του σε όλη την υφήλιο, «και ουκ έστιν (ουδείς) ως αποκρυβήσεται της θέρμης αυτού» και από της διαυγέστατης λαμπρότητός του.
Πολλές φορές όμως οι ολόλαμπρες ακτίνες του καλύπτονται από νέφη και ομίχλη ή από το φύλλωμα των δένδρων, αλλά και πάλι, η πνοή κάποιου ανέμου διαλύει το νεφικό επικάλυμμα και την ομίχλη εκείνη και επιτρέπει στις φεγγοβόλες ακτίνες να εξαπλωθούν τρανώς σε όλη την κτίση.
Τον δε προ ηλίου «ήλιον της δικαιοσύνης» τον νοητό, ο οποίος εγεννήθη σήμερα από την «κούφη νεφέλη», από την φωτοφόρο και ηλιακή και πάναγνο κοιλία παραδόξως, καλύπτει η του «δούλου μορφή», τα νηπιώδη σπάργανα και το σπήλαιο το φτωχό και συμφώνως με την οικοομία και ορισμένα άλλα, τα οποία συμβολίζουν την πτωχεία και την ταπεινότητα.

Καθώς όμως ήδη ελέχθη, η πνοή και η ορμή του ανέμου διασκορπίζει το κάλυμμα του νέφους και της ομίχλης και φανερώνει καθαρά τις ηλιακές ακτίνες· έτσι συμβαίνει και έδώ, με τον «ήλιον της δικαιοσύνης», τον Θεό και Δεσπότη ο οποίος καλύπτεται με σπάργανα και κρύπτεται σε σπήλαιον και φάτνη αλόγων ζώων για την πολλή του συγκατάβαση και «δι’ ύπερβολήν αγαθότητος»· το συνεργόν Πανάγιον Πνεύμα και η ευδοκία του Πατρός τον φανερώνει καθαρά, αυτόν τον κρυπτόμενον στην φάτνη ήλιον και Θεόν και κινεί όλη την κτίση,

Μη ζητάτε πρόσκαιρα «αγαθά», μάταια και ψεύτικα. Αγ. Νεοφύτου του Εγκλείστου. 1134-1220 μ.Χ.

«Αιτείτε και δοθήσεται υμίν», αλλά μη ζητάτε πρόσκαιρα «αγαθά», μάταια και ψεύτικα. Τα βλεπόμενα είναι πάντα εφήμερα. Όλα αυτά «είναι ματαιοπονία και χίμαιρα», ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια· γι’ αυτό, «ζητάτε και θα σας δοθεί» σας παραγγέλλω, όμως, να μη ζητάτε οτιδήποτε υλικό και σωματικό· «ο ουράνιος Πατέρας σας ξέρει καλά ότι έχετε ανάγκη απ’ όλα αυτά προτού ακόμα του το ζητήσετε»· να ζητάτε, γι’ αυτό, τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του κι όλα αυτά θ’ ακολουθήσουν, τα λοιπά θα σας δοθούν και χωρίς να τα ζητήσετε.
Ποιός τόλμησε ποτέ να ζητήσει από επίγειο βασιλιά βελόνι ή κουρέλι ή προβιά ή κάτι ασήμαντο και αταίριαστο για το γόητρο της βασιλείας του; Κι αν κάπου κάποιος παρουσιασθεί να ζητήσει τέτοια ευτελή, όχι μονάχα δεν θα τα λάβει αλλά και θα επισύρει την οργή, γιατί με τέτοια αιτήματα εξύβρισε τον βασιλιά. Αυτός, λοιπόν, ένας επίγειος άρχοντας, εξοργίζεται, όταν του ζητούν ανάξια πράγματα.
 Τέτοιες ενέργειες τις θεωρεί σαν ατιμωτικές για το πρόσωπό του κι όταν ακόμη είναι φιλοχρήματος. Φαντασθείτε, επομένως, πόσο πολύ περισσότερο θ’ αγανακτήσει ο βασιλεύς των βασιλέων! Οπωσδήποτε θ’ αρνηθεί να παράσχει το αιτούμενο, μια και τούτο είναι ανάξιο της μεγαλοσύνης Του. Αυτά, λοιπόν, συμβαίνουν, και με ‘μάς, όταν ζητούμε υλικά και φθαρτά αγαθά.
Δες, όμως, και το άτοπο του πράγματος: Ο επίγειος βασιλιάς προστάζει τους συνοδούς του με βία ν’ απωθούν απ’ τις βασιλικές αυλές τους ζήτουλες και ανελέητα να τους κτυπούνε! Όμως αυτοί, μ’ αναίδεια, επιμένουν στα αιτήματά τους. Για να εξασφαλίσουν, τελικά, τί; Όχι τη βασιλεία ή τους θησαυρούς της, άλλα κάτι το φτωχό και μηδαμινό. Κάτι το εντελώς ανάξιο των πολλών κόπων και θυσιών που χρειάσθηκε να καταβάλουν.
Αντίθετα ενεργεί ο βασιλεύς των δυνάμεων. Δεν διατάζει τους συνοδούς του ν’ απωθήσουν τους ερχόμενους να υποβάλουν αιτήματα. Ζητά, μάλλον, απ’ αυτούς και να συντρέξουν τους αιτητές. Πολύ περισσότερο! Αυτός μας προτρέπει: «Αιτείτε και δοθήσεται υμίν».