Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 40η «Εξομολογείσθε τω Κυρίω» (Το τελευταίο)

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 40η

«Εξομολογείσθε τω Κυρίω»

 

Αδελφοί και πατέρες, δεν θα σιωπήσουμε εφόσον βρισκόμαστε στο στάδιο της μάχης και διανύουμε το δρόμο της επιστροφής μας στη ζωή, που χάσαμε με την πτώση. Μοιάζουμε με ναυαγούς ή με θύματα μεγάλης θεομηνίας, που προσπαθούν μέσα από τα συντρίμμια να σωθούν. Τη σωτηρία πραγματοποίησε ο Κύριός μας με τη σάρκωση και την επίγεια παρουσία του, αφού πρώτα εξόφλησε το χρέος της ενοχής και επανέφερε τη Χάρη, που χάσαμε. Με την πανάρετη ζωή του, μας έδωσε το θάρρος, που χρειάζεται για τη διεξαγωγή της μάχης, το οποίο χάσαμε, λόγω της διαστροφής που πάθαμε με το χωρισμό μας από το Θεό.

Μάθαμε ότι οι ορέξεις, οι επιθυμίες και ό,τι άλλο μας προκαλεί, δεν είναι ούτε λογικό, ούτε κατά Θεό. Πρέπει όλα να τα «δοκιμάζουμε» δηλαδή να τα διακρίνουμε. Αν και «πάντα ημίν έξεστι, αλλ ου πάντα συμφέρει... ουδέ εξουσιασθησόμεθα υπό τινος» (Β Κορ. στ, 12), εφόσον « ουκέτι εαυτοίς εσμεν» , αλλά « τω Θεώ», που είναι δημιουργός και ανακαινιστής μας. Δεν θα μιμηθούμε το παράδειγμα των πρωτόπλαστων προγόνων μας.

Ο Κύριος μας πληροφορεί ότι «χωρίς εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν» (Ιω. ιε, 5). Γνωρίζουμε από την Ιστορία τα κατορθώματα των χωρίς Θεό ανθρώπων. Εάν για την παρούσα ζωή μας, μόνος του μας λέει ότι «αυτώ μέλει περί ημών» και ότι « οίδεν ο πατήρ ημών ων χρείαν έχομεν προ του ημάς αιτήσαι αυτόν» (πρβλ. Ματ. στ, 8) δεν πρέπει όλη μας η προσπάθεια να αφορά μόνο την τήρηση των εντολών και του θελήματός του; Δεν μας « είλκυσε» ο Κύριος και μας προστάζει να τον μιμηθούμε; «Αγιοι γίνεσθε, ότι εγώ άγιος ειμι» (Α Πέτ. α, 16) και «έσεσθε ουν υμείς τέλειοι, ώσπερ ο πατήρ υμών ο εν τοίς ουρανοίς τέλειος εστιν» (Ματ. ε, 48).

Το κέντρο τον γενικού μας καθήκοντος είναι να αντισταθουμε στα παράλογα πάθη και

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 39η «Ίδε την ταπείνωσίν μου και τον κόπον μου»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 39η

«Ίδε την ταπείνωσίν μου και τον κόπον μου»

 

Αδελφοί και πατέρες, πολλές φορές ακούω να λέγονται λόγια ταπεινοφροσύνης και αυτομεμψίας, που φανερώνουν περισσότερο απειρία ή καλύτερα αγνωσία και απορώ για την αδεξιότητα και την αμάθεια. Οι Πατέρες μας, που ήταν φωτισμένοι από τη Χάρη, με διάκριση βίωσαν οι ίδιοι την οδό του Κυρίου και μας παρέδωσαν το θείο τους φωτισμό, για να συνεχίσουμε τη δική τους πορεία.

Βάση και αρχή της πνευματικής πορείας του αγώνα μας είναι η φιλοπονία και αυταπάρνηση. Με αυτές απαλλασσόμαστε από τα εμπαθή νοήματα και τις κινήσεις της αιχμαλωσίας του παράλογου, που συνιστά τον παλαιό άνθρωπο. Με σύνεση και διάκριση οι Πατέρες ρυθμίζουν τα στοιχεία του πνευματικού αγώνα, ώστε να μην καταντήσουμε σωματοκτόνοι, αλλά μόνο παθοκτόνοι, γιατί το σώμα μας είναι το απαραίτητο μέσο και εργαλείο για την πάλη, είτε κατά των παθών και συνηθειών, είτε κατά του ίδιου του διαβόλου.

Θέλω να γίνετε κάτοχοι και γνώστες αυτής της διάκρισης και σύνεσης, ώστε να αποφεύγουμε την έλλειψη και υπερβολή, που γεννά η ακαταστασία και η ιδιορρυθμία. Στο κοινοβιακό μας σύστημα πρυτανεύει αυτή η φωτεινή διάκριση και ως συνετοί να μην

παραβιάζετε αυτόν τον κανόνα.

Ο λύχνος της διάκρισης, ο αββάς Ησαίας μας διδάσκει: «Μη στερείτε το σώμα από τις απαραίτητες φυσικές ανάγκες της ανάπαυσης, της διατροφής και της άνεσης, για να είναι πάντοτε πρόθυμο στη λογική διακονία του προγράμματος». Ειδικά αυτό άφορά τους ασθενέστερους και αδύνατους χαρακτήρες που αυξήθηκαν στους καιρούς μας.

Η διάκριση γνωρίζει πολλά να προλαμβάνει και να συμπληρώνει, αν όλα τα κυβερνά η υπακοή

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 37η -38η

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 37η

«Νήψατε, γρηγορήσατε»

 

 

Αδελφοί και πατέρες, επειδή αισθάνομαι την ευθύνη μου και τη βαρύτητα του καθήκοντός μου, επαναλαμβάνω τα παραγγέλματα του πρωτοκορυφαίου Πέτρου: «Δίκαιον δε ηγούμαι, εφόσον ειμί εν τούτω τω σκηνώματι, διεγείρειν υμάς εν υπομνήσει» (Β Πέτ. α, 13) και «νήψατε, γρηγορήσατε. Ο αντίδικος υμών διάβολος ως λέων ωρυόμενος περιπατεί ζητών τίνα καταπίη» (Α Πέτ. ε, 8). Στις ποικίλες μορφές της κρούσης του αισθητού και αόρατου πολέμου να «μη ξενίζεσθε τη εν υμίν πυρώσει προς πειρασμόν (ή μάλλον δοκιμασία) υμίν γινομένη, ως ξένου υμίν συμβαίνοντος» (Α Πέτ. δ, 12) και συνεχίζει ο γηραιός διδάσκαλος να μας διεγείρει: «Χριστού ουν παθόντος υπέρ ημών σαρκί και υμείς την αυτήν έννοιαν οπλίσασθε» (Α Πέτ. δ, 1). Δεν παραλείπει ο Απόστολος, μετά την πατρική ευλογία και ενθάρρυνση, να μας θυμίσει και τις τιμωρίες, που περιμένουν όσους αμελούν και προδίδουν την ευλογία και θέση στη μερίδα του κλήρου των αγίων, που τους έδωσε ο Θεός. Αυτή είναι και η δική μας ευλογία. «Ει γαρ ο Θεός αγγέλων αμαρτησάντων ουκ εφείσατο, αλλά σειραίς ζόφου ταρταρώσας παρέδωκεν εις κρίσιν τηρουμένους» (Β Πέτ. β, 4), τα ίδια θα πάθουν και όσοι αμελούν. Πιο ωφέλιμη πάντως θεωρείται η μνήμη και χρήση της αγάπης, παρά η απειλή της ποινής και τιμωρίας στην οποία φανερώνεται η θεία δικαιοσύνη.

Πολλές φορές οι Πατέρες χρησιμοποιούν παραδείγματα από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, για να μας παρακινήσουν στον αγώνα μας. Και ο Κύριός μας, μας προκαλεί λέγοντας: «Οι υιοί του αιώνος τούτου φρονιμώτεροι υπέρ τους υιούς του φωτός εις την γενεάν την εαυτών είσι» (Λουκ. ιστ, 8). Ο οσιώτατοςΕφραίμ ο Σύρος με πολλά παραδείγματα δίδασκε, προκαλώντας σε εγρήγορση και προθυμία. Πρόβαλλε τη σπουδή και επιμέλεια όσων ασχολούνταν με τις τέχνες, τα γράμματα και με όλες τις μορφές της εργασίας. Αυτοί πάντοτε προσπαθούν, περιφρονώντας κόπους, στερήσεις και επιπλήξεις των προϊσταμένων τους, να πετύχουν το σκοπό τους.

Δεν πρέπει και μεις να καταβάλουμε την ίδια προσπάθεια, αφού μάλιστα δεν περιμένουμε υλικές αξίες ή κοσμικές αμοιβές, αλλά την υιοθεσία, που ο Κύριός μας υπόσχεται σε όσους θέλουν να τον ακολούθήσουν; Ποια αξία έχει το κέρδος και η επιτυχία της κοσμικής δραστηριότητας, μπροστά στον αγιασμό και τη θέωση, που ο Κύριός μας υπόσχεται σε όσους περιμένουν την επιφάνειά του; Τα πρώτα, για όσους τα επιδιώκουν, είναι πράγματα και αξίες του κόσμου αυτού, που πριν προλάβουν να τα κερδίσουν χάνονται.

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 33η -36η

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 33η

Η εσωστρέφεια, ένα δυνατό όπλο

 

Αδελφοί και πατέρες, οι θεόπνευστοι Πατέρες μας επιμένουν ότι η εσωστρέφεια είναι απαραίτητο μέσο προκοπής στον πνευματικό αγώνα. Γι αυτό επιβάλλεται να μην αμελήσουμε το επωφελέστατο αυτό μέσο για τον καταρτισμό μας, που είναι ισχυρό όπλο στο νοητό πόλεμο.

Σαν σύνθημα ακούεται η παραγγελία ενός μεγάλου Πατέρα, του αββά Αλώνιου, και μας εισάγει κατευθείαν στο κεντρικώτατο νόημα της εσωστρέφειας, που είναι και ο βασικός στόχος που θέλουμε σύντομα να κατακτήσουμε. «Εάν δεν πει ο άνθρωπος, ο μοναχός, μέσα στην καρδιά του, ότι είμαι εγώ μόνος και ο Θεός στον κόσμο, αυτός δεν θα βρει ανάπαυση». Σύντομο και περιεκτικό απόφθεγμα. Πληροφορεί κάθε αγωνιζόμενο ότι αυτό είναι το περιεχόμενο του νόμιμου αγώνα, για την απαλλαγή και ελευθερία από τα νοήματα και πράγματα αυτού του κόσμου.
Δυό αφορμές και αιτίες ή υλικά μέσα κινούν όλο τον κόσμο μας, τον εσωτερικό και εξωτερικό, και δια μέσου αυτών γίνεται η δική μας εργασία και η πάλη και κατά του αντιστρατευόμενου νόμου και κατά του Πονηρού. Η μια αιτία είναι εξωτερική και φροντίζει την επαφή μας με τον κόσμο και τη συντήρηση του σώματος. Η άλλη, η εσωτερική, είναι τα πάθη, που αποκτήσαμε μετά την πτώση, και εμποδίζει τις αρετές.

Για να δει και αισθανθεί η ψυχή την εσωτερική αυτή διαστροφή πρέπει να ελευθερωθεί από τις εξωτερικές επιδράσεις και αιχμαλωσίες. Αυτός είναι ο λόγος που ο Κύριός μας όρισε ότι «πας εξ υμών, ος ουχ αποτάσσεται πάσι τοις εαυτού υπάρχουσιν (το Θελημα), ου δύναται είναι μου μαθητής» (Λουκ. ιδ, 33). Η εξωτερική ύλη και αφορμή συνίσταται στο θέλημα του ανθρώπου, το οποίο εξουσιάζει ο ίδιος, αν θέλει. Η εσωτερική είναι η σκια του σώματος, η επίδραση των εξωτερικών ενεργειών του θελήματος. Αυτός είναι ο λόγος που ο Κύριος, ως πραγματικός ιατρός της δικής μας διαστροφής, διατάζει επίμονα να απαρνηθούμε το θέλημα και μας έδειξε έμπρακτα αυτήν την αυταπάρνηση υπακούοντας σε όλα στον Πατέρα του.

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 28η -32α

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 28η

Η τήρηση του νου και το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας

 

 

Αδελφοί και πατέρες, οφείλουμε να στρέφουμε το νου μας, με όση δύναμη έχουμε, στο σκοπό του αγώνα μας, γιατί αυτός είναι ο κυβερνήτης και κύριος του εαυτού μας. Κατά το λόγιο «νους ορά και νους ακούει». Ο ελεύθερος νους είναι απαραίτητο μέσο για τη γνώση και τήρηση του θελήματος του Κυρίου, γι αυτό και σε μας τους μοναχούς επιβάλλεται, ως καθήκον, η τήρηση του νου. «Σχολάσατε και γνώτε, ότι εγώ ειμι ο Θεός» (Ψαλμ. με, 10) και πάλι: «Ο έχων τας εντολάς μου και τηρών αυτάς, εκείνος εστιν ο αγαπών με» (Ιω. ιδ, 21). Ο «έχων» είναι όποιος με προθυμία ερευνά και μαθαίνει την έννοια των νοημάτων του θείου νόμου. Ο νους, λοιπόν, είναι το κύριο μέσο γι αυτήν την επιτυχία. Το δύσκολο δεν είναι η γνώση των εντολών, αλλά η πονηριά και κακότητα του εχθρού μας, που με δόλο νοθεύει με ακατονόμαστες προφάσεις το πνευματικό μας καθήκον. Μόνο η τήρηση και η προσοχή του νου μας απαλλάσσει από τον κίνδύνο της πλάνης και των υπόλοιπων αφορμών, που προξενούν τα ποικίλα αίτια. Γι αυτό σας θυμίζω συνεχώς να φυλάσσετε το νου με την προσπάθεια της ευχής, ακούραστα. Όπως λέει ο Μέγας Βασίλειος, «νους μη σκεδαννυμένος (όταν δεν διασκορπίζεται) επί τα έξω, επάνεισι (επιστρέφει) μεν προς εαυτόν, δι εαυτού δε προς την περί Θεού έννοιαν αναβαίνει» (Επιστολή β, Γρηγορίω Εταίρω ΕΠΕ τ. α σ. 64). Η ήττα μας δεν προέρχεται από την κακή χρήση των νοημάτων, που προηγούνται στον πλανεμένο νου και ακολουθεί η αμαρτωλή πράξη, που είναι η παράχρηση μέσω των πραγμάτων; Αλλωστε η υγιής και λογική σκέψη δεν είναι το χαρακτηριστικό του ανθρώπου;

Γι αυτό, παρακαλώ την αγάπη σας. Όλη σας η προσπάθεια να αφορά αυτόν τον αγώνα, εάν θέλουμε να κερδίσουμε την πάλη. Ο Κύριος μας υπενθυμίζει οτι «ο μη ων μετ εμού κατ εμού εστι, και ο μη σννάγων μετ εμού σκορπίζει» (Ματ. ιβ, 30). Πως θα είναι συνεχώς μαζί με το Θεό ο μοναχός, χωρίς τη μνήμη και επίκλησή του; Δεν μας παραγγέλλούν οι Πατέρες «μνημονευτέον Θεού η αναπνευστέον» και πάλι, «Ιησού ονόματι μάστιζε πολεμίους»;

Ποιό σκοπό είχε η μαρτυρική προσπάθεια του οσιώτατου Πατέρα μας να αποφεύγει τους ανθρώπους, να ησυχάζει απόμερα, και με βία να κρατά το νου του στο Θεό και τη θεωρία του, πιέζοντας τη φύση σε σκληρούς και απαραμύθητους αγώνες; Θα είμαστε αναπολόγητοι εμείς που καταγόμαστε απ αυτήν τη ρίζα, αν αγνοούμε τη σημασία της τήρησης του νου, που είναι η πρώτη και κύρια βάση και αρχή της πνευματικής ζωής και προόδου!

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 27η «Χρειάζεται προσπάθεια και πείρα»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 27η

Χρειάζεται προσπάθεια και πείρα

 

 

Αδελφοί και πατέρες, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί, όσοι κληθήκαμε από τον Κύριο σε εκστρατεία και πόλεμο κατά των αόρατων και άσαρκων πνευμάτων της πονηρίας, σε ένα άνισο και αδιάκοπο πόλεμο, χωρίς ανακωχή και συμβιβασμό. Γιατί το αποτέλεσμα της ήττας στον πόλεμο αυτό, δεν είναι ζημιά υλικών αγαθών ή τόπων ή αξιών αυτού του κόσμου, αλλά αιώνια απώλεια της προσωπικότητάς μας, που ο Κύριός μας τόσο αγάπησε, διάλεξε και προόρισε για να ζει μαζί του στη βασιλεία του.

«Ποταπούς δει υπάρχειν υμάς εν αγίαις αναστροφαίς» (Β Πέτ. γ, 11), ώστε αφού κάνουμε το θέλημα του Θεού να κερδίζουμε τις επαγγελίες; Σκοπός αυτής της συνάθροισης και ομιλίας είναι να μη νυστάζουμε και αμελούμε. Και στη μεταξύ σας επικοινωνία, να φροντίζετε κάθε στιγμή για ότι είναι χρήσιμο και σωτήριο για την εκπλήρωση του σκοπού σας.

Να είστε ντυμένοι με το θώρακα της πίστης, με την ασπίδα της ταπεινοφροσύνης, με το όπλο της υπακοής και με την περικεφαλαία του σωτηρίου της ελπίδας. Να κρατάτε στο χέρι «την μάχαιραν του Πνεύματος» (Εφ. στ, 12), την αντίρρηση προς κάθε προσβολή του παράλογου, που γίνεται είτε δια μέσου των αισθήσεων με τη φιληδονία, είτε δια μέσου της διάνοιας με τους λογισμούς της οίησης και της ιδιορρυθμίας. Μήπως και όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες δεν οργανώνονται καλά για να επιτύχουν το σκοπό τους;

Πράγματι, αδελφοί μου, «πολλοί οι πολεμούντες ημάς από ύψους» (Ψαλμ. νε, 2) εις το «καταβαλείν πτωχόν (αρετών) και πένητα, (αγαθής προαιρέσεως), του σφάξαι τους ευθείς τη καρδία. Η ρομφαία αυτών εισέλθοι εις την καρδίαν αυτών, και τα τόξα αυτών σνντριβείησαν» (πρβλ. Ψαλμ. λστ, 14, 15).

Τα δικά μας όπλα δεν είναι σαρκικά, «αλλά δυνατά προς καθαίρεσιν σατανικών

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 26η - Στροφή προς τον «έσω άνθρωπον»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 26η

Στροφή προς τον «έσω άνθρωπον»

 

 

Αδελφοί και πατέρες, «ει γαρ σύμφυτοι γεγόναμεν τω ομοιώματι του θανάτου αυτού, αλλά και της αναστάσεως εσόμεθα» (Ρωμ. στ, 5). Ο γλυκύτατος «υπέρ μέλι και κηρίον» λόγος τον Παύλου, που μας πλημμυρίζει ευτυχία και χαρά, να μη φεύγει από τη μνήμη σας, γιατί η αξιολόγηση αυτής της επαγγελίας γίνεται το ισχυρότερο αμυντικό μας όπλο, σε κάθε δυσκολία και σκληρότητα τον αόρατου και ορατού μας πολέμου.

Αυτό το μυστήριο ερμηνεύει ο μέγιστος φωστήρας, Γρηγόριος ο Παλαμάς, στο έργο του προς την οσία μοναχή Ξένη. Ο Κύριός μας, λέει, ως Υίός του Θεού, έγινε κάποτε και υιός ανθρώπου για μας. Πέθανε κατά σάρκα και χωρίστηκε η ψυχή του από το σώμα, δεν χωρίστηκε όμως η θεότητα. Ανέστησε πάλι το σώμα του και το ανέλαβε στους ουρανούς με δόξα. Το ίδιο θα γίνει και με αυτούς που ζουν έδώ στη γη «κατά Θεόν». Αν και χωρίζονται στο θάνατο από το σώμα τους, από το Θεό δεν χωρίζονται και στην κοινή ανάσταση θα αναλάβουν πάλι το σώμα τους άφθαρτο και θα εισέλθουν με ανεκλάλητη χαρά εκεί «όπου πρόδρομος υπέρ ημών εισήλθεν Ιησούς» (Εβρ. ς, 20) «αιωνίαν λύτρωσιν ευράμενος» (Εβρ. Θ, 12). Αρα, δεν θα είμαστε μόνο κοινωνοί της ανάστασής του, αλλά και της άνάληψής του και ολόκληρης της θεοειδούς ζωής του.

Η διαμονή σε τόπους ευλάβειας και καθαρότητας δεν ωφελεί, αν υπάρχει αδράνεια στα πνευματικά έργα, όπως δεν ωφέλησε τους πρωτόπλαστους η παραμονή τους στον Παράδεισο, αφού δεν εργάστηκαν τα έργα της ζωής. Και όχι μόνο έχασαν την αθανασία και τη ζωή που τους δόθηκε, αλλά εξορίστηκαν και από τη θέση και τον τόπο του οποίου τα έργα αρνήθηκαν και πρόδωσαν.

Το ίδιο θα συμβεί και σε μας, αδελφοί μου. Δεν θα μας ωφελήσει η παραμονή και ζωή μας στον άγιο αυτό τόπο της μετάνοιας, που αγίασαν οι προγενέστεροι αγωνιστές Πατέρες μας, εάν δεν τους μιμηθούμε στη φιλοθεΐα και στην τήρηση του θείου θελήματος. Η φιλάνθρωπη οικονομία του Θεού αλλοίωσε τα αποτελέσματα της ανθρώπινης αποτυχίας και του επιτιμίου του θανάτου, που επιβλήθηκε μετά την πτώση.

Η αποστασία τον ανθρώπου προκάλεσε δίκαια το θάνατο και θα προκαλούσε και τον αφανισμό του, εάν δεν χάριζε ο δημιουργός Θεός την αποθεραπεία με τη μετάνοια. Έτσι μεταβάλλεται η θανατική ποινή, σε όσους ξυπνήσουν και διορθώσουν με τη μετάνοια την προηγούμενη άρνηση και προδοσία. Αφού αποτύχαμε να φυλάξουμε το χάρισμα ή τη δωρεά της υιοθεσίας στους κόλπους της

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 25η «Δια πίστεως περιπατούμεν»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 25η

«Δια πίστεως περιπατούμεν»

 

Αδελφοί και πατέρες, εάν πράγματι «πάντα δυνατά τω πιστεύοντι» (Μάρκ. θ, 23) ποιος δικαιούται να αγωνιά και να αποθαρρύνεται; Απόλυτο και μόνιμο μέσο για να κατορθώσουμε το σκοπό μας, εφόσον εμείς είμαστε αδύνατοι, είναι η πίστη μας. Όποιος έχει υγιή πίστη «λογίζεται αυτώ εις δικαιοσύνην» (Ρωμ. δ. 3) και αυτό πιστοποιείται με τα αθάνατα παραδείγματα των αγίων μας. Εξαιτίας της δικής μας αδυναμίας, χάρισε ο Κύριός μας την πίστη στην πατρική του πρόνοια, την οποία οι Πατέρες ονομάζουν «πίστη της θεωρίας», και όποιος μπόρεσε να την κρατήσει έμεινε αμέριμνος, σύμφωνα με το « επίρριψον επί Κύριον την μέριμνάν σου και αυτός σε διαθρέψει» (Ψαλμ. νδ, 22).

Εμείς οι μοναχοί, πρέπει να έχουμε αχώριστη σύντροφο αυτήν την πίστη, εφόσον με την αυταπάρνηση καλούμαστε να τα εγκαταλείψουμε όλα, γιατί «αυτώ μέλει περί ημών» (πρβλ. Α Πέτ. ε, 7). Περισσότερο έκαναν χρήση αυτής της πίστης οι αναχωρητές Πατέρες. Αυτοί επειδή βρίσκονταν μακρυά από τα υλικά πράγματα και στοιχεία, και τα πιο αναγκαία ακόμα, παραδόθηκαν στη θεία πρόνοια και έζησαν πράγματι όπως τα πτηνά. Κράτησαν τέλεια αμεριμνία, για να προσκολληθούν εξ ολοκλήρου προς το Θεό, και ο Κύριος μεριμνούσε γι αυτούς.

Στους κοινοβιάτες μοναχούς, επειδή ζουν κοινωνική ζωή, επιτράπηκε να υπάρχει η στοιχειώδης μέριμνα και φροντίδα για τα απαραίτητα μέσα, αλλά και πάλι πιστεύουμε ότι όλη η μέριμνα και φροντίδα αφήνεται στην περιεκτική πρόνοια τον Κυρίου μας. Ανήκοντας και μεις στον κοινοβιακό τρόπο ζωής, ενσυνείδητα τηρούμε την παράδοση, που μας κληροδότησαν οι Πατέρες μας. Με σαφήνεια και υπευθυνότητα, μας παρέδωσαν στη βασιλική πορεία της δικής τους διάκρισης, από την οποία λείπει η έλλειψη και η υπερβολή και που ταιριάζει σ όλους τους χαρακτήρες και ηλικίες. Καμμιά πρόφαση δεν δικαιώνει πλέον κανένα να αμφιβάλλει ή να ολιγοπιστεί, αφού η αμετάβλητη και

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 24η «Έχουμε ένδυμα γάμου;»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 24η

Έχουμε ένδυμα γάμου;

 

Αδελφοί και πατέρες, «έκαστος εν τη κλήσει η εκλήθη, εν ταύτη μενέτω» (Α Κορ. ζ, 20). Αυτό είναι το γενικό μας σύνθημα. Η παραμονή δεν είναι ως προς τον τόπο, αλλά τον τρόπο. Θα επιμείνουμε στον τρόπο, για να ανταποκριθούμε στη θεία πρόκληση και ευλογία. Έχουμε άραγε όλοι αίσθηση, ότι η είσοδός μας στη μοναχική ζωή, δεν είναι δικό μας κατόρθωμα ή εκλογή, αλλά θεία ευσπλαγχνία και έλεος του «καλούντος τα μη όντα ως όντα»; (Ρωμ. δ,17). Ο Κύριος μας πληροφορεί ουχ υμείς με εξελέξασθε αλλ εγώ εξελεξάμην υμάς» (Ιω. ιε, 16) και «ουδείς έρχεται προς με ει μη ο πατήρ ο πέμψας με ελκύσει αυτόν;» (Ιω. ς, 44). Υπάρχει μεγαλύτερη ευλογία και δωρεά απ αυτήν; Να μας προσκαλεί ονομαστικά, για να πάρουμε μέρος στον πνευματικό του γάμο, στην αιώνια βασιλεία του. Εκεί μας ετοιμάζει τόπο.

Πως όμως θα γίνει αυτό αν εμείς νυστάζουμε και ραθυμούμε; «Αποθώμεθα ουν τα έργα του σκότους», τα πάθη και τις επιθυμίες, «και ενδυσώμεθα τα όπλα του φωτός» (Ρωμ. ιγ, 12) δηλαδή την ολοκληρωτικά ενάρετη ζωή. « Εισελθών γαρ ο βασιλευς θεάσασθαι τους ανακειμένονς είδεν εκεί άνθρωπον ουκ ενδεδυμένον ένδυμα γάμου» (Ματ. κβ, 11) και χωρίς οίκτο διέταξε την αποπομπή του στο «σκότος το εξώτερον» . Βλέπετε ότι χωρίς το κατάλληλο ένδυμα κανένας δεν γίνεται δεκτός στο ουράνιο δείπνο; Το ακάθαρτο ένδυμα καταδίκασε αυτόν που είχε προσκληθεί, αν και ήταν άνθρωπος λογικός. Η αξία της ανθρώπινης προσωπικότητας δεν μπόρεσε να αντισταθμίσει την παραμόρφωση, που προκάλεσαν τα πάθη της ντροπής και της ατιμίας, που επικράτησαν.

Σ αυτά αναφέρεται και ο δικός μας στόχος. Γι αυτά συνεχώς υπενθυμίζουμε, συμβουλεύουμε και επιτιμούμε, για να μη γίνει η παραμονή και η διαγωγή μας άκαρπη.

Το απρόθυμο, το απαρασκεύαστο, το ανεύθυνο και το αδιάφορο, φανερώνουν ολοκληρωτικό νυσταγμό και προδοσία. Τότε ο εχθρός, που είναι ως « λέων ωρυόμενος» (Α Πέτ. ε, 8), θα παρασύρει τον απρόθυμο για φιλοπονία στην παγίδα που βρίσκεται δίπλα του, δηλαδή στην παρακοή ή το γογγυσμό ή την αντιλογία ή την ολοκληρωτική λιποταξία, με την πρόφαση ότι δεν βρίσκει κατανόηση!

Εάν ποτέ συμβεί νυσταγμός, και άρα ολίσθημα, παρακαλώ τους δυνατούς, τους παλαιότερους

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 23η -«Ο εύκολος δρόμος της Υπακοής»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 23η

Ο εύκολος δρόμος της Υπακοής

 

 

Αδελφοί και πατέρες, σε μας τους κοινοβιάτες το βασικώτερο καθήκον είναι η υπακοή στον πνευματικό μας προϊστάμενο, που είναι ο Ηγούμενος, ο οποίος επέχει θέση του σωτήρα μας Χριστού, στον οποίο υποσχεθήκαμε υποταγή από το βάπτισμά μας. Χρειάζεται σύνεση και προσοχή σ όλη μας την αναστροφή, γιατί δεν αξιολογείται τόσο η απόδοση των ενεργειών ή των επιτευγμάτων μας, όσο η ευαρέσκεια αυτού που δίνει τις εντολές. Ο Κύριός μας έλεγε στους Απόστολους, «ο ακούων υμών εμού ακούει, και ο αθετών υμάς εμέ αθετεί. Ο δε εμέ αθετών αθετεί τον αποστείλαντά με» (Λουκ. ι, 16). Βλέπετε, που είναι η σημασία και η βαρύτητα του σκοπού μας; Εάν αυτός που δίνει τις εντολές, που δεν είναι άλλος παρά ο Κύριος του παντός, περιφρονείται και παραμερίζεται, τότε ποια είναι η προσδοκία μας; «Τις ωφέλεια εν τω αίματί μου εν τω καταβήναι με εις διαφθοράν,» (Ψαλμ. κθ, 9).

Αυτήν την προσοχή να κρατάτε συνεχώς και δεν θα σας κλέβει η αμέλεια και η αδιαφορία, ούτε ο κατάπτυστος αναρχισμός. Εάν με ραθυμία και αδιαφορία περνούμε το χρόνο μας από που θα φυλαχτούμε; Τότε «τις ικανός σώος φυλαχθήναι εκ του εχθρού άμα και ανθρωποκτόνου» κατά τη στουδίτικη παραγγελία; «Πάση φυλακή τήρει σην καρδίαν» (Παρ. δ, 23) εντέλλεται η Γραφή, ώστε και έξωθεν και έσωθεν να είμαστε σε επιφυλακή από τους πονηρούς εχθρούς μας. Όταν βρισκόμαστε στο ναό, δεν θα αμελούμε και να μετεωριζόμαστε. Εκεί δεν υπάρχει σωματική ασχολία, ώστε να υπάρχει αιχμαλωσία. Ευκολώτερα ο «πειράζων» αιχμαλωτίζει το νου και τη θεωρία, που είναι το μέσο της πνευματικής εργασίας και μάχης. Περισσότερη βία και προσοχή χρειάζεται για να αμυνόμαστε κατά του μετεωρισμού. Ή προσέχουμε στα νοήματα των ύμνων και των ευχών της ακολουθίας ή ασχολούμαστε με την έμμονη επίκληση του πανάγιου ονόματος του Κυρίου μας, με την ευχή, αλλιώς απουσιάζουμε από το ναό ή μένουμε κοιμισμένοι στο στασίδι μας. Όλα όσα υπάρχουν γύρω μας, η εικονογραφία με τις μορφές των μαρτύρων και ομολογητών της πίστης και η ψαλμωδία, γίνονται αφορμές καρποφορίας, αν είμαστε προσεκτικοί. Με το παράδειγμα όσων μας περιβάλλουν, όσων ψάλλουμε και ακούμε, μεταβάλλουμε τη μάχη υπέρ μας, αλλάσσοντας την εικόνα της κρούσης που μας χώρισε από το σκοπό μας. Έτσι τη ρομφαία των εχθρών μας τη στρέφουμε «εις την εαυτών καρδίαν» . Η μάχη γίνεται κέρδος και θρίαμβος δικός μας και η σε βάρος μας ληστεία και αρπαγή μεταβάλλεται σε κερδοφόρα συναλλαγή. Έτσι

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 22η «Υπομονής έχομεν χρείαν»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 22η

«Υπομονής έχομεν χρείαν»

 

Αδελφοί και πατέρες, με βάση τα λόγια του Κυρίου θα αναφερθώ σήμερα στο σκοπό της μοναχικής
ζωής. «Εν τη υπομονή υμών κτήσασθε τας ψυχάς υμών» (Λουκ. κα, 19) και «ο υπομείνας εις τέλος ούτος σωθήσεται» (Ματ. ι, 22). Που απαιτείται καρτερία και υπομονή; Επιβάλλεται στη μελέτη του νόμου του Κυρίου μέρα και νύκτα. Τότε θα μοιάζετε, κατά το ψαλμικό, «ως το ξύλον το πεφυτευμένον παρά τας διεξόδους των υδάτων» (Ψαλμ. α, 3).

Η δική μας μάχη και πάλη δεν είναι τόσο αισθητή, ώστε να φαίνεται και να ελέγχεται. Είναι πνευματική. Είναι νοητή, αλλά και αδιάκοπη, χωρίς ανακωχή. Όσοι αγωνίζονται και αντιστέκονται, κατά το δυνατόν, λένε με παρρησία στο δικό μας αγωνοθέτη: «Ένεκά σου θανατούμεθα όλην την ημέραν ελογίσθημεν ως πρόβατα σφαγής» (Ψαλμ. μγ, 22). Οσα δεινά όμως και αν μας καταπονούν, είναι αντάξια όσων ετοιμάζει ο Κύριός μας για τους αγωνιστές; Ο Παύλος, που τα είδε, μας πληροφορεί ότι «ουκ άξια τα παθήματα του νυν καιρού προς την μέλλουσαν δόξαν αποκαλυφθήναι εις ημάς» (Ρωμ. η, 18). Όσα και αν είναι τα βάσανα, που μας περικυκλώνουν και μας κατατυραννούν, δεν ισοδυναμούν με τα μαρτύρια της στρατιάς των μαρτύρων μας, ούτε με τα πάθη και το Σταυρό του Κυρίου μας. Αφήνω τους κόπους και ιδρώτες των Πατέρων μας εναντίον των δυνάμεων του σκότους, για να απαλλαγούν από τη βία του παλαιού ανθρώπου και όλου του περιεκτικού κακού. Πιέζει η ακηδία και παραλύει τα μέλη, ώστε να νομίζει κανείς ότι είναι αδύνατο να αναλάβει και να συνεχίσει την υπηρεσία του. Πιέζει ο κόπος του καθημερινού μας καθήκοντος, ή και αυτές ακόμα οι καιρικές συνθήκες, σ όσους αδελφούς αθλούν στα εξωτερικά διακονήματα, και τόσα άλλα που περιέχει το πρόγραμμά μας.

Αν και τα δικά μας αγωνίσματα συγκρινόμενα με εκείνα των προηγουμένων είναι ελαφρότερα, δεν θα στερηθούμε και ούτε θα πάρουμε μικρότερη την αμοιβή, που ο πανάγαθος μισθαποδότης υπόσχεται. Στην παραβολή των εργατών βρίσκουμε να αμείβονται οι «έσχατοι» όπως και οι «πρώτοι». Και μάλιστα αμείβονται πρώτα αυτοί που ανέλαβαν εργασία «έσχατοι».

Γι αυτό σας υπενθυμίζω. Μη λυγίζετε, μη μικροψυχείτε και σας ξεφεύγει το καταραμένο «γιατί;», που για μας τους μοναχούς ισούται με βλασφημία. Δεν διοικεί ο Θεός Λόγος, ως σννοχέας των όλων, ολόκληρη την κτίση και χωρίς τη δική του κρίση και απόφαση τίποτε δεν μπορεί να κινηθεί; Γιατί να υπάρχει η προδοσία και η λιποταξία του γογγυσμού και των επικρίσεων; Ξεχνούμε ότι «η βασιλεία των ουρανών βιάζεται και βεασταί αρπάζουσιν αυτήν;» (Ματ. ια, 12). Εδώ μόνο επιτρέπεται η αρπαγή και οι φρόνιμοι ετοιμάζονται γι αυτήν την αξιέπαινη πράξη, που άλλοι την κατόρθωσαν με πολλούς ιδρώτες και αίματα.

Ο πόλεμός μας στον πνευματικό τομέα είναι πολύπλευρος και, πολύπλοκος και γι αυτό τονίζω

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 21η «Μη χάνετε το θάρρος σας»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 21η

Μη χάνετε το θάρρος σας

Αδελφοί και πατέρες, αν και περιστασιακά μιλήσαμε για το θάρρος, και ότι δεν πρέπει να πέφτουμε στην απόγνωση, σ αυτήν την κατήχηση θα αναπτύξουμε το θέμα εκτενέστερα, για να ενθαρρύνουμε τους αγωνιστές, ώστε να μην οπισθοχωρούν μπροστά σ ένα από τα σπουδαιότερα τεχνάσματα του πονηρού μας αντίπαλου.

Εάν το «κατ ευδοκίαν» θέλημα του Θεού και Πατέρα των πάντων είναι «ίνα (μη) απόληται εις των μικρών τούτων» (Ματ. ιη, 14), και πάλι τον βρίσκουμε να ορκίζεται στο όνομά του, « επεί κατ ουδενός είχε μείζονος ομόσαι» (Εβρ. στ, 13), ότι δεν θέλει το θάνατο του αμαρτωλού «ως το επιστρέψαι και ζην αυτόν» , τότε ποια θέση μπορεί να έχει η απόγνωση; Προηγείται η αποθάρρυνση, που προκαλεί το μαρασμό και ακολουθεί η απογοήτευση, που προκαλεί τη νέκρωση και παραλυσία.
Μετά τοποθετείται η πλάκα του θανάτου, η απόγνωση, που είναι ύβρη κατά της θείας ευσπλαγχνίας και παναγάπης. Αυτός ο οποίος «του ιδίου υιού ουκ εφείσατο, αλλ υπέρ ημών πάντων παρέδωκεν αυτόν» (Ρωμ. η, 32), δεν θα επιβλέψει και στη δική μας φτώχεια και αδυναμία, ώστε να μη μας στερήσει αυτά που ετοίμασε «πρό καταβολής κόσμου»;
Χωρίς Θεό γίνεται τίποτε; Εάν «ουδείς δύναται ειπείν Κύριον Ιησούν ει μη εν Πνεύματι Αγίω» (Α Κορ. ιβ, 3) και «ουδείς δύναται ελθείν προς με, εάν μη ο πατήρ ο πέμψας με ελκύση αυτόν» και «ουχ υμείς με εξελέξασθε, αλλ εγώ εξελεξάμην υμάς, και έθηκα υμάς ίνα υμείς υπάγητε και καρπόν φέρητε» (Ιω. ιε, 16), τότε που βρίσκεται η έννοια της αποθάρρυνσης ή και αυτής της σκέψης ότι μεταβλήθηκε η απόφαση του Θεού ή η ευσπλαγχνία του;

Δεν είναι κριτής ο Θεός, αν και στη συντέλεια άπαξ θα «αποδώσει εκάστω κατά τα έργα αυτού» (Ρωμ. β, 6). Στην εδώ ζωή όμως, μόνο την ευσπλαγχνία και αγάπη του εφαρμόζει, όπως ο ίδιος αποκαλύπτει. «Ου γαρ ήλθον ίνα κρίνω τον κόσμον, αλλ ίνα σώσω τον κόσμον» (Ιω. ιβ, 47). Δεν είδατε ότι όταν οι μαθητές Ιάκωβος και Ιωάννης, επειδή ήταν ατελείς πριν την Πεντηκοστή, ζήτησαν να τους επιτραπεί να κατακάψονν τους Σαμαρείτες, επειδή δεν τους δέχτηκαν στην πόλη τους, ο Κύριος τους επετίμησε και τους είπε «ουκ οίδατε ποίου πνεύματός εστε υμείς» (Λονκ. θ, 55) και άρα ποιος είναι ο σκοπός σας;

Ο Θεός στις σχέσεις του με τον κόσμο δεν εμφανίζεται ως κριτής, αλλά ως πατρική παναγάπη. Περιστασιακά, όταν επεμβαίνει για τη διόρθωση και τον αφυπνισμό των αναίσθητων ανθρώπων και φαίνεται ως κριτής, και πάλιν άλλη μορφή αγάπης παρουσιάζει. Εάν εφάρμοζε την εξουσία του, ως Κριτής, έπρεπε να την εφαρμόσει εξ αρχής στην πτώση του ανθρώπου.
Μόνο όμως στοργή εφάρμοσε, την οποία συνεχίζει μέχρι το τέλος του «παρόντος αιώνος».Εάν ο Θεός ήταν κριτής, έπρεπε σε μας να εφαρμόσει τη δικαιοσύνη του, όταν τον αγνοούσαμε και τον προδώσαμε ολοκληρωτικά. Όμως, παρά τη δική μας άρνηση και αυθάδεια, μας τράβηξε πίσω του, για να φανερώνει έτσι αδιάλειπτα την ευσπλαγχνία και την παναγάπη του.

Η περιγραφή της παναγαθότητας του Θεού δεν σημαίνει μείωση της πρόθεσής μας για πίστη και υπακοή στο πανάγιο θέλημά του, ούτε αφορμή για ραθυμία και αμέλεια λόγω της φιλανθρωπίας του. Ξεσκεπάζουμε, με αυτά που λέμε, τα παμπόνηρα οχυρά και όπλα του διαβόλου, με τα οποία

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 20η «Ο νοητός πόλεμος και η νέκρωση των παθών»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 20η

Ο νοητός πόλεμος και η νέκρωση των παθών

Αδελφοί και πατέρες, υπάρχει και προβάλλεται στους καιρούς μας, για να γίνει πιστευτή, μία λανθασμένη άποψη και κριτική, που αφορά το σκοπό και την προσφορά του μοναχισμού. «Βαρειά η καλογηρική και τι προσφέρει;». Ας σχολιάσουμε αυτήν την παράλογη θέση. Και στο παρελθόν και σήμερα, παγκοσμίως, υπάρχουν δραστηριότητες σ όλους τους τομείς και χώρους της πανανθρώπινης ζωής. Κάθε ενέργεια και δραστηριότητα έχει ένα σκοπό και η θυσία που γίνεται αποφέρει το αντίστοιχο κέρδος. Ποια είναι τα κέρδη και των πλέον επιτυχημένων δραστηριοτήτων; Συνήθως είναι υλικές κατακτήσεις και γήινες αξίες. Η χρονική διάρκεια του μεγάλου αυτού κέρδους φθάνει μέχρι του τάφου, αν δεν γίνει νωρίτερα αρπαγή από τους επιτήδειους. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να γίνεται το κέρδος ασήκωτο βάρος και πληγή γι αυτούς που θεωρούνται νικητές.

Η επιτυχία και το κέρδος των μοναχών δεν μπορεί να συγκριθεί με το παραπάνω, γιατί είναι πνευματική και αιώνια. Ο μικρός αυτός αγώνας των μοναχών, γιατί μικρή είναι και η διάρκεια της ζωής, δεν μπορεί να συγκριθεί, γιατί το κέρδος είναι θεοειδές και χρονικά αιώνιο.

Όσοι αγωνίζονται και κουράζονται μέσα στον κόσμο, προσπαθούν να ευαρεστήσουν άλλους και φαίνονται ότι έχουν κάποια οφέλη, τα οποία κερδίζουν μερικές φορές και με εξευτελισμούς.

Οι μοναχοι καμμιά δουλειά η υπηρεσία η εξαγορά δεν προσφέρουν σε κανένα. Καταργούν, με το μικρό τους αγώνα, τα έργα και συστήματα του παράλογου βιώματος και φρονήματος, και απαιτούν από τη Χάρη δωρεάν εξυγίανση και ισορροπία των φυσικών τους ιδιοτήτων, που έχασαν με τη συντριβή της πτώσης. Αφού με τη Χάρη αφαιρέσουν την παραχάραξη της διαστροφής, επανέρχονται στη φυσική κατάσταση του «κατ εικόνα και καθ ομοίωσιν» και εισέρχονται δικαιωματικά στους κόλπους τον ουράνιου Πατέρα και χαίρονται αιώνια, ως θεοί

Βατοπαιδινές Κατηχήσεις Γέροντος Ιωσήφ- Κατήχηση 19η - «Πρακτικές νουθεσίες και περί θείας δικαιοσύνης»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 19η

Πρακτικές νουθεσίες και περί θείας δικαιοσύνης

Αδελφοί και πατέρες, όσοι θέλουν να μαθητεύσουν στην πατερική μας παράδοση, η οποία πραγματοποιεί την αληθινή μεταμόρφωση, οφείλουν να έχουν, ως καλή αρχή, τη λογική και ορθή ρύθμιση των ηθών, την ευπρέπεια στην εμφάνιση και το εύσχημο του χαρακτήρα. Αυτά μαρτυρούν την εσωτερική διάθεση και τον πόθο του καθενός. Το βλέμμα, το βάδισμα, η φωνή, το γέλιο, η συναναστροφή και οι ομιλίες, όλα μαρτύρονν και είναι κριτήρια, που δείχνουν τι άνθρωπος προτιμά και επιδιώκει να είναι ο καθένας. Αυτός ο άνθρωπος απέδειξε ότι είναι κύριος του εαυτού του και επομένως η πρόθεσή του να καταξιωθεί και της θείας Χάρης είναι δικαιολογημένη. Πως είναι δυνατό να πιστεύει κανείς ότι θα τύχει πνευματικής ελευθερίας με τη βοήθεια της Χάρης, αφού ο ίδιος δεν προσπαθεί να είναι ελεύθερος, αλλά είναι υπεύθυνος κάθε αταξίας και ακαταστασίας;

Η αχαλίνωτη διάχυση στη συμπεριφορά και η υποδούλωση γενικά στην ακαταστασία, σημαίνει δουλεία και αιχμαλωσία στά πάθη, που με μια λέξη λέγονται αμαρτία. Και «εν σώματι καταχρέω
αμαρτίας Θεός ουκ εισελεύσεται, ει δε και εισελεύσεται ταχέως εξελεύσεται» (πρβλ. Σοφ. Σολ. α, 4). Δεν προκύπτει καμμιά ωφέλεια, ούτε ενοίκηση της Χάρης στο χαρακτήρα του ακατάστατου και αυτού που ζεί χωρίς ρυθμό και τάξη, όσο και αν μετρά τις περιόδους και την άσκοπη σπατάλη τον χρόνου.

Όσο και αν επικράτησε η κακή συνήθεια στο χαρακτήρα του ανθρώπου, σε ποσότητα η σε χρόνο, δεν δυσκολεύεται η παντοδύναμη Χάρη του Θεού να την ξεριζώσει και να την καταργήσει, αν το θέλει αληθινά αυτός που πάσχει. Για το σκοπό αυτό ήλθε ο Κύριος στον κόσμο μας. Για να σώσει τους εμπαθείς, αρρώστους και αμαρτωλούς. Όσο μεγαλύτερο είναι φυσικά το τραύμα, έχει ανάγκη φροντίδας και περιποίησης για περισσότερο χρόνο. Επομένως δεν πρέπει να αποθαρρύνονται οι