Έγκλειστοι στην εικόνα μας

Καταναλώνουμε μόνο εικόνες χωρίς να ζούμε πραγματικά, χωρίς να αισθανόμαστε. Οργιζόμαστε, συγκινούμαστε, λυπούμαστε μέχρι την επόμενη εικόνα, μέχρι να σβήσει η οθόνη.

Όπως ο θεατρίνος του Ντιντερό,  μιμούμαστε τις αισθήσεις, χωρίς να  αισθανόμαστε. Το απομονωμένο, περίκλειστο και υπερδιογκωμένο Εγώ μας είναι ανίκανο να αγαπήσει. Ανάπηρα συναισθήματα χωρίς το «συν», γι’ αυτό ο «αυτοερωτισμός», το συνεχές αυτοκαθρέφτισμα, η διαρκής αναπαράσταση του σώματος, ο συναισθηματικός αυτισμός.

Κλεισμένος  στην αυτοεικόνα του ο άνθρωπος ενθουσιάζεται αλλά δεν ευχαριστιέται, παραπονιέται διαρκώς μόνο και μόνο για να ικανοποιείται καλύτερα μέσα στο ίδιο του το παράπονο, δεν αναγνωρίζει στον εαυτό του μια φυσιογνωμία, μόνο συρρικνώνεται σ’ ένα κομμάτι του και πορεύεται μ’ έναν «ψευδή εαυτό» (faux-self), ανάμεσα στην νεύρωση και την ψύχωση (border-line).

Ο περίκλειστος ψυχικός χώρος αδυνατεί να μετουσιωθεί σε μια «πράξη σκέψης», σε μια «γλωσσική πράξη» και να μεταβιβαστεί στον άλλον στο επίπεδο της ουσιαστικής επικοινωνίας και των πραγματικών σχέσεων.

 Κανείς δεν αγαπάει πραγματικά. Κανείς δεν αισθάνεται πραγματικά. Η αγάπη κατατίθεται απλώς στο ανταλλακτήριο αναγκών. Δεν υπάρχει ανιδιοτέλεια, ανιδιοτελές δόσιμο. Ο Άλλος και κυρίως η Άλλη δεν είναι παρά ένα αντικείμενο, ένας «καθρέφτης», που όταν πάψει να καθρεφτίζει, ματαιώνει ολόκληρη την ύπαρξη. Γι’ αυτό «πυροβολούν» οι γυναικοκτόνοι ό,τι τους ακυρώνει την εξουσιαστική εικόνα. Αλλά και γενικά τα ερωτικά υποκείμενα της δαπάνης και της προσφοράς έχουν εκλείψει σήμερα.

Η εικόνα αιχμαλωτίζει τις αγωνίες και τις επιθυμίες μας, αναστέλλοντας το νόημά τους. «Η ψυχική ζωή του σύγχρονου ανθρώπου ταλαντεύεται πλέον ανάμεσα στα σωματικά συμπτώματα (την αρρώστια και το νοσοκομείο) και στην εικονοποίηση των επιθυμιών του (την ονειροπόληση μπροστά στην τηλεόραση). Βυθισμένος σε αυτή την κατάσταση, ο άνθρωπος μπλοκάρει, αναστέλλεται… αυτή η μετάλλαξη της ψυχικής ζωής προεικονίζει πιθανώς μια νέα ανθρωπότητα που θα έχει ξεπεράσει… τη μεταφυσική αγωνία και την έγνοια του νοήματος για το ον» γράφει η Τζούλια Κρίστεβα.

Πώς θα είναι ο άνθρωπος σ’ αυτή τη νέα πραγματικότητα; Την απάντηση δίνει ένας ασθενής στον ψυχαναλυτή του: «Σαν άνθρωπος είμαι ένας, όμως ο φόβος μ’ έχει κόψει σ’ εκατό κομμάτια… Κι ο φόβος δεν αφήνει όλα αυτά τα κομμάτια να συγκεντρωθούν, να γίνουν ένα». Τα διαλυμένα κομμάτια καλείται να τα συνδέσει ο ψυχίατρος και οι «πνευματικοί» της θρησκείας, οι λεγόμενοι «μηχανικοί ψυχών».

Κι ενώ οι  anormaux στα τέλη του 16ου αιώνα (οι άνεργοι, οι φτωχοί, οι παράφρονες)  μπορούσαν να μαντρωθούν σ’ ένα ίδρυμα όπως αυτό του Πλύμουθ. Σήμερα οι «μη νορμάλ» είναι όλος ο κόσμος.  Τα σημερινά Zuchthausern και Workhouses (τα γερμανικά  αντίστοιχα των γαλλικών ειδικών ιδρυμάτων εγκλεισμού)... είναι η μαζικά επιτηρούμενη παγκόσμια κοινωνία, όπως ζητάει το αφεντικό της Palantir και οι ολιγάρχες των νέων τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης.  

Και το ερώτημα που τίθεται είναι: Θα δεχθούμε τον θάνατο του ανθρώπου σ’ αυτό ηλεκτρονικό-ψηφιακό θέατρο της ψευδαίσθησης; Θα δεχθούμε αυτό «που εξορίζει τον άνθρωπο από την αλήθεια του κόσμου; (Μ.Φ.). Θα περιοριστούμε στην φενακισμένη προσωπική αλήθεια, μεθυσμένοι από το ψηφιακό «ψευδαισθητό», από την ψευδή εικόνα μας; 

Θα υποταχθούμε, τελικά, σ’ αυτή τη δυστοπία χωρίς έναν σπασμό, χωρίς μία αντίδραση;