Ν. Μουζέλης εναντίον R. Dawkins

Στο σημερινό τεύχος της εφημερίδας ΤΟ ΒΗΜΑ (Κυριακή 24/06/07), ο καθηγητής Ν. Μουζέλης δημοσιεύει απάντηση στην προδημοσίευση του βιβλίου του Richard Dawkins ‘Η περί Θεού αυταπάτη’, στην οποία και αναφέρθηκα σε προηγούμενο σχόλιό μου.

Διαβάζοντας την απάντηση αυτή του καθηγητή, κάποια σχόλια είναι νομίζω αναπόφευκτα.

Το βιβλίο της χρονιάς: Η περί Θεού αυταπάτη, R. Dawkins

Τις επόμενες ημέρες θα κυκλοφορήσει σε ελληνική μετάφραση από τις εκδόσεις Κάτοπτρο το καταπληκτικό βιβλίο του Richard Dawkins 'The God Delusion', με τίτλο 'Η περί Θεού αυταπάτη'.

Απόσπασμα - από την προδημοσίευση του βιβλίου στην εφημερίδα Το Βήμα (17/06/07, Α57-58):

Η ικανότητα της θρησκείας να παρηγορεί δεν της προδίδει αλήθεια· έστω κι αν αποδεικνυόταν τελεσίδικα ότι η πίστη στην ύπαρξη του Θεού είναι απολύτως ουσιώδης για την ψυχολογική και συναισθηματική υγεία του ανθρώπου· έστω κι αν όλοι οι άθεοι είναι απελπισμένοι νευρωτικοί που ωθούνται στην αυτοκτονία από το ανελέητο κοσμικό άγχος - τίποτε απ' όλα αυτά δεν θα προσέφερε την παραμικρή ένδειξη ότι η θρησκευτική πίστη είναι αληθινή.

Ελπίζω το βιβλίο αυτό να αποτελέσει την αφορμή για αφορμή για έναν ανοιχτό διάλογο για το ζήτημα και να βοηθήσει να ξεπεράσουμε τα ταμπού που συνοδεύουν κάθε σχετική συζήτηση. Αν η έκδοσή του δεν περάσει απαρατήρητη ανάμεσα στις καλοκαιρινές διακοπές, τα κυβερνητικά σκάνδαλα και την αυξανόμενη εκλογολογία, το βιβλίο αυτό είναι ικανό να προκαλέσει έντονες αντιπαραθέσεις σε όλα τα επίπεδα - από τα πρωινά shows της τηλεόρασης, μέχρι τα blogs και τα αμφιθέατρα των πανεπιστημίων. Και αυτός ακριβώς είναι ο στόχος του.
Ο R. Dawkins, σε αντίθεση με τα άλλα βιβλία του, δεν υιοθετεί τον νηφάλιο και αποστασιοποιημένο λόγο των επιστημονικών κειμένων. Το 'Η περί Θεού αυταπάτη' είναι ένα βιβλίο γραμμένο από έναν επιστήμονα ακτιβιστή με στόχο την αφύπνιση συνειδήσεων και την πρόκληση ενδιαφέροντος για ένα ζήτημα που καθορίζει άμεσα τον κόσμο γύρω μας, παρά την άρνησή μας να το συζητήσουμε ανοιχτά και χωρίς συναισθηματισμούς.

Συνοδευτικά πιάτα:

• God Is Not Great: How Religion Poisons Everything - Christopher Hitchens, 2007


• Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon - Daniel Dennett, 2006


• Letter to a Christian Nation, Sam Harris - Knopf, 2006.


• The End of Faith: Religion, Terror, and the Future of Reason, Sam Harris - W.W. Norton & Company, 2004

Υ.Γ. Πόσο πιθανό είναι άραγε να θεωρήσει κάποιος εισαγγελέας ότι το βιβλίο αυτό προσβάλει τη χριστιανική θρησκεία και να ζητήσει την κατάσχεσή του; We'll see...

Νόαμ Τσόμσκι και φιλελευθερισμός: Μία κριτική ανάλυση

Ο Νόαμ Τσόμσκι κατέχει αναμφίβολα σημαντική θέση στη σύγχρονη διανόηση. Στην Ελλάδα, είναι γνωστός στο ευρύ κοινό κυρίως ως ένας από τους μεγαλύτερους επικριτές τόσο της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ όσο και του καπιταλιστικού συστήματος γενικότερα. Αυτό που απουσιάζει από το χώρο της ελληνικής αλλά και της διεθνούς βιβλιογραφίας είναι η ανάδειξη μιας άλλης πτυχής στη σκέψη του Τσόμσκι: της πολιτικής του φιλοσοφίας που διαπερνά όλο το έργο του και έχει ως άξονα αναφοράς το φιλελευθερισμό και μάλιστα τον κλασικό φιλελευθερισμό του 18ου αιώνα.

Η μελέτη του Τάκη Μίχα επιχειρεί τη συστηματική ανασυγκρότηση της φιλελεύθερης κριτικής που ασκεί ο Τσόμσκι στον σύγχρονο καπιταλισμό. Αναλύει τις ομοιότητες και διαφορές των θέσεων του αμερικανού διανοητή σε θέματα, όπως η αγορά, τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, οι ανώνυμες εταιρείες, το κράτος, η παγκοσμιοποίηση, η δημοκρατία, η μισθωτή εργασία, ο μεθοδολογικός ατομισμόs, με τις απόψεις νεοφιλελεύθερων διανοητών, όπως του Μίλτον Φρίντμαν, του Φρίντριχ Χάγιεκ, του Τζόζεφ Σουμπέτερ, του Λούντβιχ φον Μίζες, του Πίτερ Μπάουερ κ.ά.

Ταυτόχρονα, αναλύονται πολλές απόψεις του Τσόμσκι από την σκοπιά των σύγχρονων θεωριών του μάνατζμεντ των επιχειρήσεων (Γκόσαλ, Χάντι, Μπελ) και καταγράφονται οι διαφορές του με την Αριστερά στο θέμα του μαρξισμού, της ανθρώπινης φύσης και του βιολογικού προσδιορισμού. Στα πλαίσια αυτά, η μελέτη αναπτύσσει διεξοδικά την κριτική του Τσόμσκι εναντίον «κολεκτιβιστικών» θεωριών της γλώσσας (Στάλιν, Σωσύρ, Βίτγκενσταϊν, Ντάμετ) που θεωρούν τη γλώσσα ως «κοινωνικό θεσμό».

Τέλος, το βιβλίο αναφέρεται εκτενώς στη σκληρή κριτική την οποία ασκεί ο Τσόμσκι εναντίον των «τσαρλατάνων» (όπως τους αποκαλεί) του Μεταμοντερνισμού (Ντεριντά, Φουκώ, Κρίστεβα, Αλτουσέρ) και του ανορθολογισμού.

Εκδόσεις ΚΡΙΤΙΚΗ
Σειρά: ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ
Τιμή € 15,00, Σελ. 304.

Ασκήσεις Φιλελευθερισμού

Στη σειρά Αντιρρήσεις των εκδόσεων «τυπωθήτω» κυκλοφόρησε μόλις το βιβλίο του Πάσχου Μανδραβέλη "Ασκήσεις Φιλελευθερισμού". Πρόκειται για την πρώτη συλλογή 100 χαρακτηριστικών κειμένων ενός από τους σημαντικότερους πολιτικούς αρθρογράφους της σημερινής Ελλάδας. Κύριος στόχος της πολεμικής του είναι τα εθνικά ιδεολογήματα, ο θρησκευτικός φανατισμός, ο ολοκληρωτισμός, ο ρατσισμός, η ανελευθερία, ο ανορθολογισμός και τα κάθε λογής δόγματα.

Οι Ασκήσεις Φιλελευθερισμού είναι ένα βιβλίο με αντιρρήσεις σε όσους πίστεψαν στην ανωτερότητα της αμόλυντης από το ρατσισμό ελληνικής φυλής, σε όσους πίστεψαν ότι τα μουσουλμανικά τόξα θα έπνιγαν την Ελλάδα και ότι ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία έγινε για τα ορυχεία ουρανίου, σε όσους θεωρούν ότι είναι διαφορετικός ο χριστιανικός από τον μουσουλμανικό φονταμενταλισμό, σε όσους φοβούνται την παγκοσμιοποίηση, σε όσους θεωρούν τα ανθρώπινα δικαιώματα χρήσιμα για τις άλλες χώρες αλλά επικίνδυνα για την Ελλάδα, σε όσους πιστεύουν ότι η ελευθερία είναι το πρόβλημα και όχι η λύση σε όσους γενικώς φοβούνται το καινούργιο.

Το είχα ξεφυλλίσει στην τελευταία που επίσκεψη σε βιβλιοπωλείο και φυσικά βρήκα γνώριμα τα περισσότερα κείμενά του (όπως θα τα βρει και όποιος άλλος παρακολουθεί τακτικά την αρθρογραφία του Πάσχου). Προσωπικά, θα το αγοράσω στην επόμενη επίσκεψή μου, άσχετα αν έχω ήδη διαβάσει τα περισσότερα κείμενα, αλλά γιατί θέλω να τα έχω και σε βιβλίο.

Πίσω από το τείχος της λογοκρισίας

To Silenced είναι ένα βιβλίο δύο Νορβηγών που περιγράφει καταστάσεις ξεχασμένες στον δυτικό κόσμο πίσω από το Μεγάλο Τείχος της Λογοκρισίας της Κίνας. Την ανελευθερία της προσωπικής έκφρασης και την καταστολή της διαφορετικής άποψης από ένα γιγάντιο ολοκληρωτικό μηχανισμό επίβολής. Πράγματα που εμείς προσπερνάμε ως δεδομένα και αυτονόητα, λες και τα έφερε μεταφυσικά ο χρόνος, ο πολιτισμός,"επειδή ζούμε στο 2006" όπως φέρνει τα παιδιά ο πελαργός.

Στην Κίνα και στο Θιβέτ δεν υπάρχει ελευθερία του λόγου, της προσωπικής άποψης και της κριτικής στο καθεστώς. Οι διαφορετικές φωνές (όπως πχ αυτές που εκδηλώνονται στο ίντερνετ) διώκονται και φυλακίζονται. Το βιβλίο περιγράφει πώς όλα τα μέσα ενημέρωσης και επικοινωνίας είναι ελεγχόμενα από το κράτος και διαποτίζουν τον κινεζικό λαό με την αναγκαία προπαγάνδα για διατηρεί το Κομμουνιστικό Κόμμα το μονοπώλιο της εξουσίας. Επίσης καταγράφει την ιστορία του σταθμού "Η φωνή του Θιβέτ", του σταθμού που το κινεζικό ολοκληρωτικό καθεστώς δεν μπόρεσε να κλείσει.

Συνοδεύεται από ένα CD-ROM με εικόνες, βίντεο και ηχητικά αποσπάσματα.
Για παραγγελίες: Amaryllis Media: eva@amaryllis.se, Oystein Alme/Morten Vågen: oystalme@online.no

Επίσης
Κίνα: ίντερνετ, λογοκρισία και δημοκρατία

Πορεία προς τον Φιλελευθερισμό

Το μόνο αξίωμα, το μόνο "άρθρο πίστεως" το φιλελεύθερου, είναι το πρωτείο του ατόμου και τα δικαιώματά του, όλα τα άλλα στασιάζονται, ποικίλλουν, εξελίσσονται και προβληματίζουν.

Σπάνια κάνουμε αναφορά σε ελληνικά φιλελεύθερα βιβλία, και διότι είναι λίγα και διότι η ξένη παραγωγή είναι πολύ πλουσιότερη και πρωτότυπη. Υπάρχουν όμως και οι ελάχιστες εξαιρέσεις, που αξίζουν της προσοχής και της αναφοράς μας. H Πορεία προς τον Φιλελευθερισμό του Μάρκου Δραγούμη, γραμμένη στις αρχές της δεκαετίας του '90, είναι ίσως το καλύτερο βιβλίο της ελληνικής βιβλιογραφίας γύρω από το αντικείμενο (σίγουρα είναι από όσα έχω διαβάσει, και είναι τόσα λίγα που δεν νομίζω να μου έχουν ξεφύγει πολλά) και αποτελεί το καλύτερο εισαγωγικό βιβλίο στο θεωρητικό υπόβαθρο του φιλελευθερισμού.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 5 κεφάλαια. Το πρώτο ασχολείται με το άτομο (του οποίου το πρωτείο συνιστά την πρωταξία του φιλελευθερισμού, όπως λέει ο συγγραφέας), το ενιαίο της προσωπικότητάς του, τις ευθύνες του, τα δικαιώματά του, τις αξίες των οποίων ειναι φορέας και τη σχέση του με έθνος και το θείο. Το δεύτερο μέρος παρουσίαζει την ιστορική πορεία των φιλελεύθερων ιδεών στην Ευρώπη, όπως εκφράστηκαν μέσα από τη σκέψη των Hobbes, Locke, Montesquieu, Smith, de Toqueville, St.Mill και του Hayek στον οποίο αφιερώνεται το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου.

Το τρίτο κεφάλαιο περιγράφει την λειτουργία του καπιταλισμού και του μηχανισμού του αόρατου χεριού. Πώς τελικά κατορθώνει να αυτορρυθμίζεται, να αυτοδιορθώνεται και να αυτοανανεώνεται μέσω του ανταγωνισμού καταπολεμώντας τα μονοπώλια και γεννώντας "θαύματα", όχι μόνο στον ανεπτυγμένο κόσμο αλλά και στον Τρίτο, όπως στο Χονγκ-Κονγκ, την Κορέα, την Ταϊβάν ή την Κύπρο. Αντίθετα τα παραδείγματα στην Ινδία, την Αιγυπτο, την Αφρική ή τις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού, δέιχνουν ότι ανάπτυξη μέσω του κρατικίστικου δρόμου δεν υπάρχει.

Το τέταρτο κεφάλαιο εξετάζει την τελοκρατία (το βασίλειο των δοτών σκοπών του συγγραφέα), που ξεκινά ως ουτοπία και οδηγεί στον ολοκληρωτισμό μέσω ιδεολογημάτων όπως η "γενική βούληση" του Ρουσσώ ή η "πάλη την τάξεων" του Μαρξ. Ο χώρος που αφιερώνεται στην ΕΣΣΔ είναι ιδαίτερα μεγάλος. Επίσης, το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τα ιδεολογήματα της κοινωνικής δικαιοσύνης και της αναδιανομής του εισοδήματος, καθώς και τις ήπιες μορφές τελοκρατίας, μέσω της ισότητας αποτελεσμάτων, του δυτικού σοσιαλισμού. Εξετάζεται επιπλέον η οικτρή αποτυχία του αυτοδιαχειριστικού σοσιαλισμού γεικά, και στην Γιουγκοσλαβία ειδικά.

Το πέμπτο κεφάλαιο ασχολείται με τον ελληνικό φιλελευθερισμό, το κίνημα του διαφωτισμού πριν την Επανάσταση, του ρομαντισμού μετά από αυτήν, τη γέννηση του ελληνικού κράτους που κληρονόμησε τις τελοκρατικές δομές του Βυζαντίου και της Τουρκοκρατίας, διογκώθηκε, κατέλαβε όλο το χώρο της κοινωνίας των πολιτών, άργησε να εκσυγχρονιστεί σε ένα κράτος δικαίου. Η ελληνική τελοκρατία υπό την συντηρητική, ελληνιχριστιανική ή αρχαιολατρική της μορφή, καθώς και υπό την αριστερή, κομμουνιστική ή σοσιαλιστική της εκδοχή, πολέμησε καταπολέμησε το πρωτείο του έλληνα και δυσκόλεψε τον εκσυγχρονισμό της χώρας. Ο επίλογος τέλος αμφισβητεί το "τέλος της Ιστορίας" με το τέλος του κομμουνισμού και του ψυχρού πολέμου, που ήταν πολύ της μόδας όταν γράφτηκε το βιβλίο.

Το μεγάλο πλεονέκτημα του βιβλίου, το οποίο θα του επέτρεπε να έχει επίδραση στο ελληνικό κοινό, είναι ότι είναι γραμμένο από έναν ειλικρινή πρώην αριστερό. Η επιχειρηματολογία του δεν είναι απλά η παράθεση απόψεων ενός ανθρώπου που δεν είχε ποτέ επαφή με τις αριστερές ιδεοληψίες της ελληνικής κοινωνίας, όπως πχ θα μπορούσαν να κατηγορηθούν πολλοί σύγχρονοι φιλελεύθεροι. Αντίθετα, τα επιχειρήματά του βιβλίου είναι αυτά που οδήγησαν έναν αριστερό χωρίς παρωπίδες στην προσωπική του μεταστροφή και την απόρριψη όχι απλά των πρακτικών του σοσιαλισμού, αλλά και της συνολικής φιλοσοφίας που κρύβεται πίσω τους.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα: Ο Μάρκος Δραγούμης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926 και σπούδασε Ιατρική. Ως φοιτητής ανακατεύθηκε με το φοιτητικό κίνημα, εντάχθηκε στην Αριστερά, εξορίστηκε για ένα χρόνο στον Άγιο Ευστράτιο, εκλέχθηκε βουλευτής της ΕΔΑ το 1958 για να παραιτηθεί αμέσως μετά την εκλογή του υπέρ του συνεργαζομένου τότε με την ΕΔΑ Σταμάτη Μερκούρη, πατέρα της Μελίνας Μερκούρη. Ασχολήθηκε με τα δικαιώματα του ανθρώπου, το κίνημα υπέρ της ειρήνης και την δημοσιογραφία στις εφημερίδες "Αυγή" και "Δημοκρατική Αλλαγή". Το 1966 πήγε στην Αγγλία για να να μελετήσει το αγγλικό σύστημα περίθαλψης. Πριν προλάβει να τελειώσει την διατριβή του, στην Ελλάδα αναλαμβάνει την εξουσία η Χούντα των Απριλιανών, που τον αναγκάζει να παρατήσει τις σπουδές του και μετάσχει στον αντιδικτατορικό αγώνα ως μέλος του ΠΑΜ κα ιτις αντιδικτατορικής επιτροπής των Ελλήνων του Λονδίνου. Το 1970 όμως, μετά τα γεγονότα της Πολωνίας, εγκαταλειπει την Αριστερά, έχοντας πεισθεί (όπως εξήγησε σε άρθρο του) ότι ο υπαρκτός σοσιαλισμός είναι ανεπίδεκτος "βελτιώσεως", παραγωγός αθλιότητας και ανελευθερίας. Η "Πορεία προς το Φιλελευθερισμό" είναι το μεγαλύτερο συγγραφικό του έργο.