Μάριο Γκράμσι
Ο Μάριο Γκράμσι (Mario Francesco Domenico Gramsci) Ιταλός εθνικιστής ακτιβιστής, γνωστός ως Μαύρος Γκράμσι, θρυλικό πρόσωπο του φασισμού, διανοούμενος και πολιτικός που συμμετείχε, το 1922, στην Πορεία προς τη Ρώμη, υπήρξε στέλεχος και ο ιδρυτής του κλάδου του Εθνικού Φασιστικού Κόμματος στο Βαρέζε ενώ στη συνέχεια υποστήριξε την Ιταλική Κοινωνική Δημοκρατία η οποία ιδρύθηκε στις βόρειες περιοχές της Ιταλίας και συνέχισε τον πόλεμο στο πλευρό των Γερμανών, γεννήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 1893 στο Sorgono της επαρχίας του Κάλιαρι στο νησί της Σαρδηνίας και πέθανε στις 24 Νοεμβρίου 1945 στο Βαρέζε στην περιοχή της Λομβαρδίας, κατά την πιθανότερη εκδοχή.
Παντρεύτηκε με την Άννα Μαφέι Παρραβιτσίνι [1], η οποία καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια Λομβαρδών, και από το γάμο του έγινε πατέρας δύο παιδιών, ενός γιου του Τζιανφράνκο, και μιας κόρης, της Τσεζαρίνα.
Περιεχόμενα
Βιογραφία
Η οικογένεια Γκράμσι, η πατρική πλευρά της, ήταν Αρβανίτες στην καταγωγή από το Γκράμσι [2], κωμόπολη στα όρια της σημερινής Αλβανίας. Τα μέλη της έφτασαν στην Ιταλία ήδη από τις αρχές του 18ου αιώνα, όταν εξαναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν εξ αιτίας της Οθωμανικής εισβολής εκείνων των χρόνων.
Οικογενειακή καταγωγή
Το 1769, σύμφωνα με έγγραφα της εποχής, ο Τζενάρο Γκράμσι, ο προπάππος του Μάριο, ήταν παντρεμένος με την Ντομένικα Μπλαγιόττα, και τα μέλη της οικογένειας αναφέρονται ως ιδιοκτήτες γης στο Πλατσί στην περιοχή Καστροβιλλάρι. Τις εκτάσεις αυτές κληρονόμησε ο Νίκολα Γκράμσι ο οποίος παντρεύτηκε τη Μαρία Φραντσέσκα Φαμπρικατόρε και από τον γάμο τους γεννήθηκε στο Πλατσί ο Τζενάρο Γκράμσι, που υπηρέτησε ως υπάλληλος στη χωροφυλακή του Βασιλείου της Νάπολι. Ενώ βρισκόταν στην Γκαέτα, ο Νίκολα παντρεύτηκε την Τερέζα Γκονζάλες, κόρη ενός Ναπολιτάνου δικηγόρου ισπανικής καταγωγής.
Το δεύτερο παιδί του ζεύγους ήταν ο Φραντσέσκο, ο πατέρας του Μάριο Γκράμσι. Ο πατέρας του, Μάριο, σπούδαζε νομικά, αλλά ήταν άτυχος και μόλις πέθανε ο δικός του πατέρας, άρχισε να εργάζεται στο ληξιαρχείο της Γκιλάρτσα. Η μητέρα του, Τζουζεπίνα, παιδί μιας μέσης οικογένειας, παρακολούθησε μαθήματα μέχρι την τρίτη δημοτικού.
Οικογένειεα Μάριο Γκράμσι
Ο Μάριο ήταν το πέμπτο από τα επτά παιδιά της οικογένειας του Φραντσέσκο Γκράμσι και της Τζουζεπίνα Μάρσια. Αδέλφια του ήταν ο πρωτότοκος Τζενάρο [3], η Γκρατσιέτα [4], ο Αντόνιο Γκράμσι [5], ο μετέπειτα γνωστός μαρξιστής διανοούμενος, ένας από τους ιδρυτές και στη συνέχεια γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιταλίας, η Έμμα, η Τερεζίνα και ο Κάρλο [6].
Σπουδές
Ο Μάριο υπήρξε ένας χαρούμενος και εξωστρεφής έφηβος, ανήσυχος και θορυβώδης. Έκανε στενή παρέα με τον Αντόνιο και η διασκέδασή τους συνίστατο σε ποιητικούς αυτοσχεδιασμούς που χλεύαζαν τις προσωπικότητες της πόλεως τους. Ο Μάριο σπούδασε στο θεολογικό σχολείο και οι γονείς του τον προόριζαν για κληρικό της Παπικής εκκλησία, όμως εκείνος πέταξε το ράσο και μίλησε ξεκάθαρα στους γονείς του:
«...Θέλω να παντρευτώ, δε σκέφτομαι καν να γίνω ιερέας. Αντί για μένα, στείλτε τον Νίνο (Αντόνιο) στο θεολογικό σχολείο. Αυτός δε σκέφτεται τα κορίτσια, και ένας ιερέας μπορεί να το κάνει αυτό».
Ενήλικη ζωή
Τον Δεκέμβριο του 1911, ο Μάριο κατατάχθηκε στο Στρατό. Συμμετείχε στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, τον αποκαλούμενο Μεγάλο Πόλεμο, επέστρεψε μα το βαθμό του Ανθυπολοχαγού ενώ συνέχισε να υπηρετεί και μεταπολεμικά. Το 1919, εντάχθηκε στη «Φασιστική Ομάδα Μάχης» και τραυματίστηκε σοβαρά σε κάποια από τις συγκρούσεις με τους κομμουνιστές της πόλεως ενώ 1922 συμμετείχε στη φασιστική «Πορεία προς τη Ρώμη» υπό την ηγεσία του Μουσολίνι. Ο Αντόνιο χρησιμοποίησε κάθε πρόσφορο τρόπο για να μεταβάλλει τις φασιστικές του πεποιθήσεις, ούτε καν οι ξυλοδαρμοί του από κομμουνιστές συντρόφους του αδελφού του, που παραλίγο να τον σκοτώσουν, πλην όμως μάταια.
Παρά τις πολιτικές τους διαφορές, η σχέση του με τον Αντόνιο ήταν, σχεδόν πάντα, άριστη. Ο Μάριο έγραφε συχνά στον φυλακισμένο αδελφό του μέχρι σχεδόν το τέλος του 1927. Η σχέση τους πιθανότατα επιδεινώθηκε όταν η σύζυγος του Μάριο έστειλε μια επιστολή στην οικογένεια του Αντόνιο στη Γκιλάρθα, παραπονούμενη ότι η φυλάκιση του κουνιάδου της εμπόδιζε τη λαμπρή πολιτική καριέρα του συζύγου της. Αυτό φαίνεται πιθανό, δεδομένου ότι ο διορισμός του Μάριο ως Ομοσπονδιακού γραμματέα του Εθνικού Φασιστικού Κόμματος για την επαρχία του Βαρέζε, που θεωρείται δεδομένος σε βιογραφικά έργα για τον Γκράμσι, ακόμη και στη συνέντευξη του Πάολο Πίλι, δεν αναφέρεται στο Φασιστικό Ομοσπονδιακό Ετήσιο Βιβλίο. προκειμένου να επιλύσει το θέμα, ο Μάριο επισκέφθηκε τον Αντόνιο στη φυλακή τον Νοέμβριο του 1927 και έκτοτε η σχέση μεταξύ των δύο διακόπηκε για λόγους που δεν έχουν ποτέ διευκρινιστεί, καθώς ορισμένες επιστολές που θα μπορούσαν να εξηγήσουν την κατάσταση χάθηκαν ή τεχνηέντως εξαφανίστηκαν. Σχεδόν εκείνη την εποχή ήταν πουο Μάριο εγκατέλειψε, προσωρινά όπως αποδείχθηκε, τη στρατιωτική του καριέρα για να αφιερωθεί στο εμπόριο αποικιακών αγαθών.
Το 1927, λίγο μετα΄την επίσκεψη του Μάριο στη φυλακή για να δει τον αδελφό του, ο Αντόνιο σε μια επιστολή προς τη μητέρα τους, ευχαρίστησε τον αδελφό του για την ανησυχία και το ενδιαφέρον του σχετικά με την υγεία του [7] καθώς του χορηγήθηκε ένα είδος υπό όρους απελευθέρωσης, που του επέτρεπε μεγαλύτερη ελευθερία και, επίσης, την πληρωμή της θεραπείας του σε μια φημισμένη ιδιωτική μονάδα υγείας. Το 1935, ο Μάριο πήγε εθελοντικά στην Αιθιοπία όταν ήταν ήδη περισσότερο από σαράντα ετών. Στη βόρεια Αιθιοπία, στην περιοχή που ονομάζεται Ουόλκαϊτ, στα σύνορα με την Ερυθραία, διοικούσε μια ομάδα περίπου 500 ανδρών που είχαν αναλάβει την εξολόθρευση ντόπιων ανταρτών. Ο Μάριο διέταξε την πυρπόληση κάποιων χωριών της περιοχής και σε κάποια περίπτωση, αυτός και οι άνδρες που διοικούσε, παρέμεινε οχυρωμένος σε ένα φρούριο για μεγάλο χρονικό διάστημα [8]. Ο Μάριο πολέμησε στο μέτωπο της Βόρειας Αφρικής το 1940, με τον βαθμό του λοχαγού.
Αιχμάλωτος πολέμου
Ο Μάριο συνελήφθη αιχμάλωτος στις 11 Δεκεμβρίου 1940 από τους Αυστραλούς στο μέτωπο της Λιβύης και αφού κρατήθηκε επί μακρόν, μεταφέρθηκε στην Αυστραλία όπου έφτασε στις 15 Οκτωβρίου 1941. Μετά τις 8 Σεπτεμβρίου 1943, όταν η Ιταλία συνθηκολόγησε ο Μάριο συνέχισε να αγωνίζεται και εντάχθηκε στην Ιταλική Κοινωνική Δημοκρατία. Κρατούμενος, βασανίστηκε για να αποκηρύξει τη φασιστική του ιδεολογία. Στην Αυστραλία κρατήθηκε από τους Βρετανούς, υπό εξαιρετικά αυστηρές συνθήκες, για πέντε χρόνια σε στρατόπεδο συγκεντρώσεως φασιστών αιχμαλώτων πολέμου. Σύμφωνα με κάποια έγγραφα που διασώζονται, στα Εθνικά Αρχεία της Αυστραλίας στο φάκελο του, αυτοανακηρύχθηκε υποστηρικτής της μοναρχίας. Αυτός ήταν και ο λόγος για τον οποίο λέγεται ότι μεταφέρονταν συχνά από το ένα στρατόπεδο στο άλλο καθώς, οι Βρετανοί υποστήριζαν ότι, υπήρχε φόβος αντιποίνων σε βάρος του από άλλους, ιδεολογικά αντίθετους, αιχμαλώτους. Γράφει σχετικά Massimo Lunardelli, συγγραφέας του βιβλίου «Ο Φασίστας Γκράμσι»:
«... Ήταν ένθερμος μοναρχικός και γι' αυτό μεταφέρθηκε στο μοναρχικό στρατόπεδο. Όταν το στρατόπεδο διαιρέθηκε σύμφωνα με τις πολιτικές ιδεολογίες, δήλωσε τη βαθιά του πίστη στον Βασιλιά του»
Το τέλος του
Σε έγγραφο Επιτροπής του κράτους της Αυστραλίας αναφέρεται ότι ο Μάριο αυτοανακηρύχθηκε μοναρχικός και αντιφασίστας αμέσως μετά τις 8 Σεπτεμβρίου 1943, και ζήτησε να πολεμήσει εναντίον των Γερμανών. Το 1946 διατάχθηκε ο επαναπατρισμός του στη στην Ιταλία, όμως στη διάρκεια του ταξιδιού προσβλήθηκε από τύφο στο πλοίο της επιστροφής. Στην πατρίδα του υποβλήθηκε σε ανάκριση από την Επιτροπή Ανακρίσεωςς Αξιωματικών που επιστρέφουν από στρατόπεδα αιχμαλώτων πολέμου. Πέθανε σε ένα νοσοκομείο τρίτης κατηγορίας ξεχασμένος από όλους, με τη φροντίδα της οικογένειας του. Αντίγραφο της ανακρίσεως, που φέρει ημερομηνία 7 Σεπτεμβρίου 1945, φυλάσσεται στα αρχεία του Ιστορικού Γραφείου του Γενικού Επιτελείου του Ιταλικού Στρατού στη Ρώμη. Μετά τον θάνατό του, ο Μάριο υπέστη μια ιδιότυπη καταδίκη μνήμης (damnatio memoriae), με την καταστροφή όλων των επιστολών και των εγγράφων του προκειμένου η μνήμη του να καταλήξει στο περιθώριο της Ιταλικής ιστορίας [9].
Σύμφωνα με μια νεότερη πηγή [10] ο Μάριο πέθανε στην Αυστραλία, όπου μεταφέρθηκε ως αιχμάλωτος μετά τη σύλληψη του από τους συμμάχους, σχεδόν με την κήρυξη του Β' Παγκοσμίου πολέμου.
Μνήμη Μάριο Γκράμσι
Ενώ οι Γκραμσιανές μελέτες έχουν εμβαθύνει στη ζωή και τη σκέψη του Αντόνιο, του ιδρυτή του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, η μορφή του Μάριο παρέμεινε επί δεκαετίες μετά το θάνατο του στις σκιές. Ο Μάριο Γκράμσι υπήρξε πληθωρικός και εξωστρεφής. Η Τερεζίνα, η αδερφή του, έλεγε γι' αυτόν:
«Ήταν πάντα η χαρά της οικογένειας. Η προσωπικότητά του ήταν το εντελώς αντίθετο από του Νίνο. Ενώ ο Νίνο ήταν ήρεμος, ήταν ανήσυχος, θορυβώδης και επιρρεπής σε κωμικές φάρσες. Ο Νίνο μιλούσε λίγο, και ο Μάριο μπορούσε να τον φιμώσει μόνο ράβοντας το στόμα του. (..) Θυμάμαι ότι κάποτε, η μητέρα μου τον είχε κλειδώσει στο σπίτι. Για να βεβαιωθεί ότι δε θα μπορούσε να βγει, είχε βγάλει και είχε κρύψει τα παπούτσια του. Ο Μάριο, αποφασισμένος να φύγει κρυφά ούτως ή άλλως, είχε βάψει τα πόδια του με μαύρο βερνίκι παπουτσιών».
Η μορφή του Μάριο Γκράμσι έχει σχεδόν αγνοηθεί από την επίσημη ιστοριογραφία της οικογένειας Γκράμσι, όχι μόνο λόγω της εμφανούς ανισότητας στους ρόλους που διαδραμάτισαν τα δύο αδέρφια, Μάριο και Αντόνιο, αλλά και επειδή τόσο η αριστερά όσο και τα μέλη της οικογένειάς του τείνουν, αν όχι να αγνοούν, τουλάχιστον να υποβαθμίζουν τη φασιστική μαχητικότητα του. Μόλις, στις 24 Νοεμβρίου 1979, ο Ιταλός εθνικιστής Τζουζέπε Νικολάι, έγραψε στην ημερήσια εφημερίδα των Ιταλών εθνικιστών, Il Secolo d' Italia:
«Το γνωρίζατε; Ο Αντόνιο Γκράμσι, ο γκουρού του PCI, είχε έναν αδελφό. Το όνομά του ήταν Μάριο. Ήταν ηγέτης των Φασιστών στο Βαρέζε, αμέσως μετά την Πορεία προς τη Ρώμη. Ένας γενναίος μαχητής στην Αβησσυνία και τη Βόρεια Αφρική (...) Πέθανε ως ένθερμος μουσουλσινικός. Το PCI έλαβε μέτρα για να σβήσει τις επιστολές, τα γραπτά του, ακόμη και τη μνήμη του. Τον θυμόμαστε. Και οι Ομοσπονδίες MSI θα κάνουν καλά να το υπενθυμίσουν αυτό στους καλούς Ιταλούς. Και στους χυδαίους τσαρλατάνους της χώρας μας».
Αργότερα, το 1997, ο John Cammett, ο κορυφαίος βιβλιογράφος των σπουδών του Γκράμσι, σε άρθρο του στο «Ενημερωτικό Δελτίο της Διεθνούς Εταιρείας Γκράμσι» με τίτλο «Ο Άλλος Αδελφός του Αντόνιο», αποκαλεί τη ζωή του Μάριο «τραγική» και τον περιγράφει ως «ενθουσιώδη εθελοντή» σε όλους τους πολέμους στους οποίους συμμετείχε.
Το στρατιωτικό του μητρώο - για το οποίο αναφέρει πολλά ο Massimo Lunardelli, συγγραφέας του βιβλίου «Ο Φασίστας Γκράμσι» - είναι σαφές:
«... Σε όλες τις περιστάσεις της υπηρεσίας του, ο Γκράμσι απέδειξε ότι γνώριζε τα καθήκοντά του, επιδεικνύοντας ζήλο, καλή θέληση, πειθαρχία και ασυνήθιστο ενθουσιασμό για την προσήλωσή του σε μια στρατιωτική καριέρα (,,,) Ο Υπολοχαγός Γκράμσι είναι ένας καλός αξιωματικός, που ξεχωρίζει από τους άλλους για τη δραστηριότητά του, την επαγγελματική του ικανότητα και το υψηλό αίσθημα καθήκοντός του».
Ο Μάριο ήταν ονειροπόλος, όπως έγραψε ο Αντόνιο σε μια επιστολή του προς τη μητέρα τους:
«...είναι πάντα διατεθειμένος να οραματίζεται υπέροχα κέρδη και να χτίζει κάστρα στον αέρα ακόμα και πάνω από τα πιο μικρά πράγματα».
Ο Μάριο Γκράμσι, ένας βασανισμένος και άτυχος άνθρωπος, θαρραλέος μαχητής στο Μεγάλο Πόλεμο και εθελοντικά παρών σε όλες τις ιστορικές στιγμές της Ιταλίας ως το θάνατο του, έζησε και πέθανε ως ένθερμος υποστηρικτής του Φασισμού και του Μπενίτο Μουσολίνι. Ο ίδιος είχε σχεδόν ξεχαστεί, όπως και κάθε τι που τον αφορούσε, υπό το βάρος της επιθυμίας, της θελήσεως, της σιδερένιας πυγμής και της ιδεολογικής κυριαρχίας και επιβολής της Αριστεράς και των Ιταλών κομμουνιστών να σβήσουν τη μνήμη του, θεωρώντας ότι προσβάλλει τη μνήμη του μαρξιστή αδελφού του. Ο Μαρτσέλο Βενετσιάνι γράφει για τον Μάριο Γκράμσι, τον «μαύρο αδελφό»:
«....Παρέμεινε φασίστας κατά τη διάρκεια του καθεστώτος, στη συνέχεια εντάχθηκε στην Κοινωνική Δημοκρατία, συνελήφθη αιχμάλωτος και προσπάθησαν μάταια να τον κάνουν να αποκηρύξει τη φασιστική του πίστη»
Πλέον, τα γραφεία του Casapound στο Κάλιαρι έχουν το όνομα του Μάριο [11], εθνικιστικές οργανώσεις [12] φέρουν το όνομα του, ενώ στο Βαρέζε, στο νεκροταφείο Μπελφόρτε όπου είναι θαμμένος ο Μάριο, κάθε 25η Απριλίου, ομάδες Ιταλών εθνικιστών αποδίδουν φόρο τιμής και στη διάρκεια της παρουσίας τους στο χώρο φωνάζουν το όνομά του. Στις μέρες μας δε σώζονται ίχνη από την οικογένεια Γκράμσι στο Άλες. Το πατρικό σπίτι του Μάριο, μετά την αναχώρηση της οικογένειας, το αγόρασε ένας καθολικός ιερέας, έπειτα, για είκοσι χρόνια, ήταν η έδρα των γραφείων του Ιταλικού Φασιστικού κινήματος και στη συνέχεια στο χώρο εγκαταστάθηκε μια ιδιωτική επιχείρηση, το «το μπαρ των σπορ».
Πηγές
- [«Gramsci il fascista. Storia di Mario, fratello di Antonio» (Ο φασιστής Γκράμσι. Η ιστορία του Μάριο, αδελφού του Αντόνιο), Massimo Lunardelli]
- [«Mussolini e il Fascismo. L’ altra storia» (Ο Μουσολίνι και ο Φασισμός. Η άλλη πλευρά τής Ιστορίας), Caio Mussolini [13].]
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
- [MARIO GRAMSCI, il fratello fascista di Antonio Video, Youtube.com]
Παραπομπές
- ↑ [Σε μια συνέντευξη της το 1975, η Άννα αναφέρθηκε τον κουνιάδο της, Αντόνιο:
«Ο Μάριο ήθελε να γνωρίσω τον αδελφό του, για τον οποίο έτρεφε πάντα μεγάλη αγάπη και, παρά τις διαφορές τους, μεγάλο θαυμασμό. Ο Νίνο ήταν πολύ απασχολημένος με την εργασία του ως πολιτικός οργανωτής, και στη συνέχεια το 1921 βρήκε χρόνο να έρθει στο Βαρέζε... έμεινε εκεί για περίπου είκοσι ημέρες».] - ↑ [Το Γκράμσι είναι κωμόπολη και δήμος της Αλβανίας, γνωστή και ως Γκραμς ή Gramsh. Βρίσκεται στην κεντρική Αλβανία, στην περιοχή του Ελβασάν και είναι χτισμένη δίπλα στον ποταμό Δεβόλη (Εορδαϊκός ποταμός). Ο δήμος σχηματίστηκε από τη συγχώνευση πολλών πρώην δήμων το 2015.]
- ↑ [O Τζενάρο Γκράμσι το πρωτότοκο από τα αδέλφια Γκράμσι, ήταν ο μόνος στην οικογένεια που εξέφραζε σοσιαλιστικές ιδέες. Εργάζονταν ως λογιστής σε ένα εργοστάσιο πάγου στο Κάλιαρι και αναδείχθηκε ταμίας του Εργατικού Επιμελητηρίου και γραμματέας του σοσιαλιστικού τμήματος στην πόλη.]
- ↑ [Η Γκρατσιέτα Γκράμσι ήταν δασκάλα. Υπήρξε γραμματέας του Φασιστικού Κόμματος στην Γκιλάρτσα, τότε μια μεγάλη πόλη στην επαρχία του Κάλιαρι, όπου διαδραμάτισε σημαντικό πολιτικό ρόλο. Με επιστολές στον Μουσολίνι του ζήτησε να ελαφρύνει την κατηγορία και να μειώσει τη φυλάκιση του αδελφού της Αντόνιο.]
- ↑ [Γράφει σχετικά με την καταγωγή της οικογένειάς του, την οποία δε γνωρίζει με ακρίβεια, ο Αντόνιο Γκράμσι:
«... Ο πατέρας μου είναι αλβανικής καταγωγής (η οικογένεια έφυγε από την Ήπειρο κατά τον πόλεμο του 1821, αλλά γρήγορα ιταλοποιήθηκε). Ωστόσο, ο πολιτισμός μου είναι ιταλικός, κυρίως αυτός είναι ο κόσμος μου. Δεν έχω συνειδητοποιήσει ποτέ να είμαι διχασμένoς ανάμεσα σε δύο κόσμους....»] - ↑ [O Κάρλο Γκράμσι ήταν αξιωματικός στον Μεγάλο Πόλεμο. Ο Αντόνιο τον αγαπούσε υπερβολικά και το 1924, προσέγγισε τον πρώτο φασίστα φεντεραλιστή και βουλευτή του Κάλιαρι, τον Πάολο Πίλι, για να εξασφαλίσει εργασία στον Κάρλο. Ο Πίλι αφηγήθηκε το επεισόδιο σε μια συνέντευξη του, το 1975:
«...Ο Νίνο ήταν απαίσιος τύπος. Βρισκόμασταν σε μια περίοδο που ήταν πάντα σκυθρωπός, δε μιλούσε ποτέ σε κανέναν, ούτε καν στην ομάδα των κομμουνιστών του. Μια μέρα, στον διάδρομο της Βουλής των Αντιπροσώπων, τράβηξε το σακάκι μου. Τον ρώτησα: "Γιατί πλησιάζεις ένα βρώμικο θηρίο σαν εμένα;" Μου είπε να μη λέω ανοησίες και καθίσαμε. Θυμάμαι ότι εκείνη τη στιγμή, ο Μουσολίνι και ο Φεντερτσόνι έφυγαν μαζί από την αίθουσα και, βλέποντάς με με τον Γκράμσι, έκαναν μια τόσο περίεργη γκριμάτσα που δεν μπορώ να την ξεχάσω, ειδικά ο Μουσολίνι {...}. Ο Γκράμσι μου θύμισε ότι {...} ο Κάρλο, παρόλο που ήθελε να δουλέψει, δεν μπορούσε να βρει δουλειά. Με παρακάλεσε να του βρω οποιαδήποτε δουλειά. Απάντησα ότι μόλις επέστρεφα στη Σαρδηνία, θα φώναζα τον Κάρλο να τον χτυπήσω γιατί ο ίδιος {...} έπρεπε να έρθει σε μένα, έτσι γλιτώνοντάς τον, τον Νίνο, από την αναμφίβολα μεγάλη δυσαρέσκεια που ένιωθε όταν έπρεπε να κάνει τέτοιες ερωτήσεις. Ωστόσο, υποσχέθηκα να τον τοποθετήσω αμέσως, προσλαμβάνοντας τον ως μέλος του οικονομικού τμήματος της γραμματείας του κόμματος. Και έτσι έκανα, κρατώντας τον πάντα μαζί μου. Όταν συνελήφθη ο Γκράμσι, κάναμε ό,τι μπορούσαμε για να του επιτρέψουμε να γράφει, να διαβάζει και ούτω καθεξής...».] - ↑ [Η Τσεζαρίνα, κόρη του Μάριο Γκράμσι, σε συνέντευξη της που δημοσιεύτηκε στην Ιταλική εφημερίδα «L' Espresso» το 1997 υπό τον τίτλο «Ο Πατέρας μου, ο Μαύρος Γκράμσι», θυμάται τον πατέρα της ως τον άνθρωπο που εργάστηκε για να διασφαλίσει ότι στον κρατούμενο αδελφό του (σ.σ. Αντόνιο) θα επιβάλλονταν μια σχετικά ελεφρότερη ποινή, δηλαδή υπό όρους απελευθέρωση και ιατρική φροντίδα και περίθαλψη για την ασθένεια που τον βασάνιζε από τα νιάτα του.]
- ↑ [Τα έγγραφα που αποδεικνύουν τα συμβάντα της εποχής φυλάσσονται στη συλλογή με τίτλο Ellero, η οποία στεγάζεται στη βιβλιοθήκη του Τμήματος Ιστορίας, Πολιτισμών και Πολιτισμών του Πανεπιστημίου της Μπολόνια.]
- ↑ [Noi non scordiamo Mario Gramsci]
- ↑ [«Mussolini e il Fascismo. L’ altra storia (Ο Μουσολίνι και ο Φασισμός. Η άλλη πλευρά τής Ιστορίας)», Γἀιος Μουσολίνι / Caio Mussolini]
- ↑ [Casa Pound ammentat a Mario Gramsci Sàbadu 27 de abrile de su 2013, 18:26'.]
- ↑ [Raggruppamento Lombardia “Mario Gramsci”]
- ↑ [Συγγραφέας του βιβλίου είναι ο Γἀιος Μουσολίνι/Caio Mussolini, εγγονός του Vittorio, πρωτότοκου γιου του Ιταλού φασίστα κυβερνήτη. Ο Γάιος γεννήθηκε το 1968 στην Αργεντινή, επέστρεψε στη γενέτειρα των γονέων του και υπηρετεί ως αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού. Έχει επισήμως ενταχθεί στο κόμμα της Giorgia Meloni (Αδέλφια της Ιταλίας) του οποίου και υπήρξε υποψήφιος στις ευρωεκλογές του 2019.]
