Φωτός: Άκης και Δημήτριος Λιλιόπουλος
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Βυζαντινή μουσική. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Βυζαντινή μουσική. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Σάββατο 7 Νοεμβρίου 2015
Πανηγυρικός εσπερινός και λιτανεία Ι. Ν.Ταξιαρχών Μαρτίνου Φθιώτιδας (Φωτογραφίες)
Φωτός: Άκης και Δημήτριος Λιλιόπουλος
Παρασκευή 17 Οκτωβρίου 2014
ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΑΝ.ΠΡΟ.Κ. ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ "ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΨΑΛΤΙΚΗΣ"
Το Πανελλήνιο Προοδευτικό Κίνημα χαιρετίζει το Διεθνές Μουσικολογικό Συνέδριο για τα 200 χρόνια της νέας μουσικής μεθόδου που πραγματοποιείται στο Μέγαρο Μουσικής.Η πατρώα εθνική μας μουσική δεν έχει τη θέση που της αξίζει στη νεοελληνική μας παιδεία.Σε μια εποχή που η κρίση είναι πάνω απ'όλα ηθική και πνευματική,το Πανελλήνιο Προοδευτικό Κίνημα στηρίζει με όλες του τις δυνάμεις την εθνική μας μουσική,γιατί η πραγματική πρόοδος της πατρίδας μας θα έρθει μόνο αν στηριχτούμε στις παραδόσεις μας,μια απ'τις οποίες είναι και η εκκλησιαστική μας μουσική.Τιμούμε τη μνήμη των τριών διδασκάλων Χρυσάνθου εκ Μαδύτων,Γρηγορίου Πρωτοψάλτου και Χουρμουζίου Χαρτοφύλακος.Στον τελευταίο ειδικά χρωστάμε τα πάντα.Κλείνοντας τον χαιρετισμό μας και ευχόμενοι ολόψυχα επιτυχία στις εργασίες του συνεδρίου σας,ζητούμε να τηρηθεί ενός λεπτού σιγή στη μνήμη του μακαριστού δασκάλου Λυκούργου Αγγελόπουλου,Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Αγιωτάτης Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως και ιδρυτή της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας,ο οποίος αναλώθηκε στη διάδοση και προβολή της εκκλησιαστικής μας μουσικής όσο ελάχιστοι,σήμερα που συμπληρώνονται 5 μήνες από την κοίμησή του.
Καλή επιτυχία!!
Για το Πανελλήνιο Προοδευτικό Κίνημα
Δημήτρης Αναστασιάδης
Τομεάρχης Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων-Πτυχιούχος Θεολογίας-Λαμπαδάριος Ι.Ν.Αγίου Δημητρίου Πειραιά-Δάσκαλος εθνικής μουσικής-Ιδρυτής και διευθυντής βυζαντινού μουσικού χορού "Καλλικέλαδοι"
Τρίτη 20 Μαΐου 2014
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΝ κ.ΘΩΜΑ ΜΠΑΪΡΑΚΤΑΡΗ ΠΕΡΙ ΤΕΡΙΡΕΜ
Tο κράτημα του Παναγιώτη Χαλάτζογλου σε αγιορείτικο χειρόγραφο του 1708.
(Η επιστολή θα δημοσιευθεί στον Ορθόδοξο Τύπο)
Κύριε διευθυντά,
Χριστός Ανέστη!
Διάβασα την επιστολή του κατά τ'άλλα σεβαστού κ.Θωμά Μπαϊρακτάρη,97ετούς πρώην ιεροψάλτου,όπως δηλώνει ο ίδιος,περί "ανούσιων,ακατάληπτων,βαταρίστικων (ανόητων) τεριρέμ και μερικών άλλων Νανά,Νενανώ",επικαλούμενος τον μακαριστό πρωτοπρεσβύτερο π.Κωνσταντίνο Καλλίνικο.Ο μακαριστός,που ήταν τέκνο των οργανώσεων και ως εκ τούτου είχε μια δυτικόφερτη αντίληψη περί εκκλησιαστικής μουσικής,εκφράζει προσωπική άποψη και όχι τη θέση της Εκκλησίας.Είναι μέγιστη ασέβεια προς την παράδοση της Εκκλησίας μας να καταφέρεται έτσι εναντίον των υπερόχων κρατημάτων που μας παρέδωσαν οι θεσπέσιοι συνθέτες Της.Μήπως π.χ. είναι ανόητοι οι Αγιορείτες που τα ψάλλουν στις αγρυπνίες;Είναι ανόητοι τόσοι και τόσοι ιεροψάλτες που τα ψάλλουν στην Μ.τ.Χ.Εκκλησία;
Ψεύδεται ο κ.Μπαϊρακτάρης ασυστόλως όταν λέει ότι τα κρατήματα έχουν απαγορευθεί από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.Δεν υπάρχει καμιά τέτοια απόφαση.Ακόμη και να υπήρχε όμως,θα ήταν ξένη προς την παράδοση της Εκκλησίας μας.Μήπως γνωρίζει ο αγαπητός κ.Μπαϊρακτάρης ότι υπάρχει θεολογική ερμηνεία του τεριρέμ;Ας δούμε τι λέει το 1649 ο ιερομόναχος Γεράσιμος ο Κρης,σύμφωνα με την ερμηνεία του από τον κ.Δημήτριο Ιωαννίδη: "Οι Άγγελοι στις ολοήμερες Δοξολογίες τους προς τον Τριαδικό Θεό και Δημιουργό τους, ψάλλουν με ασχόλαστη κατάνυξη. Εμείς οι άνθρωποι, πάντα θέλαμε και έχουμε σκοπό και πόθο στη ζωή μας, εφ’ όσον δεν μπορούμε να γίνουμε κι εμείς Άγγελοι, τουλάχιστον να μοιάσουμε κάπως σ’ Αυτούς.
Αυτό όμως, είναι εντελώς αδύνατο, γιατί αποτελούμαστε από φθαρτή σάρκα και μας λείπει η άϋλη φύση των Αγγέλων. Έτσι, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε, είναι να υμνούμε τον Δημιουργό μας, με τα μέσα που μας παρέχει Εκείνος. Γι’ αυτό, καθημερινά ψάλλουμε με την ανθρώπινη φωνή μας, αυτό που ακούσαμε από τους Αγγέλους, κατά την Γέννηση του Θεανθρώπου ( δηλαδή, το « Δόξα εν υψίστοις…» ), το « Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαββαώθ…», αλλά και μιμούμενοι την άναρθρη φωνή των Αγγέλων, το « Τεριρέμ »."
Ας δούμε επίσης ένα παλαιό Εκκλησιαστικό κείμενο, που είναι καταχωρημένο σαν προσθήκη, στο τέλος μιάς αξιόλογης Συλλογής Βυζαντινών Ύμνων, με τον τίτλο : « Πανδέκτης της Εκκλησιαστικής Υμνωδίας του όλου Ενιαυτού, εκδοθείσα υπό του Ιωάννου Λαμπαδαρίου και Στεφάνου Α΄. Δομεστίκου, της του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, εν Κωνσταντινουπόλει, το 1851 ».Τι μας λέει λοιπόν το κείμενο αυτό,σύμφωνα με τον κ.Ιωαννίδη; "Στα 1649 μ. Χ. – λέει το κείμενο – έγινε η εξής ερωταπόκριση, σχετικά με το « Τεριρέμ » : « Για ποιό λόγο, ψάλλεται αυτό το Μάθημα, μέσα στους Ιερούς Ναούς ; »
Και ο ερωτηθείς, απάντησε : « Το « Τεριρέμ », ψάλλεται στην Αγία μας Εκκλησία, για τους επόμενους λόγους » :
Κάποτε, ένας Ενετός ήρωας, που ονομαζόταν Ιάκωβος, ζήτησε να μάθει από τον Πρωτοψάλτη Δημήτριο – ο οποίος καταγόταν από την Κρήτη – την αιτία, για την οποία ψάλλεται στην Ανατολική Εκκλησία, το « Τεριρέμ ». Σημειώνουμε, ότι η εκμοντερνοποιημένη Δύση, δεν γνωρίζει τέτοιες μυστικές χαρές.
Ο Πρωτοψάλτης Δημήτριος, παρακάλεσε τότε τον επίσης Κρητικό Ιερομόναχο Γεράσιμο ( τον επιλεγόμενο Βλάχο ), να απαντήσει σαν πιο ειδικός, στο ερώτημα αυτό.
Η απάντηση αυτή, φέρει την ακόλουθη αναλυτική επιγραφή : « Ερμηνεία θαυμάσιος του τεριρέμ και απόδειξις παρά διαφόρων Διδασκάλων, ότι καλώς και ευλόγως παρά τοις Γραικοίς, άδεται εν τη Αγία του Θεού Καθολική και Αποστολική Εκκλησία και πρόσεχε καλώς ».
Ο Υιός και Λόγος του Θεού, χωρίς να χωριστεί απ’ τα Ουράνια, κατέβηκε εδώ σ’ αυτό τον κόσμο, για να ενώσει τα Ουράνια με τα επίγεια και να κάνει έτσι, μία Ποίμνη Αγγέλων και ανθρώπων. Σε μια τέτοια όμως ενιαία Ποίμνη, θα πρέπει βέβαια να υπάρχει και μια ενιαία Υμνωδία, από Αγγέλους και ανθρώπους, προς τον Ουράνιο Πατέρα. Δηλαδή, όπως γίνεται στον Ουρανό από τους Αγγέλους, τέτοιου είδους υμνωδία, θα πρέπει να γίνεται και στη Γη από τους ανθρώπους. Έτσι με μια αρμονία, να φτάνει το ίδιο ψάλσιμο στον Δημιουργό.
Είναι γνωστό, ότι οι Άγγελοι στον Ουρανό, υμνούν και δοξάζουν τον Τριαδικό μας Θεό, με « ασχόλαστα στόματα – όπως προαναφέραμε – και με παντοτινές Δοξολογίες ». Ας μην ξεχνάμε τους πανάρχαιους Ψαλμικούς Στίχους, του Προφητάνακτα Δαβίδ, οι οποίοι μας λένε : « Αινείτε το ύδωρ, το υπεράνω των Ουρανών….», ή « Αινείτε δράκοντες, άβυσσοι, χάλαζα….. πνεύμα καταιγίδος, τα όρη, τα ξύλα…. πάντα τα ερπετά, πτερωτά…. πάντα τα πετεινά, κ.λ.π. ».
Εμείς οι άνθρωποι, έχοντας τον ψυχικό πόθο και συρόμενοι από τη Θεία αγάπη, πασχίζουμε να ενωθούμε με τους Αγγέλους, στην ασταμάτητη Δοξολογία, που κάνουν στο Θεό. Αυτό όμως, είναι ακατόρθωτο, γιατί :
α) Μας εμποδίζει το βάρος του φθαρτού, γήϊνου και υλικού σώματός μας, και
β) Δεν μπορούμε σαν άνθρωποι λόγω της φύσης μας, να ψάλλουμε τα Θεϊκά και ατέλειωτα ψάλματα, που ψάλλει καθημερινά, « ακαταπαύστοις στόμασι, ασιγήτοις Δοξολογίαις », η άϋλος φύση των Μακαρίων Αγγέλων στον Τριαδικό Θεό.
Κι αυτό, γιατί εμείς με την υλική γλώσσα και τα φθαρτά χείλη, δεν μπορούμε να τα πούμε όπως εκείνοι. Υμνούμε το Θεό, σύμφωνα με τις δυνατότητες που όπως προείπαμε, εκείνος μας έχει παραχωρήσει, πρίν και μετά την ένσαρκον οικονομία Του. Και εξηγώντας τα προαναφερόμενα, τονίζουμε ότι πριν την εναν-θρώπησή Του, τα μέλη είναι σαν εκείνα που άκουσε ο μεγαλοφωνότατος Προφήτης Ησαϊας, που έψαλλαν τα Χερουβείμ με Εβραϊκή φωνή και έλεγαν : « Καδώς, Καδώς, Καδώς….». Δηλαδή, « Άγιος, Άγιος, Άγιος….».
Αργότερα δε, στην ένσαρκον οικονομία, ακούσαμε απ’ τους Μακαρίους Αγγέλους, το « Δόξα εν Υψίστοις Θεώ ». Δηλαδή, ακούσαμε φωνές, οι οποίες λέγονται « έναρθρες », γιατί μιλάνε και ξεκαθαρίζουν ονόματα και λέξεις, όπως π. χ. το « Άγιος » και το « Δόξα εν Υψίστοις Θεώ ». Γι’ αυτό τον λόγο, μιμούμενοι την έναρθρη φωνή των Αγγέλων, ψάλλοντας καθημερινά, με την έναρθρη φωνή μας, τον Πανάγαθο Θεώ.
Παραμένει όμως, το αρχικό ερώτημα : « Πού βρήκαμε και πήραμε την άναρθρη φωνή με το « Τεριρέμ » και την χρησιμοποιούμε στη Θεία Λατρεία μας » ;
Η απάντηση είναι απλή. Οι ίδιοι οι Προφήτες μας πληροφορούν, ότι άκουσαν φωνές στον Ουρανό « ως φωνήν υδάτων πολλών » ( Ψαλμός 92, 4 Ιερεμίας 28, 51, 16 – Ιεζεκιήλ 1, 24 κ.λ.π. ). Και αυτό είναι βέβαιο, διότι καθώς η φωνή και ο χτύπος ( δηλαδή ο θόρυβος ) του νερού, είναι ή-χος ( χτύπος ), μα δεν είναι λόγος έναρθρος, έτσι και οι Άγγελοι έψαλλαν, με άρρητη ( άναρθρη ) φωνή.
Αυτό άλλωστε, μας το δηλώνει και ο Απόστολος των Εθνών Παύλος, ο οποίος ανέβηκε – όπως μας λέει καθαρά – « έως τρίτου Ουρανού » και μας πληροφορεί στην Β΄. προς Κορινθίους Επιστολή του ιβ΄. Κεφ. Παρ. 4, ότι εκεί « ήκουσεν άρρητα ρήματα, ά ουκ εξόν ανθρώπω λαλήσει ». Δηλαδή, άκουσε μέλος και αρμονία, δίχως λόγια ( λέξεις ).
Το « Τεριρέμ » κατά την συμβολική Θεολογία, δεν σημαίνει τίποτ’ άλλο ή δεν στοχεύει σε τίποτ’ άλλο, παρά στο ακατανόητο της Θεότητος. Όπως δηλαδή στο « Τεριρέμ », δεν μπορείς να κατανοήσεις « λόγον », έτσι και στην Θεότητα, αδυνατείς να κατανοήσεις την ουσία. Στο « Τεριρέμ », δεν κατανοείς « λόγον » ( δηλαδή λέξεις ), αλλά μελωδία ( δηλαδή μέλος ). Στη Θεότητα, κατανοείς την πρόνοια, την παντοδυναμία και τα υπόλοιπα ιδιώματα ( δηλαδή τις ενέργειες ) της Θείας Ουσίας. Αδυνατείς όμως να κατάνοήσεις, τι είναι αυτή η Ουσία του Θεού, γιατί ο Θεός « δι’ αγαθότητα, ηυδόκησεν εκ των καθ’ ημάς ονομάζεσθαι », όπως μας λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός.
Ο Προφήτης Δαβίδ, ομιλεί για « φωνή αγαλλιάσεως ». Όπως ο άνθρωπος όταν ακούει φωνή χαίρεται, έτσι κατανοώντας και τον Θεό με άρρητο – δηλαδή ανέκφραστο τρόπο – χαίρεται ξανά. Και όσο δεν μπορείς να τον καταλάβεις, τόσο και περισσότερο τον διψάς. Όσο δεν μπορείς να τον δείς, τόσο και πιο πολύ τον επιθυμείς.
Κατά τον ίδιο τρόπο βαδίζει και το « Τεριρέμ ». Όσο μας φαίνεται ότι δεν σημαίνει τίποτα, τόσο περισσότερο ποθούμε να το ψάλλουμε. Όσο περισσότερο σημαίνει την « Αγγελομίμητη » και παναρμόνια μουσική, τόσο πιο πολύ χαροποιεί τις καρδιές μας.
Αυτή την άναρθρη φωνή, επισημαίνει και ο θεσπέσιος Δαβίδ, όταν λέει στον 41ο Ψαλμό, παρ. 4 « ήχος εορταζόντων ». Δεν εννοούσε φωνή, λόγο ή ρήμα, αλλά ήχο, χτύπο. Δηλαδή φωνή μοναχή και μέλος. Απ’ όσα άκουσαν οι Προφήτες, δεν ξεχώρισαν παρά μόνο το « Αλληλούια ». Έτσι η Εκκλησία μας που τα γνωρίζει καλά όλ’ αυτά, για να μην στερηθεί ΚΑΙ των ρητών ΚΑΙ των αρρήτων, ψάλλει διπλά, με λόγια ρητά και με φωνές άρρητες. Με λόγια, ονόματα και ρήματα, απευ-θύνεται προς τους ανθρώπους, ενώ με τα άρρητα, δηλαδή με τον « Τερερισμό », απευθύνεται στην άρρητη Θεό-τητα. Αυτό γίνεται, γιατί δεν υπάρχουν άλλες λέξεις, πιο εκφραστικές και κατάλληλες στον ανθρώπινο λόγο, για να αποδοθεί το άπειρο μεγαλείο της Αγίας Τριάδος. Είναι λοιπόν ο « Τερερισμός », προέκταση της προσευχής του ανθρώπου και της Δοξολογίας του, προς τον Θεό. Αφού χρησιμοποιήσει και εξαντλήσει, όλα τα στοιχεία του ανθρώπινου λόγου, δηλαδή τους ύμνους και τη μουσική, που μεθοδεύει κατά επιστημονικό τρόπο, συνεχίζει το διάλογο με τον Ουρανό, με την « αμέθοδο μέθοδο » του « Τερερισμού ».
Εκτός όμως από όσα αναπτύξαμε προηγουμένως, υπάρχει ακόμα βαθύτερη και περισσότερο συμβολική και μυστική ερμηνεία, του μουσικού μέλους « Τεριρέμ ». Γι’ αυτό, ας δώσουμε λίγη προσοχή στα ακόλουθα :
Η Καθολική και Αποστολική Εκκλησία του Χριστού, δεν έκανε τίποτα μάταιο από την αρχή, το οποίον να χαρακτηρίζεται ανόητο και ανώφελο.
Όλα όσα λέγονται και γίνονται κατά την διάρκεια της Λατρείας του Θεού, μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, έχουν κάποιο σκοπό και κάποιο νόημα.
Όλα στηρίζονται στην Παράδοση των Παλαιών Πατέρων και Διδασκάλων. Δεν υπάρχει σχήμα και λόγος, που να μη σημαίνει ή αποκαλύπτει κάποιο έργο ή νόημα, Ιστορία ή θαύμα, ή τέλος, το μυστήριο του Θεού.
Σήμερα όμως, πολλοί μισούν τη σπουδή και τιμούν την άγνοια σαν γνώση και την κακία, πιο πολύ από την αρετή. Αυτοί που προκόβουν, είναι οι πονηροί και οι άφρονες και όπως μας λέει ο Απόστολος Παύλος, στην Β΄. προς Τιμόθεον Επιστολή του ( Κεφ. 3, παρ. 13 ) « πονηροί και γόητες προκόψουσιν επί το χείρον, πλανώντες και πλανώμενοι ». Όλοι αυτοί, για να σκεπάσουν την « ιδίαν γύμνωσιν » της αφροσύνης τους, τολμούν να ισχυριστούν, ότι ο « Τερερισμός και η Χειρονομία της Ουρανομιμήτου Μουσικής, είναι άπρεπον είδος ». Αυτό βέβαια γίνεται, γιατί δεν γνωρίζουν ούτε την αιτία, ούτε την απόδειξη και λένε ότι αυτοί που χρησι-μοποιούν το « Τεριρέμ », μοιάζουν με τα άλογα ζώα, τα οποία επειδή δεν έχουν χέρια, φωνάζουν χωρίς σχήματα. Δηλαδή, χωρίς να μπορούν να εκφραστούν με έναρθρο λόγο.
Για να κατανοήσουμε, ότι αυτό το « Τεριρέμ », είναι μία συμβολική με-λουργία και σημαίνει πολλά και διάφορα πράγματα, προχωρούμε στην εξήγηση και την απόδειξη. Έτσι, θα διαπιστώσουμε ότι το « Τεριρέμ », δεν τέθηκε απλά και επειδή έτυχε, αλλά είναι κάτι, που περικλείει σκοπό και νόημα. Και εξηγούμαστε :
1) Αυτή η « ασήμαντη φωνή », σημαδεύει την Αγία Τριάδα.
2) Σημαίνει την ένσαρκη οικονομία.-
3) Σημαίνει την ζωντανή κιθάρα, τον άνθρωπο, όπως επίσης την Αγίαν Ανάσταση του Χριστού, αλλά και την μελλοντική των ανθρώπων.
4) Σημαίνει την ανατροπή – δηλαδή την καταστροφή – των Μουσικών οργάνων, με τα οποία έψαλλαν στους ανύπαρκτους Θεούς τους, οι άπιστοι Έλληνες ( δηλαδή
οι Εθνικοί ), και
5) Σημαδεύει ακόμα και το φυσικό χρέος που έχουμε, προς τον Πανάγαθο Θεό.
Ας αναλύσουμε όμως το κάθε σημείο ξεχωριστά, για να γίνει αντιληπτό απ’ όλους.
1) ΤΟ ΣΗΜΕΙΟΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ
α) Το γράμμα τ, σύμφωνα με τους κανόνες της Αριθμητικής, σημαίνει τρείς εκατοντάδες. Καθώς μέσα σ’ αυτό το μοναχικό γράμμα – στοιχείο τ, περικλείονται τρείς
αριθμοί ( δηλαδή, η μία εκατοντάδα, οι δύο εκατοντάδες και οι τρείς εκατοντάδες ), κατά τον ίδιο τρόπο μέσα στην Αγία Τριάδα, περικλείονται τρία πρόσωπα
σε μία υπόσταση. Η Θεότητα. Τρία πρόσωπα ( δηλαδή, Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα ), αποτελούν μία φύση.
Αποτελούν τη μία Θεότητα, που διακρίνεται σε τρία πρόσωπα – υποστάσεις, όπως συμβαίνει με το τ, το οποίον είναι ένα γράμμα, αλλά περιέχει τρείς
εκατοντάδες, οι οποίες υπάρχουν και χωριστά η κάθε μία, αλλά και οι τρείς μαζί, είναι ενωμένες σε έναν αριθμό.
Και οι τρείς αυτοί αριθμοί, είναι κατά πάντα τέλειοι, γιατί ο κάθε ένας ξεχωριστά, περιέχει δέκα δεκάδες. Αυτό σε αντιστοιχία, σημαίνει την τελειότητα των
τριών προσώπων της Θεότητας.
Τέλειος ο Θεός – Πατέρας, τέλειος ο Θεός – Υιός, τέλειος Θεός και το Άγιον Πνεύμα.
β) Το άλλο γράμμα – στοιχείο του « Τεριρέμ » το ρ, σημαίνει το Θεό και Πατέρα, σαν Ρίζα και Πηγή της Θεότητας, δηλαδή, Γεννήτορα του Υιού και Εκπορευτή του
Αγίου Πνεύματος.
γ) Τα άλλα δύο γράμματα – στοιχεία, το ε και το ι, σημαίνουν την Ένωση των τριών προσώπων της Μακαρίας Τριάδας. Δηλαδή, την Ένωση του Υιού και του
Αγίου Πνεύματος, με τον Θεό και Πατέρα. Γιατί όπως το ρ, όταν ενώνεται με το ε και το ι, τότε δημιουργεί το μουσικό μέλος, έτσι και τα Θεία Πρόσωπα,
όταν ενώνονται σε μία Θεότητα, τότε διακυβερνούν ολόκληρη την Κτίση. Αυτό φανερώνει και το Άγιο Πνεύμα. Δηλαδή, « τελειοί » την Κτίση.
2) Η ΕΝΣΑΡΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Το πράγμα που σημαίνει το « Τεριρέμ », είναι η ένσαρκη Οικονομία. Για να κατανοήσουμε το πώς, πρέπει να σκεφτούμε ότι το τ και το ρ, δεν ταιριάζουν μεταξύ τους, ώστε να ενωθούν και να μας δώσουν ένα αρμονικό μέλος. Αυτό συμβαίνει, γιατί το ένα ( δηλαδή το τ ), είναι άφωνο και το άλλο ( δηλαδή το ρ ), είναι αμετάβλητο και δεν « καταγυρίζουν ».
Είναι δύο αντίθετα πράγματα. Το πρώτο ακίνητο, το δεύτερο αμετάβλητο και « αμετάλλακτο ». Όπου στέκουν μόνα τους, δεν μπορεί να γίνει και να ακολουθήσει μουσικό μέλος. Όταν όμως τεθεί ανάμεσά τους το ε ή το ι, ( δηλαδή ένα φωνήεν, τότε δημιουργείται μέλος και ενώνονται. Τούτο σημαίνει, ότι το τ ( δηλαδή η ανθρωπότητα ), ήταν άφωνη και ακίνητη ή ανήμπορη εάν θέλετε. Δεν είχε τη δύναμη να κινηθεί μόνη της προς το καλό, ούτε δόξαζε τον Θεό, αλλά το κυριότερο, ούτε μπορούσε να απευθυνθεί αποτελεσματικά προς τον Θεό.
Ο Θεός πάλι ( δηλαδή το ρ ), είναι αμετάβλητος. Η φύση του Θεού, ήταν αδύνατον να « μεταλλαγεί » ή να τροποποιηθεί, ώστε να γίνει άνθρωπος. Δεν μπορούσε να ταιριάξει. Ο Θεός, αποκλείονταν να αλλάξει φύση, να γίνει άνθρωπος, αλλά και ο άνθρωπος, ήταν αδύνατον να αλλάξει φύση και να γίνει Θεός. Κάτι τέτοιο θα ήταν άτοπο. Γιατί αν ένα από τα δύο πραγματοποιούνταν, τότε θα είχαμε δύο ανθρώπους ή δύο Θεούς διαφορετικούς. Οπότε κι αυτό θα ήταν άτοπο.
Τι έγινε όμως τελικά ;
Ήλθε το ε και το ι ( δηλαδή οι δύο φύσεις του Μεσσία – Χριστού ), και μπήκε ανάμεσα στα δύο άκρα. « Εμεσίτευσε – όπως λέμε – των δύο άκρων ».
Το ε και το ι, στην Αριθμητική, είναι οι μεσαίοι αριθμοί στη δεκάδα. Ήλθε λοιπόν το ε και το ι, και ενώθηκαν με το τ και το ρ. Δηλαδή, ο Μεσσίας Χριστός, ένωσε την ανθρωπότητα με την Θεότητα. « Ήνωσε τα το πρίν διεστώτα ».
Με την ένωση αυτή του τ με το ρ, δημιουργήθηκε ένα λίαν γλυκύτατο Μέλος. Τα δύο γράμματα, παραμένουν αυτόνομα, αλλά και συνδέονται. Αυτό ακριβώς, συμβαίνει και στην ένσαρκη οικονομία, Ο Θεός, είναι πάλι Θεός, και ο άνθρωπος, είναι πάλι άνθρωπος.
Είναι όμως, ενωμένα και τα δύο. Θεός και άνθρωπος, σε μία υπόσταση – πρόσωπο του Υιού και Λόγου, όπως και τα δύο σύμφωνα με τα δύο φωνήεντα. Για τον λόγο αυτόν, επί πλέον η Εκκλησία, ψάλλει το « Τεριρέμ » και μ’ αυτό σημαδεύει την υπερφυσική και υποστατική ένωση της Θεότη-τας με την ανθρωπότητα, στο πρόσωπο του Χριστού.
3 ) ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
Ο « Τερερισμός », αποδεικνύει ακόμα, ότι είναι μια ζωντανή κιθάρα, που σημαίνει τη Θεία Ανάσταση. Δηλαδή, πώς ο Υιός του Θεού, ενίκησε τον θάνατο και δεν μπορεί πιά, να μας κυριεύσει όπως πρίν. Είναι γνωστή η ρήση : « Ουκέτι έτι το κράτος του θανάτου ισχύει ».
Πριν από την ένσαρκη οικονομία, η Συναγωγή των Ιουδαίων, έψαλλε ύμνους στο Θεό, με άψυχα όργανα όπως σάλπιγγες, τύμπανα, φόρμιγγες και κιθάρες, βασιζόμενη στον Μεγάλο Ψαλμωδό, Βασιλέα και Προφήτη Δαβίδ.
Ο Ψαλμικός στίχος « Αινείτε Αυτόν εν τυμπάνω και χορώ, εν ψαλτηρίω και κιθάρα », φανερώνει τα προλεγόμενα, ότι η ανθρωπότητα δηλαδή, ήταν σαν άψυχη κιθάρα και χρειάζονταν άλλον να την κινήσει. Τώρα όμως, αφού έχει τον Αναστάντα Χριστό, « την όντως ζωήν », δεν χρειάζεται πλέον άψυχα όργανα, αλλά σαν ζώσα και με ζωντανή φωνή, « Τερερίζει » εκείνο το μέλος, που οι παλαιοί « Τερέριζαν » με τις κιθάρες και τα τύμπανά τους. Και αυτό το « Τερέρισμα », είναι καλύτερο από το « Τερέρισμα » των αψύχων, όπως και η ζωή, είναι καλύτερη από τον θάνατο.
4) ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
Ψάλλουμε επίσης το « Τεριρέμ », για να θυμόμαστε την ανατροπή των Αρχαίων Ελλήνων και γενικά των Εθνικών, οι οποίοι με άψυχα όργανα, δόξαζαν τους άψυχους Θεούς τους. Όπως μας διδάσκει ο Πλάτων, έχουμε τρία είδη μουσικής.
Το πρώτο είδος, εκτελείται με το στόμα. Το δεύτερο με τα χέρια και το τρίτο, το οποίο γίνεται με το στόμα ΚΑΙ με τα χέρια μαζί.
Οι Αρχαίοι Πρόγονοί μας, χρησιμοποιούσαν τα χέρια τους, για να επικοινωνήσουν μουσικά, με τους αναίσθητους Θεούς τους.
Οι Εβραίοι, χρησιμοποιούσαν την μουσική του στόματος και των χεριών. Αυτοί, έψαλλαν στον ζωντανό Θεό, αλλά είχαν σαρκώδη την διάνοια και αυτή, ήταν ενωμένη με τις αισθήσεις. Η μουσική με το στόμα, είναι γνώρισμα δικό μας. Των Χριστιανών.
Εμείς ψάλλουμε τον Άγιο Θεό, με το πνεύμα. Δηλαδή, με την ψυχή και την διάνοια. Ψάλλουμε με την αληθινή, την ζωντανή φωνή και όχι με άψυχα μέσα ή κάθε είδους όργανα. « Μόνη η φωνή, σημαίνει την Θεότητα, επειδή και η φωνή, είναι άϋλο πράγμα, όπως και ο Θεός, είναι άϋλος », μας λέει ο χρυσορρήμων Χρυσόστομος.
Όταν όμως την γράφουμε στο χαρτί, τότε μετέχει της ύλης « λαμβάνει ύλην ». Το ίδιο συμβαίνει και με την άϋλη Θεότητα. Σαν Θεότης, είναι χωρίς ύλη. Επειδή όμως γράφτηκε στον καθαρό χάρτη ( δηλαδή την Παναγία Κόρη της Ναζαρέτ ), έλαβε ύλη και ντύθηκε την ανθρώπινη σάρκα.
Ο Ιουστίνος, αυτός ο Μεγάλος Φιλόσοφος και Μάρτυρας, αποδεικνύει ότι τα άψυχα όργανα των Ελλήνων, ήταν απάτη. Οι Έλληνες, έκαναν τις γιορτές τους, με κρόταλα και χορούς.
Η Εκκλησία του Χριστού, γνωρίζοντας αυτά τα πράγματα, καταργεί αυτά που έκαναν οι Έλληνες και μέσω του Ιερού Αυγουστίνου, μας προστάζει να ψάλλουμε το Πανάγιο Όνομα του Θεού, μόνο με τη φωνή. Έτσι λοιπόν εμείς, που προσκυνάμε και λατρεύουμε τον « ζώντα Θεόν », « Τερε-ρίζουμε » τα δικά μας « Τερερίσματα ».
5) ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΧΡΕΟΣ
Η ανθρώπινη φύση, ερμηνεύει καλύτερα την αλήθεια, για την χρήση του « Τεριρέμ ». Αυτό το καταλαβαίνουμε, αν σκεφτούμε, ότι τα πετεινά του Ουρανού και μάλιστα οι « Τέττιγες » ( δηλαδή τα τζιτζίκια ), το πρωί που θεωρούν την εικόνα του Θεού ( δηλαδή τον ήλιο ) να ανεβαίνει στον ορίζοντα, κελαηδούν, το καθένα με τη δική του δύναμη και ικανότητα.
Ψάλλουν και χαίρονται, γιατί τελειώνει το σκοτάδι και έρχεται το φώς της ημέρας. Αυτό μας κάνει να σκεφτούμε, ότι η Αγία μας Εκκλησία, δεν άρχισε τον « Τερερισμό » έτσι τυχαία και χωρίς λόγο, αλλά έχοντας κάποιον εύλογο σκοπό. Θα ήταν άραγε τολμηρό να πούμε, ότι το « Τεριρέμ », συμβολίζει το « Καινόν Άσμα », την « Καινήν Ωδήν » και την « Ωδήν του Αρνίου », όπως μας λέει η Αποκάλυψη, στο 14ο Κεφ. Στίχ. 4 – 15, 3, που οι δίκαιοι θα ψάλλουν « Μετά των Αγίων και των Αγγέλων », στον μέλλοντα αιώνα « Εν τη Βασιλεία του Πατρός » αυτών ; Και συνεχίζει η Αποκάλυψη στο Κεφ. 14, στίχ. 3 και Κεφ. 5, στίχ. 9 : « Και άδουσιν Ωδήν Καινήν, ενώπιον του Θρόνου ».
Και μια τελική παρατήρηση :
Ο Καθηγητής π. Ιωάννης Ρωμανίδης, μας δίνει ακόμα μίαν εξήγηση του « Τεριρέμ ». Μας λέει λοιπόν, τα εξής :
Η λέξη ΤΕΡ, προέρχεται από την Λατινική λέξη REX, που σημαίνει Βασιλεύς. Όταν λοιπόν επαναλαμβάνουμε αυτή την λέξη, είναι σαν να κάνουμε επίκληση προς τον Βασιλέα Χριστό, να εγκατασταθεί στις καρδιές των πιστών.
Άλλη επίσης εκδοχή, θέλει τα σύμφωνα τ και ρ, σύντμηση της λέξης Τριάς, οπότε μπορεί να θεωρηθεί, σαν Τριαδικός Ύμνος.
Όπως όμως και να έχει το πράγμα, δεν παύει να φανερώνει το άφθαστο μεγαλείο. Τον βαθύτατο συμβολισμό και το απύθμενο πνευματικό βάθος, που κρύβεται μέσα στον ανεκτίμητο θησαυρό, της Ορθόδοξης Παράδοσης. Κληρονομιά, οπωσδήποτε βαριά και απέραντη ευθύνη, για την επιδερμική « πνευματικότητα» της εποχής που διανύουμε.
ΠΟΤΕ ΨΑΛΛΕΤΑΙ
Αφού αναλύσαμε κατά το δυνατόν, το Θεολογικό νόημα του « Τεριρέμ », ας δούμε τώρα, ποια είναι η περίπτωση που πρέπει να λέγεται, σύμφωνα πάντα με την Ορθόδοξη Μουσική μας Παράδοση.
Το « Τεριρέμ » ή ακριβέστερα « Τερερέμ », έρχεται σαν συμπλήρωμα, σε διάφορα αργά μαθήματα της Βυζαντινής Μουσικής.
Άλλοτε το συναντάμε στο τέλος των ψαλλομένων μαθημάτων και άλλοτε στη μέση. Σύμφωνα με τα θεσπισμένα απ’ την Αγιασμένη μας Παράδοση, δεν επιτρέπεται στους Ιεροψάλτες, να ψάλλουν αυτά τα « Κρατήματα » όπως λέγονται, όποτε και σε όποια στιγμή θέλουν αυτοί.
Σύμφωνα με την μελέτη του Καθηγητή της Θεολογίας Κ. Ιωάννου Κωστάκη, οι κατάλληλες στιγμές της Θείας Λατρείας μας, που είχαν τη δυνατότητα ή « ευλογία » εάν θέλετε, να ψάλλουν τέτοια μαθήματα, ήταν αυστηρά προκαθορισμένες και συνοψίζονταν στις εξής :
α) Μετά την αναφορά αποκλειστικά και μόνο, του Ονόματος της Παναγίας Τριάδας. Δηλαδή, του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.
β) Κατ’ εξαίρεση, μπορεί να γίνει χρήση του, μόνο για την Παναγία Παρθένο, όχι όμως για τους Αγίους ή άλλα πρόσωπα της Εκκλησιαστικής Ιστορίας.
Συγκεκριμένα, αναφέρονται οι περιπτώσεις χρήσεως του « Τερερέμ », ως εξής :
1) Στον Τρισάγιο Ύμνο, μετά το « Άγιος ο Θεός », « Τερερέμ». Μετά το « Άγιος Ισχυρός », « Τερερέμ ». Μετά το « Άγιος Αθάνατος », « Τερερέμ ».
2) Στον Χερουβικό Ύμνο, μετά την φράση « και τη ζωοποιώ Τριάδι », « Τερερέμ », καθώς επίσης και μετά την φράση « ως τον Βασιλέα των όλων », « Τερερέμ ».
3) Μετά την φράση « Αινείτε τον Κύριον », « Τερερέμ ».
4) Στο τέλος των Ψαλμών των Πολυελέων, εκεί που προστίθενται Τριαδικές εκφράσεις, όπως π. χ. « Η Υπεράρχιος Θεότης, Πατήρ ο αγέννητος, Υιός γεννητός και το
Πνεύμα το εκπορευτόν », ύστερα ψάλλεται το « Τερερέμ ».
5) Στην Ακολουθία του Εσπερινού, όταν ψάλλονται τα «Ανοιξαντάρια » και μετά από τις Τριαδικές αναφορές.
Στην Εφημερίδα « Ιεροψαλτικός Κόσμος », επίσημο όργανο της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος, πρίν από αρκετό καιρό, είχε δημοσι-ευθεί το εξής :
« Η Εκκλησία, ψάλλει το « Τεριρέμ » και μ’ αυτό σημαδεύει την υπερφυσική υποστατική της Θεότητας με την ανθρωπότητα, στο πρόσωπο του Χριστού ».
Επίσης ο μακαριστός Καθηγητής και Μεγάλος Δάσκαλος της Βυζαντινής Μουσικής, Θεόδωρος Χατζηθεοδώρου, παρουσιάζει την εξής εκδοχή, για την χρήση των
« Κρατημάτων » : « Στις επίσημες Ακολουθίες του περικαλλούς Ναού της Αγίας Σοφίας του Θεού, στις οποίες χοροστατούσε ο εκάστοτε Αυτοκράτορας, σύμφωνα με απαράβατο έθιμο της εποχής εκείνης, τουλάχιστον τον Ειρμό της Α΄. Ωδής των Καταβασιών, έψαλλε πάντοτε ο ίδιος ο Αυτοκράτωρ. Πρίν λοιπόν έλθει στο Ναό, ο Μέγας Τελετάρχης με την χρυσοποίκιλτη ράβδο του, στεκόταν στην Είσοδο του Ναού και κοιτούσε τον δρόμο, που οδηγούσε από το Ιερό Παλάτιο στον Ναό. Όταν οι Χοροί έψαλλαν τον Κανόνα και τον Πολυέλεο και η Αυτοκρατορική άμαξα, δεν είχε ακόμα φανεί στο τέρμα του δρόμου, ο Μέγας Τελετάρχης, ύψωνε την ράβδο του και πρόσταζε τον Πρωτοψάλτη, με την λέξη « ΚΡΑΤΕΙ ». Δηλαδή « κράτει ακόμα τα ψάλσιμο ». Αμέσως οι Χοροί, άρχιζαν να ψάλλουν τα διάφορα « Ριρέμ » και « Τερερέμ », μέχρις ότου φθάσει ο Αυτοκράτορας, για να αρχίσει τις Καταβασίες. Απ’ αυτό το « ΚΡΑΤΕΙ » που φώναζε ο Μέγας Τελετάρχης, επεκράτησε να λέγονται τα μαθήματα αυτά, « Κρατήματα ».
Τέτοια « Κρατήματα », αναφέρονται πολλά μέσα στους Αρχαίους λεγόμενους Κώδικες, οι οποίοι κοσμούν την Εθνική μας Βιβλιοθήκη και το Βυζαντινό Μουσείο των Αθηνών. Ποιηταί αυτών, είναι διάφοροι Άγιοι και Μεγάλοι άνδρες, εκείνων των εποχών.
Χαρακτηριστικά, θα αναφέρουμε τους σημαντικότερους απ’ αυτούς, για να μπορέσουμε να καταλάβουμε το θέμα γενικότερα.
Από την Γραμματική της Μουσικής, του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού, διαβάζουμε τα εξής :
1) Το « Τερερέμ », « Τοτοτό » και « Τιτιτί », καθώς επίσης και το « Νενανανές », μαζί με όλα τα υπόλοιπα μονοσύλλαβα, προτυπώνουν τις Αγγελικαίς Δοξολογίες, με
σημαντικές και ασήμαντες λέξεις. Οι λέξεις αυτές, λένε : « Πρόσεχε άνθρωπε, σε ποιόν τόπο παρευρίσκεσαι, με ποιόν συνομιλείς ( και εννοεί τον Θεό ) και τι
σιγοψάλλεις ». Το « Τερερέμ ». Η λέξη αυτή, προέρχεται από το « ΤΗΡΕΙ ΡΟΥ », που σημαίνει, πρόσεχε τη ροή της ζωής σου, η οποία τρέχει και ρέει σαν ποτάμι.
Πρόσεχε πως αξιοποιείς το χρόνο σου, για να μη φτάσεις στη θάλασσα, σαν ποτάμι θολό, μελανιασμένο, φορτωμένο κρίματα, αλλά να βγείς ολοκάθαρο, αγνό,
κρυστάλλινο, ηθικότατο και γεμάτο με έργα αγάπης και καλοσύνης.
2) Το « Τοτοτό », προέρχεται από το « ΤΟΤΕ ». Τότε, όταν έλθει για σένα η Δευτέρα Παρουσία, θα είναι αργά. Πολύ αργά. Να συλλογίζεσαι το ΤΟΤΕ ( δηλαδή την
άλλη ζωή ), τον Ουρανό, τον παράδεισο και πάντα να έχεις στο μυαλό σου « Εν ώ ευρεθεί τις, εν τούτω πορεύεται ». Αν βρεθείς τότε με Εξομολόγηση, δάκρυα
μετανοίας και Χριστιανική ζωή, τότε θα συνεχίσεις την ίδια μακάρια ζωή και στους Ουρανούς.
3) Το « Τιτιτί ». Η λέξη προέρχεται από τι « ΤΙ ΤΙΝΙ », που σημαίνει, πρόσεχε τι θα δώσεις και σε ποιόν. Να χαρίζεις τριαντάφυλλα καλοσύνης, για να απολαμ-
βάνεις το άρωμά τους. Να συγχωρείς απ’ τα βάθη της καρδιάς σου τους εχθρούς σου και να χαρίζεις στον συνάνθρωπό σου, γέλιο και χαρά.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Κουκουζέλης, ο οποίος έζησε τον 12ο αιώνα, μας έδωσε τα ακόλουθα :
1) Το περίφημο « Μαστιγοφόρο Κράτημα », από το 1100 μ. Χ. ( Κώδικας 2411, φύλ. 413 ).
2) Το « Μέγα Σήμαντρον » ( Κώδικας 2406, φύλ. 348 α ).
3) Το εξ’ ίσου περίφημο « Βιόλα » ( Κώδικας 2406, φύλ. 330 β ).
Γύρω στον 12ο αιώνα, ο Δομέστικος Γρηγορίτζης, μας δίνει το περίφημο « ΚΑΜΠΑΝΑ », το οποίον περιέχει συλλαβές, όπως : Τιν, Το, Ντο, Ντιν, Τον, Ντι, Ντε, όπως επίσης και Το, Το, Το.
Ο κώδικας 2406, φύλ. 17 β έως 18 α, αναφέρει χαρακτηριστικά τα εξής : « Το παρόν εστί ποίημα Γρηγορίτζη Δομεστίκου, ποιηθέν παρ’ αυτού και ψαλθέν εν τω Παλατίω, ορισμώ του Βασιλέως του τότε καιρού, υπό κάτω στέρνης, ότε αποκρισάριος εγένετο προς τον Βασιλέα, λεγόμενον « ΚΑΜΠΑΝΑ».
Στην αρχή του 13ου αιώνα, ο μουσοτραφής Αυτοκράτωρ Θεόδωρος Λάσκαρις, μας δίνει με τον Κώδικα 39. Φύλ. 113 β έως 115 του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών, το περίφημο Κράτημα « ΠΟΤΑΜΙΣ ».
Το μάθημα, χρησιμοποιεί συλλαβές, όπως : Ρε, ΡΡί, Ρόο, Ρούου – Ρίρρο, Ρίρροου – Ρούου, που συμβολίζουν την αντιφώνηση, από τα νεροστραγγίσματα ανάμεσα από τις πέτρες και τα χαλίκια, σαν αποσταλάγματα κε-λαριστά, που αφήνουν τα βροχόνερα, τρέχοντας στις λιθαρορρονιές και στα φιδοκυλιστά ρείθρα.
Τον 14ο αιώνα, ο Πρωτοψάλτης της Αγίας του Θεού Σοφίας, Ξένος ο Κορώνης, μας δίνει τα επίσης περίφημα για όλη την δομή τους, Κρατή-ματα « ΑΗΔΟΝΑ » (
Κώδικας 2406, φύλ. 350 β ), που χρησιμοποιούσε συλλαβές, όπως : Τε, Χίίί - Κί Κί Κί, Τίί, Τι, Τούι – Κέε, Κού – Κου, Κώ, Κούου, Βόα κ.λ.π. και το επιλεγόμενο
« Έτερον σήμαντρον το μικρόν » Κώδικας 2406, φύλ. 349 β.
Επίσης, δεν πρέπει να παραβλέψουμε το γεγονός, ότι σύμφωνα με προσωπικές εμπειρίες από αυτόπτες μάρτυρες, στον εορτασμό της μνήμης του Αγίου Γερασίμου στην Κεφαλλονιά, στην χάρη του οποίου προστρέχει πλήθος βασανιζόμενων από τον Διάβολο, κατά την ώρα που ψάλλεται το « Τερερέμ », οι Δαίμονες φρίττουν και δημιουργούν « Κρίση », στους ατυχείς ανθρώπους, τους οποίους εξουσιάζουν.
Αυτές είναι οι αιτίες που δέχεται απερίφραστα η Ανατολική Εκκλησία, για την χρήση του « Τερερισμού », στις διάφορες Ακολουθίες της Θείας Λατρείας.
Από όλα τα προαναφερόμενα, μπορούμε τελικά, να βγάλουμε τα εξής συμπεράσματα :
1) Η Εκκλησία του Χριστού, κάθε τι το ξένο και επείσακτο ως προς τα Δόγματά Της, το αποβάλλει.
2) Οι ενέργειές Της, ποτέ δεν είναι εσφαλμένες, γιατί προέρχονται από Μελέτες Αγίων προσώπων και κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατόν να σφάλλει ποτέ.
3) Τα σφάλματα, είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα των ανθρώπων.
4) Αυτή η ίδια αλάθητη Εκκλησία, επιτρέπει από τον 10ο περίπου αιώνα, να ψάλλεται επίσημα, κατά την διάρκεια των Ιερών Ακολουθιών μέχρι και σήμερα, το « Τερερέμ »." (ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ κ.ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΔΗ).
Τελειώνοντας,να παραθέσουμε και το εξής συγκλονιστικό:Στην εορτή του Αγίου Γερασίμου στην Κεφαλλονιά,σύμφωνα με μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων,την ώρα που ψάλλεται το "τεριρέμ" οι δαίμονες φρίττουν και δημιουργούν "κρίση" στους δαιμονιζόμενους!
Έπειτα απ'όλα όσα παραθέσαμε,συστήνουμε στον αγαπητό κ.Μπαϊρακτάρη,αλλά και σε ομόφρονές του:
Μη προτρεχέτω η γλώττα του νοός!!
Δημήτρης Αναστασιάδης
Πτυχιούχος θεολογίας-Δάσκαλος της εθνικής μουσικής-Λαμπαδάριος Ι.Ν.Αγίου Δημητρίου Πειραιά
Τομεάρχης Εθνικής Παιδείας και θρησκευμάτων Πανελληνίου Προοδευτικού Κινήματος
Χριστός Ανέστη!
Διάβασα την επιστολή του κατά τ'άλλα σεβαστού κ.Θωμά Μπαϊρακτάρη,97ετούς πρώην ιεροψάλτου,όπως δηλώνει ο ίδιος,περί "ανούσιων,ακατάληπτων,βαταρίστικων (ανόητων) τεριρέμ και μερικών άλλων Νανά,Νενανώ",επικαλούμενος τον μακαριστό πρωτοπρεσβύτερο π.Κωνσταντίνο Καλλίνικο.Ο μακαριστός,που ήταν τέκνο των οργανώσεων και ως εκ τούτου είχε μια δυτικόφερτη αντίληψη περί εκκλησιαστικής μουσικής,εκφράζει προσωπική άποψη και όχι τη θέση της Εκκλησίας.Είναι μέγιστη ασέβεια προς την παράδοση της Εκκλησίας μας να καταφέρεται έτσι εναντίον των υπερόχων κρατημάτων που μας παρέδωσαν οι θεσπέσιοι συνθέτες Της.Μήπως π.χ. είναι ανόητοι οι Αγιορείτες που τα ψάλλουν στις αγρυπνίες;Είναι ανόητοι τόσοι και τόσοι ιεροψάλτες που τα ψάλλουν στην Μ.τ.Χ.Εκκλησία;
Ψεύδεται ο κ.Μπαϊρακτάρης ασυστόλως όταν λέει ότι τα κρατήματα έχουν απαγορευθεί από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.Δεν υπάρχει καμιά τέτοια απόφαση.Ακόμη και να υπήρχε όμως,θα ήταν ξένη προς την παράδοση της Εκκλησίας μας.Μήπως γνωρίζει ο αγαπητός κ.Μπαϊρακτάρης ότι υπάρχει θεολογική ερμηνεία του τεριρέμ;Ας δούμε τι λέει το 1649 ο ιερομόναχος Γεράσιμος ο Κρης,σύμφωνα με την ερμηνεία του από τον κ.Δημήτριο Ιωαννίδη: "Οι Άγγελοι στις ολοήμερες Δοξολογίες τους προς τον Τριαδικό Θεό και Δημιουργό τους, ψάλλουν με ασχόλαστη κατάνυξη. Εμείς οι άνθρωποι, πάντα θέλαμε και έχουμε σκοπό και πόθο στη ζωή μας, εφ’ όσον δεν μπορούμε να γίνουμε κι εμείς Άγγελοι, τουλάχιστον να μοιάσουμε κάπως σ’ Αυτούς.
Αυτό όμως, είναι εντελώς αδύνατο, γιατί αποτελούμαστε από φθαρτή σάρκα και μας λείπει η άϋλη φύση των Αγγέλων. Έτσι, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε, είναι να υμνούμε τον Δημιουργό μας, με τα μέσα που μας παρέχει Εκείνος. Γι’ αυτό, καθημερινά ψάλλουμε με την ανθρώπινη φωνή μας, αυτό που ακούσαμε από τους Αγγέλους, κατά την Γέννηση του Θεανθρώπου ( δηλαδή, το « Δόξα εν υψίστοις…» ), το « Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαββαώθ…», αλλά και μιμούμενοι την άναρθρη φωνή των Αγγέλων, το « Τεριρέμ »."
Ας δούμε επίσης ένα παλαιό Εκκλησιαστικό κείμενο, που είναι καταχωρημένο σαν προσθήκη, στο τέλος μιάς αξιόλογης Συλλογής Βυζαντινών Ύμνων, με τον τίτλο : « Πανδέκτης της Εκκλησιαστικής Υμνωδίας του όλου Ενιαυτού, εκδοθείσα υπό του Ιωάννου Λαμπαδαρίου και Στεφάνου Α΄. Δομεστίκου, της του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, εν Κωνσταντινουπόλει, το 1851 ».Τι μας λέει λοιπόν το κείμενο αυτό,σύμφωνα με τον κ.Ιωαννίδη; "Στα 1649 μ. Χ. – λέει το κείμενο – έγινε η εξής ερωταπόκριση, σχετικά με το « Τεριρέμ » : « Για ποιό λόγο, ψάλλεται αυτό το Μάθημα, μέσα στους Ιερούς Ναούς ; »
Και ο ερωτηθείς, απάντησε : « Το « Τεριρέμ », ψάλλεται στην Αγία μας Εκκλησία, για τους επόμενους λόγους » :
Κάποτε, ένας Ενετός ήρωας, που ονομαζόταν Ιάκωβος, ζήτησε να μάθει από τον Πρωτοψάλτη Δημήτριο – ο οποίος καταγόταν από την Κρήτη – την αιτία, για την οποία ψάλλεται στην Ανατολική Εκκλησία, το « Τεριρέμ ». Σημειώνουμε, ότι η εκμοντερνοποιημένη Δύση, δεν γνωρίζει τέτοιες μυστικές χαρές.
Ο Πρωτοψάλτης Δημήτριος, παρακάλεσε τότε τον επίσης Κρητικό Ιερομόναχο Γεράσιμο ( τον επιλεγόμενο Βλάχο ), να απαντήσει σαν πιο ειδικός, στο ερώτημα αυτό.
Η απάντηση αυτή, φέρει την ακόλουθη αναλυτική επιγραφή : « Ερμηνεία θαυμάσιος του τεριρέμ και απόδειξις παρά διαφόρων Διδασκάλων, ότι καλώς και ευλόγως παρά τοις Γραικοίς, άδεται εν τη Αγία του Θεού Καθολική και Αποστολική Εκκλησία και πρόσεχε καλώς ».
Ο Υιός και Λόγος του Θεού, χωρίς να χωριστεί απ’ τα Ουράνια, κατέβηκε εδώ σ’ αυτό τον κόσμο, για να ενώσει τα Ουράνια με τα επίγεια και να κάνει έτσι, μία Ποίμνη Αγγέλων και ανθρώπων. Σε μια τέτοια όμως ενιαία Ποίμνη, θα πρέπει βέβαια να υπάρχει και μια ενιαία Υμνωδία, από Αγγέλους και ανθρώπους, προς τον Ουράνιο Πατέρα. Δηλαδή, όπως γίνεται στον Ουρανό από τους Αγγέλους, τέτοιου είδους υμνωδία, θα πρέπει να γίνεται και στη Γη από τους ανθρώπους. Έτσι με μια αρμονία, να φτάνει το ίδιο ψάλσιμο στον Δημιουργό.
Είναι γνωστό, ότι οι Άγγελοι στον Ουρανό, υμνούν και δοξάζουν τον Τριαδικό μας Θεό, με « ασχόλαστα στόματα – όπως προαναφέραμε – και με παντοτινές Δοξολογίες ». Ας μην ξεχνάμε τους πανάρχαιους Ψαλμικούς Στίχους, του Προφητάνακτα Δαβίδ, οι οποίοι μας λένε : « Αινείτε το ύδωρ, το υπεράνω των Ουρανών….», ή « Αινείτε δράκοντες, άβυσσοι, χάλαζα….. πνεύμα καταιγίδος, τα όρη, τα ξύλα…. πάντα τα ερπετά, πτερωτά…. πάντα τα πετεινά, κ.λ.π. ».
Εμείς οι άνθρωποι, έχοντας τον ψυχικό πόθο και συρόμενοι από τη Θεία αγάπη, πασχίζουμε να ενωθούμε με τους Αγγέλους, στην ασταμάτητη Δοξολογία, που κάνουν στο Θεό. Αυτό όμως, είναι ακατόρθωτο, γιατί :
α) Μας εμποδίζει το βάρος του φθαρτού, γήϊνου και υλικού σώματός μας, και
β) Δεν μπορούμε σαν άνθρωποι λόγω της φύσης μας, να ψάλλουμε τα Θεϊκά και ατέλειωτα ψάλματα, που ψάλλει καθημερινά, « ακαταπαύστοις στόμασι, ασιγήτοις Δοξολογίαις », η άϋλος φύση των Μακαρίων Αγγέλων στον Τριαδικό Θεό.
Κι αυτό, γιατί εμείς με την υλική γλώσσα και τα φθαρτά χείλη, δεν μπορούμε να τα πούμε όπως εκείνοι. Υμνούμε το Θεό, σύμφωνα με τις δυνατότητες που όπως προείπαμε, εκείνος μας έχει παραχωρήσει, πρίν και μετά την ένσαρκον οικονομία Του. Και εξηγώντας τα προαναφερόμενα, τονίζουμε ότι πριν την εναν-θρώπησή Του, τα μέλη είναι σαν εκείνα που άκουσε ο μεγαλοφωνότατος Προφήτης Ησαϊας, που έψαλλαν τα Χερουβείμ με Εβραϊκή φωνή και έλεγαν : « Καδώς, Καδώς, Καδώς….». Δηλαδή, « Άγιος, Άγιος, Άγιος….».
Αργότερα δε, στην ένσαρκον οικονομία, ακούσαμε απ’ τους Μακαρίους Αγγέλους, το « Δόξα εν Υψίστοις Θεώ ». Δηλαδή, ακούσαμε φωνές, οι οποίες λέγονται « έναρθρες », γιατί μιλάνε και ξεκαθαρίζουν ονόματα και λέξεις, όπως π. χ. το « Άγιος » και το « Δόξα εν Υψίστοις Θεώ ». Γι’ αυτό τον λόγο, μιμούμενοι την έναρθρη φωνή των Αγγέλων, ψάλλοντας καθημερινά, με την έναρθρη φωνή μας, τον Πανάγαθο Θεώ.
Παραμένει όμως, το αρχικό ερώτημα : « Πού βρήκαμε και πήραμε την άναρθρη φωνή με το « Τεριρέμ » και την χρησιμοποιούμε στη Θεία Λατρεία μας » ;
Η απάντηση είναι απλή. Οι ίδιοι οι Προφήτες μας πληροφορούν, ότι άκουσαν φωνές στον Ουρανό « ως φωνήν υδάτων πολλών » ( Ψαλμός 92, 4 Ιερεμίας 28, 51, 16 – Ιεζεκιήλ 1, 24 κ.λ.π. ). Και αυτό είναι βέβαιο, διότι καθώς η φωνή και ο χτύπος ( δηλαδή ο θόρυβος ) του νερού, είναι ή-χος ( χτύπος ), μα δεν είναι λόγος έναρθρος, έτσι και οι Άγγελοι έψαλλαν, με άρρητη ( άναρθρη ) φωνή.
Αυτό άλλωστε, μας το δηλώνει και ο Απόστολος των Εθνών Παύλος, ο οποίος ανέβηκε – όπως μας λέει καθαρά – « έως τρίτου Ουρανού » και μας πληροφορεί στην Β΄. προς Κορινθίους Επιστολή του ιβ΄. Κεφ. Παρ. 4, ότι εκεί « ήκουσεν άρρητα ρήματα, ά ουκ εξόν ανθρώπω λαλήσει ». Δηλαδή, άκουσε μέλος και αρμονία, δίχως λόγια ( λέξεις ).
Το « Τεριρέμ » κατά την συμβολική Θεολογία, δεν σημαίνει τίποτ’ άλλο ή δεν στοχεύει σε τίποτ’ άλλο, παρά στο ακατανόητο της Θεότητος. Όπως δηλαδή στο « Τεριρέμ », δεν μπορείς να κατανοήσεις « λόγον », έτσι και στην Θεότητα, αδυνατείς να κατανοήσεις την ουσία. Στο « Τεριρέμ », δεν κατανοείς « λόγον » ( δηλαδή λέξεις ), αλλά μελωδία ( δηλαδή μέλος ). Στη Θεότητα, κατανοείς την πρόνοια, την παντοδυναμία και τα υπόλοιπα ιδιώματα ( δηλαδή τις ενέργειες ) της Θείας Ουσίας. Αδυνατείς όμως να κατάνοήσεις, τι είναι αυτή η Ουσία του Θεού, γιατί ο Θεός « δι’ αγαθότητα, ηυδόκησεν εκ των καθ’ ημάς ονομάζεσθαι », όπως μας λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός.
Ο Προφήτης Δαβίδ, ομιλεί για « φωνή αγαλλιάσεως ». Όπως ο άνθρωπος όταν ακούει φωνή χαίρεται, έτσι κατανοώντας και τον Θεό με άρρητο – δηλαδή ανέκφραστο τρόπο – χαίρεται ξανά. Και όσο δεν μπορείς να τον καταλάβεις, τόσο και περισσότερο τον διψάς. Όσο δεν μπορείς να τον δείς, τόσο και πιο πολύ τον επιθυμείς.
Κατά τον ίδιο τρόπο βαδίζει και το « Τεριρέμ ». Όσο μας φαίνεται ότι δεν σημαίνει τίποτα, τόσο περισσότερο ποθούμε να το ψάλλουμε. Όσο περισσότερο σημαίνει την « Αγγελομίμητη » και παναρμόνια μουσική, τόσο πιο πολύ χαροποιεί τις καρδιές μας.
Αυτή την άναρθρη φωνή, επισημαίνει και ο θεσπέσιος Δαβίδ, όταν λέει στον 41ο Ψαλμό, παρ. 4 « ήχος εορταζόντων ». Δεν εννοούσε φωνή, λόγο ή ρήμα, αλλά ήχο, χτύπο. Δηλαδή φωνή μοναχή και μέλος. Απ’ όσα άκουσαν οι Προφήτες, δεν ξεχώρισαν παρά μόνο το « Αλληλούια ». Έτσι η Εκκλησία μας που τα γνωρίζει καλά όλ’ αυτά, για να μην στερηθεί ΚΑΙ των ρητών ΚΑΙ των αρρήτων, ψάλλει διπλά, με λόγια ρητά και με φωνές άρρητες. Με λόγια, ονόματα και ρήματα, απευ-θύνεται προς τους ανθρώπους, ενώ με τα άρρητα, δηλαδή με τον « Τερερισμό », απευθύνεται στην άρρητη Θεό-τητα. Αυτό γίνεται, γιατί δεν υπάρχουν άλλες λέξεις, πιο εκφραστικές και κατάλληλες στον ανθρώπινο λόγο, για να αποδοθεί το άπειρο μεγαλείο της Αγίας Τριάδος. Είναι λοιπόν ο « Τερερισμός », προέκταση της προσευχής του ανθρώπου και της Δοξολογίας του, προς τον Θεό. Αφού χρησιμοποιήσει και εξαντλήσει, όλα τα στοιχεία του ανθρώπινου λόγου, δηλαδή τους ύμνους και τη μουσική, που μεθοδεύει κατά επιστημονικό τρόπο, συνεχίζει το διάλογο με τον Ουρανό, με την « αμέθοδο μέθοδο » του « Τερερισμού ».
Εκτός όμως από όσα αναπτύξαμε προηγουμένως, υπάρχει ακόμα βαθύτερη και περισσότερο συμβολική και μυστική ερμηνεία, του μουσικού μέλους « Τεριρέμ ». Γι’ αυτό, ας δώσουμε λίγη προσοχή στα ακόλουθα :
Η Καθολική και Αποστολική Εκκλησία του Χριστού, δεν έκανε τίποτα μάταιο από την αρχή, το οποίον να χαρακτηρίζεται ανόητο και ανώφελο.
Όλα όσα λέγονται και γίνονται κατά την διάρκεια της Λατρείας του Θεού, μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, έχουν κάποιο σκοπό και κάποιο νόημα.
Όλα στηρίζονται στην Παράδοση των Παλαιών Πατέρων και Διδασκάλων. Δεν υπάρχει σχήμα και λόγος, που να μη σημαίνει ή αποκαλύπτει κάποιο έργο ή νόημα, Ιστορία ή θαύμα, ή τέλος, το μυστήριο του Θεού.
Σήμερα όμως, πολλοί μισούν τη σπουδή και τιμούν την άγνοια σαν γνώση και την κακία, πιο πολύ από την αρετή. Αυτοί που προκόβουν, είναι οι πονηροί και οι άφρονες και όπως μας λέει ο Απόστολος Παύλος, στην Β΄. προς Τιμόθεον Επιστολή του ( Κεφ. 3, παρ. 13 ) « πονηροί και γόητες προκόψουσιν επί το χείρον, πλανώντες και πλανώμενοι ». Όλοι αυτοί, για να σκεπάσουν την « ιδίαν γύμνωσιν » της αφροσύνης τους, τολμούν να ισχυριστούν, ότι ο « Τερερισμός και η Χειρονομία της Ουρανομιμήτου Μουσικής, είναι άπρεπον είδος ». Αυτό βέβαια γίνεται, γιατί δεν γνωρίζουν ούτε την αιτία, ούτε την απόδειξη και λένε ότι αυτοί που χρησι-μοποιούν το « Τεριρέμ », μοιάζουν με τα άλογα ζώα, τα οποία επειδή δεν έχουν χέρια, φωνάζουν χωρίς σχήματα. Δηλαδή, χωρίς να μπορούν να εκφραστούν με έναρθρο λόγο.
Για να κατανοήσουμε, ότι αυτό το « Τεριρέμ », είναι μία συμβολική με-λουργία και σημαίνει πολλά και διάφορα πράγματα, προχωρούμε στην εξήγηση και την απόδειξη. Έτσι, θα διαπιστώσουμε ότι το « Τεριρέμ », δεν τέθηκε απλά και επειδή έτυχε, αλλά είναι κάτι, που περικλείει σκοπό και νόημα. Και εξηγούμαστε :
1) Αυτή η « ασήμαντη φωνή », σημαδεύει την Αγία Τριάδα.
2) Σημαίνει την ένσαρκη οικονομία.-
3) Σημαίνει την ζωντανή κιθάρα, τον άνθρωπο, όπως επίσης την Αγίαν Ανάσταση του Χριστού, αλλά και την μελλοντική των ανθρώπων.
4) Σημαίνει την ανατροπή – δηλαδή την καταστροφή – των Μουσικών οργάνων, με τα οποία έψαλλαν στους ανύπαρκτους Θεούς τους, οι άπιστοι Έλληνες ( δηλαδή
οι Εθνικοί ), και
5) Σημαδεύει ακόμα και το φυσικό χρέος που έχουμε, προς τον Πανάγαθο Θεό.
Ας αναλύσουμε όμως το κάθε σημείο ξεχωριστά, για να γίνει αντιληπτό απ’ όλους.
1) ΤΟ ΣΗΜΕΙΟΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ
α) Το γράμμα τ, σύμφωνα με τους κανόνες της Αριθμητικής, σημαίνει τρείς εκατοντάδες. Καθώς μέσα σ’ αυτό το μοναχικό γράμμα – στοιχείο τ, περικλείονται τρείς
αριθμοί ( δηλαδή, η μία εκατοντάδα, οι δύο εκατοντάδες και οι τρείς εκατοντάδες ), κατά τον ίδιο τρόπο μέσα στην Αγία Τριάδα, περικλείονται τρία πρόσωπα
σε μία υπόσταση. Η Θεότητα. Τρία πρόσωπα ( δηλαδή, Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα ), αποτελούν μία φύση.
Αποτελούν τη μία Θεότητα, που διακρίνεται σε τρία πρόσωπα – υποστάσεις, όπως συμβαίνει με το τ, το οποίον είναι ένα γράμμα, αλλά περιέχει τρείς
εκατοντάδες, οι οποίες υπάρχουν και χωριστά η κάθε μία, αλλά και οι τρείς μαζί, είναι ενωμένες σε έναν αριθμό.
Και οι τρείς αυτοί αριθμοί, είναι κατά πάντα τέλειοι, γιατί ο κάθε ένας ξεχωριστά, περιέχει δέκα δεκάδες. Αυτό σε αντιστοιχία, σημαίνει την τελειότητα των
τριών προσώπων της Θεότητας.
Τέλειος ο Θεός – Πατέρας, τέλειος ο Θεός – Υιός, τέλειος Θεός και το Άγιον Πνεύμα.
β) Το άλλο γράμμα – στοιχείο του « Τεριρέμ » το ρ, σημαίνει το Θεό και Πατέρα, σαν Ρίζα και Πηγή της Θεότητας, δηλαδή, Γεννήτορα του Υιού και Εκπορευτή του
Αγίου Πνεύματος.
γ) Τα άλλα δύο γράμματα – στοιχεία, το ε και το ι, σημαίνουν την Ένωση των τριών προσώπων της Μακαρίας Τριάδας. Δηλαδή, την Ένωση του Υιού και του
Αγίου Πνεύματος, με τον Θεό και Πατέρα. Γιατί όπως το ρ, όταν ενώνεται με το ε και το ι, τότε δημιουργεί το μουσικό μέλος, έτσι και τα Θεία Πρόσωπα,
όταν ενώνονται σε μία Θεότητα, τότε διακυβερνούν ολόκληρη την Κτίση. Αυτό φανερώνει και το Άγιο Πνεύμα. Δηλαδή, « τελειοί » την Κτίση.
2) Η ΕΝΣΑΡΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Το πράγμα που σημαίνει το « Τεριρέμ », είναι η ένσαρκη Οικονομία. Για να κατανοήσουμε το πώς, πρέπει να σκεφτούμε ότι το τ και το ρ, δεν ταιριάζουν μεταξύ τους, ώστε να ενωθούν και να μας δώσουν ένα αρμονικό μέλος. Αυτό συμβαίνει, γιατί το ένα ( δηλαδή το τ ), είναι άφωνο και το άλλο ( δηλαδή το ρ ), είναι αμετάβλητο και δεν « καταγυρίζουν ».
Είναι δύο αντίθετα πράγματα. Το πρώτο ακίνητο, το δεύτερο αμετάβλητο και « αμετάλλακτο ». Όπου στέκουν μόνα τους, δεν μπορεί να γίνει και να ακολουθήσει μουσικό μέλος. Όταν όμως τεθεί ανάμεσά τους το ε ή το ι, ( δηλαδή ένα φωνήεν, τότε δημιουργείται μέλος και ενώνονται. Τούτο σημαίνει, ότι το τ ( δηλαδή η ανθρωπότητα ), ήταν άφωνη και ακίνητη ή ανήμπορη εάν θέλετε. Δεν είχε τη δύναμη να κινηθεί μόνη της προς το καλό, ούτε δόξαζε τον Θεό, αλλά το κυριότερο, ούτε μπορούσε να απευθυνθεί αποτελεσματικά προς τον Θεό.
Ο Θεός πάλι ( δηλαδή το ρ ), είναι αμετάβλητος. Η φύση του Θεού, ήταν αδύνατον να « μεταλλαγεί » ή να τροποποιηθεί, ώστε να γίνει άνθρωπος. Δεν μπορούσε να ταιριάξει. Ο Θεός, αποκλείονταν να αλλάξει φύση, να γίνει άνθρωπος, αλλά και ο άνθρωπος, ήταν αδύνατον να αλλάξει φύση και να γίνει Θεός. Κάτι τέτοιο θα ήταν άτοπο. Γιατί αν ένα από τα δύο πραγματοποιούνταν, τότε θα είχαμε δύο ανθρώπους ή δύο Θεούς διαφορετικούς. Οπότε κι αυτό θα ήταν άτοπο.
Τι έγινε όμως τελικά ;
Ήλθε το ε και το ι ( δηλαδή οι δύο φύσεις του Μεσσία – Χριστού ), και μπήκε ανάμεσα στα δύο άκρα. « Εμεσίτευσε – όπως λέμε – των δύο άκρων ».
Το ε και το ι, στην Αριθμητική, είναι οι μεσαίοι αριθμοί στη δεκάδα. Ήλθε λοιπόν το ε και το ι, και ενώθηκαν με το τ και το ρ. Δηλαδή, ο Μεσσίας Χριστός, ένωσε την ανθρωπότητα με την Θεότητα. « Ήνωσε τα το πρίν διεστώτα ».
Με την ένωση αυτή του τ με το ρ, δημιουργήθηκε ένα λίαν γλυκύτατο Μέλος. Τα δύο γράμματα, παραμένουν αυτόνομα, αλλά και συνδέονται. Αυτό ακριβώς, συμβαίνει και στην ένσαρκη οικονομία, Ο Θεός, είναι πάλι Θεός, και ο άνθρωπος, είναι πάλι άνθρωπος.
Είναι όμως, ενωμένα και τα δύο. Θεός και άνθρωπος, σε μία υπόσταση – πρόσωπο του Υιού και Λόγου, όπως και τα δύο σύμφωνα με τα δύο φωνήεντα. Για τον λόγο αυτόν, επί πλέον η Εκκλησία, ψάλλει το « Τεριρέμ » και μ’ αυτό σημαδεύει την υπερφυσική και υποστατική ένωση της Θεότη-τας με την ανθρωπότητα, στο πρόσωπο του Χριστού.
3 ) ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
Ο « Τερερισμός », αποδεικνύει ακόμα, ότι είναι μια ζωντανή κιθάρα, που σημαίνει τη Θεία Ανάσταση. Δηλαδή, πώς ο Υιός του Θεού, ενίκησε τον θάνατο και δεν μπορεί πιά, να μας κυριεύσει όπως πρίν. Είναι γνωστή η ρήση : « Ουκέτι έτι το κράτος του θανάτου ισχύει ».
Πριν από την ένσαρκη οικονομία, η Συναγωγή των Ιουδαίων, έψαλλε ύμνους στο Θεό, με άψυχα όργανα όπως σάλπιγγες, τύμπανα, φόρμιγγες και κιθάρες, βασιζόμενη στον Μεγάλο Ψαλμωδό, Βασιλέα και Προφήτη Δαβίδ.
Ο Ψαλμικός στίχος « Αινείτε Αυτόν εν τυμπάνω και χορώ, εν ψαλτηρίω και κιθάρα », φανερώνει τα προλεγόμενα, ότι η ανθρωπότητα δηλαδή, ήταν σαν άψυχη κιθάρα και χρειάζονταν άλλον να την κινήσει. Τώρα όμως, αφού έχει τον Αναστάντα Χριστό, « την όντως ζωήν », δεν χρειάζεται πλέον άψυχα όργανα, αλλά σαν ζώσα και με ζωντανή φωνή, « Τερερίζει » εκείνο το μέλος, που οι παλαιοί « Τερέριζαν » με τις κιθάρες και τα τύμπανά τους. Και αυτό το « Τερέρισμα », είναι καλύτερο από το « Τερέρισμα » των αψύχων, όπως και η ζωή, είναι καλύτερη από τον θάνατο.
4) ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
Ψάλλουμε επίσης το « Τεριρέμ », για να θυμόμαστε την ανατροπή των Αρχαίων Ελλήνων και γενικά των Εθνικών, οι οποίοι με άψυχα όργανα, δόξαζαν τους άψυχους Θεούς τους. Όπως μας διδάσκει ο Πλάτων, έχουμε τρία είδη μουσικής.
Το πρώτο είδος, εκτελείται με το στόμα. Το δεύτερο με τα χέρια και το τρίτο, το οποίο γίνεται με το στόμα ΚΑΙ με τα χέρια μαζί.
Οι Αρχαίοι Πρόγονοί μας, χρησιμοποιούσαν τα χέρια τους, για να επικοινωνήσουν μουσικά, με τους αναίσθητους Θεούς τους.
Οι Εβραίοι, χρησιμοποιούσαν την μουσική του στόματος και των χεριών. Αυτοί, έψαλλαν στον ζωντανό Θεό, αλλά είχαν σαρκώδη την διάνοια και αυτή, ήταν ενωμένη με τις αισθήσεις. Η μουσική με το στόμα, είναι γνώρισμα δικό μας. Των Χριστιανών.
Εμείς ψάλλουμε τον Άγιο Θεό, με το πνεύμα. Δηλαδή, με την ψυχή και την διάνοια. Ψάλλουμε με την αληθινή, την ζωντανή φωνή και όχι με άψυχα μέσα ή κάθε είδους όργανα. « Μόνη η φωνή, σημαίνει την Θεότητα, επειδή και η φωνή, είναι άϋλο πράγμα, όπως και ο Θεός, είναι άϋλος », μας λέει ο χρυσορρήμων Χρυσόστομος.
Όταν όμως την γράφουμε στο χαρτί, τότε μετέχει της ύλης « λαμβάνει ύλην ». Το ίδιο συμβαίνει και με την άϋλη Θεότητα. Σαν Θεότης, είναι χωρίς ύλη. Επειδή όμως γράφτηκε στον καθαρό χάρτη ( δηλαδή την Παναγία Κόρη της Ναζαρέτ ), έλαβε ύλη και ντύθηκε την ανθρώπινη σάρκα.
Ο Ιουστίνος, αυτός ο Μεγάλος Φιλόσοφος και Μάρτυρας, αποδεικνύει ότι τα άψυχα όργανα των Ελλήνων, ήταν απάτη. Οι Έλληνες, έκαναν τις γιορτές τους, με κρόταλα και χορούς.
Η Εκκλησία του Χριστού, γνωρίζοντας αυτά τα πράγματα, καταργεί αυτά που έκαναν οι Έλληνες και μέσω του Ιερού Αυγουστίνου, μας προστάζει να ψάλλουμε το Πανάγιο Όνομα του Θεού, μόνο με τη φωνή. Έτσι λοιπόν εμείς, που προσκυνάμε και λατρεύουμε τον « ζώντα Θεόν », « Τερε-ρίζουμε » τα δικά μας « Τερερίσματα ».
5) ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΧΡΕΟΣ
Η ανθρώπινη φύση, ερμηνεύει καλύτερα την αλήθεια, για την χρήση του « Τεριρέμ ». Αυτό το καταλαβαίνουμε, αν σκεφτούμε, ότι τα πετεινά του Ουρανού και μάλιστα οι « Τέττιγες » ( δηλαδή τα τζιτζίκια ), το πρωί που θεωρούν την εικόνα του Θεού ( δηλαδή τον ήλιο ) να ανεβαίνει στον ορίζοντα, κελαηδούν, το καθένα με τη δική του δύναμη και ικανότητα.
Ψάλλουν και χαίρονται, γιατί τελειώνει το σκοτάδι και έρχεται το φώς της ημέρας. Αυτό μας κάνει να σκεφτούμε, ότι η Αγία μας Εκκλησία, δεν άρχισε τον « Τερερισμό » έτσι τυχαία και χωρίς λόγο, αλλά έχοντας κάποιον εύλογο σκοπό. Θα ήταν άραγε τολμηρό να πούμε, ότι το « Τεριρέμ », συμβολίζει το « Καινόν Άσμα », την « Καινήν Ωδήν » και την « Ωδήν του Αρνίου », όπως μας λέει η Αποκάλυψη, στο 14ο Κεφ. Στίχ. 4 – 15, 3, που οι δίκαιοι θα ψάλλουν « Μετά των Αγίων και των Αγγέλων », στον μέλλοντα αιώνα « Εν τη Βασιλεία του Πατρός » αυτών ; Και συνεχίζει η Αποκάλυψη στο Κεφ. 14, στίχ. 3 και Κεφ. 5, στίχ. 9 : « Και άδουσιν Ωδήν Καινήν, ενώπιον του Θρόνου ».
Και μια τελική παρατήρηση :
Ο Καθηγητής π. Ιωάννης Ρωμανίδης, μας δίνει ακόμα μίαν εξήγηση του « Τεριρέμ ». Μας λέει λοιπόν, τα εξής :
Η λέξη ΤΕΡ, προέρχεται από την Λατινική λέξη REX, που σημαίνει Βασιλεύς. Όταν λοιπόν επαναλαμβάνουμε αυτή την λέξη, είναι σαν να κάνουμε επίκληση προς τον Βασιλέα Χριστό, να εγκατασταθεί στις καρδιές των πιστών.
Άλλη επίσης εκδοχή, θέλει τα σύμφωνα τ και ρ, σύντμηση της λέξης Τριάς, οπότε μπορεί να θεωρηθεί, σαν Τριαδικός Ύμνος.
Όπως όμως και να έχει το πράγμα, δεν παύει να φανερώνει το άφθαστο μεγαλείο. Τον βαθύτατο συμβολισμό και το απύθμενο πνευματικό βάθος, που κρύβεται μέσα στον ανεκτίμητο θησαυρό, της Ορθόδοξης Παράδοσης. Κληρονομιά, οπωσδήποτε βαριά και απέραντη ευθύνη, για την επιδερμική « πνευματικότητα» της εποχής που διανύουμε.
ΠΟΤΕ ΨΑΛΛΕΤΑΙ
Αφού αναλύσαμε κατά το δυνατόν, το Θεολογικό νόημα του « Τεριρέμ », ας δούμε τώρα, ποια είναι η περίπτωση που πρέπει να λέγεται, σύμφωνα πάντα με την Ορθόδοξη Μουσική μας Παράδοση.
Το « Τεριρέμ » ή ακριβέστερα « Τερερέμ », έρχεται σαν συμπλήρωμα, σε διάφορα αργά μαθήματα της Βυζαντινής Μουσικής.
Άλλοτε το συναντάμε στο τέλος των ψαλλομένων μαθημάτων και άλλοτε στη μέση. Σύμφωνα με τα θεσπισμένα απ’ την Αγιασμένη μας Παράδοση, δεν επιτρέπεται στους Ιεροψάλτες, να ψάλλουν αυτά τα « Κρατήματα » όπως λέγονται, όποτε και σε όποια στιγμή θέλουν αυτοί.
Σύμφωνα με την μελέτη του Καθηγητή της Θεολογίας Κ. Ιωάννου Κωστάκη, οι κατάλληλες στιγμές της Θείας Λατρείας μας, που είχαν τη δυνατότητα ή « ευλογία » εάν θέλετε, να ψάλλουν τέτοια μαθήματα, ήταν αυστηρά προκαθορισμένες και συνοψίζονταν στις εξής :
α) Μετά την αναφορά αποκλειστικά και μόνο, του Ονόματος της Παναγίας Τριάδας. Δηλαδή, του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.
β) Κατ’ εξαίρεση, μπορεί να γίνει χρήση του, μόνο για την Παναγία Παρθένο, όχι όμως για τους Αγίους ή άλλα πρόσωπα της Εκκλησιαστικής Ιστορίας.
Συγκεκριμένα, αναφέρονται οι περιπτώσεις χρήσεως του « Τερερέμ », ως εξής :
1) Στον Τρισάγιο Ύμνο, μετά το « Άγιος ο Θεός », « Τερερέμ». Μετά το « Άγιος Ισχυρός », « Τερερέμ ». Μετά το « Άγιος Αθάνατος », « Τερερέμ ».
2) Στον Χερουβικό Ύμνο, μετά την φράση « και τη ζωοποιώ Τριάδι », « Τερερέμ », καθώς επίσης και μετά την φράση « ως τον Βασιλέα των όλων », « Τερερέμ ».
3) Μετά την φράση « Αινείτε τον Κύριον », « Τερερέμ ».
4) Στο τέλος των Ψαλμών των Πολυελέων, εκεί που προστίθενται Τριαδικές εκφράσεις, όπως π. χ. « Η Υπεράρχιος Θεότης, Πατήρ ο αγέννητος, Υιός γεννητός και το
Πνεύμα το εκπορευτόν », ύστερα ψάλλεται το « Τερερέμ ».
5) Στην Ακολουθία του Εσπερινού, όταν ψάλλονται τα «Ανοιξαντάρια » και μετά από τις Τριαδικές αναφορές.
Στην Εφημερίδα « Ιεροψαλτικός Κόσμος », επίσημο όργανο της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος, πρίν από αρκετό καιρό, είχε δημοσι-ευθεί το εξής :
« Η Εκκλησία, ψάλλει το « Τεριρέμ » και μ’ αυτό σημαδεύει την υπερφυσική υποστατική της Θεότητας με την ανθρωπότητα, στο πρόσωπο του Χριστού ».
Επίσης ο μακαριστός Καθηγητής και Μεγάλος Δάσκαλος της Βυζαντινής Μουσικής, Θεόδωρος Χατζηθεοδώρου, παρουσιάζει την εξής εκδοχή, για την χρήση των
« Κρατημάτων » : « Στις επίσημες Ακολουθίες του περικαλλούς Ναού της Αγίας Σοφίας του Θεού, στις οποίες χοροστατούσε ο εκάστοτε Αυτοκράτορας, σύμφωνα με απαράβατο έθιμο της εποχής εκείνης, τουλάχιστον τον Ειρμό της Α΄. Ωδής των Καταβασιών, έψαλλε πάντοτε ο ίδιος ο Αυτοκράτωρ. Πρίν λοιπόν έλθει στο Ναό, ο Μέγας Τελετάρχης με την χρυσοποίκιλτη ράβδο του, στεκόταν στην Είσοδο του Ναού και κοιτούσε τον δρόμο, που οδηγούσε από το Ιερό Παλάτιο στον Ναό. Όταν οι Χοροί έψαλλαν τον Κανόνα και τον Πολυέλεο και η Αυτοκρατορική άμαξα, δεν είχε ακόμα φανεί στο τέρμα του δρόμου, ο Μέγας Τελετάρχης, ύψωνε την ράβδο του και πρόσταζε τον Πρωτοψάλτη, με την λέξη « ΚΡΑΤΕΙ ». Δηλαδή « κράτει ακόμα τα ψάλσιμο ». Αμέσως οι Χοροί, άρχιζαν να ψάλλουν τα διάφορα « Ριρέμ » και « Τερερέμ », μέχρις ότου φθάσει ο Αυτοκράτορας, για να αρχίσει τις Καταβασίες. Απ’ αυτό το « ΚΡΑΤΕΙ » που φώναζε ο Μέγας Τελετάρχης, επεκράτησε να λέγονται τα μαθήματα αυτά, « Κρατήματα ».
Τέτοια « Κρατήματα », αναφέρονται πολλά μέσα στους Αρχαίους λεγόμενους Κώδικες, οι οποίοι κοσμούν την Εθνική μας Βιβλιοθήκη και το Βυζαντινό Μουσείο των Αθηνών. Ποιηταί αυτών, είναι διάφοροι Άγιοι και Μεγάλοι άνδρες, εκείνων των εποχών.
Χαρακτηριστικά, θα αναφέρουμε τους σημαντικότερους απ’ αυτούς, για να μπορέσουμε να καταλάβουμε το θέμα γενικότερα.
Από την Γραμματική της Μουσικής, του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού, διαβάζουμε τα εξής :
1) Το « Τερερέμ », « Τοτοτό » και « Τιτιτί », καθώς επίσης και το « Νενανανές », μαζί με όλα τα υπόλοιπα μονοσύλλαβα, προτυπώνουν τις Αγγελικαίς Δοξολογίες, με
σημαντικές και ασήμαντες λέξεις. Οι λέξεις αυτές, λένε : « Πρόσεχε άνθρωπε, σε ποιόν τόπο παρευρίσκεσαι, με ποιόν συνομιλείς ( και εννοεί τον Θεό ) και τι
σιγοψάλλεις ». Το « Τερερέμ ». Η λέξη αυτή, προέρχεται από το « ΤΗΡΕΙ ΡΟΥ », που σημαίνει, πρόσεχε τη ροή της ζωής σου, η οποία τρέχει και ρέει σαν ποτάμι.
Πρόσεχε πως αξιοποιείς το χρόνο σου, για να μη φτάσεις στη θάλασσα, σαν ποτάμι θολό, μελανιασμένο, φορτωμένο κρίματα, αλλά να βγείς ολοκάθαρο, αγνό,
κρυστάλλινο, ηθικότατο και γεμάτο με έργα αγάπης και καλοσύνης.
2) Το « Τοτοτό », προέρχεται από το « ΤΟΤΕ ». Τότε, όταν έλθει για σένα η Δευτέρα Παρουσία, θα είναι αργά. Πολύ αργά. Να συλλογίζεσαι το ΤΟΤΕ ( δηλαδή την
άλλη ζωή ), τον Ουρανό, τον παράδεισο και πάντα να έχεις στο μυαλό σου « Εν ώ ευρεθεί τις, εν τούτω πορεύεται ». Αν βρεθείς τότε με Εξομολόγηση, δάκρυα
μετανοίας και Χριστιανική ζωή, τότε θα συνεχίσεις την ίδια μακάρια ζωή και στους Ουρανούς.
3) Το « Τιτιτί ». Η λέξη προέρχεται από τι « ΤΙ ΤΙΝΙ », που σημαίνει, πρόσεχε τι θα δώσεις και σε ποιόν. Να χαρίζεις τριαντάφυλλα καλοσύνης, για να απολαμ-
βάνεις το άρωμά τους. Να συγχωρείς απ’ τα βάθη της καρδιάς σου τους εχθρούς σου και να χαρίζεις στον συνάνθρωπό σου, γέλιο και χαρά.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Κουκουζέλης, ο οποίος έζησε τον 12ο αιώνα, μας έδωσε τα ακόλουθα :
1) Το περίφημο « Μαστιγοφόρο Κράτημα », από το 1100 μ. Χ. ( Κώδικας 2411, φύλ. 413 ).
2) Το « Μέγα Σήμαντρον » ( Κώδικας 2406, φύλ. 348 α ).
3) Το εξ’ ίσου περίφημο « Βιόλα » ( Κώδικας 2406, φύλ. 330 β ).
Γύρω στον 12ο αιώνα, ο Δομέστικος Γρηγορίτζης, μας δίνει το περίφημο « ΚΑΜΠΑΝΑ », το οποίον περιέχει συλλαβές, όπως : Τιν, Το, Ντο, Ντιν, Τον, Ντι, Ντε, όπως επίσης και Το, Το, Το.
Ο κώδικας 2406, φύλ. 17 β έως 18 α, αναφέρει χαρακτηριστικά τα εξής : « Το παρόν εστί ποίημα Γρηγορίτζη Δομεστίκου, ποιηθέν παρ’ αυτού και ψαλθέν εν τω Παλατίω, ορισμώ του Βασιλέως του τότε καιρού, υπό κάτω στέρνης, ότε αποκρισάριος εγένετο προς τον Βασιλέα, λεγόμενον « ΚΑΜΠΑΝΑ».
Στην αρχή του 13ου αιώνα, ο μουσοτραφής Αυτοκράτωρ Θεόδωρος Λάσκαρις, μας δίνει με τον Κώδικα 39. Φύλ. 113 β έως 115 του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών, το περίφημο Κράτημα « ΠΟΤΑΜΙΣ ».
Το μάθημα, χρησιμοποιεί συλλαβές, όπως : Ρε, ΡΡί, Ρόο, Ρούου – Ρίρρο, Ρίρροου – Ρούου, που συμβολίζουν την αντιφώνηση, από τα νεροστραγγίσματα ανάμεσα από τις πέτρες και τα χαλίκια, σαν αποσταλάγματα κε-λαριστά, που αφήνουν τα βροχόνερα, τρέχοντας στις λιθαρορρονιές και στα φιδοκυλιστά ρείθρα.
Τον 14ο αιώνα, ο Πρωτοψάλτης της Αγίας του Θεού Σοφίας, Ξένος ο Κορώνης, μας δίνει τα επίσης περίφημα για όλη την δομή τους, Κρατή-ματα « ΑΗΔΟΝΑ » (
Κώδικας 2406, φύλ. 350 β ), που χρησιμοποιούσε συλλαβές, όπως : Τε, Χίίί - Κί Κί Κί, Τίί, Τι, Τούι – Κέε, Κού – Κου, Κώ, Κούου, Βόα κ.λ.π. και το επιλεγόμενο
« Έτερον σήμαντρον το μικρόν » Κώδικας 2406, φύλ. 349 β.
Επίσης, δεν πρέπει να παραβλέψουμε το γεγονός, ότι σύμφωνα με προσωπικές εμπειρίες από αυτόπτες μάρτυρες, στον εορτασμό της μνήμης του Αγίου Γερασίμου στην Κεφαλλονιά, στην χάρη του οποίου προστρέχει πλήθος βασανιζόμενων από τον Διάβολο, κατά την ώρα που ψάλλεται το « Τερερέμ », οι Δαίμονες φρίττουν και δημιουργούν « Κρίση », στους ατυχείς ανθρώπους, τους οποίους εξουσιάζουν.
Αυτές είναι οι αιτίες που δέχεται απερίφραστα η Ανατολική Εκκλησία, για την χρήση του « Τερερισμού », στις διάφορες Ακολουθίες της Θείας Λατρείας.
Από όλα τα προαναφερόμενα, μπορούμε τελικά, να βγάλουμε τα εξής συμπεράσματα :
1) Η Εκκλησία του Χριστού, κάθε τι το ξένο και επείσακτο ως προς τα Δόγματά Της, το αποβάλλει.
2) Οι ενέργειές Της, ποτέ δεν είναι εσφαλμένες, γιατί προέρχονται από Μελέτες Αγίων προσώπων και κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατόν να σφάλλει ποτέ.
3) Τα σφάλματα, είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα των ανθρώπων.
4) Αυτή η ίδια αλάθητη Εκκλησία, επιτρέπει από τον 10ο περίπου αιώνα, να ψάλλεται επίσημα, κατά την διάρκεια των Ιερών Ακολουθιών μέχρι και σήμερα, το « Τερερέμ »." (ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ κ.ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΔΗ).
Τελειώνοντας,να παραθέσουμε και το εξής συγκλονιστικό:Στην εορτή του Αγίου Γερασίμου στην Κεφαλλονιά,σύμφωνα με μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων,την ώρα που ψάλλεται το "τεριρέμ" οι δαίμονες φρίττουν και δημιουργούν "κρίση" στους δαιμονιζόμενους!
Έπειτα απ'όλα όσα παραθέσαμε,συστήνουμε στον αγαπητό κ.Μπαϊρακτάρη,αλλά και σε ομόφρονές του:
Μη προτρεχέτω η γλώττα του νοός!!
Δημήτρης Αναστασιάδης
Πτυχιούχος θεολογίας-Δάσκαλος της εθνικής μουσικής-Λαμπαδάριος Ι.Ν.Αγίου Δημητρίου Πειραιά
Τομεάρχης Εθνικής Παιδείας και θρησκευμάτων Πανελληνίου Προοδευτικού Κινήματος
Δευτέρα 23 Δεκεμβρίου 2013
ΤΑ ΠΡΟΕΟΡΤΙΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ
Προεορτάσωμεν λαοί, Χριστοῦ τὰ Γενέθλια…Προεόρτιον ἰδιόμελον εἰς τὸν Ἐσπερινὸν τῆς κ΄ Δεκεμβρίου. Ἦχος α΄Ψάλλει ἡ χορωδία «Μαΐστορες τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης»
Αἱ ἀγγελικαί…Προεόρτιον Προσόμοιον τῶν αἴνων τῆς κ΄ Δεκεμβρίου. Ἦχος πλ.β΄Ψάλλει ἡ χορωδία «Μαΐστορες τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης»
Ἐγγίζει ὁ Χριστός…Δοξαστικὸν τῶν αἴνων τῆς κ΄ Δεκεμβρίου. Ἦχος πλ.β΄Ψάλλει ἡ χορωδία «Μαΐστορες τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης»
Χριστὸς ἐν πόλει…Προεόρτιαι Ἰαμβικαὶ Καταβασίαι. Ἦχος α΄. Τὸ πάρον μέλος ὑπὸ Π.ΜπερεκέτουΨάλλει ἡ χορωδία «Μαΐστορες τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης»
Ἆρον σοῦ τὴν φωνὴν ἀληθῶς…Δεῦρο ὁ ἐν πυρίνῳ ποτέ…Προσόμοια τῶν ἁγίων Πατέρων τῆς Κυριακῆς πρὸ τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως. Ἦχος πλ.α΄Ψάλλουν πατέρες τῆς Ι.Μονῆς Βατοπαιδίου
http://www.enromiosini.gr/orthodoxi-latreia/vizantini-mousiki/arxeia-ixou/eniautos/%CF%84%CE%B1-%CF%80%CF%81%CE%BF%CE%B5%CE%BF%CF%81%CF%84%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%87%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%B5%CF%89%CF%83/
Δευτέρα 9 Δεκεμβρίου 2013
ΤΗ ΣΤ΄ ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΜΗΝΟΣ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΥΡΩΝ ΤΗΣ ΛΥΚΙΑΣ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ
Κεκραγάριον ἀργὸν – Στιχολογία. Ἦχος β΄. Τὸ παρὸν μέλος ὑπὸ Ἰακώβου τοῦ ΠρωτοψάλτουΨάλλουν μοναχοὶ ἐκ τοῦ Ι.Ἡσυχαστηρίου τῶν Γερασιμαίων τῆς Μ.Ἁγίας Ἄννης, ὁ μοναχὸς Ἀντύπας καὶ ἕτεροι ἁγιορεῖται μοναχοὶ
Μύροις, παροικήσας αἰσθητῶς…Προσόμοιον τοῦ Ἑσπερινοῦ. Ἦχος β΄. Τὸ παρὸν μέλος ὑπὸ Ἰωάννου τοῦ Πρωτοψάλτου Ψάλλουν μοναχοὶ ἐκ τοῦ Ι.Ἡσυχαστηρίου τῶν Γερασιμαίων τῆς Μ.Ἁγίας Ἄννης
Νίκη, φερωνύμως ἀληθῶς… Προσόμοιον τοῦ Ἑσπερινοῦ. Ἦχος β΄. Τὸ παρὸν μέλος ὑπὸ Ἰωάννου τοῦ ΠρωτοψάλτουΨάλλουν μοναχοὶ ἐκ τῆς Ι.Μονῆς Γρηγορίου
Ἱεραρχῶν τὴν καλλονήν…Δοξαστικόν τοῦ Ἑσπερινοῦ. Ἦχος πλ.β΄. Τὸ παρὸν μέλος ὑπὸ Ἰακώβου τοῦ Πρωτοψάλτου Ψάλλουν μοναχοὶ ἐκ τοῦ Ι.Ἡσυχαστηρίου τῶν Γερασιμαίων τῆς Μ.Ἁγίας Ἄννης
Ἀστράπτεις ἐν τῇ γῇ…Κάθισμα μετὰ τὴν α΄ Στιχολογίαν. Ἦχος β΄. Τὸ παρὸν μέλος ὑπὸ Πέτρου τοῦ ΠελοποννήσιουΨάλλει χορωδία νέων
Ὠδὴν ἐπινίκιον…Στεφηφόρος βήματι Χριστοῦ…Ἡ α΄ καὶ ἡ γ΄ ᾠδὴ τοῦ κανόνος. Ἦχος α΄καὶ β΄Ψάλλει χορωδία νέων
Τῆς Ἐκκλησίας τὰ ἄνθη…Τῶν ἀθεάτων τα κάλλη…Προσόμοια τῶν αἴνων. Ἦχος α΄. Τὸ παρὸν μέλος ὑπὸ Ἰωάννου τοῦ ΠρωτοψάλτουΨάλλει χορωδία νέων
http://www.enromiosini.gr/orthodoxi-latreia/vizantini-mousiki/arxeia-ixou/eniautos/%CF%84%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%84-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B7%CE%BD%CE%BF%CF%83-%CE%BC%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B5%CE%BD-%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%BF/
Κυριακή 3 Νοεμβρίου 2013
Ἡ βυζαντινὴ μουσική. (Ἐκκλησιαστικὴ καὶ κοσμικὴ μουσικὴ εἶναι δύο πράγματα ὁλότελα ξένα τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο). Φώτης Κόντογλου
Ἡ βυζαντινὴ μουσική
Α.
Μετὰ τὴν σύντομη ἐπιστολή, ποὺ σᾶς ἔστειλα πρὸ καιροῦ σχετικὰ μὲ τὴν ἐκκλησιαστικὴ μουσική, σᾶς γράφω καὶ τὰ παρακάτω, χωρὶς σειρά, σὰν πρόχειρες σημειώσεις, ποὺ δὲν ἔλαβα τὸν καιρὸ νὰ τὶς συνδέσω. Κατὰ τὴν ὑπόδειξη ποὺ εἶναι στὸ ἐξώφυλλο τοῦ βιβλίου σας «Παραδόσεις Ποιμαντικῆς»1, τὸ ἄνοιξα στὶς σελίδες 43 καὶ 44. Στὴν πρώτη γράφετε τὰ παρακάτω: «Ἢ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ πρέπει νὰ εἶναι πάντοτε κατανυκτική. Πρέπει, δηλαδή, ἡ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ νὰ βοηθᾷ τὸν προσευχόμενο στὸ νὰ αἰσθανθῇ κατάνυξιν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.Ἐάν, εἴτε δι᾿ ἀτάκτων μονοφώνων ψαλμάτων καὶ τῶν ἄτοπων λαρυγγισμῶν καὶ φωνητικῶν ἐπιδείξεων, εἴτε διὰ τῶν κοσμικὸν χαρακτήρα ἐχουσῶν τετραφώνων ἐκτελέσεων, ὁ πιστὸς ἐμποδίζεται εἰς τὸ νὰ αἰσθανθῇ τὴν κατάνυξιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀποσκοποῦν τὰ νοήματα τῶν ψαλλομένων, τότε ἡ μουσικὴ αὐτὴ δὲν εἶναι ἐκκλησιαστική, εἶναι κοσμική, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν τὸ μουσικὸν κείμενον εἶναι παλαιὸν ἢ εἶναι νεώτερον καὶ ἡ ἐκτέλεσίς της εἶναι μονωδιακὴ ἢ τετράφωνος».
Στὴν ἄλλη σελίδα γράφετε: «Ἢ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ δὲν εἶναι αὐτοσκοπός, ἀλλ᾿ εἶναι μέσον πρὸς ὠρισμένον σκοπόν. Καὶ ὁ σκοπὸς εἶναι ἡ ὑποβοήθησις τῶν παρακολουθούντων τὴν Θείαν Λατρείαν, ἵνα αἰσθανθῶσι τὴν δέουσαν κατάνυξιν καὶ ἵνα καρπωθῶσι τὰ ἐκ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν Θ. Λατρείαν προσδοκώμενα, χάριν τῶν πιστῶν, εὐεργετήματα».
Κατ᾿ αὐτά, ἡ μουσικὴ δὲν εἶναι αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν ἐκκλησιαστικὴ ἢ κοσμική, ἀλλὰ γίνεται ἀναλόγως μὲ τὴ διάθεση καὶ μὲ τὰ γοῦστα ἐκείνου, ποὺ τὴν ἀκούει. Φτάνει νὰ κατανύγεται. Μὲ ἄλλα λόγια, ἂν ἕνας ἄνθρωπος εἶναι μαθημένος ν᾿ ἀκούει τὰ πιὸ ἀντιεκκλησιαστικὰ τραγούδια, καὶ τὸ αὐτί του δὲν εἶναι σὲ θέση νὰ καταλάβει τίποτε ἄλλο, καὶ τύχει νὰ λειτουργηθῇ σὲ μιὰ ἐκκλησιὰ πού, ἀντὶ νὰ ψέλνουν, τραγουδοῦν, καὶ μάλιστα μὲ τραγούδια ἀπὸ ἐκεῖνα, ποὺ εἶναι συνηθισμένος αὐτὸς ὃ ἄνθρωπος ν᾿ ἀκούει, βέβαια θὰ «κατανυγῇ» κατὰ τὴ γνώμη σας, καὶ κατὰ τὴ γνώμη του, δηλαδὴ θὰ νομίσει πῶς αὐτὸ ποὺ νοιώθει εἶναι κατάνυξη, ὅπως θὰ πεῖ πῶς προσευχήθηκε, ἐνῶ διεσκέδαζε. Κατὰ τὸ μέτρο ποὺ ἔχει μέσα του, ἔτσι θὰ τὰ μετρήσει. Ἄλλα, στ᾿ ἀληθινά, τί σχέση θά ῾χει αὐτὸ ποὺ θὰ ὀνομάσει «κατάνυξη», μὲ τὴν ἀληθινὴ κατάνυξη; Κι αὐτὸ ποὺ λέγει «προσευχή», μὲ τὴν ἀληθινὴ προσευχή; Καμιά. Δηλαδή, πᾶμε σύμφωνα μὲ ὅ,τι ἔλεγε ἐκεῖνος ὁ ἀρχαῖος φιλόσοφος2: «Μέτρον δὲ πάντων χρημάτων ὁ ἄνθρωπος». Στὰ ἀλήθεια, πολὺ χριστιανικὸ ρητό, πάτερ μου! Ἕνας ἅγιος γράφει: «Νὰ θεωροῦμε τὸν Θεὸ ὅπως εἶναι ὁ ἴδιος, κι ὄχι ὅπως τὸν θέλει τὸ μυαλό μας». Καὶ ἑπομένως, πρέπει νὰ νοιώθουμε καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ μὲ τὸν ἴδιον τρόπο.
Ὅσο γιὰ τὴ φράση, ποὺ γράφετε στὴ σελίδα 44: «Ἡ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ δὲν εἶναι αὐτοσκοπός, ἀλλ᾿ εἶναι μέσον πρὸς ὠρισμένον σκοπόν», εἶναι, γιὰ μένα ἀπὸ κεῖνες τὶς δασκαλίστικες κοινοτοπίες ποὺ δὲν ἔχουνε κανένα νόημα, ποὺ δὲν λένε τίποτα, παρεκτὸς ἀπὸ τὸ κουδούνισμα στὸ αὐτί, ποὺ ἀφήνουνε οἱ σοφὲς λέξεις: «αὐτοσκοπός», κ.λ.π. Γιατί, καμιὰ μουσικὴ δὲν εἶναι «αὐτοσκοπός», μήτε ἡ πιὸ πρωτόγονη, ἡ πιὸ χυδαία, ἢ μόρτικη. Ὅλες οἱ μουσικὲς εἶναι μέσον!
Ὅσα γράφετε, ἔχω τὴν ἰδέα πῶς σᾶς τὰ ἐμπνέει ἡ ἀγάπη ποὺ αἰσθανόσαστε στὸ κοσμικὸ πνεῦμα, στὸ πνεῦμα ποὺ σᾶς δηλητηρίασε τὸν καιρὸ ποὺ σπουδάζατε στὴν Εὐρώπη, καὶ ποὺ μένει μέσα σας.
Γιατὶ, ἀλλιῶς, ἂν πάρουμε σὰν βάση κι αὐτὰ ἀκόμα ποὺ λέτε παραπάνω στὴ σελ. 43 (καὶ ποὺ σᾶς εἶπα πῶς δὲν τὰ παραδέχομαι καθόλου), κι αὐτὰ λοιπὸν ἂν τὰ πάρουμε σὰν βάση, σᾶς ρωτῶ: «Γιατί, ἅπαξ εἶναι ἔτσι τὰ πράγματα, ἐσεῖς, ὁ Ἕλλην Ὀρθόδοξος, δὲν κατανύγεσθε μὲ τὴν Ἑλληνικὴ ἐκκλησιαστικὴ μουσική, ποὺ τὴν ἀκούσατε ἀπὸ παιδί, μὲ τὴν ὁποία συνδέετε τὴν πρώτη γεύση ποὺ πήρατε ἀπὸ τὴ θρησκεία κι ἀπὸ τὴν ἐκκλησία, ποὺ εἶναι τέλος πάντων καὶ αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν λειτουργική, λατρευτική, ἀλλὰ προτιμᾶτε τὴν εὐρωπαϊκὴ τετραφωνία ποὺ ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι ξένη, θεατρική, θυμελική, δὲν εἶναι κἂν σημερινή, ἀλλὰ παλιωμένη, ντεμοντέ, ὅπως οἱ κορσέδες ποὺ φορούσανε οἱ γιαγιάδες μας;
Γιατί; Γιατί, ἀνάμεσα σὲ δύο πράγματα, ποὺ δὲν ἔχουν γιὰ σᾶς οὐσιαστικὴ σημασία, ἀλλὰ εἶναι συμβατικά, γιατί, λέγω, μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύο, ἢ καλύτερα, ἀπ᾿ αὐτὰ τὰ δύο, δὲν προτιμᾶτε τὴν Ἑλληνικὴ μουσική, αὐτή, τέλος, ποὺ τὴν εἴπανε Ἑλληνική, καὶ ποὺ τὴν ἀκούγανε στὴν ἐκκλησιὰ οἱ πρόγονοί μας ἐπὶ αἰῶνες, ποὺ καὶ προσευχόντανε μ᾿ αὐτή, καὶ μάλιστα ὄχι σὲ καιροὺς σὰν τοὺς δικούς μας, ποὺ ἡ ψυχή μας δὲν πονεῖ καὶ δὲν κλαίει, ὅπως γινότανε κάτω ἀπὸ τὴ σκλαβιὰ τοῦ Τούρκου; Γιατί; Γιατὶ προτιμοῦμε τὰ πράγματα, ποὺ τρέφουν τὴν ματαιοδοξίαν μας, τὰ πράγματα ποὺ εἶναι τοῦ γούστου «τῆς καλῆς κοινωνίας», κι αὐτὰ εἶναι τὰ «εὐρωπαϊκά». Κατὰ βάθος, ἡ Ὀρθοδοξία καὶ οἱ τρόποι ποὺ ἐκφράζεται, εἶναι γιὰ σᾶς ἕνας βάρβαρος, ἕνας ἀνατολίτικος, ἕνας βλάχικος Χριστιανισμός.
Μ᾿ αὐτά, θέλω νὰ συμπληρώσω ὅσα, σᾶς ἔγραψα στὴν προηγούμενη σύντομη ἐπιστολή μου.
Β.
Ἡ μουσικὴ εἶναι δύο εἰδῶν (ὅπως καὶ οἱ ἄλλες τέχνες), κοσμικὴ καὶ ἐκκλησιαστική. Ἡ κάθε μία ἀπ᾿ αὐτὲς μορφώθηκε ἀπὸ διαφορετικὰ συναισθήματα καὶ διαφορετικὲς ψυχικὲς διαθέσεις καὶ καταστάσεις. Ἡ κοσμικὴ ἐκφράζει κοσμικά, δηλ. σαρκικὰ συναισθήματα καὶ πόθους, ἂς εἶναι αὐτὰ καὶ πολὺ ἐκλεπτυσμένα πολλὲς φορές, (ρομαντικά, αἰσθηματικά, ἰδεαλιστικὰ κ.λπ.), γιατὶ, μ᾿ ὅλα ταῦτα, δὲν παύουν νὰ εἶναι σαρκικά.Πνευματικὰ εἶναι μονάχα τὰ θρησκευτικά, τὰ χριστιανικά, γι᾿ αὐτὸ κι ἡ Ἐκκλησιαστικὴ μουσική, ἐκφράζει ἄλλες κινήσεις τῆς καρδιᾶς, ὁλότελα, διαφορετικὲς ἀπὸ ὅ,τι ἐμπνέει καὶ μορφώνει τὴν κοσμικὴ μουσική, ἐκφράζει δηλ. συντριβή, ταπείνωση, πόνο καὶ λύπη («τὴν κατὰ Θεὸν λύπην» τοῦ Παύλου, «ἥτις μετάνοιαν ἀμεταμέλητον εἰς σωτηρίαν κατεργάζεται»), ἢ αἶνον, εὐχαριστίαν, ἅγιον ἐνθουσιασμόν. Ἐνῶ ἡ κοσμικὴ μουσική, καὶ ἂν εἶναι ἀκόμη καὶ πλέον ἁγνή, ἐκφράζει σαρκικὰ συναισθήματα, ἀκόμα καὶ ὅταν τὴν ἐμπνέει ὁ πόνος καὶ ἡ θλίψις, «ἡ κατὰ κόσμον λύπη, κατὰ τὸν Παῦλον, ἥτις θάνατον κατεργάζεται». (Αὐτὰ θὰ ἔπρεπε, πάτερ, νὰ τὰ διδαχτοῦν ἄλλοι ἀπὸ σᾶς καὶ ὄχι ἡμεῖς οἱ κοσμικοὶ νὰ γινόμαστε καὶ μὲ ντροπή, συμβουλάτορες τῶν ἱερωμένων).
Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο μορφωθήκανε τὰ δύο εἴδη τῆς μουσικῆς, ἡ κοσμική, ποὺ φέρνει τὴ συγκίνηση (ὁποιαδήποτε σαρκικὴ συγκίνηση), καὶ ἡ ἐκκλησιαστική, ποὺ φέρνει τὴν κατάνυξη. Ὁ Χρυσόστομος μαστιγώνει μὲ ἱερὴ μανία τὴ θυμελικὴ μουσική, «τῶν ἐν τοῖς θεάτροις», «τὴν τῶν μίμων» ποὺ θέλανε νὰ εἰσάξουν στὴν ἐκκλησία κάποιοι τῆς ἐποχῆς του, ποὺ αἰσθανόντανε «κατάνυξη» ἀπ᾿ αὐτή, ἤγουν ψευτοκατάνυξη. Ἀλλοίμονο στοὺς κανταδόρους ἂν φανερωνόταν καμμιὰ μέρα αὐτὸς ὁ ἅγιος σήμερα, (καθὼς κι ὅλοι οἱ ἅγιοι).
Στὴ Δύση ὑπῆρχαν, κατὰ τὴν παλαιὰ ἐποχή, καὶ τὰ δύο αὐτὰ εἴδη τῆς μουσικῆς, ὅπως στὴν Ἀνατολή, καὶ ξεχώριζε καθαρὰ τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο. Τὸ ἴδιο συνέβαινε καὶ στὶς ἄλλες τέχνες. Ἀλλά, μὲ τὸν καιρό, ἐξωμοιωθήκανε μεταξύ τους, τὸ profane ἔγινε ἕνα μὲ τὸ sacre, ὡς ποὺ συγχωνευθήκανε ὁλότελα. Καὶ σήμερα, ἐκτὸς ἀπὸ κάποια παλαιοφανῆ μέλη, ποὺ συνοδεύονται μὲ ἁρμόνιο, ἡ ἐκκλησιαστικὴ μουσική, ἡ καθ᾿ αὐτὸ ἐκκλησιαστικὴ μουσική, χάθηκε ἀπὸ τὴ Δύση, ὅπως χάθηκε ἡ λατρευτικὴ εἰκονογραφία ἀπὸ τὸν καιρὸ τῆς Ἰταλικῆς Ἀναγεννήσεως. Καὶ τώρα, πολλοὶ δυτικοί, ἱερωμένοι καὶ μή, θέλουνε νὰ γυρίσουν πίσω στὴν κατὰ παράδοσιν εἰκονογραφία, καὶ ποθοῦν, «ὡς ἔλαφοι διψῶσαι» νὰ ἔλθουν γιὰ νὰ πιοῦν ἀπὸ τὶς καθαρὲς καὶ γνήσιες πηγές.
Κι ἐμεῖς, οἱ προκομμένοι, τώρα, ἴσα ἴσα, ποὺ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἔρχονται σὲ μᾶς, δηλ. στὴν ἀρχαία παράδοσή μας, γιὰ νὰ ἀναβαπτιστοῦν καὶ νὰ γευθοῦν «τὸ ὕδωρ τὸ ἀλλόμενον», ὁμολογοῦντες, πὼς δὲν βρίσκουν καμμιὰ οὐσία στὰ παραμορφωμένα δικά τους, τώρα, λοιπόν, ἐμεῖς βρήκαμε τὸν καιρὸ νὰ πιθηκίζουμε, σὲ ὅλα τα ἐκκλησιαστικά, μὲ τὴν Δύση, τὴ φτωχὴ καὶ πνευματικὰ παραστρατημένη Δύση.
Ἡ λειτουργική, λοιπόν, μουσικὴ διατηρήθηκε μοναχὰ στὴν Ἀνατολικὴ Ἐκκλησία, καὶ ὑπάρχει ἕως σήμερα: «Εὐλαβέστεροι γὰρ καὶ χριστιανικώτεροι οἱ πρὸς Ἀνατολᾶς».
Γ.
Χαρακτὴρ τῆς Βυζαντινῆς ἢ λατρευτικῆς Μουσικῆς
Εἶναι λατρευτικός, λειτουργικός, ἀναγωγικός, ἀνάγων δηλ. ἀπὸ σαρκὸς εἰς τὸ πνεῦμα. Ἡ Ὀρθόδοξος ὑμνωδία εἶναι «μουσικὸς λόγος». Ἡ μουσικὴ δὲν συνοδεύει τὸν λόγο, γιὰ νὰ τέρψει τὴν ἀκοὴν τῶν ἀκροατῶν (ὁπότε καὶ ἐξουδετερώνει τὸν λόγον), ἀλλὰ γιὰ νὰ τὸν τονίσει, ὁπότε ἡ Βυζαντινὴ μουσικὴ εἶναι τονισμὸς τοῦ λόγου. Γιὰ τοῦτο εἶναι καὶ μονοφωνική, καθορίζουσα τὶς λέξεις σαφῶς.Ἡ πολυφωνία (τετραφωνία) εἴπαμε ὅτι δὲν τονίζει τὸν λόγο, ἀλλὰ τὸν καταπνίγει. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία, ποὺ αὐτὴ ἡ μουσικὴ ὑπάρχει στὸ μελόδραμα, ἐπειδὴ σὲ αὐτὸ στὶς ὄπερες, ὁ λόγος δὲν ἐνδιαφέρει καθόλου τὸν ἀκροατή, γιατί, ἄλλως τέ, εἶναι ὅλο ἔννοιες βλακώδεις καὶ ἀνόητες, τὰ λεγόμενα «λιμπρέτα», ποὺ καὶ ὅσοι ἀγαποῦν αὐτὸ τὸ αἰσθηματικὸ εἶδος τῆς μουσικῆς, κι αὐτοὶ ἀκόμα δὲν αἰσθάνονται καμμιὰ ὄρεξη νὰ ἀκούσουν τὶς ἀνυπόφορες κοινοτοπίες, ποὺ λέγει ὁ ἠθοποιός: «Ἔχω σπαθὶ στὸ πλευρὸν καὶ εἰς τὸν πίλον πτερόν!!» κ.τ.λ.
Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ στὴν Παπικὴ ἐκκλησία. Κι ἐκεῖ ὁ ἐκκλησιαζόμενος ἀδιαφορεῖ γιὰ τὸ κείμενο, γιὰ τὸν «λόγο», ἐπειδὴ τοῦ εἶναι ἀκατανόητο, ἔτσι κι ἀλλιῶς, ἅπαξ εἶναι γραμμένο στὰ λατινικά. Σὲ μᾶς ὅμως ὁ λόγος εἶναι ἐκεῖνος ποὺ μᾶς ἐνδιαφέρει (ὅπως γράφετε κι ἐσεῖς), καὶ ἡ μουσική μας εἶναι τονισμὸς τοῦ λόγου (κι ὄχι αὐτοτελής, ὅπως στὴ Δύση). Σὲ μᾶς λόγος καὶ μουσικὴ εἶναι ἕνα πράγμα.
Στὴ χριστιανοσύνη, μόνον οἱ τέχνες ποὺ μορφωθήκανε ἀπὸ εὐλαβῆ ἐλατήρια, ἀπὸ τὰ πρῶτα χρόνια του Χριστιανισμοῦ, καὶ δώσανε ἔκφραση στὴν πνευματικὴ οὐσία τῆς θρησκείας, μονάχα αὐτὲς οἱ τέχνες εἶναι λατρευτικές, δηλαδὴ πνευματικές, μὲ τὴν ἔννοια ποὺ δίνει στὸ πνευματικὸ ἡ θρησκεία. Τέτοιες ἤτανε «αἱ ᾠδαὶ αἱ πνευματικαί», ποὺ γράφει ὁ Παῦλος. Ὅλες οἱ λατρευτικὲς τέχνες ἐκφράζουν τὸ ἴδιο πράγμα, ἡ ἀρχιτεκτονική, ἡ ὑμνωδία, ἡ εἰκονογραφία, ἡ ποικιλτική, ἀκόμα καὶ ἡ γραφὴ (τὸ γράψιμο), τὸ βάδισμα, καὶ γενικὰ οἱ κινήσεις καὶ χειρονομίες τῶν ἱερέων, τὸ χτύπημα τῆς καμπάνας, κλπ.
Καὶ ὅτι αὐτὲς οἱ τέχνες εἶναι ὄντως, μοναδικῆς πνευματικότητος, τὸ νοιώσανε καὶ πολλοὶ ξένοι, μάλιστα ἱερωμένοι, ποὺ τὰ αἰσθητήριά τους ἔχουν μορφωθεῖ, ἐκ νεότητός των, διαφορετικὰ ἀπὸ τὰ δικά μας. Καὶ ἐν τούτοις, ὁμολογοῦν, ὅτι αἰσθάνονται κατάνυξη ἀπὸ τὶς δικές μας εἰκόνες καὶ τὴ δική μας ψαλμωδία, ὅταν βέβαια ἐκτελοῦνται ἀπὸ ἐμπνευσμένους καὶ εὐσεβεῖς τεχνίτες.
(Ὁ μεγάλος σύνδεσμος τοῦ Νέου Κόσμου «The Catholic Art Association», μὲ πρόεδρο τὸν πατέρα Phelan, μὲ ὑπεχρέωσεν εὐγενῶς νὰ δεχθῶ τὸ χρυσοῦν μετάλλιον τοῦ Συνδέσμου, τιμῶντας με γιατὶ ἀγωνίζομαι γιὰ τὰς κατὰ παράδοσιν ἐκκλησιαστικὸς τέχνας, ποὺ παραμορφωθήκανε, κ.λ.π. Πιστεύω νὰ μπορέσω νὰ σᾶς ἐσωκλείσω ἕνα ἀπόκομμα τῆς «Καθημερινῆς» ποὺ διαλαμβάνει γι᾿ αὐτὴ τὴ βράβευση).
Νά, λοιπόν, ὅτι δὲν εἶναι συμβατικὴ ἡ ἀξία τῶν λειτουργικῶν τεχνῶν, ἀλλὰ ἀληθινή, πέραν ἀπὸ τὶς περιωρισμένες ἀντιλήψεις, ποὺ χρωστοῦνται στὴν ἀνατροφή, στὴ συνήθεια, στὸ γοῦστο, ἀφοῦ καὶ ἀλλόδοξοι ὁμολογοῦν πὼς ἀναγνωρίζουν ὅτι αὐτὲς οἱ τέχνες (τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας μας) ἀντικατοπτρίζουν τὸ πνεῦμα τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ γιὰ τοῦτο ἀνεβάζουν τὶς ψυχὲς τοὺς ὑψηλά, ἀπάνω ἀπὸ τοῦτον τὸν κόσμο.
Καὶ πὼς μποροῦσε νὰ γίνει ἀλλιῶς, ἀφοῦ οἱ τέχνες αὐτὲς μορφώθηκανε ἀπὸ ἁγιασμένες καρδιές, ποὺ νοιώθανε βαθειὰ τὸ λειτουργικὸ στοιχεῖο στὸν λόγο καὶ στὴ μουσική, ὅπως π.χ. τὸ «Πάσαν τὴν βιωτικὴν ἀποθώμεθα μέριμναν», ἢ τὸ «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐκ τῶν οὐρανῶν» κ.λ.π.; Ἡ λειτουργικὴ μουσικὴ εἶναι φυσικὴ μουσικὴ στολή, τοῦ λειτουργικοῦ λόγου. Γεννηθήκανε μαζί, καὶ εἶναι ἕνα καὶ τὸ αὐτὸ πράγμα. Πῶς μπορεῖ νὰ νοηθεῖ ἄλλο ντύσιμο σὲ ἕνα ἀρχαῖο κείμενο, ἄλλο ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ ὑπῆρξε δικό του ἀνέκαθεν, συμφυὲς μ᾿ αὐτό;
Μὴ λέτε, λοιπόν, κάποια πράγματα ἀνάξια της παιδείας ποὺ ἔχετε. Οὐσία καὶ ἔκφραση ἔχουν ἀπόλυτη καὶ ἀκριβέστατη ἀνταπόκριση, ὅπως τὸ ἀντικείμενο μὲ τὸ ἀντικατόπτρισμά του, καὶ περισσότερο ἀκόμα μάλιστα, προκειμένου γιὰ πράγματα τοῦ πνευματικοῦ κόσμου.
Τὸ βαθὺ καὶ ἀποκαλυπτικὸ πνεῦμα τῆς Χριστιανικῆς θρησκείας καὶ τὰ μυστήρια της, δὲν ἤτανε δυνατὸν νὰ τὰ ἐκφράσουν πιστῶς καὶ ἀξίως, παρὰ μοναχὰ αὐτὲς οἱ τέχνες ποὺ λέγονται λατρευτικὲς καὶ πνευματικές, καὶ ποὺ μορφωθήκανε ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἴδιο πνεῦμα. Μοναχὰ καὶ ἀποκλειστικὰ αὐτὴ ἡ μουσικὴ (γιὰ νὰ μιλήσουμε γιὰ τὴ μουσικὴ χωριστά), καὶ καμμιὰ ἄλλη μουσική, μοναδικώτατα, ἐκφράζει τὸ πνεῦμα τῆς θρησκείας μας, γιατί μοναχὰ αὐτὴ ἔχει ἀπόλυτη καὶ ἀκριβέστατη ἀνταπόκριση μ᾿ αὐτό. Καμμιὰ ἄλλη. Ὅπως ὑπάρχει μόνον μιὰ καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ Ἐκκλησία (δυστυχῶς κάποιοι ἀπὸ μᾶς δέχονται καὶ ἄλλες, ἀντίθετα μὲ τὸ σύμβολον τῆς Πίστεως), ποὺ μέσα σὲ αὐτὴ εἶναι σφραγισμένο αὐτὸ τὸ πνεῦμα, ἔτσι μόνον μία εἶναι καὶ ἡ μουσική, ποὺ ἐκφράζει τὴν οὐσία τοῦ πνευματικοῦ περιεχομένου της.
Αὐτὸ τὸ μαρτυροῦν, τὸ ξαναλέγω, κάποιοι ἄνθρωποι, ποὺ ἡ πνευματικὴ κατάρτισή τους κι ἡ φυλετικὴ κι ἄλλη κληρονομικότητά τους, δὲν ἔχει καμμιὰ σχέση μὲ τὰ δικά μας: «Τὸ πνεῦμα ὅπου θέλει πνεῖ», καὶ μεταλαμπαδεύεται στὶς ψυχὲς μὲ τοὺς ἤχους ποὺ ἐμόρφωσε τὸ ἴδιο τὸ Πνεῦμα, φωτίζοντας τὶς ψυχὲς τῶν ἁγίων ὑμνωδῶν. Ἐνῶ, τὴν ἄλλη μουσική, ποὺ λέτε πὼς κι ἐκείνη εἶναι κατάλληλη γιὰ προσευχή, τὴν κάνανε οἱ διάφοροι μουσικοσυνθέται τῆς Δύσης, ποὺ δὲν εἴχανε τὴν παραμικρὰ ἰδέα περὶ λειτουργικοῦ στοιχείου καὶ κατανύξεως. Πολλοὶ νομίζουν, ὅτι ἡ συναισθηματικὴ μουσικὴ τοῦ Μπὰχ εἶναι ἐκκλησιαστική, λατρευτική, ὅπως κι οἱ θρησκευτικοὶ πίνακες τοῦ Τιτσιάνου ἢ τοῦ Γκρούνεβαλντ ἢ τοῦ Κράναχ! Τί ἀνίδεοι ποὺ εἶναι ἀπ᾿ αὐτὰ τὰ πράγματα!
Δ.
Πώς, λοιπόν, μποροῦμε, ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες Ὀρθόδοξοι, νὰ προτιμοῦμε τὴν εὐρωπαϊκὴ τετραφωνία, ὅταν Εὐρωπαῖοι καὶ Ἀμερικανοί, κληρικοὶ καὶ λαϊκοί, τιμοῦν τὴ δική μας ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ σὰν τὴν πλέον ἱεροπρεπῆ καὶ τὴ μόνη, ποὺ γεννᾶ τὴν κατάνυξη, καὶ ποὺ θέτει «πνευματικᾶς ἀναβάσεις» στὴν ψυχή τους; Αὐτὸ θὰ πεῖ, ἢ ὅτι χάσαμε τὴν πνευματικὴ ἀκοή μας, ἢ ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου τούτου μᾶς ἔχει ζαλίσει τόσο, ὥστε νὰ νοιώθουμε τὸ πικρὸ γλυκὸ καὶ τὸ ψέμμα γιὰ ἀλήθεια, κατὰ τὸν Προφήτη.Ἡ μουσική, ποὺ ἐμόρφωσε ἡ Ἐκκλησία μας, ἔχει τὸ ἱερατικὸ ὕφος καὶ τὸν πνευματικὸ χαρακτήρα ποὺ ἔχει καὶ ὁ λόγος της, καθὼς καὶ ἡ τελετουργικὴ ἐμφάνιση, ποὺ ἔχουν ὅλα της, ὁ ναός, ἡ ἐμφάνιση τῶν ἱερέων της, τὰ εἰκονίσματα, τὰ σκεύη, κ.λ.π. Τί καθόσαστε καὶ λέτε, πὼς φθάνει νὰ κατανύγεται ὁ πιστός, κι ἂς εἶναι ὅποια μουσικὴ θέλει. Δηλαδή, οἱ νέγροι εἰδωλολάτρες νοιώθουν τοὺς θεούς τους μὲ τὰ τὰμ-τὰμ καὶ μὲ τοὺς χορούς τους. Κι ἂν βαφτιστοῦν καὶ γίνουν χριστιανοί, καὶ διδαχθοῦν τὸ Εὐαγγέλιο, πρέπει νὰ μὴν ἀντικαταστήσουμε τὸ τὰμ-τὰμ μὲ τὴ μουσικὴ τῆς νέας, ἀληθινῆς, θρησκείας ποὺ μυηθήκανε, ἀλλὰ νὰ τοὺς ἀφήσουμε νὰ κατανύγωνται μὲ τὸν πατροπαράδοτο τρόπο, ποὺ «κατενύγοντο» τότε ποὺ κάνανε τὶς ἀνθρωποθυσίες στὰ εἴδωλά τους!
Ἐκκλησιαστικὴ καὶ κοσμικὴ μουσικὴ εἶναι δύο πράγματα ὁλότελα ξένα τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο, ὅπως ἡ φύση τῆς κατάνυξης εἶναι ὁλότελα ἄλλη ἀπὸ τὴ φύση κάθε ἄλλης συγκίνησης. Κατάνυξη εἶναι ἡ κατάσταση τοῦ ἀληθινοῦ πιστοῦ, ποὺ νοιώθει νὰ ἀπηχοῦν μέσα του τὰ λόγια τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων μὲ τὸν μυστικὸν χαρακτήρα ποὺ ἔχουν αὐτὰ τὰ λόγια, κι ὄχι ὅπως θέλουμε ἐμεῖς, γιὰ νὰ εὐχαριστιοῦνται τὰ σαρκικὰ αὐτιά μας.
Γιατὶ, μ᾿ αὐτὸν τὸν τρόπο, θὰ τὰ κάνουμε ὅλα ὑποκειμενικά, ὅπως εἶπα παραπάνω, καὶ τότε δὲν θὰ μείνει μήτε Θεός, μήτε ἀλήθεια, μήτε θρησκεία, μήτε τίποτα. Ὅλα θὰ σκεπαστοῦνε ἀπὸ τὸ σκοτεινὸ πέπλο τῆς μαγείας τοῦ Βουδισμοῦ, δηλαδὴ τῆς αὐταπάτης.
Ἡ Ὀρθοδοξία (δηλαδὴ ὁ γνήσιος Χριστιανισμός), εἶναι πολὺ ἁπλὴ καὶ εὐκρινὴς σὲ ὅλα, ὅπως ὁ λόγος τοῦ Χριστοῦ, ποὺ μᾶς γλύτωσε ἀπὸ τὴ ματαιότητα τῆς φιλοσοφίας τῆς «κενῆς ἀπάτης» ποὺ λέγει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος. Δὲν ἔχει ρομαντικὲς ὁμίχλες καὶ αἰσθηματολογίες ποὺ μ᾿ αὐτὲς θαμπώσανε τὸ κατακάθαρο κρύσταλλο τοῦ Χριστιανισμοῦ, οἱ θολὲς διάνοιες τῶν θεολόγων τῆς Δύσης. Οἱ ἐκκλησιαστικὲς τέχνες τῆς Ἐκκλησίας μας εἶναι ὁ κρυστάλλινος καθρέπτης ποὺ καθρεφτίζει καθαρὰ καὶ ζωηρὰ τὸ πνεῦμα τοῦ Εὐαγγελίου. Σὲ τί χρειάζονται οἱ ἐπιστημονικὲς ἀναλύσεις κι οἱ ἀτελείωτες θεωρίες ἀπάνω στὴ θρησκεία τοῦ Χριστοῦ, ποὺ τὶς κατήργησε, ἀποκαλύπτοντας τὴν ἁπλὴ καὶ καθαρὴ ἀλήθεια;
Τούτη τὴ μουσικὴ πήραμε ἀπὸ τοὺς εὐλαβεῖς πατέρας μας, μαζὶ μὲ τὴν πίστι μας ἤπιαμε ἀπὸ τὴν ἴδια φλέβα, ποὺ ἤπιανε κι ἐκεῖνοι, καθὼς καί, παλαιότερα, οἱ ἅγιοι.
Εἶσαι Ὀρθόδοξος Χριστιανός; Πιστεύεις ἀτράνταχτα στὴ θρησκεία ποὺ ἐπῆρες ἀπὸ τοὺς προγόνους σου; Ἔ, τότε θὰ τὴν ἀγαπήσεις περισσότερο ἀπὸ κάθε πράγμα, καὶ μαζὶ μ᾿ αὐτὴ θὰ ἀγαπήσεις κάθε τι ποὺ εἶναι δεμένο μ᾿ αὐτὴ τὴν πίστι. Θὰ τὸ ἀγαπᾶς κι ἐκεῖνο, ὅπως τὴν πίστι σου, ἀκόμα κι ἂν ὅλη ἡ οἰκουμένη σου λέει πὼς δὲν εἶναι καλό.
Ὁ ὀρθοδοξότατος λαός μας ζεῖ καὶ πεθαίνει, ξέροντας σαφέστατα τί εἶναι Ὀρθόδοξο καὶ τί «φράγκικο». Ποιός, ἀπ᾿ αὐτὸν τὸν λαό, γνωρίζει τὴ δογματικὴ διαφορά μας ἀπὸ τοὺς παπιστές, τὸ Fillioque κ.τ.ἄ.; Καὶ μ᾿ ὅλα ταῦτα, ὁ λαὸς ὅλα τὰ γνωρίζει μ᾿ ἕναν τρόπο μυστικόν, γιατὶ τὴν ζεῖ τὴν Ὀρθοδοξία, «ἐν αὐτῇ ζεῖ καὶ κινεῖται καὶ ἐστίν». Εἶναι «οὐχὶ μαθῶν, ἀλλὰ παθῶν τὰ θεῖα». Κι ἀπὸ ποὺ διδάχθηκε αὐτὴ τὴ ζωντανὴ πίστη, ὥστε ἀπὸ τὰ σπλάγχνα του νὰ γεννιοῦνται Ἅγιοι; Ἀπὸ κανέναν σοφὸν θεολόγο; Ὄχι, ἀλλὰ ἀπὸ τὴ λατρεία, ἀπὸ τὴν ἐξωτερικὴ μορφὴ τῆς Ἐκκλησίας, ἀπὸ τὶς εἰκόνες, ἀπὸ τὴ ψαλμωδία, ἀπὸ τὴν ἐξωτερικὴ ὄψι τῶν ἱερέων μας, ἀπὸ τὸ σχῆμα τοῦ ναοῦ, ἀπὸ τὰ σκεύη, ἀπὸ κάθε τι, τέλος, ποὺ ἐκφράζει τὸ πνεῦμα τῆς Ὀρθοδοξίας, δηλ. ἀπὸ αὐτὰ ποὺ σεῖς τὰ θεωρεῖτε τύποις χωρὶς μόνιμη καὶ οὐσιαστικὴ σημασία, ποὺ τὰ νομίζετε συμβατικά, ἐνῶ εἶναι αἰώνια, ἡ μόνη καὶ ἀκριβέστατη ἔκφραση τοῦ πνευματικοῦ θησαυροῦ τῆς πίστης μας.
Μ᾿ αὐτὴ τὴν Ὀρθοδοξία μέσα στὰ στήθη τους μαρτυρούσανε οἱ μάρτυρες, οἱ περισσότεροι ἀγράμματοι, ποὺ γεμίσανε μὲ τὰ μαρτύριά τους τὸ «Νέον Μαρτυρολόγιον» (ἀφήνω τοὺς ἀρχαίους). Ποιὸς μαθητής σας, ποιὸς μαθητὴς τῶν «ἁγίων» Χάρνακ, Μπάουερ, κλπ. θὰ πήγαινε νὰ τοῦ κόψουν τὸ κεφάλι οἱ ἐχθροὶ τῆς πίστης, καὶ νὰ φωνάζει τὸ μόνο ποὺ ἔμαθε νὰ πιστεύει, «Χριστιανὸς γεννήθηκα, Χριστιανὸς θὰ ἀποθάνω! Χτύπα διὰ τὴν πίστιν!»;
Ἡ θεωριομανία καὶ ἡ προσκόλλησι στὸν ὀρθολογισμό, ποὺ τυφλώνει τὰ ψυχικὰ μάτια «τῶν κατοικούντων ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου», ἔχει παραμορφώσει τὴν Ἑλληνικὴ καὶ Χριστιανικὴ καρδιὰ πολλῶν, ποὺ πήγανε ζητώντας τὴν ἀνύπαρκτη «θεολογικὴ ἐπιστήμη». Τὴν ἔχει δηλητηριάσει, χωρὶς νὰ τὸ καταλάβουνε, οἱ δυστυχεῖς. Ἀναγνωρίσανε γιὰ δασκάλους μας λαοὺς βαρβάρους, ποὺ ὁ θεὸς ποὺ λένε πὼς λατρεύουν εἶναι «ἀραιὸν νέφος ὁμίχλης», μιὰ ἔννοια, ποὺ τὴν ἔπλασε τὸ χωματένιο μυαλό τους, καὶ ποὺ τὸν ὑμνοῦν μὲ ὑστερικὰ τραγούδια, ἢ μὲ ἄγριες πολεμόχαρες φωνές, ὅπως κάνανε οἱ ἱερεῖς τοῦ Βάαλ.
Στὴν Ἐκκλησία μας ὅλα εἶναι ἁρμονικὰ μεταξύ τους, ὅλα ἔχουν μίαν ἀπόλυτη ἑνότητα. Ὅλα ἐκφράζουν τὸ ἴδιο πράγμα. Σεῖς ὅμως πῶς μπορεῖτε νὰ βάζετε στὸ ναό, χωρὶς νὰ ἐνοχληθεῖτε, εἰκόνες ἰταλικῆς ἀναγεννήσεως ἢ καὶ χειρότερες τὶς λεγόμενες «Saint Sulpiece», τετραφωνικὴ μουσικὴ τῆς ρωμαντικῆς ἐποχῆς, σκεύη μὲ τοὺς σημερινοὺς ἐλεεινοὺς αὐτοσχεδιασμούς, πολυέλαιο καὶ καντήλια ἠλεκτρικὰ στὺλ Art nouveau ἢ ροκοκό, στασίδια κλασικοῦ ρυθμοῦ, ἄμφια μὲ κλάδες μπαρόκ, κλπ. ἐνῶ τὰ κείμενα ποὺ τραγωδιοῦνται a la Italiana, εἶναι σὲ ἀρχαία ἑλληνικὴ γλώσσα, πολλὰ ἀπ᾿ αὐτὰ ἰαμβικά, μὲ εὐκτικές, μὲ δυϊκούς, κλπ;
Μὲ ἄλλα λόγια, πῶς δὲν φρίττετε ἀπ᾿ αὐτὴ τὴ φρικτὴ χαλδαϊκὴ ἀσυναρτησία καὶ τυμπανοκρουσία, ποὺ ἴσως χρειάζεται «μεγάλην εὐρύτητα πνεύματος», γιὰ νὰ μὴν πῶ «ἀπίστευτον ἀναισθησίαν», γιὰ νὰ μπορεῖ κανεὶς νὰ «κατανύγεται» ἀπ᾿ αὐτή, καὶ μάλιστα νὰ ἔχη τὸ ἀφελὲς θράσος νὰ τὴν παρουσιάζῃ σὰν ὑπόδειγμα Ὀρθοδόξου ναοῦ!
Πρὶν ἀπὸ τὸ σχίσμα, στὰ χρόνια των πρώτων Πατέρων, στὸ Μιλάνο, παραδείγματος χάριν, προσκυνοῦσαν τὶς ἴδιες εἰκόνες ποὺ προσκυνοῦσαν στὴν Καππαδοκία ἢ στὴν Αἴγυπτο, καὶ στὴν Καλαβρία, στὴν Ἱσπανία, στὴ Μάλτα, στὴ βόρειο Ἀφρική, ψέλνανε ὅπως ψέλνανε στὴν Ἀντιόχεια, στὴν Περγάμο καὶ στὴν Ἔφεσο. Ὅπως ἡ θρησκεία εἶχε οἰκουμενικὸ χαρακτήρα, κι ἡ λατρεία κι ἡ τέχνη, ἤτανε κι αὐτὴ μία, οἱ τρόποι ποὺ ἐκφραζότανε ἤτανε παντοῦ οἱ ἴδιοι.
Ἕνας Ὀρθόδοξος καὶ εὐλαβέστατος συγγραφεύς3, ὄχι Ἕλληνας, γράφει κάπου: «Τὸ νὰ μὴ νοιώθουμε πιὰ τὴν οὐσία τῆς λειτουργικῆς τέχνης προέρχεται ἀπὸ τὴ βαθειὰ πνευματικὴ παρακμή μας. Τὸ πνεῦμα τῶν ἀνθρώπων τῆς ἐποχῆς μας, ἀκόμα καὶ τῶν πιστῶν, κατάντησε ὑλικὸ καὶ ἐγκόσμιο, καὶ παραμορφώθηκε μέσα τους ἡ ἰδέα τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς λειτουργίας. Μποροῦμε νὰ ποῦμε πώς, γενικά, ἀπὸ τὴν πνευματικὴ ζωή, δὲν βλέπει πιὰ κανεὶς παρὰ μοναχὰ τὴν ἠθικὴ πλευρά της…. Τὰ στοιχεῖα ποὺ συγκροτοῦν τὴ θεία λατρεία μας, ὁ λόγος, ἡ ὑμνωδία, ἡ εἰκόνα, ἡ ἀρχιτεκτονική, ὁ φωτισμός, κλπ. — δὲν μποροῦμε πιὰ νὰ νοιώσουμε πὼς ὅλα συντελοῦν σ ἕνα πράγμα. Τώρα τὸ καθένα τραβᾷ τὸ δικό του δρόμο... τὸ δυστύχημα στὴν ἐποχὴ μᾶς εἶναι τὸ ὅτι τὸ προσωπικὸ γοῦστο κατάντησε παντοῦ τὸ κριτήριο μέσα στὴν Ἐκκλησία, ἀφοῦ χάθηκε τὸ ἀντικειμενικὸ κριτήριο».
Παραπομπές
1. Θεσσαλονίκη 19612. Πρωταγόρας
3. Ὁ Ρῶσος ἁγιογράφος καὶ εἰκονολόγος Λεωνίδας Οὐσπένσκυ
Πηγή ἀρχείου nektarios.gr
http://anavaseis.blogspot.gr/2013/10/blog-post_31.html
Τετάρτη 30 Οκτωβρίου 2013
ΤΗ ΚΣΤ΄ ΤΟΥ ΜΗΝΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ. ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Εὐφραίνου ἐν Κυρίῳ…Στιχηρὸν τῆς Λιτῆς. Ἦχος α΄. Τὸ παρὸν μέλος ὑπὸ Γερμανοῦ Ἀρχιερέως Νέων Πατρὼν (ιζ΄ αἰὼν)Ψάλλει ἡ χορωδία «Θεσσαλονικεῖς Ὑμνωδοὶ» ὑπὸ τὴ Διεύθυνση τοῦ Ἄρχοντος Πρωτοψάλτου Λιάκου Ἰωάννου
Τῆς γῆς συνταρασσομένης…Στιχηρὸν Ἰδιόμελο τοῦ Σεισμοῦ εἰς τὰ Ἀπόστιχα. Ἦχος β΄. Τὸ παρὸν μέλος ὑπὸ Ματθαίου τοῦ ΒατοπαιδινοῦΨάλλει ἡ χορωδία «Θεσσαλονικεῖς Ὑμνωδοὶ» ὑπὸ τὴ Διεύθυνση τοῦ Ἄρχοντος Πρωτοψάλτου Λιάκου Ἰωάννου
Φοβερὸς εἰ Κύριε… Στιχηρὸ Ἰδιόμελο τοῦ Σεισμοῦ εἰς τὰ Ἀπόστιχα. Ἦχος πλ. β΄. Τὸ παρὸν μέλος ὑπὸ Ματθαίου τοῦ ΒατοπαιδινοῦΨάλλει ἡ χορωδία «Θεσσαλονικεῖς Ὑμνωδοὶ» ὑπὸ τὴ Διεύθυνση τοῦ Ἄρχοντος Πρωτοψάλτου Λιάκου Ἰωάννου
Μέγαν εὔρατο…Ἀπολυτίκιον. Ἦχος γ΄Ψάλλει ἡ χορωδία «Θεσσαλονικεῖς Ὑμνωδοὶ» ὑπὸ τὴ Διεύθυνση τοῦ Ἄρχοντος Πρωτοψάλτου Λιάκου Ἰωάννου
http://www.enromiosini.gr/orthodoxi-latreia/vizantini-mousiki/arxeia-ixou/eniautos/%CF%84%CE%B7-%CE%BA%CF%83%CF%84%CE%84-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B7%CE%BD%CE%BF%CF%83-%CE%BF%CE%BA%CF%84%CF%89%CE%B2%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-2/
Κυριακή 15 Σεπτεμβρίου 2013
ΤΗ ΙΔ΄ ΤΟΥ ΜΗΝΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΥΨΩΣΙΣ ΤΟΥ ΤΙΜΟΥ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ
Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου…Ἀπολυτίκιον. Ἦχος α΄Ψάλλει ὁ Ἄρχων Πρωτοψάλτης Στανίτσας Θρασύβουλος
Τοῦ Σταυροῦ σου τὸ ξύλον…Μόνον ἐπάγη τὸ ξύλον…Προδιετύπου μυστικῶς…Καθίσματα τοῦ ὌρθρουΨάλλει ὁ Ἄρχων Πρωτοψάλτης Στανίτσας Θρασύβουλος
Σταυρὸν χαράξας Μωσής…Καταβασίαι τῆς Ἑορτῆς. Ἦχος πλ.δ΄Ψάλλει ὁ τέως Μητροπολίτης Πατρὼν κ. Νικόδημων Βαληνδρᾶς
Σταυρὸς ὁ φύλαξ πάσης της οἰκουμένης…Σταυρὸς ὑψοῦται σήμερον…Ἐξαποστειλάρια. Ἦχος β΄ Ψάλλει ὁ Ἄρχων Πρωτοψάλτης Στανίτσας Θρασύβουλος
Τὸν Σταυρόν σου προσκυνοῦμεν Δέσποτα…Δύναμις. Ἦχος β΄. Τὸ παρὸν μέλος ὑπὸ Μπαλασίου Ἱερέως τοῦ Νομοφύλακος Ψάλλει ἡ χορωδία «Μαΐστορες τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης»
http://www.enromiosini.gr/orthodoxi-latreia/vizantini-mousiki/arxeia-ixou/eniautos/%CF%84%CE%B7-%CE%B9%CE%B4%CE%84-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B7%CE%BD%CE%BF%CF%83-%CF%83%CE%B5%CF%80%CF%84%CE%B5%CE%BC%CE%B2%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%85-%CE%B7-%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%BF%CF%83%CE%BC-4/
Πέμπτη 12 Σεπτεμβρίου 2013
Σχολείον Ψαλτικής: Έναρξη νέας διδακτικής χρονιάς
Σχολείον Ψαλτικής: Έναρξη νέας διδακτικής χρονιάς
Το «Σχολείον Ψαλτικής» ιδρύθηκε το 2008 με όνειρα και φιλοδοξίες. Κύριος στόχος του ήταν και είναι η μουσική κατάρτιση και μόρφωση των υποψήφιων ιεροψαλτών. Σιγά σιγά, προστέθηκαν και τα μαθήματα της παραδοσιακής, δημοτικής μας μουσικής. Μετά από μια γεμάτη πενταετία, συνεχίζουμε δυναμικά, ωθούμενοι από την αγάπη του κόσμου και των μαθητών μας και βλέποντας τους καρπούς που σπείραμε να αποδίδουν. Τα παιδάκια της χορωδίας μεγάλωσαν! Οι αρχάριοι έγιναν ψάλτες! Τα πιτσιρίκια έφτιαξαν δική τους ζυγιά!
Το «Σχολείον Ψαλτικής», δραστηριοποιήθηκε σε διάφορους τομείς και καινοτόμησε πολλάκις. Όλοι γίναμε πλουσιότεροι μέσα από τις εκδηλώσεις του. Παράλληλα, ο βυζαντινός χορός «εν ψαλτηρίω» επιμένει παραδοσιακά, δίνοντας το δικό του στίγμα και στηριζόμενος αποκλειστικά στην όρεξη και την αγάπη των ιδρυτών και των μελών του.
Από την πλευρά μας, υποσχόμαστε να συνεχίσουμε τη σκληρή δουλειά με σοβαρότητα, μεράκι και επιμέλεια, παρά τα πολλά προβλήματα και τη δύσκολη οικονομική κατάσταση του τόπου μας. Ευχόμαστε σε όλες και όλους καλή χρονιά, γεμάτη μουσική και γεμάτη δημιουργία!
Κωνσταντίνος Φωτόπουλος και Κωνσταντίνος Μπουσδέκης
Επικοινωνία: Δημ. Γούναρη 89, Μαρούσι
210-8022266,
www.sholeionpsaltikis.gr
info@sholeionpsaltikis.gr
http://anavaseis.blogspot.gr/2013/09/blog-post_1639.html
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)