Η αλήθεια για τον "αρχάνθρωπο" των Πετραλώνων

Μετά τον μύθο για τους Καλάς, ας ασχοληθούμε με έναν άλλο μύθο: πως το κρανίο των Πετραλώνων (α) είναι 700 χιλιάδων ετών και (β) πρόγονος των Ελλήνων.

Προς αποφυγή οιασδήποτε "συνωμοσιολογικής" παρερμηνείας για σκοτεινά ξένα κέντρα που θέλουν να θίξουν τον Ελληνισμό θα χρησιμοποιήσω το πλέον πρόσφατο και συγκροτημένο επιστημονικό άρθρο για το συγκεκριμένο θέμα από την Δρ. Κατερίνα Χαρβάτη που (α) είναι Ελληνίδα και (β) μια από τις πιο καταξιωμένες σύγχρονους παλαιοανθρωπολόγους της εποχής μας σε διεθνές επίπεδο.

Το άρθρο της Δρ. Χαρβάτη μπορείτε να το διαβάσετε εξ' ολοκλήρου στο Google Books. [Katerina Harvati, Petralona: Link Between Africa and Europe? Chapter 2 in New directions in the Skeletal Biology of Greece (eds. L.A. Schepartz, S. C. Fox, C. Bourbou) 2009]

Πρώτον: Ηλικία του H. petralonensis

Από το άρθρο (σελ. 31):

Μέχρι την ανακάλυψη του Σίμα ντε λος Χουέσος, το πλέον ανατομικά πλήρες και περισσότερο αναλλοίωτο Ευρωπαϊκό δείγμα πιθανής Μέσης Πλειστόκαινης ηλικίας ήταν το δείγμα από τα Πετράλωνα από τη Χαλκιδική στην Βόρεια Ελλάδα. Ως τέτοιο έχει παίξει σημαντικό ρόλο στις συζητήσεις για την ανθρώπινη εξέλιξη κατ' αυτήν την εποχή. Έχοντας ανακαλυφθεί το 1960 από μια ομάδα ντόπιων χωρικών, το δείγμα έχει περιβληθεί από αμφισβήτηση σχετικά με την ταξινόμηση και ιδιαίτερα την ηλικία του. Υλικό πανίδας που ανακτήθηκε από το σπήλαιο των Πετραλώνων απέδωσε αντιφατικές και με μεγάλο εύρος ηλικίες, με εκτίμηση 700 χιλιάδων ετών που προτάθηκε από τους Κουρτεν και Πουλιανό. Όμως ο συσχετισμός αυτών των υπολοίπων πανίδας με το ανθρώπινο κρανίο, το οποίο είναι το ίδιο επιφανειακό εύρημα, είναι αμφισβητίσιμος. Επομένως δεν είναι σαφές πως η χρονολόγηση αυτής της πανίδας ρίχνει καθόλου φως στην πραγματική ηλικία του δείγματος. Η χρησιμοποίηση απόλυτης χρονολόγησης αποδείχτηκε κάπως πιο επιτυχής, με μια πρόσφατη αναθεώρηση ημερομηνιών με βάση Electron Spin Resonance και Uranium series σε ιζήματα σχετιζόμενα με το δείγμα απέδωσαν ηλικια μεταξύ 150 και 250 χιλιάδων ετών, διάστημα μάλλον νεώτερο απ' ότι η πολύ πρωτόγονη του μορφολογία θα υποδείκνυε.

Δεύτερον: σχέσεις του H. petralonensis με παλαιοανθρωπολογικούς και σύγχρονους ανθρώπους

Η σχέση του κρανίου των Πετραλώνων με Ευρωπαίους Νεάντερταλ και Πλειστόκαινης εποχής κρανία (Σίμα 5 από τη ν Ευρώπη και Κάμπουε από την Αφρική), καθώς και με σύγχρονους ανθρώπους από ολόκληρο τον κόσμο φαίνεται στο σχήμα στα αριστερά. Το κρανίο των Πετραλώνων είναι ενδιάμεσο ανάμεσα στους Νεάντερταλ και στους Πλειστόκαινους Homo και δεν έχει καμιά σχέση φυσικά με τους σύγχρονους ανθρώπους.

Ο πίνακας των βιολογικών αποστάσεων (σελ. 41) καταδεικνύει επίσης πως το κρανίο των Πετραλώνων είναι πλησίεστερο στον Σίμα 5 (25.6) και Κάμπουε (36.4), μετά στους Νεάντερταλ (102.1) και μακρύτερα από τους σύγχρονους ανθρώπους. Μάλιστα, από τους τελευταίους είναι κάπως πλησιέστερο προς τους Κινέζους (149.2) παρά στους Καυκασοειδείς από τη Μέση Ανατολή (157.7) με τους οποίους έχει μάλιστα την μεγαλύτερη απόσταση.

Τρίτον: H. petraloniensis πρόγονος των Νεάντερταλ, όχι των σύγχρονων ανθρώπων

Σχετικά με το τί ήταν τελικά ο άνθρωπος των Πετραλώνων (σελ. 43-44):

Το κύριο εύρημα αυτής της ανάλυσης είναι η στενή μορφολογική ομοιότητα ανάμεσα στους δύο Ευρωπαίους (Πετράλωνα και Σίμα 5) και τον ένα Αφρικανό (Κάμπουε) ανθρώπους που εξετάστηκαν στο παρόν άρθρο. Η ομοιότητα ήταν προφανής και στην νευροκρανιακή ανατομία και στην μορφολογία του προσώπου παρά την παρουσία ορισμένων ομοιοτήτων προς τους Νεάντερταλ στην περιοχή του προσώπου για το δείγμα των Πετραλώνων και ιδιαίτερα για το Σίμα 5. Κανένα από τα δύο Ευρωπαϊκά δείγματα δεν ήταν πλησιέστερο προς τους Νεάντερταλ απ' όσο ήταν ο Κάμπουε, όπως θα περίμενε κανείς από την υπόθεση της επικάθησης. Αντίθετα τα τρία δείγματα εμφανίζονται σχεδόν σαν μια μονάδα και στις δύο αναλύσεις. Αυτό το προκαταρκτικό εύρημα υποστηρίζει την άποψη πως το Αφρικανικό και Ευρωπαϊκό απολιθωματικό υλικό αποτελεί μια μοναδική ταξονομική κατηγορία, προγονική τόσο στους Νεάντερταλ όσο και στους σύγχρονους ανθρώπους. Δεν υποστηρίζει την τοποθέτηση των Ευρωπαϊκών δειγμάτων στον H. neanderthalensis.

Η ανθρώπινη εξέλιξη στην Ευρώπη συχνά φέρεται να έχει διαμορφωθεί από μια σειρά εναλλασσόμενων επεισοδίων απομόνωσης και επαφής με τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Οι στενές μορφολογικές ομοιότητες ανάμεσα στα Ευρωπαϊκά και Αφρικανικά ανθρώπινα απολιθώματα από το Μέσο Πλειστόκαινο υποδεικνύει τέτοια επαφή ανάμεσα στους Αφρικανικούς και Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Αυτοί οι πληθυσμοί αργότερα απέκλιναν στα εξελικτικά τους μονοπάτια, ο Ευρωπαϊκός οδηγώντας στους Νεάντερταλ και ο Αφρικανικός στους σύγχρονους ανθρώπους.

Η Αφρικανική Προέλευση του Homo Sapiens

Ένας αναγνώστης έθεσε το πρόβλημα της προέλευσης της ανθρωπότητας σε ένα σχόλιο: προερχόμαστε από την Αφρική ή όχι;

Η θεωρία της Αφρικανικής προέλευσης του συγχρόνου Homo sapiens βασίζεται σε πολλαπλά επιχειρήματα:

1) Τα πρώτα ευρήματα με ανατομικά σύχγρονα χαρακτηριστικά (anatomically modern human) βρίσκονται στην Αφρική (Omo, Herto) πριν από ~150.000 χρόνια, στη συνέχεια στην Δυτική Ασία (Shkul, Qafzeh) ~90.000 χρόνια, και κατόπιν σε άλλες περιοχές του κόσμου. Στην Ευρώπη εμφανίζονται πριν από ~40.000 χρόνια.

2) Οι Αφρικανικοί πληθυσμοί είναι πιο ετερογενείς γενετικά και αυτό είναι συμβατό με την ιδέα πως οι μη Αφρικανοί έχουν ένα υποσύνολο της Αφρικανικής ποικιλομορφίας, δηλαδή το σύνολο που έφυγε από την Αφρική και επεκτάθηκε στον υπόλοιπο κόσμο.

3) Κλαδιστικές αναλύσεις μιτοχονδριακού DNA και του Υ χρωματοσώματος δείχνουν πως οι "αρχαιότεροι" πληθυσμοί, αυτοί δηλαδή που έχουν τα περισσότερα προγονικά αλληλόμορφα βρίσκονται στην Αφρική, και είναι ιδιαίτερα οι Khoisan και οι πυγμαίοι.

Ο άνθρωπος του Νεάντερταλ, ο οποίος ζούσε στην Ευρώπη και Δυτική Ασία πριν από την εμφάνιση των ανατομικά σύχχρονων ανθρώπων, ήταν πολύ διαφορετικός από τους σύγχρονους ανθρώπους.

Σύγκριση διαφορετικών σύγχρονων πληθυσμών δείχνει την ομοιότητα τους σε σχέση με τον άνθρωπο του Νεάντερταλ. Επιπλέον έχει εξαχθεί μιτοχονδριακό DNA από αρκετούς Νεάντερταλ, το οποίο είναι πολύ διαφορετικό από αυτό των σύγχρονων ανθρώπων.

Με βάση αυτά τα στοιχεία, η Αφρικανική προέλευση της ανθρωπότητας φαίνεται σχετικά σίγουρη. Μιλάμε φυσικά για προέλευση από την Αφρική πριν από δεκάδες χιλιάδες χρόνια, και όχι πρόσφατη προέλευση. Τα ανθρωπολογικά ευρήματα των πρώτων ανθρώπων δεν μοιάζουν με τις σημερινές φυλές, αφού η φυλετική διαφοροποίηση είναι κατοπινό φαινόμενο, σχετιζόμενο με την εξελικτική πορεία των ανθρώπων στις περιοχές όπου εξαπλώθηκαν. Οι Αφρικανικοί πρωτο-άνθρωποι δεν ήταν δηλαδή "Νεγροειδείς" και δεν ομοίαζαν ιδιαίτερα με τους σημερινούς Αφρικανούς.

Παραμένει βέβαια ανοιχτό το ενδεχόμενο της αφομοίωσης προϋπαρχόντων πληθυσμών (archaic humans) κατά την διάρκεια της εξάπλωσης των συγχρόνων ανθρώπων (modern humans) από την Αφρική. Αυτό το ενδεχόμενο είναι αντικείμενο επιστημονικής έρευνας, και οι απόψεις διίστανται:

1) Η απουσία "περίεργων" μορφών μιτοχονδριακού DNA και Υ χρωματοσωμάτων στον σύχγρονο πληθυσμό, δηλαδή μορφών που μοιάζουν πως έχουν προέλθει από γενετικά διαφοροποιημένο πληθυσμό σημαίνει πως δεν είναι πιθανή η εισροή σε μεγάλο βαθμό γενετικού υλικού από τους αρχαϊκούς ανθρώπους.

2) Ωστόσο υπάρχουν αρκετές ενδείξεις σε διάφορες περιοχές του αυτοσωματικού DNA μεγάλης αρχαιότητας, και άρα είναι πιθανή η απορρόφηση αρχαϊκών στοιχείων κατά το παρελθόν. Επιπλέον εάν υπήρξε σημαντική φυσική επιλογή στο μιτοχονδριακό DNA και στα χρωματοσώματα Y, τότε πιθανόν οι αρχαίες "περίεργες" μορφές να έχουν εξαφανιστεί από τη σύγχρονη γενετική δεξαμενή.

3) Επιπλέον, πολλοί βιολογικοί ανθρωπολόγοι υποστηρίζουν πως οι πρώιμοι σύγχρονοι άνθρωποι ανά την υφήλιο (π.χ. Cro-Magnon στην Ευρώπη, Upper Cave 101 στην Ασία, κτλ) παρουσιάζουν χαρακτηριστικά τα οποία προήλθαν από παλαιότερους ανθρωποειδείς της περιοχής, όπως οι Νεάντερταλ στην Ευρώπη, και οι Ασιατικοί Homo erectus στην Ασία.

Συμπερασματικά, αναφέρω την άποψη του παλαιοανθρωπολόγου Erik Trinkaus ο οποίος συνοψίζει τη σημερινή άποψη της επιστήμης, η οποία δέχεται την Αφρικανική προέλευση αλλά και την αφομοίωση προϋπαρχόντων πληθυσμών. Αυτή η άποψη έρχεται σε αντίθεση με την θεωρία της αποκλειστικής Αφρικανικής προέλευσης, αλλά και με την θεωρία της πολυπεριοχικής (multiregional) εξέλιξης.

In summary, a consideration of the morphological patterns and the distributions in time and space of the earliest candidates for modernity in the human fossil record indicates a general scenario of an initial east African emergence of modern humanity, followed by dispersals with admixture within Africa and subsequently across Eurasia. This is the assimilation model. The degree to which late archaic humans were absorbed into early modern human populations remains ambiguous for most of the Old World... Yet, the ubiquitous evidence among early modern humans for some level of admixture with regional late archaic human groups outside of eastern Africa indicates that assimilation was neither rare nor trivial.

Περιληπτικά, η εξέταση των μορφολογικών στοιχείων και της κατανομής στο χώρο και χρόνο των αρχαιότερων υποψηφίων "σύγχρονων" με βάση τα ανθρώπινα απολιθώματα υποδηλώνει ένα γενικό σενάριο της αρχικής εμφάνισης της σύγχρονης ανθρωπότητας στην ανατολική Αφρική, και στη συνέχεια της εξάπλωση της με επιμειξία μέσα στην Αφρική, και μετέπειτα σε όλη την Ευρασία. Αυτό είναι το αφομοιωτικό μοντέλο. Ο βαθμός κατά τον οποίο οι ύστεροι αρχαϊκοί άνθρωποι απορροφήθηκαν στους πρώιμους σύγρονους ανθρώπινους πληθυσμούς παραμένει αβέβαιος για τον περισσότερο Παλαιό Κόσμο... Παραταύτα, ο γενικός εντοπισμός στους πρώιμους σύγχρονους ανθρώπους κάποιου βαθμού επιμειξίας με τοπικούς ύστερους αρχαϊκούς ανθρώπους καταδεικνύει πως η αφομοίωση δεν ήταν σπάνια ή αμελητέα.

Ο άνθρωπος της νήσου Φλόρες

Μια εκπληκτική καινούρια ανακάλυψη ήρθε στο φως από την Ινδονησία. Ο «Άνθρωπους της νήσου Φλόρες» είναι ένας μακρινός συγγενής μας, απόγονος του Homo erectus όπως και εμείς οι Homo sapiens. Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο Homo floresiensis -όπως βαφτίστηκε το καινούριο είδος του γένους Homo- υπέστη μια μακρόχρονη φυσική επιλογή στη νήσο Φλόρες, κατά τη διάρκεια της οποίας το μέγεθος του μειώθηκε στο ένα μόλις μέτρο, και ο εγκεφαλικός του όγκος μειώθηκε στα ~350κ.εκ. μικρότερο ακόμα και από σύγχρονους χιμπατζήδες! Όμως αυτά τα ανθρωπάκια είχαν αρκετά περίπλοκα εργαλεία, και κατόρθωσαν να φτάσουν στη νήσο Φλόρες πιθανώς με βάρκες.

Πρέπει να αναθεωρήσουμε λοιπόν αρκετές ιδέες για την ανθρώπινη προϊστορία: οι συγγενείς μας Homo ίσως ήταν αρκετά εξελιγμένοι, και πιθανώς να επέζησαν έως και την άφιξη των πρώτων sapiens στην περιοχή, αναπτύσσοντας αρκετά περίπλοκο τρόπο ζωής παρά τον πολύ μικρό τους εγκέφαλο. Οι πλέον ευφάνταστοι πιθανολογούν πως μέλη του καινούριου είδους μπορεί να συνάντησαν ακόμα και τους πρώτους Ολλανδούς θαλασσοπόρους που ήρθαν στην Ινδονησία ή ακόμα πως είναι δυνατό κάποιο άλλοι απόγονοι του Homo erectus να επιζούν έως τις μέρες μας στα τροπικά δάση της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Σε κάθε περίπτωση όμως, η ανακάλυψη του νέου είδους που έζησε έως τουλάχιστον 18.000 χρόνια πριν αποτελεί ένα σπουδαίο βήμα στη μελέτη του γενεαλογικού δέντρου της ανθρωπότητας, αφού οι άνθρωποι του νησιού Φλόρες απέχουν από εμάς αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, σε αντίθεση με όλους τους ανθρώπους του είδους μας που χωρίζονται γενεαλογικά από μερικές δεκάδες χιλιάδες χρόνια.

Περισσότερες πληροφορίες στο άρθρο που ακολουθεί και στη δημοσίευση εδώ (Αγγλικά).

Εντυπωσιακή ανακάλυψη μικροσκοπικού ανθρωπίδη που ζούσε στην Ινδονησία

Απεικόνιση της πιθανής μορφής του νέου είδους ανθρωποειδούς που εντοπίστηκε στην Ινδονησία

Επιστήμονες στην Ινδονησία φέρνουν στο «φως» ένα νέο και μικροσκοπικό είδος ανθρωποειδούς, που ζούσε παράλληλα με τους δικούς μας προγόνους μέχρι πριν από 12.000 χρόνια. Πρόκειται για την πλέον συγκλονιστική ανακάλυψη της τάξης της σε διάστημα δεκαετιών.

Τα τέλεια διατηρημένα οστά ανακαλύφθηκαν σε σπήλαιο της ινδονησιακής νήσου Φλόρες, σε απόσταση 600 χιλιομέτρων ανατολικά του Μπαλί. Έχει το ύψος ενός σημερινού παιδιού (περίπου ένα μέτρο), κρανίο ίσο περίπου με ένα γκρέιπφρουτ και μακριά χέρια. Όπως διαπίστωσαν οι επιστήμονες κατόπιν της απαραίτητης ανάλυσης ανήκει σε 30χρονη γυναίκα.

Στο ίδιο σπήλαιο εντοπίστηκαν τα οστά έξι ακόμη ανθρωποειδών αυτού του είδους, τα οποία... βαφτίστηκαν «χόμπιτ». Βρέθηκε, ακόμη, μία ηφαιστειακή τέφρα από κάποια έκρηξη που ενδεχομένως να οδήγησε στην εξαφάνιση του συγκεκριμένου είδους, το οποίο ζούσε την ίδια εποχή που οι δικοί μας πρόγονοι σχημάτιζαν αποικίες στον κόσμο.

Την ανακάλυψη «υπογράφει» ομάδα Αυστραλών και Ινδονήσιων ειδικών από το Πανεπιστήμιο της Νέας Αγγλίας και το Ινδονησιακό Κέντρο Αρχαιολογίας της Τζακάρτα. «Στην αρχή νομίζαμε ότι επρόκειτο για παιδί. Όμως, τελικά διαπιστώθηκε ότι ήταν μια ενήλικη γυναίκα, ηλικίας περίπου 30 ετών» δήλωσε ο καθηγητής Μάικ Μόργουντ.

«Είναι ένα νέο είδος ανθρώπου που ζούσε παράλληλα με εμάς, αλλά είχε το μισό μας μέγεθος. Χρησιμοποιούσαν φωτιά για να ψήνουν το φαγητό τους. Έφτιαχναν πέτρινα εργαλεία για να κυνηγούν μεγάλα ζώα, ελέφαντες και γιγάνιους αρουραίους. Παρά το μικρό εγκέφαλό τους, αυτά τα ανθρωποειδή κατασκεύαζαν πολύπλοκα αντικείμενα» προσέθεσε.

Τα μικρά αυτά ανθρωπάκια υπήρχαν παράλληλα με τους ανθρώπους επί χιλιάδες χρόνια. Οι λαϊκοί μύθοι του Φλόρες μιλούν για μια φυλή τριχωτών μικρών ανθρώπων που αποκαλούνταν «έμπο γκόγκο», ζούσαν σε σπηλιές και συνεννοούνταν μεταξύ τους στη δική τους, πρωτόγονη γλώσσα.

«Το εύρημα αυτό είναι απίστευτο. Είναι συναρπαστικό εάν σκεφτούμε ότι ένα τόσο διαφορετικό είδος ανθρωποειδούς υπήρχε μέχρι τόσο πρόσφατα» δηλώνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κέμπριτζ Ρόμπερτ Φόλεϊ. Τα μικρόσωμα ανθρωποειδή της Ινδονησίας ανήκουν πλέον στη νέα κατηγορία των Homo Floresiensis, επισημαίνει το BBC.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο Ηomo floresiensis αποτελεί εξέλιξη του Homo erectus, ίχνη του οποίου βρέθηκαν στην Ιάβα. Oρισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι η ανακάλυψη των οστών στο νησί Φλόρες «ξαναγράφει την ιστορία του ανθρωπίνου γένους», όμως από συναδέλφους τους εκφράζονται έντονες αμφιβολίες εάν ο Ηomo floresiensis όντως ανήκει στο ανθρώπινο είδος.

Πηγή (news.in.gr)