Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

O γερμανός νομπελίστας Γκύντερ Γκρας (βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, 1999) στηλιτεύει την πολιτική που ασκεί η Ευρώπη στην Ελλάδα, «την κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού».

Μόλις δύο μήνες μετά το ποίημά του, με το οποίο ασκούσε κριτική στην πολιτική του Ισραήλ και το οποίο είχε προκαλέσει θυελλώδεις αντιδράσεις, ο γερμανός νομπελίστας παρεμβαίνει ξανά στην τρέχουσα πολιτική συζήτηση με ένα ποίημα. Αυτή τη φορά το θέμα του είναι η Ελλάδα. «Ελλάδα, χώρα δίχως δικαιώματα»

Η ντροπή της Ευρώπης

Είσαι ένα βήμα πριν το χάος, μια και δεν ανταποκρίθηκες στις αγορές,

είσαι μακριά απ’ τη χώρα, που κάποτε σου δάνεισε το λίκνο.

Ό,τι με την ψυχή ζητούσες και νόμιζες πως είχες βρει

τώρα το εξοβελίζεις, για σκουπίδι το περνάς.

Ολόγυμνη σαν οφειλέτης διαπομπεύεται, υποφέρει η χώρα εκείνη

που έλεγες και ξανάλεγες πως χάρη της χρωστάς.

Στη φτώχια καταδικασμένος τόπος, τόπος που ο πλούτος του

στολίζει τώρα τα μουσεία: λάφυρα που φυλάς Εσύ.

Κείνοι που χίμηξαν με τα όπλα στη χώρα την ευλογημένη με νησιά

στολή φορούσαν κι είχαν τον Χέλντερλιν κρυμμένο στο γυλιό.

Καμιά ανοχή πια γι’ αυτή τη χώρα, κι ας ανεχόσουν κάποτε

σαν σύμμαχους στο σβέρκο της τους κολονέλους.

Χώρα που ζει πια δίχως δίκιο, με τη δύναμη αυτών που έχουν πάντα δίκιο

να της σφίγγει κάθε μέρα το ζωνάρι πιο σφιχτά.

Κι όμως απείθαρχη η Αντιγόνη μαυροφορεί – σ’ όλη τη χώρα

πενθοφορεί ο λαός της που κάποτε σε είχε φιλέψει, σε είχε δεχθεί.

Μα η κουστωδία του Κροίσου έχει στοιβάξει έξω απ’ τη χώρα,

στα δικά σου θησαυροφυλάκια, τα αστραφτερά μαλάματα.

Πιες, επιτέλους, πιες, αναβοούν των επιτρόπων οι χειροκροτητές,

μα ο Σωκράτης οργίλος σου γυρνά γεμάτο πίσω το ποτήρι.

Εν χορώ θα ρίξουν οι θεοί κατάρα σ’ ότι σου ανήκει,

μια κι είναι βούλησή σου τον Όλυμπό τους να πουλήσεις.

Ανούσια πια θα μαραζώσεις δίχως τη χώρα,

που το δικό της πνεύμα σε επινόησε, Ευρώπη.

(απόδοση στα ελληνικά: Σπύρος Μοσκόβου)

Στο φύλλο του Σαββάτου της εφημερίδας Süddeutsche Zeitung ο Γκύντερ Γκρας υπερασπίζεται τους Έλληνες και την Ελλάδα, και στηλιτεύει την ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της χώρας. Ο Γκρας διαμαρτύρεται επειδή η Ελλάδα “ως χρεοφειλέτης δακτυλοδείχνεται γυμνή”, μια “χώρα καταδικασμένη στη φτώχεια”, “στο χάος κοντά, επειδή στις αγορές δεν ανταποκρίνεται”. Η Ελλάδα “είναι χώρα χωρίς δικαιώματα, που η δικαιούχα εξουσία της σφίγγει το λουρί όλο και περισσότερο.” Το ποίημα αποτελείται από δώδεκα δίστιχα και είναι εμφανές ότι ο λογοτέχνης κατέβαλε μεγαλύτερη προσπάθεια να του δώσει λυρική μορφή από ότι στο επίμαχο ποίημα για την πολιτική του Ισραήλ. Πολλοί συνάδελφοι του δεν του είχαν ασκήσει μόνον έντονη κριτική για το περιεχόμενο αυτού του ποιήματος, αλλά τον κατηγορούσαν και για ατέλειες και προχειρότητα.

Στη νέα ποιητική του παρέμβαση ο Γκράς κατηγορεί τους Ευρωπαίους εταίρους της Ελλάδας ότι της κόβουν την “ανάσα ζωής” με τα μέτρα λιτότητας που επιβάλλουν κάθε τόσο. Σε αντίθεση με τον αρχαίο φιλόσοφο Σωκράτη, που μετά την καταδίκη του σε θάνατο χωρίς να φέρει καμία αντίσταση είχε πιει το κώνειο, ο Γκύντερ Γκρας συλλαμβάνει με ποιητικούς όρους τις αντιστάσεις στην πολιτική λιτότητας: “Πιες, επιτέλους πιές! ουρλιάζουν οι χειροκροτητές των κομισάριων, αλλά ο Σωκράτης με οργή επιστρέφει σε σένα το ξέχειλο ποτήρι.”

Η Ελλάδα “εκτιμάται κάτω από την αξία του παλιοσίδερου”

Η Ελλάδα “είναι χώρα χωρίς δικαιώματα, που η δικαιούχα εξουσία της σφίγγει το λουρί όλο και περισσότερο.”

Η Ευρώπη, που η κοιτίδα της είναι η Ελλάδα και που ως σήμερα ακόμη αναγνωρίζει ως συστατικό στοιχείο της ταυτότητάς της τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, υπονομεύει κατά τον γερμανό νομπελίστα με την πολιτική της λιτότητας τις ίδιες τις αξίες της: “Αυτό που αναζήτησες με την ψυχή, που πίστεψες πως βρέθηκε, βγαίνει ασήμαντο τώρα, εκτιμάται λιγότερο κι από τα παλιοσίδερα.”

Απευθυνόμενος στους Γερμανούς συμπατριώτες του ο Γκύντερ Γκρας τους υπενθυμίζει τον ρόλο της Γερμανίας ως κατοχικής δύναμης στην Ελλάδα κατά την περίοδο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου: "Αυτοί που έπληξαν με την βία των όπλων την ευλογημένη με νήσους χώρα, φέραν μαζί με τη στολή τον Χέλντερλιν στο σάκο.” Και σαν μια άλλη Κασσάνδρα, που όπως είναι γνωστό οι προφητείες της έβγαιναν πάντα αληθινές, ο Γκράς προειδοποιεί: “Ανούσια θα μαραζώσεις χωρίς τη χώρα, της οποίας το πνεύμα εσένα, Ευρώπη, επινόησε.”

Αντιδράσεις

«Σε μια γλώσσα που θυμίζει τα γερμανικά του 18ου αιώνα, μιας εποχής πνευματικής ανάτασης στη Γερμανία, όπου ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός αποτελούσε σημείο αναφοράς, ο Γκύντερ Γκράς αναδεικνύει με το νέο ποίημά του μια άλλη διάσταση στην όλη συζήτηση για την Ελλάδα που πάει να θυσιαστεί στο βωμό των δημοσιονομικών πολιτικών - τη διάσταση ότι η συνοχή της Ευρώπης βασίζεται κυρίως σε κοινές αξίες και σε κοινές πολιτισμικές ρίζες, ιδιαίτερα στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό". Αυτή η εκτίμηση στο πρωϊνό μαγκαζίνο της Ραδιοφωνίας της Βρέμης είναι μια από τις πρώτες εμπεριστατωμένες αντιδράσεις που ακούστηκε στο πλαίσιο εκπομπής. Τα περισσότερα μίντια περιορίζονται στην ενημέρωση για το ποίημα στις ιστοσελίδες τους λόγω της αργίας της Πεντηκοστής τη Δευτέρα.

Πάντως, ακόμη και τα γερμανικά ΜΜΕ που μονίμως εκφράζονται αρνητικά για τον παρεμβατικό ποιητικό λόγο του Γκύντερ Γκρας στα πολιτικά δρώμενα δεν αμφισβητούν τη δυνατή λυρική υπόσταση του νέου ποίηματος για την “Ντροπή της Ευρώπης”, ενώ την αμφισβητούσαν στο προ μηνών επίμαχο ποίημά του για την πολιτική του Ισραήλ έναντι του Ιράν. Η μόνη πολιτική αντίδραση που έχουμε μέχρι στιγμής για το ποίημα είναι αυτή του προέδρου της επιτροπής ευρωπαϊκών υποθέσεων του γερμανικού κοινοβουλίου, Γκούντερ Κριχμπάουμ. “Δεν θα πρέπει να παίρνουμε πλέον τον Γκύντερ Γκρας και τόσο στα σοβαρά”, υποστήριξε σήμερα το πρωί στη γερμανική ραδιοφωνία ο Χριστιανοδημοκράτης πολιτικός, για να συμπληρώσει ότι η "Ευρώπη επέδειξε μεγάλη αλληλεγγύη στην Ελλάδα».

Παναγιώτης Κουπαράνης, Βερολίνο

Υπεύθ. Σύνταξης Ειρήνη Αναστασοπούλου

Διαδικτυακή πηγή προέλευσης κειμένου – πρώτη δημοσίευση:

http://www.dw.de/dw/article/0,,15978706,00.html?maca=gri-rss-gre-top-3265-rdf

 __________________________________________________

 

Γιώργος Ρωμανός

Ευρωπαϊκή «Ένωση» και Ελλάδα

Από την επαχθή στην αξιοπρεπή σχέση

Σημειώσεις σε δειγματοληπτικά καίρια, αίτια της Κρίσης

Ένα δοκίμιο του Γιώργου Ρωμανού, στο:

http://romanosg.blogspot.com/

__________________________________________________

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

 

"Μου πήραν τον ήλιο μου αλλά εγώ θα τον βρω",

Ν. Βρεττάκος

 «Τούτος ο λαός, έχει ευθύνη

απέναντι στον τόπο και την ιστορία του.

Όμως, η παρακμή είναι φανερή,

δυστυχώς!

Γίναμε υπήκοοι των αδυναμιών του καιρού μας

και χάνουμε την δική μας υπηκοότητα.

Βλέπετε, εσείς, ό,τι βλέπω κι εγώ!

Διάσπαση της εθνικής μας ενότητας,

διάσπαση του «Εμείς» σε πολλά «Εγώ»,

που δεν τα ενώνει ούτε η ιστορία ούτε το όνειρο

για ένα καλύτερο αύριο!

Η ηθική μας αντίσταση έχει καταθέσει τα όπλα και

κινδυνεύουμε να καταποντιστούμε

μέσα στην ευρωπαϊκή χούνη,

που αύριο θ’ αρχίσει να επεκτείνεται και προς τα εδώ.

Δεν μπορείς να κάνεις προγράμματα, να αναλαμβάνεις ευθύνες,

να δίνεις υποσχέσεις, να λες

«θα σώσουμε την Ελλάδα»!

και να διασώζεται μόνο

η μονιμότητα της παρακμής μας.»

Νικηφόρος Βρεττάκος

2012, Έτος Νικηφόρου Βρεττάκου

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

Εταιρεία Συγγραφέων

ΔIA-ΜΑΡΤΥΡΙΑ

παγκόσμια ημέρα ποίησης

21 Μαρτίου 2012

όχι άλλη μια διαμαρτυρία,

αλλά μια ΑΛΛΗ διαμαρτυρία

Εις σε προστρέχω Τέχνη της Ποιήσεως

Αν όχι τώρα πότε;

Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012
Με την Ποίηση ενάντια στην Κρίση
Προσυγκέντρωση στις 12 το μεσημέρι μπροστά από το βιβλιοπωλείο Ιανός
Συν οδοιπορία προς το Σύνταγμα

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

Το «κατηγορώ» του Μπάιρον

«Στις 27 Φεβρουαρίου 2012 συμπληρώνονται 200 χρόνια από την πρώτη ομιλία του Λόρδου Βύρωνα στη Βουλή των Λόρδων, όπου ο Μπάιρον υπήρξε καταπέλτης εναντίον νομοσχεδίου που προέβλεπε τη θανατική καταδίκη για τους εξεγερμένους κλωστοϋφαντουργούς του Νότινγχαμ, οι οποίοι έσπαγαν τους νέους αργαλειούς, που τους οδηγούσαν σε μαζική ανεργία και στην απελπισία. Εναντίον των εξεγερμένων, οι οποίοι είχαν συνασπιστεί κάτω από το λάβαρο του στρατηγού Λαντ (Ludd), που «μπορεί να ήταν και μυθικό πρόσωπο», κατά τον Κεν Κόουτς, Εργατικό Ευρωβουλευτή του Νότινγχαμ την περίοδο 1989-1999, είχε κινητοποιηθεί ο στρατός και όλος ο κρατικός μηχανισμός.»

Του Πάνου Τριγάζη: Το «κατηγορώ» του Μπάιρον

Διαβάστε περισσότερα: http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=671867

Η ΑΥΓΗ / ΓΡΑΜΜΑΤΑ – ΤΕΧΝΕΣ / Κυριακή 26 Φεβρουαρίου 2012

***

Οι ιδιότροποι μάστορες της τυπογραφίας

Η Πανδώρα θεωρεί προνόμιο αισθητικής το να προσπαθήσει να αναπλάσει και να παρουσιάσει εδώ μερικά από τα σπάνια εξώφυλλα των βιβλίων που εκτύπωναν οι μάστορες της τυπογραφίας, αδελφοί Ταρουσόπουλοι (1858-1969), και τα οποία παρουσιάζει στο εξαιρετικό θέμα της, στην Αυγή, 26/2/2012, η Πόλυ Κρημνιώτη. Διακρίνονται εξώφυλλα από την "Κίχλη", του Γιώργου Σεφέρη, ως αυτοτελές βιβλίο, το "Εις εαυτόν", του Στρατή Δούκα, και την "Ασκητική", του Νίκου Καζαντζάκη. 

______

«Ήταν Πέμπτη 1 Φεβρουαρίου 1940. Μια εβδομάδα πριν ο Σεφέρης είχε παραδώσει την τρίτη ποιητική συλλογή του. Εκείνη την ημέρα επισκεπτόταν για πρώτη φορά το τυπογραφείο το οποίο θα τύπωνε σε 356 αριθμημένα αντίτυπα το "Τετράδιο Γυμνασμάτων".» Και, όπως γράφει ο ίδιος ο Σεφέρης, «Στο τυπογραφείο που ανακάλυψα, μετά το μεσημεριανό φαΐ. Αξιοπρόσεκτος τόπος. Στην άκρη του Νέου Φαλήρου μια παλιά πόρτα σκουριασμένη στη ρίζα του βράχου της Καστέλας.»

 

 Της Πόλυς Κρημνιώτη: Αδελφοί Ταρουσόπουλοι, Οι ιδιότροποι μάστορες της τυπογραφίας

Διαβάστε περισσότερα: http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=672208

Η ΑΥΓΗ / ΓΡΑΜΜΑΤΑ – ΤΕΧΝΕΣ / Κυριακή 26 Φεβρουαρίου 2012

 Οι αδελφοί Ταρουσόπουλοι, στο τυπογραφείο, που αναφέρει ο Γιώργος Σεφέρης.

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

Έφυγε η ποιήτρια Βισουάβα Σιμπόρσκα

«Η ποίησή της συνδυάζει την κομψότητα του Μότσαρτ με την ορμή του Μπετόβεν», λένε οι Πολωνοί για τη συμπατριώτισσά τους Βισουάβα Σιμπόρσκα (Wisława Szymborska). Ήταν η αγαπημένη τους ποιήτρια. Κι όχι μόνο γιατί, το 1996, τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, αλλά γιατί η ποίησή της βρισκόταν σε «ανοιχτή» γραμμή με τους αναγνώστες της.

Η νομπελίστα ποιήτρια πέθανε την Τετάρτη,  1/2/2012, σε ηλικία 88 χρόνων. Είχε γεννηθεί το 1923. Σπούδασε Φιλολογία και Κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο Γιάγκελον της Κρακοβίας, όπου έζησε μέχρι τον θάνατό της. Έχει εκδώσει περίπου 20 ποιητικές συλλογές και έχει μεταφράσει, κυρίως, κλασική γαλλική ποίηση.

Η Πανδώρα έχει δημοσιεύσει ποιήματα της Σιμπόρσκα, σε μετάφραση Βασίλη Καραβίτη, από το 1997, στα έντυπα τεύχη 2, 3 και 12.

Τα ποιήματα αυτά είναι αναρτημένα στο παρόν blog, στο (ηλεκτρονικό) τεύχος 24, στην ενότητα,  Ποίηση-Ξένοι ποιητές: Το Ανθολόγιο της Πανδώρας

Η Πανδώρα προτείνει το ξεχωριστό βιβλίο τής Βισουάβα Σιμπόρσκα, Μια ποιητική διαδρομή, μετάφραση, σχόλια, επίμετρο: Βασίλης Καραβίτης, Εκδόσεις Σοκόλης, 2003, σελ.168.

Οι πέντε συλλογές αυτού του βιβλίου μεταφράστηκαν από τα Αγγλικά και από εκδόσεις, που είχαν την γλωσσική εποπτεία της ποιήτριας.

Ο Βασίλης Καραβίτης παρουσίασε πρώτος στην Ελλάδα την Βισουάβα Σιμπόρσκα. Τα μεταφρασμένα ποιήματά της συμπεριέλαβε στο βιβλίο του: Συγκομιδή Β΄, Σύγχρονοι ξένοι ποιητές, εκδόσεις Γνώση, 1988.

Τα 63 ποιήματα, που μεταφράζονται στο βιβλίο, των εκδόσεων Σοκόλη, 2003, που προτείνουμε εδώ, εγκρίθηκαν από την ίδια την ποιήτρια, με την οποία συνεργάστηκε ο Βασίλης Καραβίτης.

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

Magritte Rene (1898 - 1967) Μαγκρίτ Ρενέ

Ο θεραπευτής (Le Therapeute), 1967, Μπρούντζος , 145 x 117 x 65 εκ.

Δωρεά Αλέξανδρου Ιόλα στην Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδος, Αθήνα,

Αρ. έργου: Π.4085.

__________________________________________________

Ηλίας Χαραλαμπόπουλος

Ψάχνοντας για ηγέτη

Μια από τις συνέπειες της κρίσης που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια, είναι και η πολεμική ρητορική που αναπαράγεται αδιακρίτως, από όλο το φάσμα των ενασχολούμενων με αυτήν. Διαδεδομένη είναι η άποψη πως βιώνουμε ένα άτυπο είδος πολέμου, με προεξάρχουσα απειλή την απώλεια της εθνικής κυριαρχίας, αλλά και της εθνικής ταυτότητας.

Αν, όμως, πρόκειται να χρησιμοποιήσουμε την πολεμική ρητορική, ίσως θα ήταν σκόπιμο να εκμεταλλευτούμε και την πραγματική εμπειρία από τους πολέμους, όσον αναφορά τις ψυχικές συνέπειες. Η πιο γνωστή από αυτές, είναι το φαινόμενο της πολεμικής νεύρωσης. Δηλαδή, η εμφάνιση, μάλλον ξαφνικά, μιας σχεδόν πλήρους ψυχικής κατάρρευσης, σε έναν κατά τα άλλα υγιέστατο και, μέχρι εκείνη τη στιγμή, ικανό άνθρωπο, ο οποίος βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση.

Πιστεύουμε ότι τέτοια φαινόμενα μπορεί να τα διαπιστώσει εύκολα κάποιος, στον κοινωνικό του περίγυρο. Άνθρωποι που, μέχρι χθες, λειτουργούσαν ικανοποιητικά, αισθάνονται ξαφνικά ή με μικρές αφορμές, ότι δεν μπορούν να τα βγάλουν πια πέρα. Νιώθουν αβέβαιοι για το αύριο, και είναι σίγουροι πως έρχεται μια μεγάλη καταστροφή. Αν τους ρωτήσει κανείς, δεν μπορούν να εξηγήσουν με ακρίβεια, σε τι συνίσταται αυτή η καταστροφή. Άνθρωποι σε κρίση, με κλινικά συμπτώματα, όπως αϋπνία, κατάθλιψη, κρίσεις πανικού, σωματικά ενοχλήματα. Είναι μεγάλο λάθος να πιστεύει κανείς ότι αυτή η κατάσταση αφορά κάποιους συγκεκριμένους ανθρώπους. Τους «αδύναμους», σωματικά, οικονομικά, ταξικά. Γιατί, πρωτίστως, η αδυναμία είναι, σχεδόν αποκλειστικά, ψυχική. Έτσι, συναντάει κανείς άτομα σε κρίση, ανεξαρτήτως οικονομικής ευμάρειας, φύλου, ηλικίας ή κοινωνικής τάξης.

Η μελέτη των πολεμικών νευρώσεων, ιδιαίτερα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και μετέπειτα, οδήγησε αρκετούς ψυχιάτρους να θεωρήσουν πως ο κυριότερος προδιαθεσικός παράγοντας, που μπορούσε να καθορίσει την ψυχική κατάρρευση ενός εμπόλεμου ανθρώπου, ήταν ένα είδος έντονης εξάρτησης προς τα ψυχικά αγαπημένα του «αντι-κείμενα» (πρόσωπα, ιδέες), με πιο χαρακτηριστική εκδήλωση της κατάρρευσης, το άγχος αποχωρισμού από αυτά.

Το άγχος αποχωρισμού αποτελεί ένα τεράστιο πρόβλημα για τα δημοκρατικά καθεστώτα, σε καιρό πολέμου. Γιατί, σε ένα δημοκρατικό καθεστώς, δεν είναι εύκολο στο άτομο να βρει υποκατάστατα των ψυχικών του αντικειμένων. Δεν είναι ψυχικά εύκολο να θεωρήσεις ότι πρέπει να υπερασπιστείς τα πρωθυπουργικά διαγγέλματα ή την οικονομική πολιτική κάποιου κόμματος, εις βάρος, π.χ., της οικογένειάς σου. Τέτοιου είδους προβλήματα, σε καιρό πολέμου, αντιμετωπίζονται ριζικότερα από πιο αυταρχικά καθεστώτα, από τη στιγμή που αποτελεί συνήθη τακτική τέτοιων καθεστώτων, να εξαρτούν τα άτομα, κυρίως ιδεολογικά, εις βάρος των οικείων ψυχικών αντικειμένων. Με άλλα λόγια, τα καθεστώτα αυτά μπολιάζουν το άτομο με μια ιδεολογική εξάρτηση, πέρα και πάνω από τις συνήθεις του προσκολλήσεις. Γι’ αυτό και ακούει κανείς τόσο συχνά, την ανάγκη για έναν «ηγέτη», που θα αναλάβει τις τύχες της χώρας, σχεδόν με απόλυτο τρόπο. Η εμφάνιση τέτοιων καθεστώτων ή πολιτευμάτων, μετά από μια κρίση της δημοκρατίας, απλώς επιβεβαιώνει τον παραπάνω συλλογισμό. Όμως, και αυτή η τακτική των απολυταρχικών καθεστώτων, έχει την αδύναμή της πλευρά. Εξαρτάται απόλυτα από την επιτυχία, την εθνική επιτυχία. Αλλιώς, σύντομα, αποκτά χαρακτηριστικά ενός τυρρανικού καθεστώτος, ενός ψυχικού αντικειμένου, δηλαδή, που παύει να ικανοποιεί το άτομο.

Στις μέρες μας, το δημοκρατικό μας πολίτευμα περνάει βαθιά κρίση. Μια κρίση, που πρωτίστως οφείλεται στο ότι, οι πολιτικοί που το υπηρέτησαν, απέτυχαν στο έργο τους τον καιρό της ευημερίας, και, φυσικά, δυσκολεύονται πολύ τώρα, που ο ψυχισμός των ανθρώπων, στους οποίους απευθύνονται, έχει κλονιστεί. Με συνέπεια, να μην μπορεί πλέον κάποιος να εξαρτηθεί από αυτούς τους πολιτικούς. Καθώς όμως, η ανάγκη για εξάρτηση ενυπάρχει βαθιά, μέσα στον ψυχισμό του ανθρώπου, έχει προκύψει μια έκτακτη κατάσταση, που εύκολα μπορεί να οικειοποιηθεί ο απόλυτος όσο και αυταρχικός λόγος, απ’ όπου και αν προέρχεται. Σε αυτήν την περίπτωση, όμως, ο ψυχισμός δεν εξελίσσεται, απλώς θα αλλάξει αντικείμενο.

Έτσι, κρίνεται απαραίτητο σήμερα, το να διατυπωθεί ένας νέος λόγος. Αυτός που θα λάβει υπόψη του την παρούσα ψυχική διάσταση των ανθρώπων, προσδίδοντας ένα νέο όραμα, χωρίς όμως να αφαιρεί την ατομική και συλλογική ευθύνη.

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

Καλή Χρονιά

_____________________________________

Η Πανδώρα, για τον καινούργιο χρόνο εύχεται κάθε καλό σε όλους, με δυο τραγούδια, θρύλους. Γιατί, θρύλος είναι ό,τι αγαπήσαμε. Θρύλος είναι η αγάπη που επιμένει, υπάρχει κι έρχεται μέσα από μνήμες ελπίζοντας στο αύριο. Ειδικά στο αύριο αυτού του τόπου.

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

Γιώργος Ρωμανός: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Το σκοτεινό τρυγόνι, 

Σχέδιο με μολύβι σε χαρτί 29,68 Χ 21 εκ., 2011.

__________________________________________________

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

__________________________________________________

Τάκης Σινόπουλος

Ακόμη μια νύχτα

Η Ελλάδα ταξιδεύει χρόνια μέσα στην Ελλάδα

ακολουθώντας το χυμένο αίμα το σπαταλημένο.

Αίμα σταλαματιές κυλάνε στάζουν κάτω στον Άδη.

Πέφτουν απάνω στους νεκρούς οι σκοτωμένοι

αλλάζουν θέση δεν ξυπνάνε.

Μόνο το χέρι τους υψώνεται και δείχνει τη μεριά

που περπατάνε οι δολοφόνοι.

Η Ελλάδα ταξιδεύει χρόνια ανάμεσα στους δολοφόνους.

          Τάκης Σινόπουλος, Συλλογή, τομ. ΙΙ, Ερμής, 1980 (πρώτη έκδοση: Χρονικό, Κέδρος, 1975)

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

__________________________________________________

Ανδρέα Κάλβου,

Ιωαννίδου του Ζακυνθίου

Γενεύη, 1824

Η λύρα

Ωδαί

Ωδή έκτη,

Αι ευχαί

     ιζ΄.

…«όσον είναι

τυφλή και σκληροτέρα

η τυραννίς, τοσούτον

ταχυτέρως ανοίγονται

σωτήριοι θύραι.»

Απόσπασμα

Τα εξώφυλλα των βιβλίων του Ανδρέα Κάλβου

Η ΛΥΡΑ, Γενεύη, 1824,

ΛΥΡΙΚΑ, Παρίσι, 1826.

                                                                                 

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

__________________________________________________

Χαραλαμπόπουλος Ηλίας

Μετά την καταστροφή

Για τους μεγάλους ηγέτες, ο λαός δεν ξέρει ότι υπάρχουν,

τους μικρότερους ηγέτες, ο λαός τους αγαπά και τους εγκωμιάζει,

τους ακόμα μικρότερους, ο λαός τους φοβάται,

τους ακόμα πιο μικρούς, ο λαός τους μισεί.

Λάο Τσε, Κινέζος φιλόσοφος

Πάει καιρός πια, που ακούμε γύρω μας για καταστροφή. Είτε μελλοντική, αν δεν παρθούν μέτρα, είτε υπαρκτή, λόγω ανέχειας. Μια καταστροφή, με αφορμή τον οικονομικό παράγοντα, την αίσθηση του πλούτου, της αγοραστικής δύναμης που χάνεται, όπως η άμμος μέσα από τη χούφτα, επί της ουσίας όμως, μια καταστροφή που αφορά την απώλεια του οικείου, του γνωστού, φέρνοντας τον ψυχισμό μπροστά στη μεγαλύτερη απειλή: το μέλλον, που εμπεριέχει πάντοτε, συνειδητά ή ασυνείδητα, την πιθανότητα του θανάτου. Τι αποτελεί όμως μια καταστροφή; Στη βιβλιογραφία είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθεί ένας πλήρως αποδεκτός ορισμός. Παρόλα αυτά, ένας ορισμός είναι αναπόφευκτος, εάν θέλουμε να είμαστε σε θέση να αντιμετωπίσουμε τις καταστροφές και τις συνέπειές τους, τουλάχιστον από την πλευρά της λειτουργίας του ανθρώπινου ψυχισμού.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, «μια καταστροφή αποτελεί μια πολύ σοβαρή ψυχολογική και ψυχοκοινωνική αναταραχή, που υπερβαίνει σε μεγάλο βαθμό, την ικανότητα της επηρεαζόμενης κοινότητας να τη διαχειριστεί».

Συνήθως, χρειάζονται αρκετά πράγματα, ώστε να προκληθεί μια καταστροφή: ένα ασυνήθιστο γεγονός, ικανό να προκαλέσει απώλεια υλικών αγαθών, τον θάνατο προσώπων, την πρόκληση τραυμάτων και πόνου, ή ένα γεγονός, στα πλαίσια του οποίου, η κοινότητα παρουσιάζει έλλειψη επαρκών κοινωνικών δυνατοτήτων, ώστε να αντιδράσει. Αυτό οδηγεί στην ανάγκη για εξωτερική παρέμβαση και υποστήριξη, σε συναισθήματα απειλής και αβοήθητου, με εντάσεις ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες και άτομα, και στην αποδιοργάνωση των δεσμών οι οποίοι ενώνουν τον πληθυσμό και γεννούν την αίσθηση του ανήκειν σε μια κοινωνία.

Οι καταστροφές, όμως, δεν επηρεάζουν μόνο ως αίτιο την κοινωνική λειτουργικότητα. Γιατί, ταυτόχρονα, αποτελούν και το συγκεκριμένο αποτέλεσμα σειράς δεδομένων, τα οποία προκύπτουν από μια κοινωνία που είναι ευάλωτη. Κι αυτό το αποτέλεσμα γίνεται ελάχιστα αντιληπτό, μέχρι τη στιγμή της καταστροφής. Πρακτικά, η καταστροφή δεν αποτελεί τίποτε άλλο, παρά την αποκάλυψη μιας σειράς προηγούμενων αποτυχιών.

Οι καταστροφές, ιστορικά, αποτελούν πάντοτε μια βολική ευκαιρία για να καταδειχθούν διάφοροι υπεύθυνοι ως αποδοπομπιαίοι τράγοι, αλλά και να γίνουν συνεχείς προσπάθειες, να φορτωθεί το βάρος της ενοχής σε συγκεκριμένα πρόσωπα ή ομάδες. Όμως, η εύρεση ενός αποδοπομπιαίου τράγου, σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί μια προσπάθεια εύρεσης και απόδοσης ευθυνών. Αντίθετα, αποτελεί μια προσπάθεια αποφυγής εύρεσης και απόδοσης ευθυνών. Έτσι, όποτε λειτουργεί αυτός ο ψυχικός μηχανισμός –ένας μηχανισμός άρνησης–, η ουσιαστική ευθύνη αποφεύγεται, δεν καταδεικνύεται. Με άλλα λόγια, είναι πάντα πιο εύκολο να φταίει κάποιος άλλος, και όχι εμείς.

Το χειρότερο, ψυχικά, που μπορεί να συμβεί σε μια καταστροφή, είναι η θυματοποίηση αυτών που την υπέστησαν. Το «θύμα», εννοιολογικά, αποτελεί ένα πρόσωπο που μένει παγιδευμένο από την εξωτερική συνθήκη, πετρωμένο στην κυριολεξία, στην ίδια θέση, χωρίς δυνατότητα κίνησης. Κάτι, που το μετατρέπει, από ένα άτομο με υποκειμενικότητα, σε ένα αντικείμενο μιας κοινωνικής πραγματικότητας.

Είναι φανερό ότι, στις μέρες μας, ο ελληνικός λαός υφίσταται μια ψυχοκοινωνική καταστροφή, με αφορμή την οικονομική κρίση. Πρόκειται για την ουσιαστική αδυναμία της κοινωνίας μας να διαχειριστεί αυτό που της συνέβη, στον βαθμό που επιμένει να αρνείται τις ευθύνες της. Ο πιο δύσκολος δρόμος, που οφείλουμε να διανύσουμε, σηματοδοτείται ψυχικά, από δύο παραμέτρους. Την προσπάθεια αποφυγής δημιουργίας αποδοπομπιαίων τράγων, δηλαδή την ανάληψη του μέρους της ευθύνης, η οποία μας αναλογεί, καθώς και την προσπάθεια αποφυγής της θυματοποίησης, που θα μας οδηγήσει στην απώλεια της όποιας δυνατότητάς μας για επανόρθωση. Δεν είναι εύκολο· από την άλλη, είναι ίσως η μόνη μας δυνατότητα για αντίδραση. Ο πιο σύντομος δρόμος για τον ψυχισμό μας, είναι να κατηγορήσουμε κάποιον, ως απόλυτα υπεύθυνο για το κακό, και να τον εξοστρακίσουμε. Να θεωρήσουμε τους εαυτούς μας ως ανίδεα θύματα, που τους έτυχε μια συμφορά. Και να προστρέξουμε για βοήθεια σε ένα τρίτο πρόσωπο, που αυτομάτως θα βαφτίσουμε ως καλό, με την ελπίδα πως αυτό θα μας βγάλει από την άτυχη θέση.

Όμως, δυστυχώς ή ευτυχώς, το κακό βρίσκεται μέσα μας, και μόνο αν το αντιμετωπίσουμε, τόσο ατομικά όσο και συλλογικά, έχουμε πιθανότητα να περάσουμε στο μονοπάτι της δημιουργίας – ανάπτυξης. Αλλιώς, όσα μέτρα και αν ληφθούν, τίποτε δεν θα αλλάξει.

Το Σημειωματάριο της Πανδώρας

___________________________________________________

Ματθαίος Μουντές

Η ανεπάρκεια του σώματος

…

η βίαιη αντίδραση αυτή

θα σταθεροποιήσει για το μέλλον

μια ζωντανή αγιότητα

καθαρισμένη από τα μιάσματα

των εναρέτων

που με τα ψαλίδια τους

κουτσουρεύουν τη ζωή

όπως οι κηποτεχνικοί

που νομίζουν πως ο Θεός

δεν ξέρει πώς πρέπει

να είναι ένα δένδρο

μονάχα εκείνοι ξέρουν

και του δίνουν

το σχήμα του ποτηριού

οι μαλάκες.

…

(Απόσπασμα)

Ματθαίος Μουντές, Τα αντίποινα, β΄ έκδοση, Εκδόσεις Καστανιώτη, 1993.

***

Γιώργος Σταμούλης

Μικρό σχόλιο πάνω στην αλήθεια της Ποίησης

Aν ένα από τα ζητούμενα στην ποίηση είναι η μετάγγιση ή η διακήρυξη του είναι του ποιητή, στην ψυχή και στο μυαλό του αναγνώστη, τότε είναι προφανές ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο στην περίπτωση που τα ποιητικά εργαλεία, στα χέρια του δημιουργού, αγγίξουν πολύ υψηλά επίπεδα χρήσης. Και φυσικά, ως τέτοια εργαλεία εννοούμε τις λέξεις και τη φόρμα τους, τα οποία καλούνται να γίνουν οι αγωγοί αυτής της επιθυμίας, μεταποιώντας σκέψεις και συναισθήματα σε εξομολογήσεις, εκμυστηρεύσεις, μηνύματα, προτροπές –αισθητικές, εν τέλει, απολαύσεις.

Τόσο ο ποιητής όσο και ο αναγνώστης έχουν πάντα στο μυαλό τους την εποχή στην οποία πραγματοποιείται αυτό το πνευματικό πάρε-δώσε. Εννοώ, ότι καμία ποιητική σύνθεση δεν είναι αποτελεσματική, όταν στερείται του επικαιροποιημένου ή του διαχρονικού στοιχείου, το οποίο θα αιτιολογεί την ύπαρξή της. Αλλά, και την αναγκαιότητα να διαχυθεί έξω και πέρα από τον ποιητή, άλλως, το ποιητικό προϊόν γίνεται αποστειρωμένο και ακίνδυνο πρόσφορο, γίνεται μεταλλαγμένη πνευματική διαδικασία που δεν αντέχει στο χρόνο και στην κριτική. Πότε, όμως, έχουμε αυτήν την άριστη συνθήκη; Νομίζω ότι η απάντηση είναι απλή: Ο ποιητής και ο αναγνώστης οφείλουν να γράψουν και να διαβάσουν έχοντας απόλυτη συνείδηση ότι αυτές οι δύο διαδικασίες αποτελούν προϋποθέσεις ύπαρξης (ενταγμένης σε πραγματικό χρόνο και χώρο) κι όχι συναισθηματική εκτόνωση, απλό γέμισμα-χάσιμο χρόνου, ναρκισσευτική αυτοαναφορά, επιδίωξη κοινωνικής αποδοχής. Τότε και μόνον τότε, η ποίηση και η ανάγνωση λειτουργούν ως συστατικά στοιχεία της ανθρώπινης προοπτικής και νομιμοποιούν την πρωτοκαθεδρία της ανθρώπινης σκέψης στο φυσικό κόσμο. Τότε και μόνον τότε μπορεί να γίνει αποτελεσματικό το περιεχόμενο μιας ποιητικής εικόνας, όπως το ποίημα του Ματθαίου Μουντέ.