Prelud — Zërat e një shpirti

17 Qershor — Berlin, Sonnenallee

Ndalu… Mos nxito të më tregosh gjithçka që nuk arrite sot, sikur Unë të mos kisha qenë aty ndërsa dita të kalonte mbi shpinë. Mos m’i rendit dështimet e tua si prova të fundit në gjyqin tënd dhe mos u lodh duke ndërtuar njëkohësisht akuzën, mbrojtjen dhe dënimin, sikur të ishe gjykatësi i vetëm i një çështjeje për të cilën ende nuk i njeh as dëshmitarët. Mos u përpiq të mbrohesh para Meje dhe, mbi të gjitha, mos u përpiq ta dënosh veten para se Unë të kem folur. Unë isha aty shumë përpara se ti të gjeje fjalët me të cilat tani kërkon të ma shpjegosh lodhjen. Isha aty kur u zgjove dhe tavani të dukej sikur kishte zbritur gjatë natës e të ishte mbështetur mbi shpatullat e tua; isha aty kur mendimet u zgjuan para syve të tu dhe u rreshtuan njëra pas tjetrës pa të dhënë as kohën të merrje frymë; isha aty kur, ende pa u ngritur mirë, the me zë aq të ulët sa pothuajse të erdhi turp edhe prej vetes: “Edhe një ditë… edhe pak.”

Çfarë kujtove? Se askush nuk e dëgjoi atë lutje të vogël? Unë e dëgjova. Sepse Unë nuk dëgjoj vetëm fjalën që del nga goja; dëgjoj edhe peshën që e detyron të dalë. Njerëzit dëgjojnë zërin tënd, ndërsa Unë dëgjoj atë që e shtyn zërin nga brenda. Ata shohin buzëqeshjen që u dhuron dhe e marrin si provë se gjithçka është në rregull; Unë shoh lodhjen që e mban atë buzëqeshje në këmbë. Ata shohin duart e tua dhe atë që ndërtojnë; Unë shoh barrën që ato kanë mbajtur kur askush nuk i shikonte. Ata shohin sa larg ke arritur. Unë di edhe sa herë ke dashur të ndalosh.

Dhe ti përsëri vazhdon të mendosh se je vonë. Është e çuditshme. Si mund të shqetësohet fara pse nuk është bërë ende pyll? A turpërohet lumi sepse nuk ka mbërritur ende në det? A i kërkon agimi falje qiellit që nuk është mesditë? A e shan dimri tokën pse ajo nuk jep fruta në janar, apo e di se nën ngricën që duket si vdekje po ruhet një jetë që ende nuk ka ardhur koha të shihet?

Vetë ia ke mësuar zemrës tënde të kërkojë frytin ndërkohë që rrënjët ende po mësojnë të pinë ujë, prandaj lodhesh kaq shumë, sepse e mat jetën sipas asaj që mund të shihet, ndërsa Unë gjithmonë e kam matur sipas asaj që askush tjetër nuk mund ta shohë. Ti numëron degët. Unë numëroj rrënjët. Ti numëron fitoret. Unë numëroj herët kur nuk u dorëzove. Ti numëron njerëzit që qëndruan. Unë di edhe sa prej atyre që ikën duhej të iknin që ti të mos humbisje veten duke i mbajtur.

Bir… Një ditë, një burrë mbolli një pemë në oborrin e tij të vogël. Çdo mëngjes dilte ta shihte me përkujdesje dhe çdo mbrëmje kthehej në shtëpi pak më i zemëruar, sepse toka vazhdonte të dukej njësoj. Pas disa javësh mendoi se fara ishte kalbur, se kishte humbur kohën, se duhej të kishte mbjellë diçka tjetër, diçka që do t’i jepte më shpejt provën se përpjekja e tij kishte pasur kuptim. Ai nuk mund ta dinte se, gjatë gjithë asaj kohe kur sipër tokës nuk po ndodhte asgjë, poshtë saj po ndodhte gjithçka. Fara nuk po ngrihej drejt qiellit për t’u parë sa më shpejt; po zbriste. Dhe sa më thellë zbrisnin rrënjët, aq më shumë vononte dega, sepse pema që një ditë do të përballonte stuhinë duhej më parë të mësonte të mbahej në errësirë. Që të arrihet maja e shkëlqimit të sipërm, ndonjëherë duhet një zhytje e plotë në thellësinë e errët.

Edhe ti je zemëruar me rrënjët e tua sepse ke qenë duke pritur degët. Më ke kërkuar shenja ndërkohë që Unë po ndërtoja themelin. Më ke kërkuar përgjigje ndërkohë që Unë po formoja njeriun që një ditë do të ishte në gjendje t’i mbante ato përgjigje pa u shtypur prej tyre. Ka gjëra që nuk t’i kam dhënë ende, jo sepse nuk të dua dhe jo sepse nuk i kam dëgjuar kërkesat e tua, por sepse jo çdo dhuratë është bekim në çdo kohë. Ka bekime që, po të vijnë para se shpatullat të jenë gati, bëhen pesha që të rrëzon. Një bari nuk ia vendos qengjit barrën që mban dashi, jo sepse qengji ka më pak vlerë, por sepse ende po rritet.

Dhe ti vazhdon të mendosh se je duke më zhgënjyer. Sa herë e ke menduar këtë? Sa herë ke ulur kokën duke besuar se nuk doja më të të shihja? Më thuaj pak: kur një fëmijë mëson të ecë dhe rrëzohet dhjetë herë, a e qorton babai sepse në hapin e njëmbëdhjetë nuk vrapoi? Apo i zgjat dorën, e ngre, ia pastron gjunjët dhe e lë të provojë përsëri? Ti e gjykon veten sipas rrëzimeve. Unë të njoh sipas herëve që ngrihesh. Madje ka ditë kur nuk ngrihesh fare. Edhe ato i njoh.

Ka ditë kur e vetmja fitore jote është se nuk hoqe dorë, se qëndrove aty, se e lejove natën të kalonte pa marrë një vendim që do ta kishe mallkuar në mëngjes. Ti i quan ditë të humbura. Unë i quaj fitore të heshtura. Sepse luftërat më të mëdha rrallë bëjnë zhurmë. Ato zhvillohen në vende ku vetëm Unë mund të shoh, në orë kur të tjerët flenë, në dhoma ku askush nuk duartroket, në një tavolinë ku një njeri rri vetëm me duart mbi kokë dhe përpiqet të bindë veten të vazhdojë edhe një ditë. Dhe megjithatë, ti vazhdon. Edhe një qiri i vogël nuk e dëbon errësirën duke bërtitur. Mjafton të mos fiket.

Get Bleon Hasani’s stories in your inbox

Join Medium for free to get updates from this writer.

Remember me for faster sign in

Një ditë do ta kuptosh këtë më mirë nga sa dëshiron. Do të shohësh një fëmijë që ende mbledh gurë sepse i duken të bukur, që do të ndërtojë edhe kur askush nuk i kërkon të ndërtojë dhe që, edhe pasi bota t’i ketë treguar sa shumë mund të dhembë, do të vazhdojë të kërkojë një lule. Mos e përçmo atë fëmijë kur ta takosh. Mos e quaj dobësi vetëm sepse ai ende beson. Ai do të dijë gjëra që ti do t’i kesh harruar.

Do të shohësh edhe një tjetër. Në fillim do të vijë me fjalë të matura, me këmishë të bardhë, me duar që kërkojnë të pajtojnë dhe me një mënyrë të çuditshme për të marrë mbi vete problemet e të tjerëve. Ai do të besojë se çdo derë mund të mbahet hapur nëse flet mjaftueshëm bukur, se çdo njeri mund të kuptohet nëse i jep mjaftueshëm kohë dhe se mirësia, po u ushqye gjatë, do të kthehet patjetër. Mos e përqesh. Ai do të të shpëtojë shumë herë. Por mbaj mend këtë: ka një kufi për çdo të vdekshëm. Sepse kur një njeri kalon shumë vite duke ruajtur paqen jashtë dhe duke grumbulluar luftën brenda, një ditë kostumi mbetet, por njeriu ndryshon. Jaka e bardhë mbetet. Këpucët vazhdojnë të shkëlqejnë. Qëndrimi mbetet drejt. Vetëm se pas tyre fillojnë të duken dhëmbët.

Mos u tremb edhe nga ai. Do të vijë një kohë kur do ta quash përbindësh, por ai nuk do të ketë lindur nga urrejtja. Do të jetë rritur me të gjitha ato herë kur ti the s’ka gjë ndërkohë që kishte gjë; me çdo poshtërim që shpjegove në vend që ta kundërshtoje; me çdo humbje për të cilën fajësove veten edhe kur nuk kishe pushtet mbi të; me çdo derë që mbajte hapur pasi duhej ta kishe mbyllur. Ai do t’i dëgjojë të gjitha ato që ti përpiqesh të harrosh. Dhe kur të vijë dita, do të ruajë derën. Madje ndonjëherë do ta ruajë aq mirë sa do të harrojë se dera është bërë për t’u hapur. Atëherë do të kesh nevojë për fëmijën. Dhe fëmija do të ketë nevojë për të. Dhe të dy do të kenë nevojë për ty.

Ka edhe diçka tjetër që të lodh. Nuk është vetëm pesha e ditës; është pesha e krahasimit. Ti ecën në rrugën tënde dhe, ndërkohë që përpiqesh të mos rrëzohesh, vazhdon ta kthesh kokën për të parë sa larg kanë arritur të tjerët, e pastaj, sepse sheh vetëm largësinë e tyre dhe jo çmimin që kanë paguar, e quan veten të ngadaltë. Pa më thuaj: që kur mali i kërkon lumit të bëhet mal? Që kur deti i kërkon pyllit të japë fruta? Që kur lisi e mat vlerën e vet me shpejtësinë e kallamit? Secili mban brenda vetes një kohë që nuk i përket askujt tjetër. Ti nuk po ecën në gjurmët e askujt. Po krijon gjurmët e tua. Ka njerëz që duken sikur kanë mbërritur. Mos u mashtro. Një shtëpi e lyer bukur mund të jetë bosh, ndërsa një tjetër, e ngritur ngadalë me gurë të thjeshtë, mund të strehojë jetë për breza. Unë nuk i numëroj dritaret. Unë shoh themelet. Ti më kërkon të të tregoj fundin e rrugës, por nëse do ta shihje sot, do të ndaloje së ecuri. Ka male që duken të pamundura vetëm sepse shihen nga larg. Kur mbërrin pranë tyre, kupton se kanë qenë të mbushura me shtigje gjatë gjithë kohës. Prandaj të jap vetëm hapin e radhës. Jo sepse dua të të mbaj në errësirë, por sepse dua të mësosh të ecësh edhe kur nuk sheh larg. Besimi nuk lind kur njeriu sheh gjithçka. Besimi lind kur vendos këmbën aty ku ende nuk e sheh të gjithë rrugën.

Ka net kur Unë hesht. Ti e quan mungesë. Unë e quaj punë. A ke parë ndonjëherë një skulptor? Ai nuk i shpjegon gurit çdo goditje të çekiçit. Nuk ndalon pas çdo cope që bie për t’i kërkuar falje mermerit. Ai godet. Pastaj përsëri. Dhe përsëri. Guri, po të kishte zë, do ta quante dhimbje. Skulptori e quan formë. Shumë nga ato që ti i ke quajtur braktisje kanë qenë dora Ime duke hequr atë që nuk i përkiste shpirtit tënd. E di se, në çastin kur ndodhi, nuk dukej kështu. As fara nuk e kupton pse duhet të çahet. Por po të mos çahej, do të mbetej farë përgjithmonë. Mos u tremb, pra, kur diçka në jetën tënde thyhet. Jo çdo thyerje është humbje. Ka enë që thyhen sepse ishin të dobëta. Ka edhe guaska që thyhen sepse jeta brenda tyre është gati të dalë. Mëso ta dallosh ndryshimin. Një ditë do të përpiqesh ta dallosh këtë edhe te njerëzit. Do të ketë nga ata që largohen sepse nuk mund të qëndronin dhe nga ata që ti vetë do t’i largosh sepse do të kesh frikë se po afrohen tepër. Do të ketë një derë që do ta mbyllësh me kujdes dhe një tjetër që roja jote do ta përplasë pa pyetur. Do të ketë edhe një lule që, sado të përpiqesh ta shpjegosh, nuk do të mund ta quash thjesht lule. Mos nxito as atëherë. Jo çdo gjë që mbetet e hapur është plagë. Disa gjëra mbeten të hapura sepse ende nuk kanë thënë fjalën e fundit. Por mos bëj as tempull prej asaj që nuk e kupton.

Ka zëra që do të të kërkojnë çdo ditë. Ata nuk do të të urdhërojnë, sepse po të të urdhëronin do t’i kundërshtoje. Do të të përkëdhelin. Nuk do të trokasin fort; do të pëshpëritin. Do të të premtojnë pushim pa paqe, dashuri pa besnikëri, fitore pa durim, kurorë pa rrugë. Nuk do të të gënjejnë me errësirë, sepse errësira do të të trembte. Do ta mbështjellin errësirën me dritë të rreme. Peshkatari nuk e fsheh gjithmonë grepin. Mjafton ta mbulojë me karrem. Peshku nuk kafshon hekurin. Kafshon atë që i duket ushqim. Edhe zemra jote është kërkuar dhe do të kërkohet shumë herë në të njëjtën mënyrë: jo me forcë, por me premtime. Sepse ajo që ta merr lirinë rrallëherë vjen duke u dukur si burg. Zakonisht vjen si strehë, si rehati, si një njeri, si një zakon, si një ekran që për disa orë ta fik radion në kokë, si një zë që të thotë: “Vetëm këtë herë.” Mos e përçmo atë strehë kur të kesh nevojë për të. Por mos e ngatërro me shtëpinë. Unë e di fundin e asaj rruge. Ti sheh derën. Unë shoh tunelin që vazhdon pas saj. Ti sheh çastin. Unë shoh vitet. Ti sheh kënaqësinë. Unë shoh zinxhirin. Prandaj ndonjëherë të them jo, jo sepse dua të të heq diçka, por sepse dua të ruaj atë që ende nuk e ke kuptuar sa shumë vlen. Bariu nuk e largon delen nga humnera sepse urren livadhin. E largon sepse sheh atë që delja, me sytë e saj nga bari, nuk mund ta shohë. Edhe Unë shoh më larg se ti. Mos e ngatërro kufirin Tim me mungesën e dashurisë. Shumë herë kufiri është forma më e pastër e saj.

Por një ditë edhe ti do të vendosësh kufij, dhe atëherë duhet të jesh i kujdesshëm. Sepse kufiri që ndërtohet për të ruajtur shtëpinë mund të shndërrohet dalëngadalë në mur; muri mund të bëhet rrethim; dhe rrethimi, po nuk u hap kurrë, bëhet burg. Atë ditë do të të duhet të kujtosh dallimin mes rojës dhe mbretit. Roja mbron derën. Mbreti vendos kush hyn. Mos ia jep kurorën rojës vetëm sepse të shpëtoi gjatë luftës. Dhe mos ia merr shpatën vetëm sepse më në fund erdhi paqja. Do të duhet të mësoni të jetoni bashkë. Të tre. Po, tre. Sipas shëmbëlltyrës time. Mos e mundo veten tani të kuptosh se çfarë do të thotë kjo. Një ditë pasi të kesh parë të vërtetën do ta pranosh si pjesë tënden. Dhe pranimi, bir, nuk është dorëzim. Është fundi i luftës civile. Është vetëm fillimi.

Prandaj tani, bir Im, fli. Mjaft e torturove veten për sot. Nesër, si imazhi mbi një lumë të qetë që prishet sapo mbi të bie pika e parë, do të fillosh ta shohësh luftën e brendshme jo më si një turbullirë pa emër, por si fytyra që dalin njëra pas tjetrës nga uji. Dhe me dëshirën Time e me vullnetin tënd do të kafshosh gjuhën kur të duhet ta kafshosh, do të heqësh turpin nga gjërat që nuk duhen më fshehur dhe do të vëzhgosh veten derisa çdo fytyrë të marrë emrin që e ka pasur prej fillimit dhe që, në një formë apo tjetër, do ta mbajë deri në fund. Mos u ligështo. Mos u tremb. Ky është vullneti Im. Kur ta mbarosh këtë shteg të vogël, do të kuptosh sa shumë ke përbrenda dhe se e vetmja rrugë shpëtimi nuk është t’i mbyllësh këta zëra në errësirë, as t’i mbytësh, as t’i shpallësh armiq. Duhet t’i nxjerrësh në dritë. T’i shikosh. T’i emërtosh. T’i dëgjosh. Dhe pastaj t’ua dhurosh historinë e tyre kujtdo që ka veshë të dëgjojë dhe sy të shohë. Sepse ajo që ti e quan plagë, në duart e duhura mund të bëhet hartë. Ajo që ti e quan turp, po u tha me të vërtetën e duhur, mund t’i shpëtojë dikujt tjetër vite të tëra fshehjeje. Dhe ajo që ti e quan rrëfim, ndonjëherë është vetëm një pishtar që kalon nga një dorë në tjetrën.

Ti je pishtari Im. Do të digjesh me dëshirën Time për t’ua ndriçuar rrugën të tjerëve. Do të vijë edhe koha kur do të lodhesh nga zjarri dhe do të më pyesësh pse pikërisht ti duhet të mbash kaq shumë. Do të shohësh lulet e tua të vyshken dhe do të më kërkosh të mos të të jap as shumë pak ujë që të thahesh, as aq shumë sa të mbytesh. Do të më pyesësh pse të kam dhënë kaq shumë detyra dhe pse, në të njëjtën kohë, nuk të kam treguar planin. Dhe Unë, ndoshta, do të hesht përsëri. Jo sepse të kam harruar, por sepse atëherë do ta dish tashmë përgjigjen. Kur njerëzit të shohin dritën dhe të brohorasin: “Rroftë drita!”, mos u mërzit që nuk e njohin pishtarin. Mos u zemëro që admirojnë atë që del prej teje dhe jo gjithmonë atë që digjet brenda. Sepse para se të ishe drita i tyre… ti ishe pishtari Im.