Pre-post gevoel
Het onderwerp ‘tijd’ is geliefd onder filosofen. En terecht: vrijwel alles aan tijd is fascinerend. Denk aan de vergankelijkheid, of sowieso aan het veranderlijke karakter van alles wat we tegenkomen. En aan het onontkoombare gewicht van het verleden, het ongrijpbare van de toekomst en de wonderlijke vluchtigheid van het ‘nu’.
In dit stukje wil ik iets onder de aandacht brengen wat met de titel eigenlijk al gezegd is: ‘pre’ betekent voorafgaand, ‘post’ betekent achteraf en op zekere momenten, zal ik hier beschrijven, hebben we in ons gevoelsleven de eigenaardige combinatie hiervan.
Op de laatste dag van je vakantie in Italië denk je aan hoe het zal zijn op kantoor na het weekend. Je ziet jezelf al weer zitten tussen collega’s, pratend over dingen die op díe plek heel belangrijk zijn of lijken. En je weet dat je terloops, tussen het koffie halen en je bureaustoel opzoeken, zult terugdenken aan de Italiaanse zonsondergang; een gedachte waarbij je je weer even op de camping waant, het gegil van zwemmende kinderen in de verte, een vogel die geruisloos laag over je hoofd scheert en een zachte warme bries die teder de huid van je blote bovenlichaam streelt.
Get René van Delft’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Met andere woorden: vanuit je huidige situatie realiseer je je hoe je achteraf naar ‘nu’ zult kijken, hoe je je deze zult herinneren, met glimpen van beelden, al verblekende sfeer en wat weemoed. Op zo’n moment beleef je uiteraard dat je nog in Italië bent, maar omdat je beseft hoe tijdelijk dit is, hoe het er bijna weer op zit, beleef je het als het ware dubbel: ‘nu’ plus ‘toen vanuit straks gezien’.
Ik had dit sterk in de laatste week voor ik ging verhuizen. ‘Niets zo treurig,’ schreef Rudy Kousbroek ooit dramatisch, ‘als de weg weten in een huis dat niet meer bestaat.’ Maar ook alleen al het idee dat je er nooit meer zult komen, dat men de muren en de inrichting zal veranderen en dat je je in een ander huis thuis zult voelen, uiteindelijk alsof je er altijd geweest bent, alleen al die vooruitziende terugblik laat je alles bij voorbaat bijna onwerkelijk en tegelijk ijselijk concreet ervaren.
Mensen die sterk in een hiernamaals geloven zullen het anders zien dan ik, maar voor de ongelovige is er een speciale variant van deze voorsprong op het omzien naar de schaduw van je huidige bestaan: de gedachte dat je er ooit niet meer zult zijn. Dat zal per definitie een situatie zijn waarin je je geen dingen zult herinneren, maar toch kun je je — hoe paradoxaal en beperkt ook — voorstellen dat je er geweest bent. Met bijbehorende treurnis voor achterblijvers op korte termijn, en met een raar soort verwaarloosbaarheid op de ultra-lange termijn — zeg: 10 miljoen jaar. Via deze omweg van wat feitelijk een gedachtenspinsel is — kantoor na het weekend, leven in een volgend huis, de onrealistische herinnering van over het graf — ben je hier en nu aanwezig: werkelijk en met een voorschot op een zekere huidige onwerkelijkheid, gezien vanuit een later moment dat in een aantal gevallen nooit zal komen.
Het magische moment van reflectie kan je op willekeurige tijdstippen overvallen, en je kunt het gevoel zelfs eenvoudig oproepen door expres even vooruit te denken. Deze ‘truc’ of mystieke vaardigheid is iets om te koesteren: een adembenemend gewaarworden van het ademend wezen dat je bent.
Ik zuig mijn longen vol en besef dat ik besef.
