𝐏𝐫𝐞̨𝐝𝐤𝐨 𝐧𝐚 𝐰𝐲𝐛𝐨𝐫𝐲, 𝐳𝐚𝐧𝐢𝐦…
Minister Dworczyk powiedział ostatnio: „Oczywiście, że mamy szereg ograniczeń i szereg utrudnień, ale nie chcemy wprowadzać żadnego stanu, który by ograniczał prawa obywateli”. Patrząc jednak na zakres obecnie wprowadzonych ograniczeń w działalności gospodarczej i praw obywatelskich, nie należy raczej traktować słów Ministra dosłownie.
Prawo i Sprawiedliwość nie raz pokazało, że nie zatrzymuje się tam, gdzie inne demokratycznie wybrane władze by to zrobiły. Za każdym razem, kiedy obecnie rządzący zbliżają się do wydawałoby się nieprzekraczalnej granicy, pojawia się wielu komentatorów, którzy pełni strachu, ale i nadziei, mówią „oni tego nie zrobią”, „to byłoby już za daleko”. I co? I nic. PiS jedzie dalej, a ci sami komentatorzy załamują ręce, że „oto skończyła się demokracja”. I co? I nic. Walec PiS jedzie dalej. I tak za każdym razem. To tyczy się nie tylko rządu, czy posłów rządzącej koalicji, ale również Prezydenta. Za każdym razem, kiedy wydawałoby się, że Prezydent postawił się partii, słychać głosy, że „ma szansę”, że „może wreszcie”. I co? I nic! Może pora przestać naiwnie wierzyć w nawrócenie, bo obecna władza jak salami po kolei odcina kolejne normy demokratyczne bez względu na chwilowe fale oburzenia części społeczeństwa.
Nie należy jednak zakładać, że PiS to partia szaleńców. Oni po prostu nie działają zgodnie z dotychczas przyjętymi regułami i są gotowi zrobić więcej niż inni, aby osiągnąć swój cel. Zachowanie PiS jest bardzo spójne, a wręcz racjonalne. Oczekiwanie, że władza zmieni sposób postępowania jest błędne, a może wręcz szaleńcze, bo jak inaczej nazwać powtarzanie w kółko tej samej czynności — wiary w zmianę i oczekiwanie innych rezultatów.
𝐎 𝐜𝐨 𝐰𝐢𝐞̨𝐜 𝐜𝐡𝐨𝐝𝐳𝐢?
Celem nadrzędnym jest utrzymanie władzy. Nie ma w tym nic złego, to jest naturalne działanie w polityce. Zawsze jednak jest pytanie — gdzie jest granica makiawelistycznego podejścia do polityki?
Utrata kontroli nad Senatem spowolniła walec PiS, ale go nie zatrzymała. Dodatkowo kampania prezydenta Dudy zaliczała kolejne wpadki i coraz częściej sondaże wskazywały, że może on mieć problem z wygraniem drugiej tury wyborów. Utrata przyjaznego, czy wręcz zależnego Prezydenta, byłaby końcem drogi dla walca PiS. Gdyby założyć, że są to ostrzeżenia przed nadchodzącą utratą władzy, to jedyne czego należałoby się spodziewać po obozie władzy to przyśpieszenie działań i przekraczanie kolejnych nieprzekraczalnych granic, aby zdążyć przed demokratycznymi terminami. I tu koronawirus politycznie dał przestrzeń PiS do działań. Ta przestrzeń ma jednak swoje granice czasowe.
𝐂𝐳𝐞𝐦𝐮 𝐏𝐢𝐒 𝐛𝐫𝐧𝐢𝐞 𝐝𝐨 𝐰𝐲𝐛𝐨𝐫𝐨́𝐰 𝟏𝟎 𝐦𝐚𝐣𝐚?
Odpowiedź jest prosta i przewrotnie można tu parafrazować króla Juliana — Teraz prędko, zanim dotrze do nich, że to bez sensu.
Im bardziej będzie odsuwała się data wyborów, tym trudniej będzie rządowi utrzymać dotychczasowe obietnice programów socjalnych, wyborcy zaczną się zastanawiać czy warto było przejadać poduszkę finansową, a opozycji łatwiej będzie mówić, że PiS nie przygotowało Polski do kryzysu. Zacznie się rozliczanie. Jedną z najbardziej oczywistych osi sporu będzie stan służby zdrowia i czas reakcji rządu na pojawienie się wirusa w Europie. Jednak w tym temacie każda strona sporu będzie mogła znaleźć pasujące jej argumenty i każdy zostanie w swoich okopach.
Rząd będzie próbował nawet uciec od odpowiedzialności za stan finansów państwa zrzucając wszystko na koronawirusa. Jeszcze parę dni temu Prezes NBP na konferencji z Premierem oceniał, że Polska jest w świetniej sytuacji, a w 2020 roku będziemy mieli wzrost gospodarczy na poziomie 2% PKB. Jednak najnowsze analizy pokazują, że czeka nas „ujemny wzrost” w okolicach 4% (mBank -4,2%), a do poziomu z 2019 będziemy wracać przez dwa lata. Patrząc na skalę realnej pomocy zaproponowanej przedsiębiorstwom w tarczy antykryzysowej oraz na dane GUS dotyczące wykreślanych podmiotów, gdzie z końcem marca wykreśleń zaczęło być więcej niż wpisów, czeka nas historyczny poziom bezrobocia i bankructw. Wiele firm i osób będzie w stanie jeszcze przetrwać kwiecień z oszczędności, ale z biegiem czasu te oszczędności będą się kończyć. Firmy będą upadać i zwalniać coraz więcej osób, a bezrobotni zostaną z niezapłaconymi rachunkami i kredytami. Więc termin majowych wyborów jest polityczną ucieczką przed nadciągającym tsunami gospodarczym.
Obecnie kampanię prezydencką może w zasadzie prowadzić tylko jeden kandydat — Andrzej Duda. Oczywiście oficjalnie tego nie robi. Jednak trudno oddzielić jego działalność jako Prezydenta od tej kampanijnej — orędzia, wizyty u pograniczników, w szpitalach, w zakładach pracy, czy też jego aktywność na różnych platformach społecznościowych. Prezydent będąc z tego samego obozu co rząd może również podłączać się pod jego działania, czego przykładem była wizyta gospodarcza w Orlenie. Może on kreować wizerunek, że jest na pierwszej linii frontu i rząd z nim konsultuje kolejne ruchy. I tak z jednej strony mamy podkreślanie przez Premiera i ministrów przewodnictwa i inicjatywy Prezydenta, a z drugiej słowa Prezydenta, że skoro można iść do sklepu, to można iść do lokalu wyborczego, kiedy następnego dnia rząd wprowadza kolejne ograniczenia w handlu.
W tym samym czasie kandydaci opozycyjni nie mają jednakowych narzędzi i mówienie, że na równych prawach wszyscy mogą prowadzić kampanię w internecie jest absurdem. Koronawirus i decyzje rządu, abstrahując od oceny ich słuszności, zatrzymały rozpędzające się kampanie kandydatów opozycyjnych, którzy przez ostanie miesiące pilnowali, aby nie atakować się na wzajem. Podczas kryzysu, dzięki różnym tzw. wrzutkom PiS, opozycja zaczęła jednak zajmować się sobą — kto chce zdalnego głosowania w Sejmie, kto ugina się pod szantażem „wybory albo tarcza”, kto dał się złamać, etc. W czasie, kiedy do mediów najbardziej przebijają się te jałowe dyskusje, rząd podejmuje kolejne działania, wprowadza dalsze regulacje, organizuje konferencje i chwali swoją wersję tarczy antykryzysowej. To działa na rzecz rządzących, ale na krótką metę. Z punktu widzenia obozu władzy, nie ma lepszego terminu na organizację wyborów, jak w sytuacji podzielenia opozycji i odcięcia jej od możliwości prowadzenia kampanii, podczas kiedy „nasz” kandydat ma wszystkie narzędzia i wsparcie rządu.
Get Maciej Wewiór’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
𝐓𝐨 𝐜𝐳𝐞𝐦𝐮 𝐧𝐢𝐞 𝐬𝐭𝐚𝐧 𝐧𝐚𝐝𝐳𝐰𝐲𝐜𝐳𝐚𝐣𝐧𝐲?
Opozycja, prawnicy, lekarze etc. nawołują do wprowadzenia stanu nadzwyczajnego. Jednak stan nadzwyczajny to nie tylko kwestia wyborów prezydenckich, które mogłyby się odbyć dopiero 90 dni po zakończeniu tego stanu. Jego wprowadzenie oznaczałoby także zablokowanie pewnych narzędzi politycznych, które wydają się ważne dla obecnej władzy.
Zgodnie z Konstytucją (art. 228 pkt 6) podczas stanu nadzwyczajnego nie mogą być zmienione Konstytucja, ordynacje wyborcze oraz ustawy o stanach nadzwyczajnych. Dokładnie taki sam zapis posłowie Koalicji Obywatelskiej chcieli wprowadzić do nowego regulaminu Sejmu o głosowaniu elektronicznym na czas epidemii. Poprawka ta nie została przyjęta. To już powinno było dać do myślenia, bo to oznacza, że rządzącej większości zależy, aby mieć możliwość skorzystania z furtki do zmian np. w ordynacji wyborczej, a może nawet w Konstytucji, co byłoby niemożliwe przy formalnym wprowadzeniu stanu nadzwyczajnego.
𝐀 𝐦𝐨𝐳̇𝐞 𝐜𝐡𝐨𝐝𝐳𝐢 𝐨 𝐒𝐚̨𝐝 𝐍𝐚𝐣𝐰𝐲𝐳̇𝐬𝐳𝐲?
Przed wyborami czeka nas jeszcze jedna ważna zmiana, która wymaga wyjaśnienia. 30 kwietnia kończy się sześcioletnia kadencja Pierwszego Przewodniczącego Sądu Najwyższego. Patrząc na dotychczasowe działania obecnej władzy wobec sądów, jak i samej prezes Gersdorf, nie podlega dyskusji, że PiS będzie chciał przejąć polityczną kontrolę nad Sądem Najwyższym. „Zdobycie” SN jest niezbędne do zamknięcia tzw. reformy sądownictwa, bo SN nie tylko opiniuje projekty ustaw, czy nadzoruje działalność sądów, ale także rozpoznaje protesty wyborcze, stwierdza ważność wyborów, a Pierwszy Prezes jest jednocześnie Przewodniczącym Trybunału Stanu, co może być ważne w przyszłości…
Wbrew temu co pojawia się w różnych dyskusjach, kadencja Prezes SN nie może być przedłużona. Stan nadzwyczajny zamraża kadencje tylko Sejmu, Senatu i Prezydenta. Nowego Prezesa SN powołuje Prezydent pośród 5 kandydatów wybranych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego, które powinno wyłonić kandydatów nie później niż na 6 tygodni przed końcem kadencji, a więc w połowie marca. Zgromadzenie było zwołane na 17 marca, ale w związku z pandemią zostało przeniesione na 31 marca, a następnie na 21 kwietnia. Możliwe jednak, że Zgromadzenie i w tym terminie się nie odbędzie, co wtedy? Jak powiedział rzecznik prasowy SN sędzia Michał Laskowski w takiej sytuacji najprawdopodobniej to Prezydent wskaże osobę, która będzie tymczasowo kierować SN. Gdyby jednak Prezydent tego nie zrobił, co byłoby dla wielu zaskoczeniem, to Prezes SN wskaże osobę, która ją tymczasowo zastąpi. Nowy, tymczasowy Prezes SN pełniłby jednak funkcję tylko do czasu zwołania Zgromadzenia i wskazania nowego Pierwszego Prezesa SN przez Prezydenta.
𝐀𝐥𝐞 𝐦𝐨𝐳̇𝐞 𝐩𝐨𝐬ł𝐮𝐜𝐡𝐚𝐣𝐚̨?
Parcie do wyborów 10 maja może wydawać się absurdem, ale PiS działa na zasadzie faktów dokonanych, co nie raz udowodnił unikając realnych konsultacji społecznych, jak np. przy działaniach wobec sądów. Jeśli doszłoby do wyborów, to nie ma co się łudzić, że jakiekolwiek protesty miałyby wpływ na ten walec. Nie ma też co się łudzić, że PiS nie wykorzystałby do przeprowadzenia wyborów wojska przy wsparciu policji i straży miejskiej, którą ostatnimi decyzjami podporządkowuje policji. Nie przejęliby się też bardzo niską frekwencją, szacowaną na 9% (sondaż dla Onetu), bo przecież wszyscy mieli możliwość zagłosować i suweren się wypowiedział.
Wiele osób liczy na ministra Szumowskiego, że powstrzyma to szaleństwo. Nie zapominajmy jednak, że Minister w tej kadencji został posłem z list PiS, więc nie jest już „tylko” lekarzem-ministrem, a stał się bardziej politykiem. Jego polityczną kalkulację widać chociażby w ostatniej wypowiedzi, że „Lepsze są wybory korespondencyjne niż wybory w lokalach wyborczych”. Minister jednocześnie zostawił sobie furtkę bezpieczeństwa mówiąc, że złoży rekomendację co do wyborów w połowie kwietnia. Nie ma też co się oszukiwać, że to Minister Szumowski będzie decydował o tym czy wybory mają się odbyć czy nie. Choć można oczywiście liczyć, że jego odpowiedzialność i etyka lekarska przeważą nad naciskami politycznymi.
Jest jednak światełko w tunelu, aczkolwiek możliwe, że jest to ta wspomniana wcześniej szaleńczo naiwna ocena. 31 marca PiS złożył projekt ustawy o głosowaniu korespondencyjnym w wyborach na Prezydenta. Pomijając wszystkie inne kwestie, to jeżeli Senat wykorzysta na ocenę projektu pełne 30 dni, które mu przysługują, to Sejm najwcześniej będzie mógł głosować nad nową ustawą 4 maja — tydzień przed faktyczną datą wyborów. Do myślenia daje fakt, że w projekcie ustawy nie ma mowy o dacie 10 maja, a jedynie o wyborach zarządzonych na 2020 rok.
Można oczywiście założyć, że cała dyskusja na temat wyborów jest jedynie podkładaniem min pod opozycję. Widać to było np. przy podrzuceniu w ostatniej chwili poprawki o wyborach do ustawy o tarczy antykryzysowej — czy opozycja wybierze pomoc gospodarce czy wybory. Podobnie teraz, jak opozycja nie poprze tej ustawy, to PiS będzie jej zarzucać, że chce fizycznie posłać Polaków do urn. Jednak te komunikacyjne pułapki są tylko dodatkiem do głównego celu — politycznego sprintu przed katastrofą.
𝐓𝐨 𝐤𝐭𝐨 𝐭𝐨 𝐳𝐚𝐭𝐫𝐳𝐲𝐦𝐚?
Na chłodno należy ocenić, że jedyne co może uratować Polskę przed atrapą wyborów 10 maja, to nie są argumenty prawne czy etyczne, ale presja na posłach i członkach rządu wywołana niestety wzrostem zarażeń COVID-19, bezrobocia i upadających firm. Pozostaje tylko liczyć, że polityczny instynkt przetrwania nie pozwoli im zapisać się w kartach historii brunatnymi zgłoskami.
Dopisek z ostatniej chwili — należy też obserwować reakcję międzynarodową na decyzję węgierskiego parlamentu dającego Victorowi Orbanowi w zasadzie nieograniczoną władzę do rządzenia dekretami. Nie należy się jednak spodziewać zdecydowanych działań, szczególnie
w czasie trwania epidemii, bo przecież wszystko jest robione w imię obywateli. Prawda?
