Nieuwe EU-regels om kritische stemmen te behoeden voor juridische intimidatie  

Het Europees Parlement heeft met 546 stemmen voor, 47 tegen en bij 31 onthoudingen nieuwe wetgeving goedgekeurd, waarover op 30 november 2023 een akkoord is bereikt met de Raad. Het gaat om wetgeving die ervoor moet zorgen dat personen en organisaties die zich bezighouden met aangelegenheden van algemeen belang — zoals de grondrechten, beschuldigingen van corruptie, de bescherming van de democratie of de strijd tegen desinformatie — EU-bescherming krijgen tegen ongegronde en onrechtmatige rechtszaken. Deze bescherming zal van toepassing zijn voor alle grensoverschrijdende zaken, behalve als zowel de verweerder als de eiser afkomstig is uit hetzelfde EU-land als dat waar de rechtbank is gevestigd of als de zaak slechts voor één EU-land relevant is.

Afschrikkende financiële waarborgen

De EP-leden hebben twee waarborgen ingevoerd om slachtoffers beter te beschermen: vroegtijdige seponering als de zaak ongegrond is, en de mogelijkheid om de eiser te vragen de geraamde proceskosten te betalen, waaronder de wettelijke vertegenwoordiging van de verweerder en een schadevergoeding. Als de verweerder om vervroegde seponering verzoekt, is het aan de eiser om te bewijzen dat er redenen zijn om de procedure voort te zetten. De rechtbank kan ook andere straffen opleggen aan eisers (vaak zijn dit politici, bedrijven of lobbygroepen), zoals de betaling van een schadevergoeding.

Rechtsmiddelen voor niet-EU-zaken en toegang tot informatie

Op grond van de nieuwe regels worden uitspraken uit niet-EU-landen in ongegronde of onrechtmatige rechtszaken tegen personen of instellingen uit de EU niet erkend. Zo kan worden vermeden dat eisers het rechtsgebied kiezen waar hun kansen op succes het grootst zijn, een praktijk die “forumshopping” wordt genoemd.

De EU-regeringen zullen er ook voor zorgen dat potentiële slachtoffers van onrechtmatige rechtszaken op één enkele plaats informatie kunnen vinden over procedurele waarborgen en rechtsmiddelen, waaronder rechtsbijstand en financiële en psychologische ondersteuning. De EU-landen moeten erop toezien dat rechtsbijstand wordt verleend in grensoverschrijdende burgerlijke zaken. Ze moeten ook alle definitieve uitspraken in SLAPP’s (strategische rechtszaken tegen publieke participatie) publiceren en er gedetailleerde gegevens over verzamelen.

Quote

Na de stemming in de plenaire vergadering zei rapporteur Tiemo Wölken (S&D, Duitsland): “SLAPP’s vormen een bedreiging voor de rechtsstaat en ondermijnen in ernstige mate het grondrecht op vrijheid van meningsuiting, informatie en vereniging. Het gaat hierbij om juridische intimidatie en een vorm van misbruik van het rechtssysteem, die steeds vaker wordt gebruikt door machtige personen en organisaties om controle door het grote publiek te voorkomen. Onze rechtbanken mogen niet op deze manier worden misbruikt voor persoonlijk gewin. Deze richtlijn zal helpen SLAPP’s te bestrijden, door te verhinderen dat mensen de rechtbanken gebruiken om journalisten en activisten af te schrikken, ze ervan te weerhouden informatie openbaar te maken en ze te dwingen tot een soort zelfcensuur.”

Volgende stappen

De richtlijn treedt in werking op de twintigste dag na de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de EU. Daarna krijgen de EU-landen twee jaar de tijd om de regels om te zetten in nationaal recht.

Achtergrond

Het aantal SLAPP’s in de EU neemt toe. Daarom hebben de EP-leden in 2021 in een resolutie maatregelen voorgesteld om journalisten, mediakanalen en activisten te beschermen tegen juridische intimidatie.

Door deze wetgeving aan te nemen, reageren de leden van het Europees Parlement op de voorstellen van de burgers die zijn opgenomen in de conclusies van de Conferentie over de toekomst van Europa: over de bestrijding van desinformatie en propaganda (voorstel 23, maatregel 5), over de ontwikkeling van een doeltreffender en meer verenigd beleid ten aanzien van autocratische en hybride regimes, en de ontwikkeling van partnerschappen met maatschappelijke organisaties (voorstel 24, maatregel 8), over de invoering van wetgeving waarmee bedreigingen voor de onafhankelijkheid van de media worden aangepakt (voorstel 27, maatregel 1) en over de strikte handhaving van de mededingingsregels in de EU-mediasector (voorstel 27, maatregel 2).

De persconferentie met de rapporteur vindt plaats op dinsdag 27 februari om 15 uur.