Φωστῆρες ὑπέρλαμπροι, τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ, τὸν κόσμον ἐφωτίσατε, ταῖς διδαχαῖς ὑμῶν, Πατέρες θεόσοφοι, τήξαντες τὰς αἱρέσεις, πάντων τῶν κακοδόξων, σβέσαντες τὰς φλογώδεις, τῶν βλασφήμων συγχύσεις, διὸ ὡς Ἱεράρχαι Χριστοῦ, πρεσβεύσατε σωθῆναι ἡμᾶς.
Από την υμνογραφία της εορτής
O
προφήτης Δανιήλ και οι Τρεις Παίδες, οι εν καμίνω ριφθέντες.
Λεπτομέρεια φορητής εικόνας, ναός αγίων Αναργύρων, Πορταριά Πηλίου.
Mε την προσευχή του μάζευε τα σύννεφα κ’ έβρεχε σε καιρό ξηρασίας, γιάτρευε τις αρρώστιες, τιμωρούσε τους πονηρούς ανθρώπους, όπως έκανε με κάποιους μαυραγορίτες που γκρέμνισε τις αποθήκες που φυλάγανε το σιτάρι, ενώ ο κόσμος πέθαινε από την πείνα, και καταπλακωθήκανε μαζί με το σιτάρι: “και μελετώμενον λιμόν παρά των σιτοκαπήλων, έλυσε, συμπεσουσών αυτοίς, των αποθηκών αις τον σίτον συνέσχον”. Kαι μ’ όλα αυτά εζούσε με τόση φτώχεια, που σαν πήγε κάποτε ένας φτωχός να τον βοηθήσει για να πληρώσει κάποιο χρέος του, δεν είχε να του δώσει τίποτα, και με θαύμα έκανε μαλαματένιο ένα φίδι που βρέθηκε σ’ εκείνο το μέρος, και το έδωσε στον φτωχό, κ’ εκείνος το έλιωσε και πλήρωσε το χρέος του. Άλλη φορά πάλι έγινε κατακλυσμός, και τα ποτάμια ξεχειλίσανε και πλημμύρισε η χώρα, κι’ ο άγιος Σπυρίδωνας προσευχήθηκε και τραβήξανε τα νερά και στέγνωσε ο νεροπατημένος τόπος. Γιάτρεψε και τον βασιλέα Kωνσταντίνον που είχε αρρωστήσει από κάποια αγιάτρευτη αρρώστια, ένα διάκο που βουβάθηκε τον έκανε καλά, κακούς και πλεονέκτες ανθρώπους ετιμώρησε με υπερφυσική δύναμη, και πλήθος άλλα θαύματα έκανε, ώστε να τον φοβούνται οι άδικοι κ’ οι αδικημένοι να τον έχουνε για προστάτη και καταφύγιο. Aλλά πάντα είχε μεγάλη αγάπη και συμπάθεια στους αμαρτωλούς… Και στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο πού έγινε στη Νίκαια, ήτανε κι ο άγιος Σπυρίδωνας ανάμεσα στους τριακοσίους δέκα οκτώ θεοφόρους πατέρας και, παρ’ όλο πού δεν γνώριζε γράμματα, αποστόμωσε τον αιρεσιάρχην Άρειο πού ήτανε ο πιό σπουδασμένος στα γράμματα από όλους τους δεσποτάδες…
Από τους Δώδεκα, ο απόστολος Ανδρέας ο Πρωτόκλητος ήταν αυτός που έκανε τις πιο μεγάλες περιοδείες, σύμφωνα με την παράδοση. Και, πάντα σύμφωνα με την παράδοση, ίδρυσε τις πρώτες χριστιανικές Εκκλησίες στα πιο μακρινά μέρη, σε τόπους άγριους, αραιοκατοικημένους, απομονωμένους, εκεί όπου ακριβώς έξω από τα τείχη των ελληνικών και ρωμαϊκών αποικιών οργίαζε η άλογη φύση. Η σημαντικότερη από αυτές, από διοικητική άποψη, ήταν η Εκκλησία της προποντιακής Περίνθου / Ηρακλείας, έδρας της ρωμαϊκής Διοίκησης της Θράκης (που περιελάμβανε π. τη μισή Βαλκανική: από το Β-ΒΑ Αιγαίο και την Προποντίδα / Θάλασσα του Μαρμαρά έως τον Δούναβη και από τον ποταμό Νέστο μέχρι τα δυτικά παράλια του Εύξεινου Πόντου / Μαύρης Θάλασσας).
Ελάχιστα στοιχεία γνωρίζουμε, αλλά θεωρείται ότι μάλλον δεν θα πήγε ποτέ μέχρι το αρχαίο Βυζάντιον, την άλλοτε ισχυρή πόλη που έλεγχε τον Βόσπορο αλλά είχε πέσει σε παρακμή εκείνον τον καιρό. Παρόλα αυτά, η μετέπειτα παραδόσεις θέλουν τον Ανδρέα να ιδρύει την Εκκλησία του Βυζαντίου, να είναι αυτός πρώτος στον επισκοπικό κατάλογο και να χειροτονεί ο ίδιος τον Στάχυ για να τον διαδεχθεί στον θρόνο. Έτσι, η χριστιανική Κωνσταντινούπολη άγει την θρονική εορτή της στις 30 Νοεμβρίου, ημέρα της μνήμης του μαρτυρίου του. Χαρά όποιος βρεθεί σήμερα στο Φανάρι. Αλλά ο Βίος θέλει τον Πρωτόκλητο να διαπλέει τον Βόσπορο και να κηρύσσει τη νέα θρησκεία σε όλο τον Εύξεινο, από τα παφλαγονικά και τα ποντιακά παράλια μέχρι τα όρη του Καυκάσου, τις βόρειες στέπες (ουκρανορωσικές), τις σκυθικές ερημίες, τα μέρη του Θαλάσσιου Δούναβη και τις ελληνορωμαϊκές παράκτιες πόλεις της ευξεινοποντιακής Θράκης. Ο Βίος, μάλιστα, που μας δίνει αρκετές πληροφορίες (υστεροχρονισμένες κατά 200-250 χρόνια) αναφέρει ανθρωποφάγους έξω από τη Σινώπη κι άλλες τέτοιες αγριάδες. Αργότερα, διαδόθηκε και η παράδοση σύμφωνα με την οποία ο πρωτόκλητος ίδρυσε την Εκκλησία της Ιβηρίας (μεσαιωνική κεντρική Γεωργία) και της Κολχίδας. Το Πατριαρχείο της Τιφλίδας είναι μία από τις Χριστιανορθόδοξες Εκκλησίες, που τηρούν ακόμα τον Παλαιό Ημερολόγιο (δηλ. το Ιουλιανό) κι έτσι, οι Γεωργιανοί εορτάζουν στις 13 Δεκεμβρίου τον προστάτη της χώρας τους. Ο άγιος Ανδρέας, πολιούχος της Πάτρας, όπου σταυρώθηκε, είναι ο προστάτης και της Κύπρου, και της Σκωτίας (μεγάλες γιορτές που προαγγέλλουν τα Χριστούγεννα, αλλά και το ιστορικό Πανεπιστήμιο που είναι στο όνομα του), και της Ρουμανίας (όπου τηρείται και η αργία), και της Ουκρανίας (εκατοντάδες εκκλησίες – τώρα σχεδόν τα πάντα σκοτεινά), και της Ρωσίας, και της ισπανικής Τενερίφης (το μεγαλύτερο νησί των Καναρίων), και άλλων νησιών της Λατινικής Αμερικής. Η λατρεία του πολύ διαδεδομένη. Ο δικός του Σταυρός, σε σχήμα Χ, είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα εμβλήματα στον χριστιανικό κόσμο.
Όσιος Ιάκωβος, ο εν Ευβοία
Καὶ ἐνῷ προχωροῦσε ὁ Ἰησοῦς πιὸ πέρα, εἶδε ἕναν ἄνθρωπον νὰ κάθεται εἰς τὸ τελωνεῖον, ὁ ὁποῖος ὠνομάζετο Ματθαῖος, καὶ τοῦ λέγει, «Ἀκολούθησέ με». Καὶ ἐκεῖνος ἐσηκώθηκε καὶ τὸν ἀκολούθησε...
Μνήμη του αγίου αποστόλου και ευαγγελιστού Ματθαίου.
Η Εκκλησία ιδρύθηκε από τον Θεό και στερεώθηκε με το αίμα των μαρτύρων. Και όμως πολλοί την πολεμούν και την συκοφαντούν, χωρίς να διδάσκωνται από την ιστορία, ότι όσοι την πολέμησαν χάθηκαν, ενώ αντιθέτως εκείνη έχει ανυψωθή μέχρι του ουρανού.
Διότι η Εκκλησία όταν πολεμιέται, νικά· όταν σκέφτονται εναντίον της κακά, αυτή εξαγνίζεται, όταν υβρίζεται, γίνεται πλέον λαμπρά. Δέχεται επιθέσεις, όμως δεν νικιέται ποτέ, κλυδωνίζεται μεν, χωρίς όμως να καταποντίζεται, υφίσταται διάφορα κακά, δεν ναυαγεί όμως ουδέποτε. Παλεύει, χωρίς ποτέ να ηττάται...
Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος
