Η Τεσσαρακονθήμερος (νηστεία) εικονίζει την νηστείαν του Μωυσέως, όστις νηστεύσας τεσσαράκοντα ημέρας και νύκτας έλαβεν εις πλάκας τους λόγους του Θεού, ημείς δε νηστεύοντες τεσσαράκοντα ημέρας βλέπομεν και λαμβάνομεν τον ζώντα λόγον εκ της Παρθένου, όχι γεγραμμένον εν λίθοις, αλλά σεσαρκωμένον γεννηθέντα, και αξιούμεθα να κοινωνώμεν την θειοτέραν αυτού Σάρκα.
Άγιος Συμεών Θεσ/νίκης
Στις 15 Νοεμβρίου στην Ορθόδοξη Εκκλησία αρχίζει η Σαρακοστή των Χριστουγέννων. Η κεντρική της έννοια είναι η Έλευση του Κυρίου Ιησού. Θα μπορούσαμε να αναρωτηθούμε: «Μήπως ο όρος έλευση δεν είναι παρά ένα απλό σύμβολο, αφού τελικά ο Χριστός, όχι μόνον έρχεται μέσα μας κάθε στιγμή, αλλά και κατοικεί εντός μας;» Ωστόσο, το γεγονός της διαρκούς παρουσίας Του μπαίνει κατά την περίοδο αυτή σε μια ιδιαίτερη φάση· αποκτά χαρακτήρα εντατικό. Μας προσφέρεται η ξεχωριστή χάρη της Γέννησής Του. Ήταν πάντοτε παρών δίπλα μας, αλλά η περίοδος αυτή μας επιτρέπει να συνειδητοποιήσουμε πιο ζωηρά και για μια ακόμη φορά αυτή την παρουσία. Ο Ιησούς ήταν κοντά μας και μέσα μας. Τούτη την περίοδο όμως Τον βλέπουμε ως τον «Ερχόμενο», Αυτόν που θέλει να μείνει μαζί μας, και να μας οδηγήσει σε ακόμη στενότερη σχέση μαζί.
Η Ορθοδοξία είδε στην Τεσσαρακοστή προ των Χριστουγέννων περισσότερο την προσμονή του φωτός που θα ανατείλει. Η Γέννηση του Χριστού συμπίπτει με τη νίκη του φωτός επί του σκότους, όπως αυτό παρατηρείται στη φύση: από τα Χριστούγεννα και μετά, οι μέρες σιγά-σιγά μεγαλώνουν. Το ίδιο συμβαίνει και με τα δικά μας εσωτερικά σκοτάδια· θα διαλυθούν με την έλευση Εκείνου που είναι το Φως του κόσμου. Η προσμονή των Ορθοδόξων τείνει κυρίως προς τα Θεοφάνεια, την εορτή «των Φώτων», ενώ η προσμονή των υπολοίπων Ομολογιών τείνει προς τη Γέννηση, γιορτή της ενανθρώπησης και σάρκωσης του Κυρίου. Για να προετοιμάσουμε τη νίκη του φωτός, οφείλουμε, κατά την προπαρασκευαστική αυτή περίοδο, να ανοιχτούμε όσο περισσότερο γίνεται σ’ αυτό το φως «ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον». Να εξετάσουμε τον εαυτό μας υπό το φέγγος αυτού του εσωτερικού φωτός και να του επιτρέψουμε να καθοδηγεί τις καθημερινές μας πράξεις. Να ζήσουμε μέσα σε μια ατμόσφαιρα υπακοής, αληθείας και ειλικρίνειας.
Η Τεσσαρακοστή των Χριστουγέννων έχει μεγάλη εσχατολογική σημασία. Μας θυμίζει τη Δευτέρα Παρουσία στο τέλος των αιώνων και τον προσωρινό χαρακτήρα των πραγμάτων αυτού του κόσμου. Η εσχατολογία όμως δεν είναι γόνιμη παρά μόνον όταν εσωτερικεύεται και εφαρμόζεται στην προσωπική μας ζωή. Η δόξα της Δευτέρας Αυτού Παρουσίας πρέπει πρώτα να προτυπωθεί δια της ελεύσεως του Θεού μέσα στον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά και δια της ανατολής της ημέρας εκείνης που θα φωτίσει τη δική μας σκοτεινή νύχτα.
Ενός μοναχού της Ανατολής (Lev Gillet), Εγεννήθη ο Χριστός.
Ξεκινά η νηστεία των Χριστουγέννων. Είναι μια ελαφρά νηστεία, τρώμε ψάρι στο μεγαλύτερο διάστημά της. Ουσιαστικά είναι μια αποχή από βαριά και χορταστικά γεύματα και τροφές για να υποβοηθηθούμε στην πραγματική νηστεία, την πνευματική, η οποία είναι η στέρηση από την αμαρτία και η μετάνοια μέσα από έργα αγάπης και όχι καθήκοντος.
Κάθε φορά μας δίνεται μια ευκαιρία να στερηθούμε τις συνήθειες μας, περιλαμβανομένης και της τροφής για να χαρίσουμε αυτά που θα χρησιμοποιούσαμε σε αυτούς που στερούνται.
Και αδειάζοντας από ανάγκες και κυρίως την ανάγκη ικανοποίησης του εαυτού μας να αδειάσουμε ολόκληροι προς τους άλλους, όπως Εκείνος άδειασε (εκενώθη) στην ανθρώπινη φύση για χάρη όλων μας. Και γνώρισε την αδοξία και την ασχήμια για να μας δοξάσει και να μας ωραιώσει. Την στέρηση για να μας πλουτίσει. Τον θάνατο να μας ζωώσει.
Για εκατομμύρια ανθρώπους η νηστεία από τροφές δεν είναι επιλογή, ούτε εποχιακή συνήθεια, ούτε "ευκαιρία για αποτοξίνωση" (λόγια χορτάτων ανθρώπων).
Είτε λόγω φτώχειας και λιμού, είτε ασθενείας. Είτε δεν τρώνε τίποτα, είτε τρώνε ό,τι βρουν, όταν και αν το βρουν, είτε μπορούν ή δεν μπορούν να φάνε συγκεκριμένες τροφές.
Να είμαστε ευγνώμονες επειδή μπορούμε να νηστεύουμε και επειδή μπορούμε να καταλύουμε ανά περιόδους. Το πρώτο γεγονός να είναι η ευχαριστία για τα πάντα. Όλα είναι θέμα ευχαριστίας. Η νηστεία από τροφές δεν είναι σπουδαίο κατόρθωμα. Προνόμιο είναι. Μη γκρινιάζετε.
Φιλοσοφήστε το στην καρδία και την πράξη και ωφεληθείτε εσείς οι ίδιοι.
Καλή Σαρακοστή σε όλους!
π. Π. Κρούσκος
H προσμονή του Θεού εκφράζεται με την νηστεία, με την κενή γαστέρα, με κάθε ασκητική πράξη. Αυτά καθ’ εαυτά δεν έχουν καμία αξία. Ποία σημασία έχει αν νηστεύω; Θα γινόμουν ένας δυαλιστής και θα χώριζα το πνεύμα από την σάρκα και θα ήθελα να δαμάσω την σάρκα, αν για μένα αυτή καθ’ εαυτή η νηστεία είχε την σημασία της. Η νηστεία έχει μία και μοναδική σημασία, την έκφραση της προσμονής του Θεού.
Το ίδιο ισχύει και για την προσευχή. Αν αυτή καθ’ εαυτή η προσευχή είχε σημασία, η ζωή μου θα ήταν η προσευχή, θα ήταν μία ανθρώπινη ενέργεια, μία τάσις και ανάβασις, δεν θα ήταν ο Θεός. Η προσευχή μου έχει σημασία, γιατί ακριβώς εκφράζει αυτή την προσμονή μου, το «ἐλθέ καί σκήνωσον», το που είσαι, Θεέ μου.
Εν κατακλείδι, ο θάνατος γίνεται σιωπή, η σιωπή γίνεται αγωνία της παρουσίας του Θεού, και αυτή δίνει την θέση της στην προσμονή, η οποία είναι τόσο ισχυρό βίωμα, ώστε για μένα είναι παρουσία της αληθινής ζωής. Όταν κάτι το προσμένεις, το απολαμβάνεις σαν να το έχεις. Περιμένοντας κάποιον πού τον αγαπώ, πότε τον αγκαλιάζω, πότε τον φιλώ, πότε του μιλάω, πότε του εξηγώ, πότε του ζητώ να μου δείξει την αγάπη του. Τον έχω τόσο κοντά μου, τόσο δικό μου, τόσο οικείο· έχω ένα πολύ ισχυρό βίωμα.
Ο Θεός ήταν και είναι πάντοτε ο ερχόμενος. Οι Ιουδαίοι τον ένοιωθαν ως ερχόμενον μέσα στις ερήμους, στους πολέμους, στις επισκέψεις τους στον ναό, στον προσωπικό τους αγώνα· αδιαλείπτως τον ένοιωθαν ως ερχόμενον. Ταυτοχρόνως τον προσδοκούσαν ερχόμενον εις το πλήρωμα του χρόνου. Το πλήρωμα του χρόνου ήλθε, Εκείνος ήλθε, και όμως συνεχίζει να είναι ο ερχόμενος και συνάμα ο πανταχού παρών. Δεν υπάρχει τρύπα πού δεν είναι μέσα. Δεν υπάρχει ζωύφιο πού δεν τον περικλείει. Δεν υπάρχει ίχνος της ζωής μου, του χρόνου μου, της υποστάσεώς μου, πού δεν τον εμπεριέχει, και όμως Αυτός είναι ο ερχόμενος.
+αρχιμ. Αιμιλιανός Σιμωνοπετρίτης
Η Ορθοδοξία είδε στην Τεσσαρακοστή προ των Χριστουγέννων περισσότερο την προσμονή του φωτός που θα ανατείλει. Η Γέννηση του Χριστού συμπίπτει με τη νίκη του φωτός επί του σκότους, όπως αυτό παρατηρείται στη φύση: από τα Χριστούγεννα και μετά, οι μέρες σιγά-σιγά μεγαλώνουν. Το ίδιο συμβαίνει και με τα δικά μας εσωτερικά σκοτάδια· θα διαλυθούν με την έλευση Εκείνου που είναι το Φως του κόσμου. Η προσμονή των Ορθοδόξων τείνει κυρίως προς τα Θεοφάνεια, την εορτή «των Φώτων», ενώ η προσμονή των υπολοίπων Ομολογιών τείνει προς τη Γέννηση, γιορτή της ενανθρώπησης και σάρκωσης του Κυρίου. Για να προετοιμάσουμε τη νίκη του φωτός, οφείλουμε, κατά την προπαρασκευαστική αυτή περίοδο, να ανοιχτούμε όσο περισσότερο γίνεται σ’ αυτό το φως «ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον». Να εξετάσουμε τον εαυτό μας υπό το φέγγος αυτού του εσωτερικού φωτός και να του επιτρέψουμε να καθοδηγεί τις καθημερινές μας πράξεις. Να ζήσουμε μέσα σε μια ατμόσφαιρα υπακοής, αληθείας και ειλικρίνειας...
Lev Gillet
«Δείξε μου την νηστεία σου δια των έργων σου. Αν δεις πτωχό, ελέησέ τον. Αν δεις κάποιο εχθρό σου συμφιλιώσου. Αν δεις φίλο σου να προοδεύει, μην τον φθονήσεις. Διατήρησε τα χέρια σου, τα πόδια σου, τα μάτια σου, τα αυτιά σου καθαρά από αμαρτίες. Διότι ποιο το όφελος, όταν δεν τρώμε κρέας, όμως κατατρώμε τους αδελφούς μας; Παρακαλώ, λοιπόν, όσοι μπορείτε να νηστεύετε, όσο είναι δυνατόν, και να αυξάνετε την καλή σας αυτή και αξιέπαινη προθυμία».
Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος
Αγαπημένε μου αδερφέ, δεν έχει νόημα αν αυτή την περίοδο αντικαταστήσεις την διατροφική σου καθημερινότητα με τροφές vegan, ούτε αν δεν αγγίζεις σεξουαλικά τον άνθρωπο που παντρεύτηκες. Αν αυτά τα κάνεις τυπικά και πας να ανοίξεις το στόμα σου στη Θεία Κοινωνία στις 25η Δεκεμβρίου με κλειστή την καρδιά σου, δεν θα έχει κανένα απολύτως νόημα αυτό που θα έχεις κάνει. Θα είναι ένας τυπικός αγώνας για τον αγώνα και όχι για έναν άλλο έρωτα, το Θείο Βρέφος.
Δεν είναι η νηστεία απλά μια τυπική αποχή από τις τροφές και από τον άνθρωπο που παντρευτήκαμε, ούτε κάνουμε τη νηστεία για να είμαστε τα «καλά παιδιά» του Θεού. Δεν έχει τέτοιες «ανάγκες» ο Θεός.
Στη νηστεία, η πυξίδα της καρδιάς αλλάζει προσανατολισμό. Πλέον κοιτάει τον ήλιο της δικαιοσύνης, τον Χριστό.
Λίγο φαγάκι, για να δώσεις και σε κάποιον που δεν έχει..
Αν θέλεις να κάνεις εγκράτεια, θα την κάνεις κατόπιν συμφωνίας με τον άνθρωπο που στεφανώθηκες εν Χριστώ και φυσικά σεβόμενος τις αντοχές και τις ανάγκες του άλλου, πάντα κάτω από το πετραχείλι.
Θα αυξήσεις όμως την προσευχή;
Αν δεν αγγίζεις τον άνθρωπό σου, αλλά από την άλλη δεν αγγίζεις με τον αγώνα και την προσευχή σου τον Θεό, τότε η εγκράτεια είναι ένα τυπικό Φασισαϊστικό γεγονός για να νιώσεις ότι κάποιος είσαι και κάτι κάνεις.
Αν θες να νηστέψεις . . .
Ακούμπησε περισσότερο τα γόνατά σου μαζί με την καρδιά σου στο πάτωμα, ώστε να κραυγάζεις για έλεος και σωτηρία.
Κοίταξε λιγάκι τον πλησίον σου. Φάε λιγότερο, όχι για να χάσεις κιλά, αλλά για να δώσεις και σε αυτόν που δεν κάνει δίαιτα, αλλά πεινάει.
Μην ξεχάσεις και τον πνευματικό, όχι για να του πεις για τη ζωή σου, αλλά για να αφήσεις την παλιά σου ζωή και να ακολουθήσεις τον Χριστό.
Παρακάλεσε τον Χριστό να σου φωτίσει το σκότος.
Να σου ανοίξει τα μάτια της καρδιάς .
Δεν νηστεύουμε για να απέχουμε, αλλά για να ερωτευτούμε . . .
Θέλεις λοιπόν να νηστέψεις; Να το κάνεις με την καρδιά σου όπως κάνεις τόσα άλλα όμορφα πράγματα στη ζωή σου .
Η νηστεία είναι μία κίνηση έρωτος που δεν περιγράφεται με λόγια, αλλά βιώνεται με την καρδιά.
Μην το κάνεις τυπικά, να το κάνεις με ένα γόνατο στο πάτωμα, παρέα με ένα δάκρυ.
π. Σπυρίδων Σκουτής
