Της εορτής...

Ακοτάντος Άγγελος (κρητικός αγιογράφος):

Τα Εισόδια της Θεοτόκου, 1425-1450.

Το εσωτερικό του ναού ορίζεται από τον πλευρικό τοίχο του βάθους, από τον πύργο της πύλης δεξιά και το θυσιαστήριο αριστερά. Τα πολύχρωμα μάρμαρα και το φωτεινό κόκκινο σε παραπετάσματα και φορέματα, προσδίδουν λαμπρότητα στο τελετουργικό της αφιέρωσης στο ναό της μικρής Παναγίας. Στην κορυφή της πομπής, ο Ιωακείμ και η Άννα παραδίδουν με ευλάβεια τη Μαρία στον αρχιερέα. Τους ηλικιωμένους γονείς ακολουθούν σε πυκνό όμιλο θυγατέρες των Εβραίων με αναμμένες λαμπάδες.

Αριστερά, καθισμένη στον ψηλότερο αναβαθμό του θυσιαστηρίου, η Μαρία συνομιλεί με τον άγγελο που της φέρνει τον άρτο, στο μικρογραφημένο επεισόδιο που συνοψίζει την πολυετή παραμονή της στο ναό του Κυρίου.

Η εικόνα, ανάμεσα στις υπογεγγραμμένες, είναι η μόνη μεγάλη εικόνα του ζωγράφου με σύνθετο αφηγηματικό θέμα, χρονολογείται γύρω στα μέσα του 15ου αιώνα, πρόσκειται σε εικονογραφικά πρότυπα κωνσταντινοπολίτικης παράδοσης και αποκρυσταλλώνει τον τύπο που διαδίδεται πλατιά στις επόμενες γενιές των ζωγράφων.

Η εικόνα των Εισοδίων της Θεοτόκου...

Η ιερή ακολουθία της εορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου και η σχετική εικόνα υπηρετούν ένα βαθύτερο σκοπό: χειραγωγούν τον πιστό στο μυστήριο της σάρκωσης του Υιού και Λόγου του Θεού.

Η είσοδος της Θεοτόκου στο ναό είναι το προοίμιο της εύνοιας του Θεού στους ανθρώπους, η προκήρυξη της σωτηρίας των ανθρώπων, η αναγγελία του Χριστού και η πραγματοποίηση του σχεδίου της θείας, οικονομίας. Αυτά διακηρύσσει το απολυτίκιο της εορτής: «Σήμερον της ευδοκίας Θεού το προοίμιον και της των ανθρώπων σωτηρίας η προκήρυξις. Εν Ναω του Θεού τρανώς η Παρθένος δείκνυται και τον Χριστόν τοις πάσι προκαταγγέλλεται. Αυτή και ημείς μεγαλοφώνως βοήσωμεν Χαίρε της οικονομίας του Κτιστού η εκπλήρωσις».

Ο ορθόδοξος αγιογράφος με βάση τις παραπάνω πληροφορίες της απόκρυφης διήγησης και τη δογματική διδασκαλία της Εκκλησίας για τη Θεοτόκου συνθέτει την εικόνα των Εισοδίων.

Το κύριο πρόσωπο της εικόνας είναι η τριετής Παναγία. Εικονίζεται τη στιγμή που την υποδέχεται στο ναό ο ιερέας Ζαχαρίας, ο μετέπειτα πατέρας του Προδρόμου, καθώς την παραδίδουν ευλαβικά οι θεοσεβείς γονείς της. Πίσω τους ακολουθούν οι παρθένες, «οι αμίαντες θυγατέρες των Εβραίων», που κρατούν αναμμένες λαμπάδες.

Η Παναγία δε ζωγραφίζεται φυσιοκρατικά. Δεν εμφανίζει δηλαδή τίποτε το παιδικό, εκτός από το μικρό μέγεθος του σώματός της. Αυτό γίνεται σκόπιμα. Ο ορθόδοξος αγιογράφος θέλει να μάς απομακρύνει από το γράμμα της διήγησης («τριετής η παις») για να συλλάβουμε το πνεύμα της, την εκκλησιολογική της διάσταση. Η Παναγία είναι η Θεοτόκος, η Μητέρα του Θεού. Γι’ αυτό ο υμνωδός μάς καλεί «την νηπιάζουσαν φύσει και υπέρ φύσιν Μητέρα αναδειχθείσαν του Θεού ευφημήσωμεν ύμνοις» (τροπάριο του όρθρου). Η Παναγία εικονίζεται ως ώριμη γυναίκα με το γνωστό μαφόριό της, όπως τη βλέπουμε στις εικόνες της.

Το ίδιο κάνει και ο υμνωδός της Εκκλησίας και για τις λαμπάδες των παρθένων. Οι αναμμένες λαμπάδες δεν είχαν σκοπό να εμποδίσουν την τριετή παιδίσκη να γυρίσει πίσω, στο σπίτι της, καθώς ήταν στο δρόμο προς το ναό -αυτό λέει η απόκρυφη διήγηση- αλλά τούτο: να υποδείξουν τη νοητή λαμπάδα, την Παναγία και προδηλώσουν έτσι την ανείπωτη μελλοντική αίγλη. Αυτή η αίγλη θα ήταν ο Χριστός, γιατί από την Παναγία θα ανέλαμπε (θα γεννιόταν) φωτίζοντας τους καθισμένους στο σκοτάδι της αμαρτίας ανθρώπους. Αυτόν το συμβολισμό παρουσιάζει το δ΄ στιχηρό προσόμοιο του εσπερινού, ήχος δ΄ «Αι νεανίδες χαίρουσαι και λαμπάδας κατέχουσαι, της λαμπάδος σήμερον προπορεύονται της νοητής και εισάγουσιν αυτήν εις τα Άγια των Αγίων ιερώς προσηλούσαι την μέλλουσαν αίγλην άρρητον εξ αυτής αναλάμψειν και φωτίσειν τους εν σκότει καθημένους, της αγνωσίας εν Πνεύματι».

Σε πολλές εικόνες πίσω από το Ζαχαρία, αριστερά, παριστάνεται η Παναγία να κάθεται σε καθέδρα με τρία σκαλιά (είναι η αναβαθμοί του θυσιαστηρίου του απόκρυφου κειμένου) και να περιμένει την τροφή που της φέρνει ο άγγελος Γαβριήλ. Η Παναγία να παραμείνει στο Άγιο των Αγίων ως νέα Κιβωτός της Διαθήκης, ως η «έμψυχος κιβωτός» και στα δώδεκα χρόνια της παραμονής της εκεί θα τρέφεται θαυματουργικά με ουράνια τροφή.

Χρήστος Γ. Γκότσης,

«Ο Μυστικός κόσμος των Βυζαντινών Εικόνων».

Στη Μαρία που γιορτάζει προσπαθώντας να εισέλθει…

Η παράδοση ομιλεί για ολοκληρωτική αφιέρωση της Παρθένου στον Ναό ακόμη από τα παιδικά της χρόνια. Η αγάπη του Θεού παίρνει σ’ αυτήν μια τέτοια βαθύτητα και ένταση, με αποτέλεσμα η σύλληψη του Yιού να έλθει σαν αποτέλεσμα της εμβαθύνσεως της ζωής της με τη λειτουργική προσευχή, η οποία την κατέστησε ευεπίφορη στις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος.

Αλλά η γέννηση του Θεού από ένα δημιούργημα δείχνει τη δύναμη κάθε γυναίκας, όταν είναι αληθινά «νέο δημιούργημα» τότε μπορεί να γεννήσει τον Θεό στις έρημες ψυχές. Η πατερική σκέψη επανέρχεται σταθερά στο σημείο αυτό. «Ο Λόγος γεννάται συνεχώς μέσα στις καρδιές των αγίων», λέγει ο Διόγνητος στην Επιστολή (2 αι.).

Κατά τον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης η χριστιανική ζωή είναι η γέννηση του Ιησού μέσα στις ψυχές. Ο μυστικός, κατά τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, είναι εκείνος στον όποιο φανερώνεται καλύτερα η γέννηση του Κυρίου. «Κατά τη σάρκα, υπάρχει μια Μητέρα του Χριστού, αλλά κατά την πίστη, ο Χριστός είναι ο καρπός όλων μας», λέγει ο Άγιος Αμβρόσιος Μεδιολάνων. Η γυναίκα προπαντός άλλου κατέχει το μητρικό αυτό χάρισμα να γεννά τον Χριστό στις ψυχές των ανθρώπων. Η μείωση της πίστεως και της αγάπης στους έσχατους καιρούς, η χαλάρωση των δεσμών στις εκκλησιαστικές κοινότητες (η πνευματική πτώχεια των ενοριών) συνδέονται με την άμβλυνση της αγιότητος. «Έτσι, η αγιότητα δεν είναι λειτουργία».

Ακόμη για μια φορά πρέπει να κάνουμε τη θεμελιώδη διάκριση ανάμεσα στο «είναι» και το «έχειν», ανάμεσα στις συνθήκες της ζωής και στην ίδια τη ζωή, ανάμεσα στην ιερότητα των μορφών, των τελετών, των λειτουργιών και την ίδια την αγιότητα. Είναι δυνατό ένα ον πλούσιο σε ιερές λειτουργίες (εξυπνάδα, ομορφιά, μόρφωση και άλλα χαρίσματα) να παρουσιάζει μεγάλη πνευματική πτωχεία… Αντίθετα, ο φτωχός εν Χριστώ, ένας άγιος, είναι το πάν μέσα στο ίδιο το πρόσωπο του και δεν έχει καμιά ανάγκη από ιερές λειτουργίες. Από τον ίδιο τον εαυτό του αναβλύζει ή αφθονία, ή χάρη αντί χάριτος, γιατί μετέχει, κατά το είναι του, στη ζωή Εκείνου που είναι άγιος και τον εκφράζει κατά άμεσο τρόπο.

Η σωτηρία θα έλθει μόνο από την αγιότητα κι αυτή είναι πιο εσωτερική στη γυναίκα, μέσα στις συνθήκες της ενεργού ζωής. Η Παρθένος «διετήρει πάντα τα ρήματα εν τη καρδία αυτής» (Λουκ. 2,51). Έτσι κάθε γυναίκα έχει μια έμφυτη οικειότητα, σχεδόν μια ίδια στόφα με την παράδοση, με τη συνέχεια της ζωής.

Στο Θεό, η ύπαρξη συμπίπτει με την ουσία, η γυναίκα είναι πιο ικανή να προσεγγίσει στην αγιότητα την ουσία και την ύπαρξη με τη δύναμη της ταπεινώσεως, γιατί «Ταπείνωση είναι η τέχνη του να ξαναβρίσκει κανείς τη θέση του». Αντίθετα προς κάθε κήρυγμα εξισώσεως της γυναίκας προς τον άνδρα και προς κάθε τάση εκδικήσεως, η γυναίκα μπορεί να εκδηλώσει την πιο φυσική λάμψη της χαρισματικής της καταστάσεως. Είναι το λειτούργημα του Παρακλήτου, η χάρη της παρηγοριάς και της πίστεως, που επιβάλλει το γυναικείο Ον ως μητέρα, ώστε κάθε ον να γίνεται δικό της παιδί. Η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο δεν πρόκειται για κάθε ομορφιά, αλλά αυτή του Αγίου Πνεύματος, της γυναίκας που είναι περιβεβλημένη τον ήλιο.

Παύλος Ευδοκίμωφ,

«Η Γυναίκα και η Σωτηρία του Κόσμου».

Τὰ εἰσόδια τῆς Θεοτόκου

Νοῦς ἀνθρώπινος δέν μπορεῖ νά συλλάβη τό ἔργο τῆς θείας οἰκονομίας, τί ἔκαμε δηλαδή καί τί κάνει ἡ ἀγάπη καί ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ γιά τή σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Τό ἔργο αὐτό πραγματοποιήθηκε ἀπό τόν Σωτήρα Κύριο στόν κόσμο, παραδίδεται ἀπό τήν Ἐκκλησία καί κηρύσσεται στή θεία Γραφή ἀπό τούς Εὐαγγελιστὰς καί τούς Ἀποστόλους, καί οἱ πιστοί τὸ δέχονται "διά τῆς πίστεως", ὄχι σάν ἱστορική γνώση καί σάν φυσική ἀνακάλυψη, ἀλλά σάν ἀποκάλυψη Θεοῦ καί ἱερή παράδοση τῆς Ἐκκλησίας. Μέσα σ' ἕναν τέτοιο κόσμο θείας ἀποκαλύψεως καί ἱερῆς παραδόσεως τῆς Ἐκκλησίας, πού τόν θεωροῦμε καί τόν ζοῦμε "διά τῆς πίστεως" τοποθετεῖται ἡ σημερινή ἑορτή τῶν Εἰσοδίων τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου. "Ἁγνείας γάρ ἔχει ὑπόθεσιν καί τοῦ κοινοῦ γένους τῶν γυναικῶν καύχημα τό τελούμενον", γράφει στόν ἐγκωμιαστικό του λόγο, τόν ἀφιερωμένο στή σημερινή ἑορτή τῆς Θεοτόκου, ὁ ἅγιος Πρόκλος.

Ἐπισκόπου Διονυσίου Λ. Ψαριανοῦ, Μητροπολίτου Σερβίων και Κοζάνης, Μικρός Συναξαριστής.

 

Από την Υμνογραφία της εορτής

Ἀγαλλιάσθω σήμερον ὁ οὐρανὸς ἄνωθεν, καὶ αἱ νεφέλαι εὐφροσύνην ῥανάτωσαν, ἐπὶ τὰ λίαν παράδοξα, μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἰδοὺ γὰρ ἡ πύλη, ἡ κατὰ Ἀνατολάς βλέπουσα, ἀποκυηθεῖσα ἐκ στείρας ἀκάρπου, ἐξ ἐπαγγελίας, καὶ τῷ Θεῷ ἀφιερωθεῖσα εἰς κατοίκησιν, σήμερον ἐν τῷ Ναῷ, ὡς ἄμωμος προσφορὰ προσάγεται. Ἀγαλλιάσθω ὁ Δαυΐδ, κρούων τὴν κινύραν. Ἀπενεχθήσονταί φησι, τῷ Βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς, αἱ πλησίον αὐτῆς ἀπενεχθήσονται, ἔσω ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ Θεοῦ, ἔνδον τοῦ ἱλαστηρίου αὐτοῦ, ἀνατραφῆναι εἰς κατοίκησιν, τοῦ πρὸ αἰώνων ἐκ Πατρὸς ἀρρεύστως γεννηθέντος, εἰς σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν.