Ελπίδα η γιορτή!

Σεβασμός στους τρεις Ιεράρχες Τιμητές του Διαχρονικού Ελληνικού Πολιτισμού.

Τον Βασίλειο τον Μέγα Ιατρό Κοινοτιστή και Θεωρητικό της Αλληλοπεριχώρησης.

Τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό Εισηγητή της Ανθεκτικότητας της Αμφιθυμίας και της Επεξεργασίας των Δυσκολιών του Βίου!

Τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, συνεχιστή του Πλάτωνα για την σοφία της σχέσης και της αλήθειας: «Η αλήθεια είναι έρως και η γνώση σχέση».

Το συνεχές του Λόγου και του Ελληνισμού!

Ελπίδα η γιορτή!

Και Δέσμευση: «Αμες δε γ´εσόμεθα πολλώ κάρρονες»

(Αγιογραφία από την Μονή Φιλανθρωπινών Νήσου Ιωαννίνων, Λιτή. Ανατολικός Τοίχος, 1530 ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ, Έργο του Φράγκου Κατελάνου. Από το βιβλίο Μοναστήρια Νήσου Ιωαννίνων-Ζωγραφική, σ. 81, Γενική Εποπτεία Μίλτος Γαρίδης και Αθανάσιος Παλιούρας, Ιωάννινα 1993).

Φώτης Μωρόγιαννης 

Στυλοβάτες της Εκκλησιακής Ορθοδοξίας...

Οι Τρεις Ιεράρχες υπήρξαν πρωτίστως οι στυλοβάτες της Εκκλησιακής Ορθοδοξίας, η οποία Εκκλησιακή Ορθοδοξία, ας το επαναλάβουμε ακόμα μία φορά, δεν έχει καμία σχέση με εθνικισμούς και κρατισμούς που υποδουλώνουν το πνεύμα σε ενδοκοσμικές σκοπιμότητες. Είναι κατηγορία πνευματική, οντολογική, πολιτισμική και εσχατολογική. Αγκαλιάζει όλον τον κόσμο. Δεν γνωρίζει φύλα, φυλές, χρώματα, θρησκευτικές ομολογίες («ουκ ένι Ιουδαίος ουδέ Έλλην, ουκ ένι δούλος ουδέ ελεύθερος, ουκ ένι άρσεν και θήλυ»). Γι’ αυτό και έγκριτα η Ιστορία τους προσέφερε με παρρησία την εύστοχη ονομασία «Οικουμενικοί Διδάσκαλοι» και «Πόλου νοητού αστέρες σελασφόροι». Γιατί εχάρισαν στον κόσμο όχι μόνον το «ευ ζην», αλλά γιατί άνοιξαν κυρίως τον δρόμο του «εσχατολογικώς ευ ζην». Και αυτής της κληρονομιάς είμαστε κληρονόμοι. Μιας κληρονομιάς που δεν συγκρίνεται με τα πλούτη, με εξουσίες κα με όλα τα μεγαλεία του κόσμου. Να γιατί –και μόνον έτσι εξηγείται γιατί– όλοι οι μάρτυρες και όλοι οι άγιοι, που προβάλλει η Εκκλησία μας καθημερινά μέσα στο χρόνο ως πρότυπα και οδηγούς στη ζωή μας, έδιναν τα πάντα και στο τέλος την ζωή τους την ίδια, για να γίνουν μέτοχοι και κοινωνοί αυτού του μεγαλείου που ανθρώπινες λέξεις και ανθρώπινες γλώσσες αδυνατούν να περιγράψουν και να ορίσουν.

Αλλά οι Τρεις Ιεράρχες δεν εστάθηκαν σε θεωρητικά κατασκευάσματα, προχώρησαν κατ’ αρχήν βαθύτερα. Πριν απ’ όλα καθόρισαν την σχέση που μπορεί να διέπει τον δάσκαλο με τον μαθητή, μία πρακτική και μία διάσταση Παιδείας, που σήμερα δυστυχώς έχουν ατονίσει αρκετά...

Γρηγόριος Παπαθωμάς,

Μητροπολίτης Περιστερίου.

Για την εορτή...

 Οι Τρεις Ιεράρχες, δια χειρός Γεωργίου Κόρδη...

Τα χαρακτηριστικά του αληθινού ηγέτη

Σχόλιο στο Α´ ανάγνωσμα του Εσπερινού της Γιορτής των Τριών Ιεραρχών: Δευ 1:8-17.

Η ανάγνωση του συγκεκριμένου αναγνώσματος κατά τον Εσπερινό της γιορτής των Τριών Ιεραρχών υπενθυμίζει προς πάσα κατεύθυνση τον κομβικό ρόλο τους ως ηγετών της Εκκλησίας σε μια κρίσιμη καμπή της ιστορίας της, αλλά λειτουργεί και ως μια διαρκής υπόμνηση προς τη σύγχρονη εκκλησιαστική κοινότητα ότι η έξοδος από τα σημερινά αδιέξοδα απαιτεί την ανάδειξη ανάλογων ηγετικών μορφών που θα πάρουν πρωτοβουλίες και θα χαράξουν καινοτόμες γραμμές.

Μιλτιάδης Κωνσταντίνου

«Τιμούμε το όλον έργο διδασκαλίας…»

«Κλείνοντας τον μήνα Ιανουάριο, κατά τον οποίο εορτάζουμε τόσους ένδοξους, ιεράρχες, ομολογητές και ασκητές, με την κοινή εορτή των τριών μεγάλων Ιεραρχών, η Εκκλησία ανακεφαλαιώνει κατά κάποιο τρόπο την μνήμη όλων των αγίων που έδωσαν μαρτυρία της ορθοδόξου πίστεως με τα γραπτά και τον βίο τους. Με την εορτή αυτή τιμούμε το όλον έργο διδασκαλίας και φωτισμού του νου και της καρδίας των πιστών δια του λόγου, το οποίο επιτελείται δια μέσου των αιώνων στην Εκκλησία. Η εορτή των τριών Ιεραρχών είναι επομένως ο συνεορτασμός όλων των Πατέρων της Εκκλησίας, όλων αυτών των προτύπων ευαγγελικής τελείωσης, τους οποίους ανέδειξε το Άγιο Πνεύμα από εποχή σε εποχή και από τόπο σε τόπο, για να είναι νέοι Προφήτες και νέοι Απόστολοι, οδηγοί των ψυχών προς τον Ουρανό, παρηγορητές του λαού και πύρινοι στύλοι προσευχής, στήριγμα και εδραίωση της Εκκλησίας στην αλήθεια».

«Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας»,

εκδόσεις «ΙΝΔΙΚΤΟΣ».

Για την εορτή των Τριών Ιεραρχών...

«Πᾶς ὁ χρυσὸς ἐν ὄψει σοφίας ψάμμος ὀλίγη καὶ ὡς πηλὸς λογισθήσεται ἄργυρος ἐναντίον αὐτῆς».

Τάς ὡραίας ταύτας λέξεις τοῦ σοφοῦ Σολομῶντος ἔχοντες ὡς κανόνα καὶ γνώμονα τοῦ βίου οἱ ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἐκκλησίας ἐν τῶν νοητῷ αὐτῆς στερεώματι διαλάμψαντες θεοφόροι Πατέρες ἐπεδόθησαν εἰς τὴν μελέτην καὶ καλλιέργειαν τῶν γραμμάτων, γενόμενοι οὐ μόνον γενναῖοι πρόμαχοι τῆς Ἐκκλησίας ἐνδόξως ἀγωνισθέντες ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀληθειῶν κατὰ τῶν πολεμίων, ἀλλὰ καὶ τῆς θύραθεν παιδείας μύσται ἀριστοτεχνικώτατοι μεταλαμπαδεύσαντες τὸ φῶς εἰς τὴν θρησκείαν τοῦ Ἰησοῦ. Ἀλλ’ οἱ ἁρμονικώτατοι συνδέσαντες τὰ νάματα τῆς παιδείας μετὰ τῆς χριστιανικῆς θρησκείας εἶναι ὁ κλεινὸς Ἰωάννης, ὁ Οὐρανοφάντορ Μέγας Βασίλειος καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, ἡ φαεινὴ αὕτη Τριὰς ἡ φωτίσασα διὰ τῶν ἀκτίνων αὐτῆς τὴν οἰκουμένην καὶ ζωογονήσαντα τὴν ἀνθρωπότητα ὁλόκληρον.

Ἰδοὺ δὴ ὁ λόγος δι’ ὃν ἡ Ἐκκλησία ἀναδραμοῦσα τὸ παρελθὸν δικαίως προτίμησε τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχας καὶ ἔθηκεν ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ θρησκευτικοῦ αὐτῶν θυρεοῦ τὴν παιδείαν.

Επίσκοπος Μιλητουπόλεως Ιερόθεος Γιαχόπουλος, Τσαρίσοβο Πρεμετής 1874 - Θεσσαλονίκη 1956.
Από ομιλία του στην εορτή της Εφορείας Σχολών Βάλιας της Κυζίκου, μεταξύ 1914 και 1919.

Η Ιερά Σύνοδος για τους Τρεις Ιεράρχες

Αγαπητοί μας μαθητές και μαθήτριες,

Κάθε χρόνο την 30ή Ιανουαρίου, εορτάζουμε με λαμπρότητα την εορτή των «Τριών μεγίστων φωστήρων της Τρισηλίου Θεότητος».

Τιμούμε  Βασίλειο τον Μέγα, Γρηγόριο τον Θεολόγο και Ιωάννη τον Χρυσόστομο, τα χρυσά αυτά στόματα του ελληνικού και χριστιανικού λόγου, τα οποία, όπως ψάλλουμε στο Απολυτίκιό τους, κατάρδευσαν, δηλαδή πότισαν, όλη την Οικουμένη με διδάγματα θεογνωσίας.

Έζησαν τον 4ο αιώνα και βοήθησαν στην αποδοχή και κατανόηση της ελληνικής Παιδείας από τους Χριστιανούς της Ελλάδος και της Μικράς Ασίας.

Είχαν και οι τρεις μεγάλη μόρφωση, όχι μόνο θεολογική, αλλά και βασισμένη στα αρχαία ελληνικά κείμενα.

Πίστευαν ότι ο Χριστιανός έχει πολλά να ωφεληθεί από τη μελέτη των κλασικών κειμένων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, αρκεί η μελέτη αυτή να γίνεται προσεκτικά και επιλεκτικά, όπως συμβαίνει με την μέλισσα, η οποία λαμβάνει από τα άνθη μόνο ό,τι της χρειάζεται για να φτιάξη το μέλι.

Ο Μέγας Βασίλειος, Επίσκοπος Καισαρείας της Καππαδοκίας, έγραψε ένα περίφημο κείμενο με θέμα πως οι νέοι μπορούν να ωφεληθούν από τα αρχαία ελληνικά κείμενα. Εκεί παραθέτει παραδείγματα ήθους από τον βίο μεγάλων μορφών της Αρχαιότητος.

Μεταξύ άλλων παρουσιάζει θετικά παραδείγματα εγκρατείας από τον βίο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του σπουδαίου αυτού τέκνου της ελληνικής Μακεδονίας.

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, εκφωνώντας Επιτάφιο Λόγο προς τον καλό του φίλο Μέγα Βασίλειο, υπογραμμίζει ότι το σπουδαιότερο αγαθό για τον άνθρωπο είναι η Παιδεία, η μόρφωση.

Προσθέτει επίσης ότι παράλληλα με την εκκλησιαστική παιδεία, τα χριστιανικά γράμματα δηλαδή, πρέπει οι νέοι να γνωρίζουν και τη σοφία που έρχεται έξω από τον ναό (έξωθεν ή θύραθεν παιδεία) εννοώντας τα κλασικά κείμενα των Αρχαίων Ελλήνων.

Στην Αντιόχεια της Συρίας έζησε ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο οποίος έφτασε μέχρι το αξίωμα του Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως.

Η πατρίδα του τότε ήταν σημαντικό κέντρο ελληνικής Παιδείας. Σπούδασε τη ρητορική και τη νομική, αλλά αφοσιώθηκε στην Εκκλησία.

Οι απόψεις του για την παιδαγωγική είναι διαχρονικές και επίκαιρες και διδάσκονται σήμερα, μετά από τόσους αιώνες, σε κορυφαία πανεπιστήμια εντός και εκτός Ελλάδος.

Οι Τρεις Ιεράρχες αγωνίσθηκαν για μια Παιδεία, η οποία δεν θα προσφέρει απλώς τεχνική και επαγγελματική κατάρτιση, αλλά θα είναι διδασκαλία γνώσεων και ήθους, ώστε η μόρφωση να αποβαίνει ουσιαστικά σε δια-μόρφωση χαρακτήρων.

Πίστευαν σε Παιδεία προσανατολισμένη στον Θεό και στον συνάνθρωπο.

Σε σχολείο, το οποίο θα διδάσκει τη φιλανθρωπία, τον σεβασμό σε κάθε αδύναμο και πάσχοντα συνάνθρωπο, την ελευθερία που συνδυάζεται με υπευθυνότητα, τον υγιή και αφανάτιστο πατριωτισμό.

Αγαπητά μας παιδιά, σας ευχόμαστε καλή πρόοδο και σας καλούμε να γνωρίσετε τα κείμενα και τη σοφία των Τριών Ιεραρχών.

Να τους έχετε ως πρότυπα στη ζωή σας, μέσα από ουσιαστική μελέτη, και να θυμάστε ότι σκοπός της Παιδείας είναι να γίνετε ολοκληρωμένες προσωπικότητες με σφαιρική γνώση, χρήσιμοι για την κοινωνία, την πατρίδα και την Ανθρωπότητα.

Το μέλλον θα είναι καλύτερο αν φωτισθούμε όλοι από τα νάματα και τον τρόπο ζωής του Μεγάλου Βασιλείου, του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου και του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου.

 Με πατρικές ευχές και αγάπη

Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ

ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΔΙΑΡΚΟΥΣ ΙΕΡΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ

Η φιλία μεταξύ του Μεγάλου Βασιλείου και του Γρηγορίου του Θεολόγου

Του ΑΝΔΡΕΑ Ν. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ,

Διδάκτορα Θεολογίας

Η 30ή Ιανουαρίου είναι διπλή γιορτή. Είναι: α) των Τριών Μεγάλων Πατέρων και Διδασκάλων, του Μεγάλου Βασιλείου, του Γρηγορίου του Θεολόγου και του Ιωάννου του Χρυσοστόμου και β) των Ελληνικών Γραμμάτων, των οποίων οι Τρεις Ιεράρχες υπήρξαν θεμελιωτές και προστάτες. Αυτό το γεγονός μας παρακίνησε στην ενασχόληση σήμερα με το θέμα της φ ι λ ί α ς, την οποία οι δύο απ’ αυτούς, ο Μέγας Βασίλειος και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, κατέστησαν παροιμιώδη και υποδειγματική. Η φιλία αυτών των δύο Πατέρων είναι η πιο ονομαστή στον εκκλησιαστικό χώρο, γι’αυτό και με αυτή θα ασχοληθούμε σήμερα, αφήνοντας τις άλλες ενδιαφέρουσες πτυχές του βίου τους στους ειδικούς επιστήμονες.

         Ο Μέγας Βασίλειος και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος ήταν σχεδόν συνομήλικοι, καθώς και συντοπίτες, κατάγονταν δηλ. από την ίδια περιοχή, την Καππαδοκία της Μικράς Ασίας. Πρωτογνωρίστηκαν στην Καισάρεια, όταν ο δωδεκαετής Μέγας Βασίλειος ήλθε από τον Πόντο, για να συμπληρώσει εκεί την εγκύκλιο μόρφωσή του. Το γεγονός αυτό συνέβαλε στην πρώτη γνωριμία τους, η οποία έμελλε να εξελιχθεί σε μία στενότατη φιλία, κατά τα χρόνια που βρέθηκαν στην Αθήνα για τις σπουδές τους. Εκεί, στο « κλεινό άστυ », έκτισαν το στερεό οικοδόμημα της αδελφικής του φιλίας, η οποία μπορεί να πέρασε από κάποιες δύσκολες φάσεις, ωστόσο παρέμεινε σταθερή και ακλόνητη. Ούτε ο θάνατος του Μεγάλου Βασιλείου στάθηκε ικανός να επηρεάσει τα αισθήματα του Γρηγορίου του Θεολόγου απέναντι στον φίλο του, τα οποία και αποτύπωσε κατά τρόπο ιδιαίτερα γλαφυρό και συγκινητικό στον « Επιτάφιο » λόγο του, τον οποίο εκφώνησε δύο χρόνια μετά, όταν επισκέφθηκε τον τάφο του, επειδή δεν μπόρεσε να παραστεί στην κηδεία του. Βρισκόταν τότε στην Κωνσταντινούπολη, όπου είχε μεταβεί προς ενίσχυση των ορθοδόξων, οι οποίοι κινδύνευαν από τους αρειανόφρονες.

        Στην Αθήνα οι δύο Καππαδόκες Πατέρες συνδέθηκαν τόσο πολύ, ώστε έγιναν ο ένας για τον άλλο τα πάντα: Ομόστεγοι, ομοτράπεζοι, ένας οι δύο. Εκτός από το κοινό τους ενδιαφέρον για τη Φιλοσοφία, απέβλεπαν στα ίδια πράγματα, γεγονός που ηύξανε την αμοιβαία τους αγάπη και εκτίμηση. Με καλοχτισμένο το σπίτι της φιλίας τους, το οποίο στήριξαν σε χρυσούς στύλους, όπως έλεγε ο Πίνδαρος, προχωρούσαν μπροστά, έχοντας ως βοηθούς και την αμοιβαία τους αγάπη. Αγωνίζονταν και οι δύο, όχι ποιος θα έχει το πρωτείο, αλλά πώς να το παραχωρήσει ο ένας στον άλλο. Η επιτυχία του ενός ήταν λόγος ευτυχίας για τον άλλο. Έδιδαν την εντύπωση, ότι και οι δύο είχαν μία μόνο ψυχή, που κατοικούσε σε δύο σώματα. Είχαν την αίσθηση, ότι ο ένας ζούσε μέσα στο είναι του άλλου και δίπλα στον άλλο.  Κοινή τους επιδίωξη  ήταν η αρετή και η συμμόρφωση της ζωής τους προς τις μελλοντικές ελπίδες. Ο καθένας αποτελούσε για τον άλλο κανόνα και μέτρο για τη διάκριση του ορθού από το μη ορθό. Από τα μαθήματά τους, απολάμβαναν, όχι τα πιο ευχάριστα, αλλά τα πιο ωφέλιμα. Χάρη στην εικόνα που εξέπεμπαν, έγιναν γνωστοί στους διδασκάλους και στους συναδέλφους τους και στους πιο επιφανείς Έλληνες. Η φήμη τους ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδος. Ο Γρηγόριος ο θεολόγος έλεγε αργότερα, ότι κοντά στον Μέγα Βασίλειο απήλαυσε και αυτός κάτι από τη φιλία του, ο οποίος κέρδισε την ευφημία, επειδή έζησε την αρετή.

         Η φιλία του Γρηγορίου του Θεολόγου με τον Μέγα Βασίλειο ήταν αγνή και άδολη. Τη φιλία αυτή δεν τη δημιούργησε η συγγένεια, η κοινή πατρίδα, ή η αξιολάτρευτη ταυτότητα της ηλικίας. Περισσότερο από όλα, αυτό που τους ένωνε ήταν η ταυτότητα των τρόπων και η χαρά από τα ίδια πράγματα. Αυτό κατ’ εξοχήν στερεώνει τις φιλίες και τις κάνει σταθερότερες. Η σύνδεσή τους συνένωσε και τις οικογένειές τους, γεγονός που συνέβαλε στην αύξηση και της δικής τους φιλίας. Ο Μέγας Βασίλειος στην Αθήνα μετέβη ένα χρόνο μετά τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, ωστόσο έφυγε πριν απ’ αυτόν, επειδή νοσταλγούσε τους δικούς του και την πατρίδα του, τον Πόντο. Η εσπευσμένη αυτή αναχώρηση του Μεγάλου Βασιλείου για τον Πόντο μπορεί να ήταν σε γνώση του Γρηγορίου του Θεολόγου, ωστόσο ήταν ένα γεγονός που τον στενοχώρησε, επειδή προκάλεσε τον χωρισμό τους και ανέτρεψε τα κοινά τους σχέδια, που ήταν η απόσυρσή τους σε ερημικό μέρος για πνευματική άσκηση. Γι’ αυτό και δεν άργησε να πάρει την απόφαση να εγκαταλείψει και αυτός την Αθήνα και να σπεύσει προς συνάντηση του Με-γάλου Βασιλείου, που βρισκόταν ακόμη στον Πόντο. Η διαφορετική όμως επιθυμία τους επέφερε και τη διάστασή τους στη λήψη μιας αμοιβαίας αποδεκτής απόφασης όσον αφορά τον τόπο της κοινής άσκησής τους. Τελικά όμως η φιλία τους συνέβαλε στην επανένωσή τους, οδηγώντας τα βήματα του Γρηγορίου του Θεολόγου στον τόπο όπου βρισκόταν ο Μέγας Βασίλειος, κοντά στον οποίο παρέμεινε δεκαοκτώ μήνες. Αυτό το γεγονός φανερώνει, ότι ακόμη και στην ιδανική φιλία, εφόσον είναι ανθρώπινη σχέση, δεν μπορεί παρά να έχει και τις αρνητικές της πτυχές, οι οποίες όμως δεν επηρεάζουν τη φυσική της λαμπρότητα.

         Για όσα ακολούθησαν και αφορούν στη δραστηριότητα των δύο αυτών Με-γάλων Πατέρων δεν θα επεκτείνουμε τον λόγο μας, διότι το μόνο που μας ενδιαφέρει στην παρούσα περίπτωση είναι η επισήμανση και η έξαρση των στοιχείων που αναφέρονται στη φιλία τους και στη χάρη σ’ αυτή σχετική συνεργασία τους. Γι’ αυτό και καταλήγουμε λέγοντας, ότι και οι δύο Πατέρες, εκτός της Θεολογίας και της αρετής, ιδιαίτερη ευαισθησία έδειξαν στη φ ι λ ί α, την οποία ομολογουμένως ανήγαγαν σε ιδανική σχέση, για την οποία εσαεί θα γίνεται λόγος.