Ο Άγιος Κοσμάς και η Παιδεία του Γένους. Κωνσταντίνος Χολέβας

Κωνσταντίνος Χολέβας-  Πολιτικός Επιστήμων

Στις 24 Αυγούστου 1779 στο Κολικόντασι της τουρκοκρατούμενης τότε Βορείου Ηπείρου απαγχονίσθηκε με εντολή του Κουρτ Πασά ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο Πατροκοσμάς όπως κατεγράφη στη συνείδηση του λαού μας. Ξεκίνησε από το Μέγα Δένδρο της Αιτωλίας, δίπλα από το Θέρμο, την αρχαία πρωτεύουσα της Αιτωλικής Συμπολιτείας. Έμαθε γράμματα σε κρυφά και φανερά σχολειά και κατέληξε στο Άγιον Όρος, στη Μονή Φιλοθέου.

Με τις ευλογίες των εκάστοτε Οικουμενικών Πατριαρχών εξήλθε από τον Άθωνα τουλάχιστον τρεις φορές και περιόδευσε τα περισσότερα μέρη του Ελληνισμού για να αποτρέψει τους εξισλαμισμούς. Ιδιαιτέρως έντονη παραμένει η μνήμη του στην Ήπειρο και στη Δυτική Μακεδονία. Δίδασκε με τον απλό λόγο του, την ασκητική ζωή του, με τις προφητείες του για την απελευθέρωση του Γένους, με το πάθος του για την κοινωνική δικαιοσύνη, με τον ζήλο του για την Ελληνορθόδοξη Παιδεία.

Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ως πνευματικός πατέρας της επαναστάσεως

Κωνσταντῖνος Χολέβας

Οἱ πνευματικές προϋποθέσεις τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821 εἶναι τά ἑλληνορθόδοξα ἰδανικά πού ἦσαν ριζωμένα στήν ψυχή τῶν ὑποδούλων ἐπί 400 καί 500 χρόνια Τουρκοκρατίας. Ὁρισμένοι ἱστορικοί, ἀκόμη καί συγγραφεῖς σχολικῶν ἐγχειριδίων, ὑπερτονίζουν τόν ρόλο τοῦ εὐρωπαϊκοῦ Διαφωτισμοῦ στήν καλλιέργεια τῶν φιλελευθέρων ἰδεῶν στόν χῶρο τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Δέν ὑποτιμῶ τήν ἐπίδραση τῶν δυτικῶν ἰδεολογικῶν ρευμάτων, ἡ μελέτη τῶν πηγῶν, ὅμως, διδάσκει ὅτι αὐτή ἡ ἐπιρροή ἦταν περιορισμένη χρονικά καί γεωγραφικά. Ἡ Ὀρθοδοξία, ἡ αἴσθηση τῆς συνέχειας τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ γλῶσσα, τό ἀντιστασιακό πνεῦμα τοῦ Ἕλληνα, ἡ Μεγάλη Ἰδέα καί ἡ νοσταλγία γιά τήν Βυζαντινή Αὐτοκρατορία (Ρωμανία) , αὐτά ἦσαν τά πνευματικά θεμέλια τοῦ 1821. Ἄλλωστε οἱ ὑπόδουλοι Ρωμηοί δέν περίμεναν τήν Γαλλική Ἐπανάσταση (1789) γιά νά ἀποφασίσουν νά ξεσηκωθοῦν. Ἤδη λίγα μόλις χρόνια μετά τήν Ἅλωση τῆς Πόλης ἔχουμε τά πρῶτα ἐπαναστατικά κινήματα στήν Πελοπόννησο, στήν Χειμάρρα καί ἀλλοῦ. Συνολικά 80 -100 ἑλλληνικά κινήματα κατά τῶν Ὀθωμανῶν καταγράφουν οἱ ἱστορικοί ἀπό τό 1453 μέχρι τό 1821. Στά περισσότερα ἡγοῦντο Ὀρθόδοξοι κληρικοί. Τά ματωμένα ράσα ἦταν πανταχοῦ παρόντα καί στά κρυφά ἤ φανερά σχολειά ὁ παπᾶς καί ὁ καλόγερος μετέδιδαν τήν ἀγάπη γιά τόν Χριστό καί τήν πατρίδα.

Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός δέν πῆρε στά χέρια του τουφέκι, ἀλλά μέ τήν πνευματική καί ἠθική ἀναγέννηση τῶν ὑποδούλων προετοίμασε τό ἔδαφος γιά τήν μεγάλη Ἑλληνική Ἐπανάσταση. Ἡ συμβολή του στήν ἐθνική ἀφύπνιση ἦλθε σέ μία πολύ δύσκολη ἐποχή, ὄταν τό Γένος κινδύνευε νά