Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος ΣΤ. Τελευταῖο

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μέρος ΣΤ'

Καί τό σημεῖο αὐτό εἶναι πολύ σημαντικό, ὅτι τό Ἄκτιστο Φῶς δέν γίνεται θεατό μέ τούς συνήθεις ὀφθαλμούς ἀλλά μέ αἰσθήσεις πνευματικές, ἀφοῦ οἱ σωματικές αἰσθήσεις μόνες τους εἶναι ἀνεπαρκεῖς γιά τέτοιο ὑπερφυές ὅραμα.
Ἀκολουθεῖ ὁ σύντομος ἐπίλογος:
«Ταῦτα ὑπό τῶν Γραφῶν ἐδιδάχθημεν· ταῦτα παρά τῶν ἡμετέρων Πατέρων παρελάβομεν· ταῦτα διά τῆς μικρᾶς ἔγνωμεν πείρας· ταῦτα καί τόν ἐν Ἱερομονάχοις τιμιώτατον καί ἀδελφόν ἡμέτερον Κύρ Γρηγόριον, ὑπέρ τῶν ἱερῶς ἡσυχαζόντων συγγραψάμενον, ὡς ταῖς τῶν Ἁγίων ἀκριβῶς ἑπόμενα παραδόσεσι, πρός πληροφορίαν τῶν ἐντυγχανόντων ὑπεγράψαμεν»17.
Ὅσα ὡμολογήσαν ὁ ἅγιος Γρηγόριος καί οἱ μετ’ αὐτοῦ Πατέρες τά παρέλαβαν ἀπό τάς Γραφάς καί ἀπό τούς Πατέρες (ἐννοεῖ καί τούς μυήσαντας αὐτούς στόν ἡσυχασμό).  Αὐτά τά ἐγνώρισαν διά τῆς μικρᾶς των πείρας, ὅπως λέγουν μέ ταπείνωσι. Τήν πεῖρα τῆς μετανοίας, τῆς καθάρσεως, τοῦ φωτισμοῦ καί τῆς ἐλλάμψεως καί τελικά τῆς θεοπτίας καί θεώσεως. Ἡ προσωπική αὐτή πεῖρα τούς κατέστησε ἀπλανεῖς δέκτας καί μεταλαμπαδευτάς τῆς κοινῆς πείρας τῆς Ἐκκλησίας.
Χωρίς αὐτή τήν πεῖρα ὁ Θεός δέν γνωρίζεται ὡς Πρόσωπο. Παραμένει ἄγνωστος καί ἀκοινώνητος. Γι’ αὐτό καί οἱ ἅγιοι Πατέρες μᾶς συμβουλεύουν: «Δῶσε αἷμα καί λάβε Πνεῦμα».  Καί «μαθών τά θεῖα εἶναι ὁ παθών τά θεῖα».

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὡμιλοῦσε μέ τόν τρόπο αὐτό, διότι εἶχε αὐτή τήν πεῖρα. Αὐτήν λαχταρᾶ καί ἡ ἰδική μας ψυχή. Αὐτήν ἀναζητοῦν σέ μᾶς, κληρικούς καί μοναχούς, οἱ Χριστιανοί πού ἔρχονται κοντά μας.
Αὐτή τήν πεῖρα τῆς προσωπικῆς κοινωνίας μέ τόν Ζῶντα Θεόν ἐν Χριστῷ ἔχει ἀνάγκη περισσότερο ἀπό κάθε τι ἄλλο ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος. Ἐπειδή ὅμως δέν γνωρίζει ὅτι ἡ πεῖρα αὐτή ὑπάρχει στήν Ἐκκλησία, κτυπᾷ λάθος πόρτες τῶν διαφόρων αἱρέσεων, ἀνατολικῶν, γνωστικῶν, πνευματιστικῶν.
Σωστά ἐλέχθη ὅτι τώρα εἶναι ἡ ὥρα τῆς Ὀρθοδοξίας, ἡ ὥρα τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὥρα τοῦ Μοναχισμοῦ.
Τόν Ἁγιορείτικο Τόμο ὑπογράφουν ὁ Πρῶτος τοῦ Ἁγίου Ὄρους καί 20 Πατέρες, Καθηγουμένοι καί Γέροντες. Τελευταῖος ὑπγράφει ὁ Ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους, ὁ ὁποῖος τότε, ὡς φαίνεται, εἶχε κάποια πνευματική δικαιοδοσία στό Ἅγιον Ὄρος18:
«Ὁ ταπεινός Ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Ἰάκωβος, ταῖς ἁγιορειτικαῖς καί πατρικαῖς ἐντεθραμμένος
παραδόσεσι, καί μαρτυρῶν, ὅτι διά τῶν ἐνταῦθα ὑπογραψάντων λογάδων, ἅπαν τό Ἅγιον Ὄρος συμφωνοῦντες ὑπέγραψαν, καί αὐτός συμφωνῶν καί ἐπισφραγίζων,ὑπέγραψα.  Καί τοῦτο μετά πάντων προσγράφων· ὅτι τόν μή συμφωνοῦντα τοῖς ἁγίοις καθώς καί ἡμεῖς καί οἱ μικρῷ πρό ἡμῶν Πατέρες ἡμῶν, ἡμεῖς τήν αὐτοῦ κοινωνίαν οὐ παραδεξόμεθα»19.
Ἁγιορείτης στό ἦθος καί στήν πίστι ὁ Ἐπίσκοπος Ἰάκωβος. Συμφωνεῖ καί συνυπογράφει μέ τούς προκρίτους τῶν Γερόντων. Χαρακτηριστική ἡ ὑπογράμμισίς του, ὅτι δέν θά δεχθοῦν σέ ἐκκλησιαστική κοινωνία ὅποιον ἀκολουθεῖ τά αἱρετικά φρονήματα τοῦ Βαρλαάμ, ἄν καί δέν εἶχαν καταδιακσθῇ ἐπισήμως ὡς αἱρετικά. Ὑπόμνησις σέ ὅλους μας νά μή ἀδιαφοροῦμε γιά ὁποιαδήποτε ἀπόπειρα παραχαράξεως τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεώς μας, γιατί θά ἔχῃ ἐπίπτωσι στήν ζωή μας καί στήν σωτηρία μας.
Ταπεινά ἐπικαλούμεθα τίς πρεσβεῖες τοῦ μεγάλου διδασκάλου καί Πατρός μας, ἁγίου Γρηγορίου, ὥστε νά ἀνθίσῃ καί στίς ἡμέρες μας τό ἡσυχαστικό πνεῦμα, γιά νά παραγάγῃ καρπούς θεώσεως εἰς δόξαν τῆς Τρισηλίου θεότητος καί τῆς Ἁγιωτάτης Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας μας.

__________________________________________________________________

17.Ἔνθ’ ἀνωτ. στίχ. 29.
18.Π.Χρήστου, ἐν Γρηγορίου Παλαμᾶ ἔργα, Ε.Π.Ε., ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 484.
19.Ἁγιορειτικός Τόμος...,  ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 193, στίχ. 30.

 Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου

Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 89-104

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

http://anavaseis.blogspot.gr/2013/04/blog-post_21.html

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Ε'

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Ε'

Στό ἕκτο «ὅστις» ὁ ἅγιος Γρηγόριος  ἀνάφέρεται σ’ αὐτούς πού δέν παραδέχονται ὅτι στά σώματα αὐτῶν πού προκόπτουν κατά Θεόν «ἐνσημαίνονται», ἀποτυπώνονται, πνευματικές καταστάσεις πού προέρχονται ἀπό τά χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος πού ἔχουν στήν ψυχή τους.
Ἀναφέρεται ἐπίσης σ’ αὐτούς πού ἀπάθεια ὀνομάζουν τήν καθ’ ἕξιν νέκρωσι τοῦ παθητικοῦ μέρους  τῆς ψυχῆς καί ὄχι τήν μεταμόρφωσί του, πού εἶναι καθ’ ἕξιν στροφή τῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς πρός τά ἀνώτερα, δηλαδή ὁλική ἀποστροφή τῶν κακῶν καί στροφή πρός τά καλά.
 Αὐτοί, λέγει ὁ Ἅγιος, δέν λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐφ’ ὅσον τό σῶμα θά μετάσχῃ μέ τήν ψυχή στά ἀπόρρητα ἀγαθά, ἀσφαλῶς θά συμμετάσχῃ καί τώρα κατά τό δυνατόν στήν Χάρι πού χορηγεῖ ὁ Θεός μυστικά καί ἀπόρρητα στόν κεκαθαρμένο νοῦ15.
Ἐδῶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος μᾶς διδάσκει δύο πολύ βασικές ἀλήθειες τῆς Ὀρθοδόξου ἀνθρωπολογίας. Ἡ πρώτη ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὁ καθαιρόμενος καί ἁγιαζόμενος πιστός λαμβάνει ἐμπειρία τῆς Χάριτος ὄχι μόνο στήν ψυχή ἀλλά καί στό σῶμα του. Καί αὐτό εἶναι δίκαιο, ἀφοῦ τό σῶμα συναγωνίζεται μέ τήν ψυχή. Ὑπενθυμίζω τήν Ὀρθόδοξο ἀσκητική, πού εἶναι ἀσκητική τοῦ ὅλου ἀνθρώπου ὡς ψυχοσωματικῆς ἑνότητος (π.χ. μετάνοιες, ὀρθοστασίες, ἀγρυπνίες κ.λ.π.).
Ἡ ἄλλη ἀλήθεια εἶναι ὅτι τό παθητικόν τῆς ψυχῆς δέν νεκρώνεται, ἀλλά μεταμορφώνεται καί ἁγιάζεται. Ὁ θυμός π.χ. γίνεται θυμός κατά τοῦ διαβόλου· ὁ ἔρως γίνεται θεῖος ἔρως.
Ἡ ἀπάθεια λοιπόν γιά μᾶς δέν εἶναι μία στωϊκή ἀδιαφορία ἤ βουδιστική ἀπραξία, ἀλλά δραστική καί ἔμπυρος φορά πρός τόν Θεόν καί ἀξαγιασμός τῶν φυσικῶν δυνάμεων τοῦ ἀνθρώπου.
Καταλήγει ὁ Ἅγιος μέ τήν διευκρίνησι, ὅτι μέ φυσικό τρόπο ἡ μέν αἴσθησις ἀντιλαμβάνεται τό αἰσθητό φῶς καί τά αἰσθητά πράγματα, ὁ δέ νοῦς ἀντιλαμβάνεται τό φῶς τοῦ νοῦ πού εἶναι ἡ γνῶσις τῶν νοσημάτων καί τά νοήματα. Αὐτή εἶναι ἡ φυσική λειτουργία τῆς αἰσθήσεως καί τοῦ νοῦ.
«... ὅταν δέ πνευματικῆς καί ὑπερφυοῦς εὐμοιρήσωσι χάριτος τε καί δυνάμεως, αἰσθήσει τε καί νῷ, τά ὑπέρ πᾶσαν αἴσθησιν καί πάντα νοῦ οἱ κατήξιωμένοι βλέπουσιν· ἵνα κατά τόν θεολόγον εἴπωμεν μέγαν Γρηγόριον, ὡς οἶδε μόνος ὁ Θεός, καί οἱ τά τοιαῦτα ἐνεργούμενοι»16.


________________________________________________

15.Ἁγιορείτικος Τόμος..., ἔνθ’ ἀνωτ. σελ 192, στίχ.1.
16. Ἔνθ’ ἀνωτ. στίχ.25.

 Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου

Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 89-104

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

http://anavaseis.blogspot.gr/2013/04/blog-post_6238.html

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Δ'

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Δ'

Τό τρίτο «ὅστις» ἀναφέρεται σέ ἐκείνους πού ἰσχυρίζονται ὅτι εἶναι Μασσαλιανοί ὅσοι λέγουν ὅτι ὁ νοῦς ἑδρεύει στήν καρδιά ἤ στόν ἐγκέφαλο.
Σύμφωνα μέ τήν πατερική καί νηπτική ἀνθρωπολογία, ἡ οὐσία τοῦ νοῦ εἶναι στήν καρδιά, ἀλλά ἡ ἐνέργειά του ε ἶναι στόν ἐγκέφαλο11. Ἡ προσευχή πού γίνεται στήν καρδιά, ὅταν ἡ ἐνέργεια τοῦ νοῦ ἐπιστρέφῃ σ’ αὐτήν, εἶναι ἡ τελεία προσευχή.
Ἡ ἄσκησις νά συγκεντρώσουμε τόν νοῦ μας, νά τόν ἀπαλλάξουμε ἀπό κάθε διάχυσι καί διασκορπισμό καί νά τόν βυθίσουμε στήν καρδιά, ὁδηγεῖ στήν ἀληθινή προσευχή. Ἔτσι ἡ προσευχή μας δέν εἶναι κάτι τό διανοητικό μόνο ἀλλά προσευχή τοῦ ὅλου ἀνθρώπου ἀπό τό κέντρο του, τήν καρδιά ἑνωμένη μέ τοῦ νοῦ.

Τό τέταρτο «ὅστις» ἀναφέρεται σ’ ἐκείνους πού λέγουν ὅτι «τό ἐν Θαβωρίῳ τούς μαθητάς περιαστράψαν φῶς»12 εἶναι φάντασμα ἤ σύμβολον πού φαίνεται καί χάνεται, δέν ὑπάχρει καθ’ ἑαυτό καί εἶναι ἐνέργεια κατωτέρα τῆς νοήσεως.  Αὐτοί ἀντιλέγουν στούς Ἁγίους, οἱ ὁποῖοι ὀνομάζουν τό φῶς αὐτό ἀπόρρητο, ἄκτιστο, αἰώνιο, ἄχρονο, ἀπρόσιτο, ἄπλετο, ἀπεριόριστο, ἀθέατο σέ Ἀγγέλους καί ἀνθρώπους, ἀρχέτυπο καί ἀναλλοίωτο κάλλος, δόξα τοῦ Θεοῦ, δόξα τοῦ Χριστοῦ, δόξα τοῦ Πνεύματος, ἀκτῖνα τῆς θεότητος καί τά ὅμοια.
Ἡ σάρξ τοῦ Κυρίου ἐδοξάσθη ἀπό τήν στιγμή πού τήν προσέλαβε ὁ Θεός Λόγος.  Στήν Μεταμόρφωσι ὁ Κύριος ἄνοιξε τούς πνευματικά τυφλούς ὀφθλαμούς τῶν Μαθητῶν, γιά νά ἰδοῦν αὐτό πού πάντα Αὐτός ἦταν.  Αὐτός εἶναι τό ἀληθινό Φῶς, «τό τῆς δόξης ὡράϊσμα», πού ἔλαμψε σάν τόν ἥλιο.  Καί ὅμως, καί αὐτό τό ὑπερφυές θέαμα τῶν Μαθητῶν εἶναι ἀμυδρά εἰκών τῆς θείας δόξης, γιατί εἶναι ἀδύνατον νά εἰκονίζετια στήν κτίσι τό ἄκτιστο ἀπαραλείπτως (χωρίς ἔλλειψι).

Τό πέμπτο «ὅστις» ἀναφέρεται σέ ὅσους λέγουν ὅτι μόνο ἡ οὐσία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἄκτιστος ὄχι ὅμως καί οἱ ἐνέργειές Του, ἀπό τίς ὁποίες ὅλες ὁ Θεός εἶναι ἀνώτερος ὅπως ὁ ἐνεργῶν ἀπό τά ἐνεργήματά του. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀκολουθῶν τόν ἅγιο Μάξιμο διδάσκει ὅτι οἱ ἐνέργειες του Θεοῦς εἶναι ἀΐδιες (αἰώνιες), ἔστω καί ἄν ἔν χρόνῳ μετέχωνται ἀπό τούς χρονικά πεπερασμένους ἀνθρώπους13.
Εἶναι φανερό γιατί ὁ ἅγιος Παλαμᾶς ἐπιμένει στό ἄκτιστο καί ἀΐδιο τῶν θείων ἐνεργειῶν.  Διότι μόνον αὐτές ἠμποροῦν νά θεώσουν τόν ἄνθρωπο.
Γιά τόν ἴδιο λόγο ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τούς Πνευματομάχους πού ἠρνοῦντο τήν θεότητα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἔλεγε: «Εἰ μή Θεός τό Πνεῦμα τό Ἅγιον, θεωθήτω πρῶτον, καί οὕτω θεούτω με τόν ὁμότιμον»14.
Ὅταν ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἦλθε στό Ἅγιον Ὄρος, ἐφώναζε συνεχῶς πρός τόν Κύριο· «φώτισόν μου τό σκότος».  Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀξιώθηκε ὄχι μόνο νά λάβῃ τόν θεῖο φωτισμό καί νά ἰδῇ αὐτό τό φῶς, ἀλλά καί νά θεολογήσῃ θεόπνευστα, καί γι’ αὐτό νά ἀναδειχθῇ θεολόγος τοῦ Φωτός καί τῆς Χάριτος.  Αὐτό τό Φῶς, ὡς γνωστόν, περιέλαμψε καί τό ἅγιο λείψανό του, καθώς τό εἶδαν δύο ἐνάρετοι ἱερεῖς, ἕνας ἱερομόναχος καί ἕνας ἔγγαμος. Οἱ πολλοί δέν εἶδαν τό φῶς ἀλλά τήν ὑπερφυσική λαμπρότητα τοῦ προσώπου του.  Κάθε ἕνας βλέπει ἀνάλογα μέ τήν καθαρότητα τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς του.
Θά τολμήσω νά εἰπῶ πρός παρηγορίαν μας, ὅτι κανείς δέν ἠμπορεῖ νά καταλάβῃ ὅτι εἶναι σκότος, ἐάν δέν δεχθῇ κάποια ἔλλαμψι τοῦ θείου Φωτός. Ἀκόμη ὅτι κάθε μοναχός καί κάθε χριστιανός πού εἰσῆλθε στήν ζωή τῆς μετανοίας ἀρχίζει νά θεᾶται κάτι ἀπό τό Ἄκτιστο Φῶς. Ὅσο καθαίρεται μέ τά δάκρα τῆς μετανοίας ἀπό τά πάθη, ὅσο ταπεινώνεται μέ τήν ἀληθινή ὑπακοή, ὅσο ἑνώνεται μέ τόν Χριστό διά τῶν ἁγίων Μυστηρίων καί τῆς προσευχῆς, τόσο θά λαμβάνῃ καί ἀνώτερες ἐμπειρίες τῆς θείας Χάριτος μέχρι καί τοῦ Ἀκτίστου Φωτός.



 __________________________________________________________________________

11.Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 27.
12.Ἔνθ’ ἀνωτ. στίχ. 40.
13. Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 191, στίχ.18.
14.Γρηγορίου Θεολόγου ἔργα, Λόγος ΛΔ΄, Εἰς τούς ἀπ’ Αἰγύπτου ἐπιδημήσαντες, Ε.Π.Ε., Θες/νίκη, 1985, τ. 2, σελ. 142, στίχ. 20.

 Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου

Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 89-104

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

 http://anavaseis.blogspot.gr/2013/04/blog-post_9904.html

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Β'

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Β'

Ὁ τόμος συντάσσεται «διά τούς ἐξ ἰδίας ἀπειρίας καί τῆς πρός τούς ἁγίους ἀπειθείας ἀθετοῦντας τάς τοῦ Πνεύματος μυστικάς ἐνεργείας κρεῖττον ἤ λόγος ἐν τοῖς κατά πνεῦμα ζῶσιν ἐνεργουμένας καί δι’ ἔργων φανερουμένας, ἀλλ’ οὐ διά λόγων ἀποδεικυμένας»2.
Σέ τέσσαρες σειρές ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς μᾶς εἶπε τά βασικά στοιχεῖα τῆς πλάνης τοῦ Βαρλαάμ, χωρίς νά τόν ὀνομάσῃ. Οἱ Βαρλααμῖται ἀπορρίπτουν τίς μυστικές ἐνέργειες τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, δηλαδή τίς ἐνέργειες πού δίδουν τήν ἐμπειρία τῆς θέωσεως, διότι δέν ἔλαβαν πεῖραν τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, ἀλλά καί δέν πείθονται στούς ἁγίους πού ἔχουν αὐτές τίς ἐμπειρίες.
Οἱ μυστικές αὐτές ἐνέργειες, μέ τρόπο πού ὑπερβαίνει τόν λόγο, ἐνεργοῦνται σέ ὅσους ζοῦν πνευματικά καί φανερώνονται μέ ἔργα χωρίς νά ἀποδεικύνωνται μέ λόγια.
Προϋπόθεσις γιά νά γνωρίσῃ κανείς αὐτές τίς μυστικές ἐνέργειες δέν εἶναι ἡ κοσμική γνῶσις καί σοφία, ἀλλά ἡ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ζωή.  Γι’ αὐτό καί δέν ἀποδεικνύονται μέ διανοητικά ἐπιχειρήματα, ἀλλά φανερώνοται μόνο μέ ἔργα, δηλαδή τά ἔργα τῶν θεωμένων ἀνθρώπων.
Τό κείμενο τοῦ Τόμου πού ἀκολουθεῖ ἀποτελεῖ μία ἐκτενεστέρα ἀνάλυσι τῆς ἐπιγραφῆς.
Στόν πρόλογο ὁ ἅγιος Γρηγόριος συγκρίνει ὅσα συνέβησαν στήν Παλαιά Διαθήκη μέ ὅσα συμβαίνουν τώρα στόν χρόνο μεταξύ πρώτης καί δευτέρας παρουσίας τοῦ Χριστοῦ.
Ὅπως τά μυστήρια τῆς Καινῆς Διαθήκης καί συγκεκριμένα τό Τρισυπόστατον τοῦ Θεοῦ ἦσαν γνωστά κατά τούς χρόνους τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης μόνο στούς Προφήτας καί σέ ὅσους πίστευαν στούς λόγους τῶν Προφητῶν, ἔτσι καί τώρα τά μυστήρια τοῦ Πνεύματος ἤ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος εἶναι γνωστά κατά τρόπο μυστικό στούς ἀξίους.
Τά ὑπέρ νοῦν μυστήρια δέν μαθαίνονται μέ διανοητική γνῶσι, ἀλλά μέ πνευματική πεῖρα. Τήν πεῖρα αὐτή λαμβάνουν ὅσοι ἀπαρνοῦνται, ἀποτάσσονται τήν ἁμαρτία καί τόν κόσμο χάριν τῆς τελείας εὐαγγελικῆς ζωῆς, βεβαιώνουν τήν ἀποταγή μέ τήν ὑποταγή σέ πεπειραμένους πνευματικούς πατέρας καί σχολάζουν χωρίς μέριμνες καί μέ εἰλικρινῆ προσευχή «εὐαυτοῖς καί τῷ Θεῷ»3.
Αὐτοί γίνονται «ὑπέρ ἑαυτούς», δηλαδή ξεπερνοῦν μέ τήν Χάρι τοῦ Θεοῦ τήν φυλαυτία, τήν ἐγωκεντρική ζωή, τόν παλαιό ἄνθρωπο, καί γίνονται «ἐν Θεῷ», ἀφοῦ «διά τῆς πρός αὐτόν μυστικῆς ὑπέρ νοῦν ἑνώσεως, τά ὑπέρ νοῦν ἐμυήθησαν»4.
Στούς λόγους αὐτούς τοῦ ἁγίου Γρηγορίου περιγράφεται ὁ σκοπός τοῦ Ὀρθοδόξου μοναχοῦ καί ὁ τρόπος ἐπιδιώξεώς του. Ἐμεῖς ἄραγε ἔχουμε τό πνεῦμα αὐτό;
Ὑπάρχιε ὅμως καί ἄλλος ἔμμεσος τρόπος νά γνωρίσῃ κάποιος τά ὑπέρ νοῦν μυστήρια τοῦ Θεοῦ, ὅταν ὁ ἴδιος δέν πάσχῃ τήν θέωσι.  Νά ἐρωτᾷ μέ σεβασμό, πίστι καί ἀγάπη τούς μεμυημένους, καί νά πείθεται στούς λόγους των.  Βέβαια μία τέτοια μαθητεία προϋποθέτει ταπείνωσι, πού δέν τήν ἔχουν οἱ κατά καιρούς Βαρλααμῖται, καί ἔτσι ζοῦν καί θεολογοῦν ἀνθρωποκεντρικά.
Ἐν συνεχείᾳ ὁ ἅγιος Παλαμᾶς θά ἀπαντήσῃ ἔμμεσα σέ ὅσους τόν κατηγοροῦν ὅτι, μέ τό νά χρησιμοποιῇ τόν ὅρο «θεότητα» γιά τήν «θεοποιό χάρι», ὁμιλεῖ γιά δύο θεότητες. Ἀπό ταπείνωσι δέν λέγει ὅτι ἔχει προσωπική ἐμπειρία τῆς θείας Χάριτος, ἀλλά συγκαταλέγει τόν ἑαυτό του σέ ἐκείνους πού πείθονται στούς θεόπτας Ἁγίους. Ἔτσι διευκρινίζει ὅτι ἀκολουθεῖ τόν μέγα Διονύσιο τόν Ἀρεοπαγίτη, πού ὀνομάζει «θεότητα καί θεαρχίαν καί ἀγαθαρχίαν» ὄχι κάποια ἄλλη θεότητα ἀλλά τό τοῦ Θεοῦ «θεοποιόν δῶρον», δηλαδή τήν ἄκτιστο Χάρι καί ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ5.
Ἐπικαλεῖται μάλιστα καί τόν ἅγιο Μάξιμο τόν Ὁμολογητή, ὁ ὁποῖος ἀναφερόμενος στήν θεοποιό Χάρι τοῦ Θεοῦ ἀποφαίνεται
«ἄκτιστον εἶναι... καί ἀεί οὖσαν ἐκ τοῦ ἀεί ὄντως Θεοῦ» καί «ἀγέννητόν τε καί ἐνυπόστατον φῶς τοῖς ἀξίοις ἡνικ’ ἄν γένοιτο ἄξιοι φανερούμενον, ἀλλ’ οὐ τότε γινόμενον· τοῦτο τό φῶς οὗτος καί φῶς ὑπεραρρήτους δόξης καί Ἀγγέλων καθαρότητα ὀνομάζει»6.
Ὁμοίως ἐπικαλεῖται τόν μέγα Μακάριο τόν Αἰγύπτιο, πού τήν θεοποιόν Χάριν ὀνομάζει:
«τῶν ἀσωμάτων τροφήν καί τῆς θείας φύσεως δόξαν καί τοῦ μέλλοντος αἰῶνος καλλονήν, πῦρ θεῖον καί ἐπουράνιον, φῶς ἄρρητον καί νοερόν, ἀρραβῶνα Πνεύματος Ἁγίου, ἁγιαστικόν ἀγαλλιάσεως ἔλαιον»7.
Μετά τόν κάπως ἐκτενῆ αὐτόν πρόλογον ὁ Ἅγιος σέ 6 προτάσεις (μικρά κεφάλαια) θά ἀναφερθῇ στίς πλάνες τῶν Βαρλααμιτῶν καί θά τίς ἀναιρέσῃ. Κάθε ἕνα ἀπό τά μικρά αὐτά κεφάλαια ἀρχίζει μέ τό «Ὅστις».
Ὅστις λοιπόν συντάσσει –κατατάσσει μέ τούς αἱρετικούς Μασσαλιανούς αὐτούς πού λέγουν τήν θεοποιόν Χάριν ἄκτιστον καί ἀγένητον καί ἐνυπόστατον, αὐτός ἄς γνωρίζῃ ὅτι ἀντίκειται στούς Ἁγίους τοῦ Θεοῦ καί, ἐάν δέν μετανοήσῃ, «ἑαυτόν ἐκβάλλει τοῦ κλήρου τῶν σωζομένων καί ἐπίπτει τοῦ ἑνός καί μόνου τῶν ἁγίων φύσει Θεοῦ»8.
Ὁ ἅγιος ὁμιλεῖ αὐτστηρά.  Διότι χωρίς ὀρθόδοξο δόγμα καί ὀρθόδοξο πίστι δέν εἶναι δυνατόν νά ἔχουμε  ὀρθόδοξο εὐσέβεια καί ζωή.  Ἡ θεία Χάρις εἶναι ἄκτιστος. Κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο εἶναι ἀναγκαιοτάτη αὐτή ἡ πίστις, διότι ἄν ἡ Χάρις δέν εἶναι ἄκτιστος κανένα ἀπό τά θεοπρεπῆ μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας δέν ἠμπορεῖ νά ὑπάρξῃ.
Ἐάν ἡ Χάρις ε ἶναι κτιστή, πῶς θά θεωθῇ ὁ κτιστός ἄνθρωπος; Καί πῶς ἡ πνευματική καί μοναχική ζωή δέν θά ἐκπέσῃ ἀπό πνευματικό καί ὀντολογικό γεγονός σέ ἠθική γυμναστική, σέ ἀνθρωποκεντρική δρᾶσι;

__________________________________________________________________________

2. Γρηγ. Παλαμᾶ Ἁγιορείτικος Τόμος.... ἐν Φιλοκαλίᾳ, ἔκδ. ΑΣΤΗΡ, Α.Ε. Παπαδημητρίου, Ἀθῆναι, 1976, σελ. 188, στίχ.4.
3.Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 189, στίχ. 2.
4.Ἔνθ’ ἀνωτ.στίχ.7.
5.Ἔνθ’ἀνωτ. στίχ.10.
6.Ἔνθ’ ἀνωτ.στίχ.15.
7.Ἔνθ’ ἀνωτ. στίχ. 20.
8.Ἔνθ’ ἀνωτ. στίχ. 24.

 Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου

Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 89-104

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

  http://anavaseis.blogspot.gr/2013/04/blog-post_2167.html

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Α'

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μέρος Α'

                                                                                    

Εἰσηγήσεις εἰς τήν ἡμερίδα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Βεροίας καί Ναούσης μὲ θέμα: «ΑΣΚΗΣΙΣ ΚΑΙ ΘΕΩΣΙΣ. Ἡ ζωή καί ἡ διδασκαλία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ», 22 Μαρτίου 1997.

Ἡ Ἐκκλησία καί ὁ Μοναχισμὸς ὀφείλουν πολλὰ στούς πρώτους ἀλλά καί στούς μεταγενεστέρους μοναχούς, κοινοβιάρχας καί νομοθέτας τοῦ κοινοβίου.
 Τόν Μ. Ἀντώνιο, τόν ἅγιο Παχώμιο, τόν Μ.Βασίλειο, τόν ἅγιο Θεόδωρο τόν Στουδίτη καί ἄλλους.
Ἐξ ἴσου ὅμως πολλά ὀφείλουμε καί στόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ, πού μέ τούς σθεναρούς ἀγῶνες του κατά τοῦ Βαρλαάμ ἔσωσε τήν Ἐκκλησία καί τόν Ὀρθόδοξο μοναχισμό ἀπό τόν Δυτικό οὐμανισμό, τόν ὀρθολογισμό καί τήν αἵρεσι.
Ἐάν σήμερα ἡ Ὀρθδόξος Ἐκκλησία εὐαγγελίζεται τήν θέωσι καί ὁδηγεῖ στήν θέωσι τά μέλη της, αὐτό ὀφείλεται κυρίως στούς ἀγῶνες καί τήν διδασκαλία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου.
Ἐάν σήμερα ὁ ἁγιορείτικος καὶ ἁπανταχοῦ Ὀρθόδοξος μοναχισμός δατηρῇ τόν ἡσυχαστικό του χαρακτῆρα καί σκοπεύῃ ὄχι στήν κατάκτησι τοῦ κόσμου μέ τήν δρᾶσι, ἀλλά στήν μεταμόρωσί του διά τῆς ἐν ἡσυχίᾳ προσευχῆς καί λατρείας τοῦ Θεοῦ, αὐτό τό ὀφείλουμε κυρίως στόν ἅγιο Γρηγόριο.
Στόν ἀγῶνα του κατά τοῦ Βαρλαάμ ὁ ἅγιος Γρηγόριος εἶχε ἕνα δυνατό ὅπλο. Τόν Ἁγιορείτικο Τόμο. Μία εὐσύνοπτο ὁμολογία πίστεως ( στήν Φιλοκαλία καταλαμβάνει 6 σελίδες), πού ὁ ἴδιος συνέγραψε καί ὑπέργραψαν οἱ σημαντικότερες προσωπικότητες τοῦ Ἁγίου Ὄρους.

Τόν Ὀκτώμβριο τοῦ 1340 ὁ Βαρλαάμ μετέβη στήν Κωνσταντινούπολι, γιά νά καταγγείλῃ τόν ἅγιο Γρηγόριο.  Τόν Νοέμβριο τοῦ ἰδίου ἔτους, κατά πᾶσαν πιθάνοττα, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἦλθε στό Ἅγιον Ὄρος ἀπό τήν Θεσσαλονίκη, γιά νά ζητήσῃ τήν βοήθεια τῶν Ἁγιορειτῶν στόν ἀγῶνα του. Δὲν χρειάσθηκε νά μείνῃ πολύ στό Ὄρος, γιατί οἱ Πατέρες σύντομα ἐνέκριναν καί ὑπέργραψαν τόν Τόμο.
Ὁ Τόμος ἐπηρέασε τίς μετέπειτα ἐξελίξεις ὑπέρ τῶν ἡσυχαστῶν λόγῳ τοῦ κύρους πού εἶχε τό Ἅγιο Ὄρος στόν Ὀρθόδοξο κόσμο.
Βέβαια ὁ πατριάρχης Ἰωάννης Καλέκας, πού δέν συμπαθοῦσε τόν ἅγιο Γρηγόριο οὔτε τοὺς ἀγῶνες του γιά τήν Ὁρθοδοξία, τόν κατηγοροῦσε ὅτι  «ὁ Παλαμᾶς παρασυναγωγάς ἐν τῷ Ὄρει τῷ Ἁγίῳ ποιεῖ κἀν τῇ Θεσσαλονίκῃ παρά τούς θείους καί ἱερούς κανόνας»1 καί γ’ αὐτό τόν κάλεσε στήν Κωντσταντινούπολι πρὸς ἀπολογίαν.
Στόν Ἁγιορείτικο Τόμον ἀναιροῦνται δι’ ὀλίγων οἱ κύριες θέσεις τοῦ Βαρλαάμ καί τῶν ὁμοφρόνων του καί διατυπώνονται οἱ θέσεις τῶν ἡσυχαστῶν. Ὁ Τόμος ἀποτελεῖ μία περίληψι τῆς Ἡσυχαστικῆς καὶ Παλαμικῆς θεολογίας.
Στήν παροῦσα εἰσήγησι θὰ ἰδοῦμε τίς θέσεις τοῦ Τόμου, πού ἔχουν ὄχι μόνο θεολογική ἀλλά καί πρακτική σημασία. Στόν Τόμο αὐτὸ ὁμιλεῖ ὁ ἅγιος Γρηγόριος, τό Ἅγιον Ὄρος, ἡ Ἐκκλησία.  Δέν θά τόν ἰδοῦμε μέ πνεῦμα περιεργείας ἤ κοσμικῆς φιλομαθείας, ἀλλά μέ πνεῦμα μετανοίας. Ὡς ταπεινοί ὑποτακτικοί ἄς ἐρωτήσουμε τόν πάντοτε ζῶντα μεγάλο καί ἀπλανῆ Γέροντά μας ἅγιο Γρηγόριο, ποιός εἶναι ὁ Ὀρθόδοξος μοναχισμός πού πρέπει νά ἀσκοῦμε, καί πού ἐμεῖς ὑστεροῦμε, ὥστε μέ τήν εὐχή του νά βάλουμε πάλιν ἀρχή μετανοίας.
Ὁ πλήρης τίτλος τοῦ Τόμου εἶναι: «Ἁγιορειτικός Τόμος ὑπὲρ ἱερῶς ἡσυχαζόντων». Ἄλλο ἡσυχία καί ἄλλο ἱερα ἡσυχία. Ἡ πρώτη ἔχει ἀνθρωποκεντρικό χαρακτῆρα. Ἡ δευτέρα Χριστοκεντρικό. Ὁ ἱερῶς ἡσυχάζων ἡσυχάζει ὄχι γιά νά βρῇ κάποια σωματική ἤ ψυχολογική ἀνάπαυσι ἤ ψυχοσωματική χαλάρωσι ἤ ἰσορροπία, ἀλλά γιά νά συνατήσῃ τόν Χριστό. Ἐπιποθεῖ καί ἐκλείπει ἡ ψυχή του εἰς τάς αὐλάς τοῦ Κυρίου, διά νά συναντήσῃ τόν Ζῶντα Θεόν καί νά ἑνωθῇ μαζί Του (Ψαλμ. 83). Ἡσυχάζει ἀπό ἀνησυχία μήπως περιπλανώμενος ἤ προσκολλώμενος μέ τόν νοῦ του στά κτίσματα χάσῃ τόν Κτίστη καί Πλάστη του. Ἡ ἱερά ἡσυχία λοιπόν δέν εἶναι ψυχολογική ἀλλά ὀντολογική κατάστασις.

 __________________________________________________________________________

1.Ἀκινδύνου, Λόγος πρός Καλέκαν, ὑπό Π. Χρήστου, ἐν Γρηγορίου Παλαμᾶ ἔργα, Ε.Π.Ε., Θεσ/νίκη, 1983,τ.3, σελ.7.
2. Γρηγ. Παλαμᾶ Ἁγιορείτικος Τόμος.... ἐν Φιλοκαλίᾳ, ἔκδ. ΑΣΤΗΡ, Α.Ε. Παπαδημητρίου, Ἀθῆναι, 1976, σελ. 188, στίχ.4.

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 89-104

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

  http://anavaseis.blogspot.gr/2013/04/blog-post_7304.html

Ἡ προσωπική θέωσις προϋπόθεσις τῆς ἀσκουμένης ὑπ’ αὐτοῦ ποιμαντικῆς τῆς θεώσεως. Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης

Ἡ προσωπική θέωσις προϋπόθεσις τῆς ἀσκουμένης ὑπ’ αὐτοῦ ποιμαντικῆς τῆς θεώσεως

                                                                     

Ὁ κήρυξ, διδάσκαλος καί χειραγωγός στήν ἀπόρρητο ἕνωσι μέ τόν Θεό, τήν θέωσι, ἦτο ὁ ἴδιος φορεύς αὐτῆς τῆς χάριτος.
Ὡς μοναχός, ἀσκητής καί ἡσυχαστής στό Ἅγιον Ὄρος, ἔπαθε καί ἔμαθε τήν θέωσι.
Διήνυσε ἐν ὑπομονῇ, ὑπακοῇ καί προσευχῇ τά στάδια τῆς καθάρσεως, ἐλλάμψεως καί φωτισμοῦ, καί ἔτσι διά τῆς πράξεως ἀνῆλθε στήν θεωρία.
Δέν ἐπεζήτησε τήν ἱερωσύνη καί ἀριχερωσύνη. Ὑπῆρξε θεόκλητος καί ὄχι αὐτόκλητος33.
Ἐξῆλθε τοῦ Ἁγίου Ὄρους γιά τήν ἀνάγκη τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά ἔμεινα πάντα ἡσυχαστής ἐν μέσῳ ὅλων τῶν θορύβων τοῦ κόσμου, τῶν ἐκκλησιαστικῶν του ἀγώνων καί δοκιμασιῶν.
Οὔτε στήν φυλακή, ἤ στήν αἰχμαλωσία, ἤ στήν ἐξορία ἄφησε τήν νῆψι καί τήν προσευχή.
Κατώρθωσε, κατά τόν βιογράφο του, ὁ ἴδιος κάθε ἀρετή καί ἐχρημάτισε στούς  συγχρόνους καί τούς μεταγενεστέρους του στάθμη καί κανών τῶν ἀρετῶν34.
Κατά τόν ἴδιο βιογράφο, γνωρίσματα ἰδιαίτερα καί οἰκειότατα τῆς ὄντως μεγάλης ἐκείνης ἀρετῆς καί ψυχῆς εἶναι τά ἀκόλουθα:
«Πρῶτον, ὅτι μέ ὑπερβολήν ἦτον πρᾷος καί ταπεινός κατά τήν ψυχήν· δεύτερον, ὅτι ἐφύλαττε πάντοτε τόν ἑαυτόν του ἀνώτερον ἀπό κάθε ὀργήν καί ἔχθραν· καί μέ ἄκραν μακροθυμίαν ὑπέφερεν ἐκείνους ὁπού κατ’ αὐτοῦ ἐθύμωναν καί τόν ἐπίκραιναν· καί κοντά εἰς τήν ὑπομονή του, τούς ἀντάμειβε προθυμότατα καί μέ τά κατά δύναμιν ἀγαθά, καί μέ λόγους καί μέ ἔργα, καί μέ κάθε λογῆς τρόπους· τρίτον, ὅτι δέν ἐδέχετο εὐκόλως τά ἁπλῶς καί ὡς ἔτυχε κατά τινων λαλούμενα· ...τέταρτον, ὅτι πρός τούς ὑπερέχοντας, ὄχι μόνον ἐλεύθερον ἐφύλαττε τό φρόνημα τῆς ψυχῆς του, καί πάσης δουλοπρεποῦς κολακείας ἀνώτερον, ἀλλά πολλάκις καί εἰς μερικούς εὑρίσκετο στερρός καί ἀντίτυπος, μή παραχωρῶντας εἰς τά παράνομα· καθώς πάλιν καί ἐκ τοῦ ἐναντίου. Πέμπτον, πρός τούς ταπεινούς ἦτον ταπεινός, προνοητικός καί καθ’ ὑπερβολήν ἥμερος καί φιλάνθρωπος· ἕκτον, εἰς τούς
πειρασμούς ἦτον καρτερικός καί ἀνίκητος, καί ὡς ἄλλος ἀδάμας στερρότατος· ἕβδομον, ὅτι πρός πᾶσαν ἡδονήν ἀνθρωπίνην, τῆς τε ψυχῆς καί τοῦ σώματος παντάπασι ἦτον ἀνένδοτος καί ἀδούλωτος, σχεδόν ὡσάν ἀναίσθητος· ὄγδοον ἐπ’ ἀριθμῷ γνώρισμα ἐκείνου, τήν ἄκραν ἡσυχίαν καί γαλήνην καί χαράν τῆς ψυχῆς του· αὐτή, δηλαδή ἡ μακαρία εἰρήνη τῆς ψυχῆς του, φθάνουσα εἰς ἕξιν ἀκροτάτην καί τρόπον τινά συγκραθεῖσα καί φύσις ἄλλη γενομένη εἰς τήν ψυχήν του, ἐχύνετο διά νά εἰπῶ ἔτσι καὶ ἀνέβλυζεν εἰς τά ἔξω, δείχνουσα θαυμασίως πάντοτε καί εἰς τούς ἔξω, τόν θησαυρόν τῆς ἀνεκλαλήτου
χαρᾶς, ὁπού ἦτον κεκρυμμένος μέσα εἰς τό ταμεῖον τῆς ψυχῆς του· ...(ἔνατον) νά εἶναι πάντοτε καί σύννους· καί πάντοτε ἔδειχνε ἀνταμωμένα τό χαρωπόν ἦθος μέ τήν κατάνυξιν καί τήν νῆψιν· ὄθεν καί μέ τό νά εὑρίσκετο πάντοτε εἰς κατάνυξιν καί προσοχήν, ποτέ (δέκατον) δέν ἔλειπεν ἀπό τούς ὀφθαλμούς του, καί τό παράδοξον ἐκεῖνο καί ὑπερφυσικόν ρεῦμα τῶν δακρύων, ἔξω ἀπό κάθε λογῆς
ἐξήγησιν καί παράδειγμα»35.
Συνέπεια ἐκ τῆς κεχαριτωμένης αὐτῆς καταστάσεως τῆς ἁγίας ψυχῆς του εἶναι ἐκτός τῶν ἄλλων καί αἱ ἑξῆς:
1.Οἱ λόγοι του καί αἱ συγραφαί του ἐγίνοντο δεκτοί ἀπό τούς εὐσεβεῖς ὡς ἐκ θείου φωτισμοῦ· «καί ἡ χάρις ἐκείνη λοιπόν ἡ μεγάλη ἦτον, ὁπού καί ἐλάλει καί ἐνήργει διά μέσου ἐκείνου ὑπερφυῶς καί παραδόξως πρός ἡμᾶς τούς γηΐνους»36.
Αἱ φωναί του ἐγίνοντο δεκταί ὡς «φωναί Θεοῦ» καί ὁ νοῦς του ὡς «νοῦς ἱερός», ἤ μᾶλλον «νοῦς Χριστοῦ» καί «στόμα  θεολογίας»  καί «στάθμη τῆς ὀρθῆς δοξης τῶν ἱερῶν δογμάτων»37.
2.Τήν ποιμαντική του διακονία συνοδεύουν σημεῖα, θαύματα, ἰάσεις ἀσθενειῶν. Ἡ προσευχή του ἔχει παρρησία στόν Κύριο. Ἐκ τῶν πολλῶν ἀναφερομένων ἐν ζωῇ θαυμάτων του θά ἀναφέρω την ἐκδίωξι τῆς λοιμικῆς νόσου πανώλους ἀπό τό Κάστρο τῆς Λήμνου, ὅπου ἄφοβα εἰσῆλθε καί ἐθεράπευσε καί τούς ἤδη προσβληθέντας ἀπό τήν θανατηφόρο αὐτή νόσο38.
3.Ὁ εὐσεβής λαός ἐξεδήλωσε ποικιλοτρόπως τήν εὐλάβειά του πρός τό θεοφόρο ποιμένα του.
Γράφει ὁ ἅγιος Φιλόθεος:
«Αὐτά καί τά τοιαῦτα σημεῖα καί θαύματα ἔκανε συχνά ὁ ἅγιος εἰς τόν καθένα μερικῶς· τά δέ κοινῶς εἰς ὅλους παρ’ αὐτοῦ γινόμενα, ποῦ εἶναι δυνατόν νά τά διηγηθῇ τινάς; φθάνει μόνον νά εἰπῶ, ὅτι εἰς τάς πανδήμους ἑορτάς καί συνάξεις, καί εἰς τάς ἱεράς λιτανείας καί παρρησίας μεγαλωτάτη συνέβαινε στενοχωρία, καί σπρωξίματα καί ἀντισπρωξίματα, διατί καθένας καί ἁπλῶς ὅλοι ἤθελαν νά τόν βλέπουν καί νά χάσκουν εἰς τήν ὁμιλίαν του καί εἰς τήν ὄψιν του· καί τάς φωνάς του καί τήν διδασκαλίαν του οἱ περισσότεροι Θεοῦ φωνάς καί ρήματα ζωῇς κατά ἀλήθειαν τά ἐνόμιζαν καί τά ὠνόμαζαν· ρίπτοντες δέ καί τούς περισσοτέρους των ἀρρώστους ἔπροσθεν τῶν ποδῶν ἐκείνου, τούς ἐλάμβαναν εὐθύς ὑγιαίνοντας»39.
Ἐπισφράγισμα τῆς ἁγίας ζωῆς τοῦ ἁγίου Γρηγορίου ἦτο καί ἡ μακαρία κοίμησίς του.
Κατόπιν ἐμφανίσεως ἐν ὁράματι σ’ αὐτόν τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου προλέγει, ὅτι ἡ κοίμησίς του θά συμβῇ τήν ἑπομένη τῆς ἑορτῆς τοῦ Ἁγίου, ἤτοι τήν 14ην Νοεμβρίου.
Εἶναι βαριά ἀσθενής καί κλινήρης.
Δέν παύει ὅμως νά διδάσκῃ τούς παρόντας περί πειρασμῶν, ὑπομονῆς, ζωῆς, θανάτου καί ψυχῆς.  Προσέχει, προσεύχεται καί ἑτοιμάζεται γιά τήν ἔξοδο. Ἐξασθενημένος ἀπό τήν ἀσθένεια παύει καί νά ὁμιλῇ. Μόνον ψιθυρίζει ἐπανειλημμένα· «τά ἐπουράνια, εἰς τά ἐπουράνια».
Ἔτσι σέ ἡλικία 63 ἐτῶν τελειώνει τήν ἐπίγεια ζωή του.  Κατά τόν βιογράφο του:
«Ἀφοῦ δέ ἐξῆλθεν ἡ μακαρία του ψυχή, ἡ παντουργός τοῦ Πνεύματος χάρις ἐφανέρωσε ἐξαισίως, καί εἰς τούς ἔξω, τήν ἔνδον τῆς ψυχῆς λαμπρότητα· ἐπειδή φῶς πολύ καί παράδοξο ἐγέμισε τόν οἰκίσκον ἐκεῖνον, εἰς τόν ὁποῖον μέσα, ὁ ἱερός ἐκείνου νεκρός ἐκείτετο· καί ἐν ταυτῷ ἔλαμψε καί τό πρόσωπό του, καί ἔγινε παρόμοιον μέ τοῦ πρωτομάρτυρος Στεφάνου, καί μέ ὅλον ὁπού ἦτον στυγνότατον καί κατάξηρον, ἀκόμα καί πρό τῆς νεκρώσεώς του...»40.
Ἡ ἁγία του κοίμησις γίνεται ἀφορμή πνευματικῆς οἰκοδομῆς ὅσων εἶχαν τό προνόμοιο νά εἶναι πλησίον του κατά τίς τελευταῖες ἡμέρες καί ὧρες τῆς ἐπιγείου ζωῆς του, ἀλλά καί ὅσων πληροφορήθηκαν τά κατ’ αὐτήν τότε καί πληροφοροῦνται σήμερα.
Ὁ Ἅγιος ἐποίμανε τήν Ἐκκλησία μέ τήν ζωή του καί μέ τόν θάνατό του.
Τά τῶν ἁγίων ὅλα εἶναι χαριτωμένα, διδακτικά καί ἐποικοδομητικά· καί ἡ ζωή καί ὁ θάνατός των.
Ἀλλά καί εἰς τούς αἰῶνας οἰκοδομεῖ τήν Ἐκκλησία μέ τά ἱερά κείμενα, πού σάν πολύτιμη κληρονομιά μᾶς ἄφησε, μέ τό ἅγιο καί πάντα συγκλονιστικό παράδειγμα τῆς ὁσιακῆς, ἀσκητικῆς, μαρτυρικῆς καί ἀποστολικῆς ζωῆς καί ποιμαντορίας του, μέ τό χαριτόβρυτο ἱερό Λείψανό του καί μέ τίς ἅγιες καί ἰσχυρές ὑπέρ τῆς Ἐκκλησίας πρεσβεῖες του ἀπό τόν οὐράνιο θυσιαστήριο, ὅπου παρεδρεύει μέ τούς ἀπ’ αἰῶνος ἁγίους Λειτουργοῦς τοῦ πρώτου   καί μεγάλου Ἀρχιερέως καί Ἀρχιποιμένως Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.

______________________________________________________________________________

33.Βλέπετε στόν Βίον του σελ. 63 καί 134: «Γρηγόριος δέ ὁ μέγας ὕστερα ἀπό αὐτόν καί δι’ αὐτοῦ, τῆς μεγαλοπόλεως Θεσσαλονίκης Μητροπολίτης προχειρίζεται, πολλάς καί μεγάλας διά τοῦτο δεξάμενος παρακλήσεις καί ἱκεσίας...».
34.Βίος, σελ. 181.
35.Βίος, σελ. 182- 183.
36.Βίος, σελ. 186. Βλ. καί σέλ. 81.
37.Βίος, σελ. 107. Βλ. καί σελ. 99.
38. « ...καί χωρίς κανένα δισταγμόν, ἔρχεται παρευθύς ἐκεί· ἀπό δέ τούς ὑπηρέτας τους, ἄλλοι παντελῶς οὐδέ ἐκότησαν νά τόν ἀκολουθήσουν, ἀπό τόν φόβον τοῦ θανατικοῦ, ἄλλοι ἠκολούθησαν μέν ἔχοντες πίστιν εἰς τήν πρός Θεόν παρρησίαν τοῦ μεγάλου, ὅμως ἐκτυπήθησαν καί προτοῦ νά ἔμβουν μέσα εἰς τό κάστρον, κατά τήν ὥραν τῶν ἐσπερινῶν, ἀλλά τήν ἄλλην ἡμέραν καί αὐτοί ἠκολούθουν τῷ ποιμένι καί πατρί, τήν ὑγείαν καλῶς ἔχοντες, καί ἀντάμα μέ ἐκεῖνον ἐλιτάνευον ἔξω ἀπό τό κάστρον, εὐχόμενοι καἰ δεόμενοι τοῦ Θεοῦ, μέ ὅλον τόν τῆς Πόλεως λαόν· καί ἀγκαλά μέγα ἦτον καί φοβερόν τό κακόν, ἀλλ’ ὁ ἅγιος μέ τάς πρός Θεόν εὐχάς καί δεήσεις, τόσον τάς κοινάς ὅλου τοῦ λαοῦ, τόσον καί μέ τάς ξεχωριστάς τάς ἐδικάς του, τοῦ ἔστησε τήν ὁρμήν καί διέλυσε τήν νόσον καί κατέπαυσε τόν θάνατον· ὅτι ὁ Θεός ὁ τό θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτόν ποιῶν, καθώς λέγει ὁ θεῖος Δαβίδ, καί τῆς δεήσεως αὐτῶν εἰσακούων, ἐδόξασε καί μέ τό θαῦμα τοῦτο τόν ἐδικόν του θεράποντα» (Βίος, σελ. 140).
39.Βίος, σελ. 180-181.
40.Βίος, σελ.189.

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 79-84

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

http://anavaseis.blogspot.gr/2013/04/blog-post_1344.html 

Ἄλλοι τρόποι διαποιμάνσεως. Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης

Ἄλλοι τρόποι διαποιμάνσεως

                                                                           

Ὁμιλήσαμε ἤδη γιά τό συγγραφικό καί κηρυκτικό ἔργο τοῦ Ἁγίου. Οἱ τομεῖς αὐτοῦ τοῦ ποιμαντικοῦ ἔργου δέν θά ἀπέδιδαν, ἐάν δέν ἔτρεφε τόν λαό μέ τόν Ἄρτο τόν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάντα, τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Κυρίου, καί ἐάν δέν τοῦ προσέφερε τήν δυνατότητα νά ὡριμάζῃ πνευματικά μέσα στή θεία Λατρεία. Γι’ αὐτό ὁ Ἅγιος συχνά ἱερουργοῦσε τήν Ἄχραντο Ἱερουργία, χοροστατοῦσε στίς Πανηγύρεις καί Ἀγρυπνίες καί ἁγίαζε τό λαό.
Μαρτυρεῖται ἀκόμη, ὅτι ἐπεδίδετο καί στήν κατ’ ἰδίαν ποιμαντική βοήθεια καί καθοδήγησι τοῦ ποιμνίου του27. Στήν 47η μάλιστα ὁμιλία του ἀπευθύνεται τήν ἑξῆς ἔκκλησι:
«Εἰς τις μή συνοράν ἔχει κατά πάντα τῶν ὑπ’ ἐμοῦ διδασκομένων ἐπ’ ἐκκλησίας τήν δύναμιν, προσερχέσθω καί κατ’ ἰδίαν ἐπερωτάτω, καί σαφέστερον ἀκούσεται καί εἰς ἔργον προάξει τό ἀκουσθέν»28. Νά ἐρωτήσῃ ὄχι μόνο γιά νά μάθῃ, ἀλλά γιά νά ἐφαρμόσῃ.
Ἐκ τῶν πρώτων του ἐπιδιώξεων ὡς Ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης ἦτο καί ἡ οἰκοδομή τῶν ἱερέων «τῶν θεμελίων καί στύλων τῆς Ἐκκλησίας, ὕστερα ἀπό τόν πρῶτον καί μόνον θεμέλιον τόν Ἰησοῦν» καί «οἰκοδόμων καί συνεργῶν αὐτοῦ τοῦ ἀρχιερέως, τοῦ πρώτου οἰκοδόμου καί τεχνίτου, ὕστερα ἀπό τόν Χριστόν»29.
Κατά τόν ἅγιο Φιλόθεο, διά τῆς οἰκοδομῆς τῶν ἱερέων ἀπέβλεπε στήν οἰκοδομή τῆς Ἐκκλησίας. Σέ ἰδιαίτερα ἱερατική Σύναξι τούς ἐξήγησε τούς περί ἱερωσύνης λόγους τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου καί τούς ἐδίδαξε γιά τό ὕψος τῆς ἱερωσύνης καί τά ὑψηλά ἱερατικά των καθήκοντα.

Περί τῶν τρόπων τῆς ποιμαντικῆς του μερίμνης καί τοῦ θείου ζήλου του ὁμιλεῖ ὁ βιογράφος του συχνά.  Θά ἀναφέρω χαρακτηριστικά παραδείγματα.  Διά τήν προσφορά του στούς χριστιανούς τῆς Λήμνου κατά τήν ἐκεῖ προσωρινή παραμονή γράφει ὁ βιογράφος του:
«Ὅσα δέ καλά ἔκαμεν εἰς τήν νῆσον ἐκείνην, τίς δύναται μέ εὐκολίαν νά τά διηγηθῇ; ὅστις εὐθύς ὁπού ἐβγῆκεν ἐκεῖ, μίαν ἡμέραν δέν ὑπέφερε νά περάσῃ, χωρίς νά προξενήσῃ εἰς τούς κατοίκους ἐκεῖ ψυχικήν ὠφέλειαν, παιδαγωγῶν καί τελειώνων τό παχύ καί βάρβαρον ἦθος τοῦ λαοῦ ἐκείνου, καί τάς κεχερσωμένας καρδίας ἡμερώνοντας, καί ποιώντας αὐτάς γονίμους καί καρποφόρους, καί μέ λόγους καί μέ ἔργα, καί μέ ἱεράς διδαχάς καί μέ τόν ἁγιασμόν τῶν θείων λειτουργιῶν, καί τῶν λοιπῶν ἱερῶν μυστηρίων τήν μετάδοσιν»30.
Παρόμοιο ζῆλο ἔδειξε ὁ Ἅγιος κατά τήν ὑπ’ αὐτοῦ τριετῆ διαποίμανσι τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἐσφιγμένου, ὅπως καί κατά τήν περίοδο τῆς αἰχμαλωσίας του ἀπό τούς Τούρκους31.
Πρός τό τέλος τῆς ἐπιγείου ζωῆς του, καίτοι πάσχων ἀπό «βαρείαν ἀσθένειαν τῶν σπλάγχνων», καθόλου δέν ἐμείωσε τόν ζῆλο,
«...ἀλλ’ ἐκεῖνος καί ταύτης (τῆς ἀσθενείας) ἀνώτερος ἐφαίνετο.... μέ τήν πρός Θεόν νεῦσιν καί τήν θερμήν τοῦ ποιμνίου ἀγάπην· (ὅτι ἠγάπα ἀξίως, καί ἀμοιβαίως ἠγαπᾶτο θαυμαστῶς ὑπό τοῦ ποιμνίου) καί κατά τήν συνήθειάν του, δέν ἔλειπε νά ἐκτελῇ τά θεῖα καί ὑψηλά· ἐδίδασκεν, ἐλειτούργει, ἐπαρρησιάζετο, καί ἐπανηγύριζεν εἰς τάς θείας ἑορτάς, μέ τήν τελετή τῶν μυστηρίων, καί μέ κάθε τρόπον τήν σωτηρίαν καί τόν ἁγιασμόν τοῦ λαοῦ ἐνήργει ἄοκνα»32.


________________________________________________________________



27.Βλέπε Βίος, σελ. 145.
28.Γρηγορίου Παλαμᾶ Ἔργα, Ε.Π.Ε., ἔνθ’ ἀνωτ. τόμ.11, σελ. 112, §4.
29.Βίος, σελ. 144.
30.Βίος, σελ. 139.
31. «Ὁλόκληρον χρόνον ἐτελείωσεν ὁ γενναῖος Γρηγόριος, ὁπού ἐταλαιπωρεῖτο καί ἐκακοπαθοῦσεν ἀπό τήν σκλαβίαν, καί ἀπό τά κακά τῆς σκλαβιᾶς· καί ποτέ μέν ἐδίδασκε τούς εὐσεβεῖς νά ἔχουν ὑπομονήν καί νά δείχνουν ἀνδρείαν εἰς τά κακά τῆς αἰχμαλωσίας, καί νά μήν παραμελοῦν καί κάθε ἄλλην ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς, κάνοντάς τους νά ἐλπίζουν εἰς τά μέλλοντα ἀγαθά, καί μάλιστα τούς ἐκατέπειθεν εἰς ἐκεῖνα ὁπού ἐδίδασκε, μέ τόν ἐδικόν του παράδειγμα, ὁπού καί γενναῖος ἔστεκεν εἰς τούς ἐπερχομένους πειρασμούς, καί ἀπό τά ἐδικά του ποτέ δέν ἔπαυε, ἤγουν νηστείας καί προσευχάς, καί τά τοιαῦτα, ἄλλοτε δέ ἐξήλεγχε τούς ἀσεβεῖς καί ἐστηλιτευε μέ πολλούς λόγους λαμπρότατα τῆς πλάνης μυστήρια· διά τήν ὁποίαν ἐλευθεροστομίαν καί παρρησίαν του, καί πληγάς ἀναμφιβόλως ὑπέμεινε διαφόρους καί θλίψεις, καί μάρτυς ἀναίμακτος τῆς ἀληθείας καί λαμπρός ἀθλητής τῆς εὐσεβείας ὑπέστρεψεν» (Βίος, σελ. 174).
32.Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 187.

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 77-79

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

  http://anavaseis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_5734.html

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ποιμήν εἰρηνοποιός. Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ποιμήν εἰρηνοποιός

                                                                        

Ἡ ἐποχή τοῦ ἁγίου Γρηγορίου ὑπῆρξε κατ’ ἐξοχήν ταραχώδης, ὄχι μόνο λόγῳ τῶν προβλημάτων καί ἐρίδων πού προκαλοῦσαν οἱ δυτικόφρονες λόγιοι, ἀλλά καί γιά τόν ἐπισυμβάντα τότε φοβερό ἐμφύλιο πόλεμο, πού ἐξησθένησε τήν Αὐτοκρατορία καί συνετέλεσε στήν ταχυτέρα κατάρρευσί τους. Γράφει πρός τούς Γέροντες τοῦ Ἁγίου Ὄρους:
 «Ἀλλά τῆς στάσεως, ὡς μή ὤφελε, κινηθείσης, τί ποιεῖν ἡμᾶς ἔδει; Συνεξορμᾶν κατ’ ἀλλήλων τούς ὁμοφύλους ἤ παραινεῖν ἐπιγινώσκειν ὡς ἀλλήλων μέλη καί μή χρῆσθαι τοῖς ὁμογενέσιν ὡς ἀλλοφύλοις;»19.
Ὁ Ἅγιος δέν ἐταυτίσθη οὔτε μέ τήν μερίδα τῶν Παλαιολόγων οὔτε μέ τήν τῶν Καντακουζηνῶν. Ἐκτιμοῦσε τόν Καντακουζηνό, ἀλλά δέν ταυτίσθηκε μαζί του. Πονοῦσε βαθύτα γιά τόν ἀδελφικό ἀλληλοσπαραγμό καί κατέβαλε κάθε προσπάθεια γιά τήν εἰρήνευσι τῶν ἀλληλομαχομένων.
Δυστυχῶς ὁ Πατριάρχης Ἰωάννης Καλέκας ταυτισθείς μέ τούς Παλαιολόγους πυροδοτοῦσε τόν ἐμφύλιο20. Ἐπειδή δέν μπόρεσε νά ἔχῃ σύμφωνο στήν τοποθέτησί του αὐτήν τόν εἰρηνοποιό Γρηγόριο ἐστράφη ἐναντίον του. Ἐνῶ προηγουμένως ὑπεστήριζε τήν θεολογία του, συνεμάχησε μέ τούς ἐχθρούς του καί ἤρχισε διωγμό ἐναντίον του, διότι τάχα δέν ἐδίδασκε Ὀρθοδόξως. Τόν ἐνεκλεισε μάλιστα καί ἐπί τετραετίαν σέ αὐστηρά φυλακή.
Ὀρθῶς ὑποστηρίζει ὁ Π. Χρήστους, ὅτι ὁ Ἅγιος ἐδιώχθη διότι «πρῶτον ἐκήρυξε στέργειν τάς συνόδους, δεύτερον συμφωνεῖ μέ τούς Πατέρας, τρίτον συμβουλεύει εἰρήνευσιν τῆς Πολιτείας»21.
Τό 1350 ἐπέστρεψε στήν Θεσσαλονίκη ἀπό τήν Λῆμνο, ὅπου εἶχε καταφύγει, διότι οἱ στασιασταί ἐμπόδιζαν τήν εἴσοδό του στήν Θεσσαλονίκη.

Στήν εἴσοδο τῆς πόλεως ἐξεφώνησε ὡραιοτάτη προσευχή, ἐνῶ μετά τρεῖς ἡμέρας περισπούδαστο ὁμιλια «περί τῆς πρός ἀλλήλους εἰρήνης»22.
Καί σέ ἄλλες ὁμιλίες του συχνά κάνει ἔκκλησι γιά εἰρήνη. Εἰρήνη ὅμως πρός τόν Θεόν, πρός τόν πλησίον καί πρός ἑαυτούς. Τελικῶς ὅμως μία εἶναι ἡ εἰρήνη, ἡ ὁποία ἔχει καί τήν εὐδοκία τοῦ Πατρός, «ἡ διά τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὡς τελεία καί ἀμετάθετος καί παντί γένει καί πᾶσι διδομένη τοῖς βουλομένοις»23.
Χάριν αὐτῆς τῆς εἰρήνης «καί ἡμεῖς ἐπέστημεν ὑμῖν, τῇ Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ, διάκονοι τῆς αὐτοῦ κληρονομίας καί χάριτος ὑπ’ αὐτοῦ καταστάντες, καί τήν εἰρήνην πρό πάντων εὐαγγελιζόμεθα πρός ὑμᾶς κατά τήν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διά τῶν Ἀποστόλων πρός ἡμᾶς παραγγελίαν, καί δι’ αὐτῆς τά ἐσκορπισμένα μέλη συνάγοντες συνάγομεν πρός ἑαυτά καί τήν ἀπό τοῦ μίσους νόσον καί καχεξίαν
ἐκβάλλομεν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν»24.
Οἱ πολιτικές διαμάχες καί ἀντιθέσεις εἶχαν γεμίσει τίς ψυχές  πολλῶν χριστιανῶν μέ μίση καί κακίες. Ὁ Ἅγιος μέ πόνο ἀγωνίζεται νά ἐκριζώσῃ τά δυσίατα αὐτά πάθη ἀπό τίς ψυχές τους καί νά τούς θεραπεύσῃ. Γιά τόν χριστομίμητο καί χριστοφόρο Ποιμένα δέν ἀρκεῖ μία εἰρηνική συνύπαρξις. Ζητεῖ ἑνότητα ψυχῶν, ἑνότητα στό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ, ἑνότητα Χριστοκεντρική.
«....Ἀλλά καταλλαγέντας πάντας καί εἰς ἕν συναχθέντας διά τῆς πρός ἀλλήλους κατά Θεόν εἰρήνης καί ἀγάπης καί ὁμονοίας, ἐν μέσῳ ἔχειν ἡμῶν κατά τήν αὐτοῦ γλυκεῖαν ἐπαγγελίαν τόν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν»25.
Αὐτοί πού θά ἐπιτύχουν αὐτή τήν εἰρήνη θά ἐπιτύχουν «τῆς τοῦ Κυρίου θέας... (καί) τῆς ἐκεῖθεν ἐκπεμπομένης θείας δόξης...(καί) ἐν καιρῷ εὐθέτῳ (θά λάβουν ὡς χάριν) τήν αἰώνιον ζωήν καί δόξαν καί βασιλείαν»26.

__________________________________________________________________

19.Ἔνθ’ ἀνωτ. τόμ.4, σελ. 472, στίχ.14
20.Βλ. Βίος, σελ. 116,117.
21.Γρηγορίου Παλαμᾶ Ἔργα, Ε.Π.Ε., ἔνθ’ ἀνωτ. τόμ.4, σελ. 38.
22. Ἔνθ’ ἀνωτ. τόμ.9, σελ. 26-42.
23.Ἔνθ’ ἀνωτ. ὁμιλία ΝΗ΄ τόμ. 11, σέλ. 472,§14.
24.Ἔνθ’ ἀνωτ. ὁμιλία ΞΑ΄, σελ. 554,§ 10.
25.Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 556,  §12.
26.Αὐτόθι.

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 75-77

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

  

http://anavaseis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_4222.html

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος στηλιτεύει τήν ἀπλαχνία καί κοινωνική ἀδικία. Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος στηλιτεύει τήν ἀσπλαχνία

καί κοινωνική ἀδικία

Ἡ κοινωνική διδασκαλια τοῦ Ἁγίου εἶναι ἐπίσης σημαντική.  Καυτηριάζει ὄχι μόνο τήν κακή χρῆσι τοῦ πλούτου ἀλλά καί τήν πλουτομανία καί ἐπιθυμία τοῦ πλοῦτου:
«Οὐκοῦν ὁ πρός τόν πλοῦτον ἔρως ἐστί κακόν, ὅν εἰ μή προσέχει καί ὁ πτωχός μάτην καί ὁ πλούσιος πάσχει»13.
Ὁ νηστεύων καί ἑκουσίως πεινῶν ὀφείλει νά χορτάσῃ τόν ἐκουσίως λιμώντα, ὅπως «ὁ Κύριος πτωχεύσας ἡμᾶς ἐπλούτισεν»,  καί ὄχι νά φυλάττῃ διά τήν αὔριον ὅσα ἐνήστευσε.
Πρός ἐκεῖνον πού δέν θέλει νά δίδῃ ἐλεημοσύνη ἐκ τῶν ἰδικῶν τοῦ ὑπαρχόντων συμβουλεύει:
«Εἰ δέ μή τά οἰκεῖα διδόναι βούλῃ, κἄν τῶν ἀλλοτρίων ἀπέχου καί μή κάτεχε παρά σεαυτῷ τά μή σά, καθαρπάζων καί πλουτῶν ἔστιν ὅτε καί παρά τῶν πενεστέρων ἀδίκως»14.
Τόν οἰκειοποιούμενον αὐτά πού ἀνήκουν σέ ὅλους, ἔστω καί ἐάν δέν σφετερίζεται φανερά τά ξένα, χαρακτηρίζει ὡς πλεονέκτη15. Διδασκαλία πολύ προχωρημένη ὄχι μόνο γιά τήν ἐποχή του ἀλλά καί γιά τήν ἐποχή μας. Ὅπου ὑπῆρχε ὁ κατά τούς Πατέρες ψυχρός λόγος «τό ἐμόν καί τόν σόν», ἀπουσιάζει ὁ δεσμός τῆς ἀγάπης, ἐδιώκετο ὁ Χριστός.  Τό πάθος πού ἐπικρατοῦσε προξενοῦσε φιλαυτία, φιλαργυρία, μισαδελφία καί κάθε εἴδους κακία16.
Αὐτός ὁ ὁποῖος κατά τήν περίοδο τῶν νηστειῶν θά συνάψῃ στήν νηστεία τόν ἔλεον (εὐσπλαχνία), «πᾶν ἁμάρτημα ἀπαλείψει καί μετά παρρησίας τά σωτήρια προσκυνήσει πάθη καί τῇ ἀναστάσει τοῦ Χριστοῦ συνευφρανθήσεται καί τῆς αἰωνίας ἀπολυτρώσεως τεύξεται»17.

Σέ ἄλλη ὁμιλία του στηλιτεύει τούς ἀδικοῦντας, ἄρχοντας καί στρατιωτικούς:
«....καί ἄν γιά λίγο ὑποκριθοῦμε φαινομενικά πρός ἀλληλους εἰρήνη, οἱ δυνάστες αὐξάνομε περισσότερο τήν βία ἐναντίον τῶν πτωχῶν, ἐπιβάλλοντας βαρύτερη φορολογία στούς χειρωνακτικά ἐργαζομένους.  Ποιός στρατιωτικός ἀρκεῖται τώρα στό μισθό του; Ποιός ἄρχοντας δέν καμαρώνει γιά τίς ἁρπαγές;  Οἱ δέ σκυλοτρόφοι καί οἱ χοιροβοσκοί, σάν ἄγριοι χοῖροι κι’ αἱμοβόροι σκύλοι,
διασπαράσουν τήν περιουσία τῶν ἀπροστατεύτων.
 Γι’ αὐτό κραυγάζουν ἐναντίον ὅλων σας οἱ πτωχοί, ἐναντίον τῶν ἡγετῶν, τῶν ἔπειτα ἀπ’ αὐτούς, τῶν στρατιωτικῶν, τῶν ὑπηρετῶν τους, μή ὑποφέροντας τήν ἀνηλεῆ καί μισάνθρωπη συμπεριφορά τῶν φορολόγων καί τήν συνεχῇ βία καί ἀδικία ἀπό ὅσους εἶσθε δυνατώτεροι ἐπάνω στή γῆ·  τώρα δέ πλέον ἔφθασε καί ἕως τούς μοναχούς τό ρεῦμα τῆς ἀδικίας πού χύνεται»18.

________________________________________________________________

13. Ἔνθ’ ἀνωτ. τομ 11, ὁμιλ.ΞΒ΄,  σελ 580,§12.
14. Ἔνθ’ ἀνωτ. τομ.9, σελ. 362, §9.
15. Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 364, §10.
16. Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 368, §13.
17. Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 370, §14.
18. Ἔνθ’ ἀνωτ. τομ 11, ὁμιλ.ΞΒ΄,  σελ 603-605,,§11.

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 73-75

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

  

http://anavaseis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_3450.html

Καθοδήγησις τοῦ ποιμνίου γιά τήν ἐπίτευξι τῆς πράξεως. Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης

Καθοδήγησις τοῦ ποιμνίου γιά τήν ἐπίτευξι τῆς πράξεως 

Εἶναι φυσικό ὅτι ἀπώτερος στόχος τοῦ ποιμαντικοῦ ἔργου τοῦ Ἁγίου ἦτο ἡ θέωσις.
Ὅμως ἡ θέωσις δέν κατορθοῦται χωρίς τήν ἐπίτευξι του πρώτου σταδίου τοῦ πνευματικοῦ ἀγῶνος πού εἶναι ἡ πρᾶξις,  δηλ. ἡ ἀπαλλαγή ἀπό τά πάθη, ἡ κάθαρσις, ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν, ἡ προσευχή καί ἡ συμμετοχή στά ἅγια Μυστήρια καί τήν Λατρεία τῆς Ἐκκλησίας.
Αὐτά συμβουλεύει, αὐτά διδάσκει καί αὐτά ζητεῖ ἀπό τόν πολύ λαό. Ὡς καλός παιδαγωγός φροντίζει μέ ὅλα τά μέσα γιά τήν πνευματική ἐξύψωσι καί ὡρίμανσι τοῦ ποιμνίου του. Ὁ βαθύς καί ὑψίνους θεολόγους ἐνῶ, ὅταν ἀντιμετωπίζῃ τήν αἵρεσι, συγγράφει λόγους ὑψηλῆς θεολογίας, δυσνόητους στούς ἁπλουστέρους, ὅταν κηρύττῃ ἐπ’ ἐκκλησίας, συγκαταβαίνει ἐξ ἀγάπης πατρικῆς καί ὁμιλεῖ ἁπλᾶ, κατανοητά, ἐπαγωγικά. Καλεῖ ὅλους σέ μετάνοια, φιλαδελφία, ἀποφυγή τῶν σαρκικῶν ἁμαρτημάτων7, ἀποφυγή τῶν ὅρκων καί τῆς ἀδικίας8, τακτική φοίτησι στίς ἱερές Ἀκολουθίες, ἡσυχία στόν Ναό9.  Τούς συμβουλεύει ἐπίσης νά κοινωνοῦν συχνά, προετοιμαζόμενοι μέ μετάνοια καί ἐξομολόγησι10.
Στήν ΝΣΤ΄ὁμιλία του διδάσκει, ὅτι ἡ θεία Κοινωνία εἶναι ἡ μεγίστη δωρεά τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, πού θεώνει τόν ἄνθρωπο. Ὁ ἡσυχαστής ἅγιος δέν ἠμπορεῖ νά κρύψῃ τήν ἐμπειρία τῆς ἐν τῇ  θείᾳ Κοινωνίᾳ στενῆς ἑνώσεως μέ τόν Χριστό, πού ὁ ἴδιος μυστικά ἐβίωνε11.
Εἶναι φανερό ὅτι ὁ Ἅγιος ἀποβλέπει ὄχι ἁπλῶς στήν βελτίωσι τῆς συμπεριφορᾶς τῶν Χριστιανῶν, ἀλλά στήν ἕνωσι μέ τόν Χριστό καί στήν μέθεξι τῆς θείας Ζωής.

Ἡ περιεχομένη ἐξ ἄλλου στίς ὁμλίες του ἠθική διδασκαλία εἶναι θεολογικά καί ἐκκλησιολογικά θεμελιωμένη, καί γι’ αὐτό καθόλου ἠθικαστική.
Ἐνίοτε ἀνάγει τούς ἀκροατάς του καί στήν ὑψηλοτέρα θεολογία, ὥστε ὁ λόγος του νά ἀφορᾷ μέν τόν πολύν καί ἁπλοῦν λαό, χωρίς ὅμως νά ἀδικῇ καί τούς ὀλίγους προχωρημένους στήν ἐν Χριστῷ ζωή.
Στό ἐρώτημα, ἐάν ἐνδείκνυται νά ὁμιλοῦμε γιά τήν θέωσι, ἐνῶ ἀκόμη εἴμεθα ἀρχάροι στήν ἐν Χριστῷ ζωή, ὁ Ἅγιος ἀπαντᾷ:
«Μαθών ἕκαστος ἀληθῶς ὅσον ὀφείλει τῷ Δεσπότῃ, ὅταν οὐκ ἔχῃ τό πᾶν ἀποδοῦναι, τό μέν σύν μετριοφροσύνῃ, προσάγει, ὅσον δή πού δύναται καί προαιρεῖται, πρός δέ τό λείπον πάλιν ταπεινοῦται ἐνώπιον αὐτοῦ, καί διά τῆς τοιαύτης ταπεινώσεως ἕλκων τήν συμπάθειαν ἀναπληροῖ τήν ἔλλειψιν»12.
Αὐτό ἔκανε καί ὁ ἴδιος ὡς ποιμήν. Ἔδειχνε τήν κορυφή καί βοηθοῦσε τούς χριστιανούς νά ἀναβαίνουν διά πράξεως καί θεωρίας ἐπί τά ὑψηλότερα καί τελειότερα.

__________________________________________________________________

7. Γρηγορίου Παλαμᾶ Ἔργα, Ε.Π.Ε., ἔνθ’ ἀνωτ. τομ. 11, ὁμιλ. ΞΒ΄σελ. 598-608
8.Ἔνθ’ ἀνωτ.
9.Ἔνθ’ ἀνωτ. ὁμιλ.ΝΑ΄, σελ. 222-228.
10. Ἔνθ’ ἀνωτ. ὁμιλ.ΝΣΤ΄, σελ. 396-420.
11. «Ὤ τῆς πολυειδοῦς καί ἀφάτου κοινωνίας! Ἀδελφός ἡμῖν ὁ Χριστός ἐγένετο, κοινωνήσας ἡμῖν παραπλησίως σαρκός καί αἵματος καί δι’ αὐτῶν ἡμῖν ὁμοιωθείς· δούλους γνησίους ἔσχεν ἑαυτῷ ἐξαγοράσας διά τούτου τοῦ αἵματος· φίλους ἐποιήσατο οἰκείους χαρισμένος ἡμῖν τῶν αὐτοῦ τούτων μυστηρίων τήν ἔκφρασιν·  συνέδησεν ἡμᾶς καί ἡρμόσατο καθάπερ νυμφίος νύμφην ἑαυτῷ διά τῆς μεταλήψεως τούτου τοῦ αἵματος εἰς μίαν σάρκα μεθ’ ἡμῶν γενόμενος.
Ἀλλά καί Πατήρ ἡμῶν ἐγένετο διά τοῦ θείου κατ’ αὐτόν βαπτίσματος, καί τρέφει μαστοῖς οἰκείοις, ὡς ὑπομάζια βρέφη μήτηρ φιλόστοργος, καί, τό μεῖζον ἔτι καί παραδοξότερον, ὡς οὐχ αἵματι μόνον ἀντί γάλακτος, ἀλλά καί τῷ ἰδίῳ σώματι, οὐδέ τῷ σώματι μόνον, ἀλλά καί τῷ πνεύματι, τήν δεδομένην ἡμῖν παρ’ αὐτοῦ εὐγένειαν ἀεί διατηρῶν ἀμείωτον καί πρός πόθον ἐνάγων μείζονα καί τό πλήρωμα διδούς τοῦ πόθου, οὐχ ὁρᾶν μόνον ἑαυτόν, ἀλλά καί ἅπτεσθαι καί κατατρυφᾶν καί ἐγκάρδιον ποιεῖσθαι καί ἐν ἑαυτοῖς κατέχειν ἐν αὐτοῖς ἡμῶν τοῖς οἰκείοις σπλάγχνοις ἕκαστον·  δεῦτε λέγων φάγετέ μοι τό σῶμα, πίετέ μου τό αἷμα οἱ τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐπιθυμητικῶς ἔχοντες, ἵνα μή κατ’ εἰκόνα μόνον ἦτε Θεοῦ, ἀλλά καί θεοί καί βασιλεῖς αἰώνιοι καί οὐράνιοι ἐμέ τόν βασιλέα καί Θεόν τοῦ οὐρανοῦ περικείμενοι, φοβεροί μέν δαίμοσι, θαυμαστοί δέ ἀγγέλοις, υἱοί δέ ἀγαπητοί τοῦ οὐρανίου Πατρός, ἀείζωσι ὡραῖοι παρά τούς υἱούς τῶν ἀνθρώπων, τερπνόν ἐνδιαίτημα τῆς ἀνωτάτου Τριάδος» (ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 410-412, §11).
12. Γρηγορίου Παλαμᾶ Ἔργα, Ε.Π.Ε., ἔνθ’ ἀνωτ. τομ. 9, ὁμιλ. ΙΑ΄σελ 312, §21.

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 72-73

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

http://anavaseis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_8713.html 

Τό ποιμαντικόν ἔργον τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μέρος Β'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Τό ποιμαντικόν ἔργον τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ

 Μέρος Β'

Τό νά σφάλλῃ κανείς εἰς τά θεῖα εἶναι «ψυχῆς ὄλεθρος»4.
Ἐνῶ ἦτο ἀκόμη μοναχός στό Ἅγιο Ὄρος, συνέγραψε τούς δύο περίφημους λόγους του περί τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, διά νά ἀποδείξῃ ὅτι ἡ καί ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπόρευσις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος δέν εἶναι παρονυχίς, ἀλλά σοβαρά αἵρεσις.
Ὁ Ἅγιος ὁμιλεῖ αὐστηρά πρός τούς Λατίνους:
«’Υμεῖς δέ τί φατε οἱ τάς δύο λέγοντες ἐπί τῆς θεότητος ἀρχάς; Τί γάρ, εἰ μή φανερῶς τοῦτο λέγετε, ἀλλ’ ἐξ ὧν λέγετε τοῦτο συνάγεται; Τοιαῦτα τά βαθέα τοῦ Σατανᾶ, τά τοῦ πονηροῦ μυστήρια, ἅ τοῖς ὑπέχουσιν αὐτῷ τά ὦτα ψιθυρίζει.... Ἀλλ’ ἡμεῖς διδαχθέντες ὑπό τῆς θεοσοφίας τῶν Πατέρων αὐτοῦ τά νοήματα μή ἀγνοεῖν, ἀφανῇ τήν ἀρχήν ὡς ἐπίπαν τοῖς πολλοῖς τυγχάνοντα, οὐδέποτ’ ἄν ὑμᾶς κοινωνούς δεξαίμεθα μέχρις ἄν καί ἐκ τοῦ Υἱοῦ τό Πνεῦμα λέγητε»5.
Κατά τόν μακαρίτην Π.Χρήστου τά θεολογικά ἐπιχειρήματα τοῦ Ἁγίου δέν ἀντλοῦνται ἀπό τοῦ Μ. Φωτίου, ἀλλά ἀπό προγενεστέρους Πατέρας, κοινῶς ἀποδεκτούς, ὥστε οἱ Λατίνοι νά εἶναι ἀναπολόγητοι.
Ὅταν στήν Θεσσαλονίκη παρουσιάσθηκε ὁ Δυτικός Βαρλαάμ διακωμωδῶν καί λυσσαλέως πολεμῶν τὴν ἐμπειρίαν τῆς θεώσεως τῶν Ἁγιορειτῶν μοναχῶν, οἱ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἡσυχασταί ὑπό τήν ἡγεσίαν τοῦ ἱεροῦ Ἰσιδώρου, τοῦ μετέπειτα Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, προσεκάλεσαν τόν νέο Ἁγιορείτη μοναχό Γρηγόριο, διακρινόμενο ἀπό νεαρᾶς ἡλικίας ἐπί ἀρετῇ καί σοφίᾳ, νά ἔλθῃ στήν Θεσσαλονίκη καί νά ἀναλάβῃ τόν ἀγῶνα κατά τοῦ Βαρλαάμ, ὡς ὁ καταλληλότερος ὅλων.
Ἐξ ὑπακοῆς ἔρχεται στήν Θεσσαλονίκη. 

Προσπαθεῖ στήν ἀρχή μέ εἰρηνικό τρόπο νά πείσῃ τόν Βαρλαάμ γιά τήν πλάνη του. Ὁ Βαρλαάμ μένει ἀμετάπειστος καί ὁ Ἅγιος ὁπλίζεται μέ τήν μάχαιραν τοῦ Πνεύματος. Ἀρχίζει τούς ὑπερανθρώπους ἀγῶνας του κατά τοῦ Βαρλαάμ καί ἐν συνεχείᾳ κατά τῶν διαδεχθέντων αὐτόν στήν αἵρεσι, Ἀκινδύνου, Γρηγορᾶ καί τῶν περί αὐτούς.
Στούς μελετητάς τοῦ Ἁγίου αὐτοί οἱ ἀγῶνες εἶναι γνωστοί. Ὁ ἅγιος Φιλόθεος ἀρχόμενος τῆς διηγήσεως τῶν ἀγώνων αὐτῶν γράφει:
«Ἀλλά καιρός εἶναι τώρα νά ἔλθωμεν καί εἰς τούς πολέμους ἐκείνους τούς μεγάλους καί θαυμαστούς, τούς ὁποίους
ἔκαμεν ἐναντίον τῶν νέων αἱρέσεων, διαφεντεύοντας τό ἄκτιστον τῆς θείας χάριτος καί νά διηγηθῶμεν, κατά τήν ἡμετέραν δύναμιν, τούς πολλούς ἐκείνους ἄθλους καί τά μακρά παλαίσματα, τά ὁποῖα εἶναι μέν εἰς ὅλους φανερά καί πανταχοῦ κηρύττονται διαθρυλούμενα καί περιᾳδόμενα ἀπό τά στόματα τῶν οἰκείων καί ἀλλοτρίων·  καί τῶν ἐγγύς καί τῶν μακράν οἰκούντων, εἰς ὅσους δηλαδή ἔφθασε καί φθάνει ὁ λόγος τῆς ἐδικῆς του διδασκαλίας καί τά σεπτά καί θεόπνευστα ἐκείνου συγγράμματα»6.
Οἱ ἀγῶνες αὐτοί ἦταν ‟ἀγῶνες ζωῆς’’. Ἀγῶνες, πού τοῦ ἐστοίχισαν τετραετῆ φυλάκισι καί πολλές ἄλλες δοκιμασίες καί θλίψεις ἀλλά καί αἰώνια δόξα, διότι μέ αὐτούς ἔσωσε τήν Ὀρθοδοξία.
Τούς ἀγῶνες αὐτούς ἀνέλαβε ὁ Ἅγιος, διότι μέ τόν φωτισμό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος διέγνωσε, ὅτι ἡ αἴρεσις τοῦ Βαρλαάμ δέν προσβάλλει τήν εὐσέβεια τῶν Ἁγιορειτῶν ἡσυχαστῶν μόνον, ἀλλά πλήττει αὐτήν τήν δυνατότητα τοῦ ἀνθρώπου νά θεωθῇ.
Πῶς εἶναι δυνατόν νά θεωθῇ ὁ πιστός, ἐάν ἡ θεία Χάρις εἶναι κτιστή; Καί πῶς εἶναι δυνατόν ἡ θείας Χάρις νά εἶναι ἄκτιστος ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, ἐάν δέν ὑφίσταται διάκρισις θείας οὐσίας καί θείων ἐνεργειῶν.
Στήν περίπτωσι πού θά ἐπικρατοῦσε ἡ αἵρεσις τοῦ Βαρλαάμ, ἡ Ἐκκλησία θά ἐξέπιπτε ἀπό κοινωνία θεώσεως σέ θρησκευτική νομικιστική ὀργάνωσι καί ἡ ποιμαντική τῆς θεώσεως θά ἀντικαθίστατο ἀπό τήν ποιμαντική τῆς ἠθικῆς βελτιώσεως μέ τήν βοήθεια κτιστῆς χάριτος.
Εἶναι λυπηρό ὅτι οἱ Δυτικοί μέχρι σήμερα δέν κατενόησαν τήν σημασία τοῦ θέματος αὐτοῦ, ὅπως φάνηκε καί ἀπό τήν ἐπίσημο Κατήχησι τῆς ‟Καθολικῆς Ἐκκλησίας’’, ἀπό τήν ὁποία ἀπουσιάζει ἡ διδασκαλία περί διακρίσεως οὐσίας καί ἐνεργείας στόν Θεό καί περί δυνατότητος μεθέξεως τῆς ἀκτίστου θείας Χάριτος.
Γι’ αὐτό καί ἡ περί ἀκτίστου θείας Χάριτος διδασκαλία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας θά πρέπει νά τεθῇ μεταξύ τῶν θεμάτων τοῦ διαλόγου, ἐάν φυσικά ὁ διάλογος ἀποβλέπῃ στήν συμφωνία στήν πίστι καί ὄχι σέ μία ὁποιαδήποτε ἐξομάλυνσι τῶν διαφορῶν.
Τήν διδασκαλία τοῦ θείου Παλαμᾶ ἡ Ἐκκλησία ἀποδέχθηκε ἐπισήμως μέ δύο λαμπρές Συνόδους στήν Κωνσταντινούπολι τό 1341 καί 1351 ὡς διδασκαλία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, καί τόν Ἅγιό μας ὡς ἀπλανῆ διδάσκαλό της.  Καί στό Συνοδικόν τῆς Ὁρθοδοξίας περιέλαβε μακαρισμό τοῦ Ἁγίου καί τῶν ὁμοφρόνων του καί ἀνάθεμα τῶν ἀντιπάλων του.
«Γρηγορίου τοῦ ἁγιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης, τοῦ συνοδικῶς ἐπ’ Ἐκκλησίας Μεγάλης Βαρλαάμ τε καί Ἀκινδύνου, τούς ἀρχηγούς καί ἐφευρέτας τῶν καινῶν αἱρέσεων καθελόντος, αἰωνία ἡ μνήμη. Βαρλαάμ, καί Ἀκινδύνῳ, καί τοῖς ὁπαδοῖς καί διαδόχοις Αὐτῶν, Ἀνάθεμα».


____________________________________________________

4. Ἔνθ’ ἀνωτ. τομ 6 σελ. 108 στίχ 27
5. Ἔνθ’ ἀνωτ. τομ 1 σελ. 74 στίχ 8 καί ἑξῆς.
6. Βίος, σελ.86.
6. Γρηγορίου Παλαμᾶ Ἔργα, Ε.Π.Ε., ἔνθ’ ἀνωτ. τομ. 11, ὁμιλ. ΞΒ΄σελ 598-608

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 65-71

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

http://anavaseis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_3981.html 

Τό ποιμαντικόν ἔργον τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μέρος Α'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Τό ποιμαντικόν ἔργον τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ

 Μέρος Α'

                                                               

Ὁμιλία εἰς τὸ διεθνές Ἐπιστημονικόν συνέδριον «Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς στήν ἱστορία καί τό παρόν» ὀργανώθηκεν ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Μεγίστης Μονῆς Βατοπεδίου καί τοῦ Πανελληνίου Συλλόγου «Οἱ φίλοι τοῦ Ἁγίου Ὄρους» εἰς τό Πολεμικόν Μουσεῖον τῆς Ἑλλάδος ἀπό 13 ἕως 15 Νοεμβρίου τοῦ 1998
                                                                                 
Μία μικρά εἰσήγησις δέν ἐπαρκεῖ οὔτε γιά τήν στοιχειώδη παρουσίασι κάποιων πτυχῶν τοῦ μεγάλου εἰς βάθος καί πλάτος ποιμαντικοῦ ἔργου, τό ὁποῖον ἐπετέλεσε ὁ ἐν Ἁγίοις Πατήρ ἡμῶν Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ὁ παμφαής αὐτός φωστήρ τῆς Ἐκκλησίας.
Πολύτιμες μαρτυρίες γιά τό θέμα μας μᾶς παρέχει ὁ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Φιλοθέου τοῦ Ἁγιορείτου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, φίλου, μαθητοῦ καί συναγωνιστοῦ τοῦ Ἁγίου μας, συγγραφείς θαυμάσιος βίος.  Τόν βίον αὐτόν ἀπέδωσε στήν δημώδη γλῶσσα τῆς Τουρκοκρατίας ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πάριος.  Θαυμάσιος ὄντως συνδυασμός. Ἅγιος βιογραφεῖ ἅγιο καὶ ἅγιος μεταφράζει1.
Πολύτιμα ἐπίσης στοιχεῖα ἀντλοῦμε ἀπό τά σωζόμενα συγγράμματα καί ὁμιλίες τοῦ ἁγίου Γρηγορίου (φαίνεται ὅτι ὑπάρχουν καί ἀπολεσθέντα), στά ὁποῖα ἀντανακλᾶται ἡ θεολογία καί διδασκαλία του, οἱ ἀγῶνες του, οἱ κόποι καί οἱ πόνοι του.

Σπεύδω ἐξ ἀρχῆς νά τονίσω ὅτι τό ὅλο ἔργο τοῦ ἁγίου Παλαμᾶ ὑπῆρξε ποιμαντικό.
Καί ὅταν συνέγραφε ἀντιαιρετικά ἔργα ἤ ἠγωνίζετο κατὰ τῶν αἱρετικῶν καί ὅταν ἐκήρυτε ἤ ἐλειτουργοῦσε, πάντοτε εἶχε πρό ὀφθαλμῶν τήν ὠφέλεια καί σωτηρία τῶν χριστιανῶν.
Στήν πατερική παράδοσι δέν ὑπῆρχε, ὡς γνωστόν, διάκρισις μεταξύ ποιμαντικῆς καί θεολογίας. Ἡ θεολογία εἶχε πάντα ποιμαντικό σκοπό καί ἡ ποιμαντική ἦταν θεολογικά θεμελιωμένη.
Στόχοι τοῦ ποιμαντικοῦ ἔργου τοῦ Ἁγίου μας εἶναι ἡ προφύλαξις τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τίς αἱρέσις, ἡ οἰκοδομή καί ἡ ἐν Θεῷ παράκλησις καί παρηγορία του.

α. Ἡ ἀντιμετώπισις τῶν αἱρέσεων

Εἶναι γνωστό ὅτι ὁ Ἅγιος διατελοῦσε πάντοτε εὐαίσθητος νά μή ἀλλοιωθῇ ἡ Ὀρθόδοξος πίστις.  Χωρίς Ὀρθόδοξο πίστι δέν ἠμπορεῖ νά ὑπάρχῃ γνησία χριστιανική ζωή. Στή Η΄ ὁμιλία του λέγει:
«Οὕτω πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεόν ἐν μιᾷ τρισυποστάτῳ καὶ παντοδύναμῳ θεότητι καί τούς ἐν τοιαύτῃ πίστει τῷ Θεῷ εὐαρεστήσαντας ἀνακηρύττομεν, τούς δέ μή οὕτω πιστεύοντας, ἀλλ’ ἰδίας αἱρέσεως ἤ ἄρξαντος ἤ τοῖς ἄρξασιν εἰς τέλος ἐπακολουθήσαντας, ἀποβαλλόμεθα.
Τοῦτο δέ ἐστε γινώσκοντες, ἀδελφοί, ὅτι τά πονηρά πάθη καί τά δυσεβῆ δόγματα δι’ ἀλλήλων εἰσάγεται, λαβόντα χώραν ὑπό τῆς τοῦ Θεοῦ δικαίας ἐγκαταλείψεως»2.
Στήν ἴδια ὁμιλία, πού ἐκφωνεῖ τὴν Κυριακή τῆς Ὀρθοδοξίας, ἐπιλέγει ὅτι, ἐπειδή πίστις καί ἔργα ἀλληλοεπηρεάζονται, ἡ Χάρις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος συνεδύασε «ἐν τῷ σεπτῷ τῆς νηστείας καιρῷ καί τῆς κατ’ ἀρετήν ἀσκήσεως τήν ἀνακήρυξιν τῶν ὀρθοτομούντων τόν λόγον τῆς εὐσεβείας καί τήν ἀποκήρυξιν τῶν μή ὀρθοτομεῖν ἑλομένων»3.

______________________________________________________________

1.Τό 1981 ἐξεδόθη, μερίμνῃ ἡμῶν, ὑπό τοῦ ἐκδότου κ. Στυλ. Κεμεντζετζίδου ὁ Βίος τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ μετά τοῦ Ἀντίπαπα (ἁγίου Μάρκου τοῦ Εὐγενικοῦ), ἐκ τῆς πρώτης ἐκδόσεως γενομένης εἰς Βίέννην τό 1784 δαπάναις τοῦ φιλοκάλου ἀνδρός Ἰωάννου Γούτα τοῦ Θεσσαλονικέως. Τοῦ λοιποῦ θά σημειώνεται στίς παραπομπές ὡς Βίος.
2.Γρηγορίου Παλαμᾶ Ἔργα, Ε.Π.Ε., Θεσ/νίκη 1985, τόμ. 9, σελ. 224, § 10.
3. Ἔνθ’ ἀνωτ. σελ. 226, §12.

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 65-71

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

 http://anavaseis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_3898.html

Γνησία καί νόθος Θεολογία. Θεολογία καί ἐμπειρία κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ καί τήν Ἀγιορειτική Παράδοση. Μέρος Γ'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Προϋποθέσεις ἀληθοῦς ἐμπειρίας τοῦ Θεοῦ

Τρίτη βασική θεολογική προϋπόθεσις εἶναι ὅτι καμμία ἐμπειρία καί θελολογία δέν ἠμπορεῖ νά εἶναι ἀσφαλής καί γνησία, ἐφ’ ὅσον ἀποτελεῖ ἀτομική ἐμπειρία καί δέν κατοχυρώνεται μέσα στήν  καθολική ἐμπειρία τῆς Ἐκκλησίας.  Διά τῶν Μυστηρίων τῆς Ἐκκλησίας οἰκειούμεθα τή θεία Χάρι καί αὐτῆς τῆς Χάριτος λαμβάνουμε τήν ἐμπειρία.
Οἱ ἐκτός ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας ἀτομικές ἐμπειρίες κινδυνεύουν νά εἶναι ψυχολογικές ἤ δαιμονικές καί πάντως ὄχι τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ. Αὐτὸν τόν κίνδυνο διατρέχουν μέλη τῆς Ἐκκλησίας πού ζητοῦν τέτοιες ἐμπειρίες χωρίς μυστηριακή ζωή, χωρίς ἀκραιφνῶς ὀρθόδοξο πίστι καί χωρίς ὑπακοή σέ ἀπλανῆ Πνευματικό Πατέρα.
Πολλές τέτοιες λανθασμένες ἐμπειρίες καί θεολογίες ἀνεπτύχθησαν στήν Δύσι μέ τήν μορφή μάλισα θεολογικῶν κινημάτων, ὅπως ὁ γνωστός pietismus πού δέν ἄφησε ἀνεπηρέαστους καί ἰδικούς μας κύκλους.

Τετάρτη προϋπόθεσις γνησίας ἐμπειρίας τοῦ Θεοῦ εἶναι ὅτι ἀφορᾷ τόν ὅλο ἄνθρωπο ὡς ψυχοσωματική ἑνότητα καί ὄχι ἕνα τμῆμα τοῦ ἀνθρώπου, π.χ. μόνο τό συναίσθημα ἤ μόνο τό νοῦ ἤ μόνη τήν ψυχή χωρίς τήν συμμετοχή τοῦ σώματος. Ὅπως στήν πτῶσι καί στή ἁμαρτία συμμετέχει ὁ ὅλος ἄνθρωπος (τό τριμερές τῆς ψυχῆς καί τό σῶμα), ἔτσι καί στήν μετάνοια καί θέωσι συμμετέχει ἐπίσης καί ἡ ψυχή καί τό σῶμα.

Γι’ αὐτό ἄλλωστε ἀπαιτεῖται κάθαρσις καί ἀπάθεια τοῦ ὅλου ἀνθρώπου καί προσευχή, στήν ὁποία συμμετέχει ὁ ὅλος ἄνθρωπος. Ἡ προσευχή τοῦ Ἰησοῦ δέν εἶναι μόνο νοερά ἀλλά καί καρδιακή, στήν ὁποία συμμετέχει καί τό σῶμα (εἰσπνοή-ἐκπνοή, ἐκφώνησις εὐχῆς διά τοῦ στόματος στά πρῶτα στάδια, μετάνοιες, κατανυκτικά δάκρυα καί σαυροκοπήματα). Λέγει χαρακτηριστικά ὁ ἅγιος Παλαμᾶς.
«Ὡς γάρ τοῖς τῶν αἰσθήσεων καί φθαρτῶν ἡδονῶν ἀντεχομένοις τό τῆς ψυχῆς ἐπιθυμοῦν ὅλον κενοῦται πρός τήν σάρκα καί διά τοῦτο ὅλοι σάρκες γίνονται καί τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατά τό γεγραμμένον οὐκ ἔνι καταμένειν ἐν αὐτοῖς, οὕτω τοῖς ἀνυψώσασι τόν νοῦν πρός τόν Θεόν
καί τοῦ θείου πόθου τήν ψυχήν ἐξηρτημένοις, καί ἡ σάρξ μετασκευαζομένη συνανυψοῦταί τε καί συναπολαύει τῆς  θείας κοινωνίας καί κτῆμα καί αὐτὴ γίνεται καί οἴκημα  Θεοῦ, μηκέτ’ ἐνοικουροῦσαν ἔχουσα τήν πρός Θεόν ἔχθραν, μηδέ κατά τοῦ πνεύματος ἐπιθυμοῦσα»30.
Καί ἀλλοῦ τονίζει χαρακτηριστικά:
«Λαμβάνει γάρ οὐχ ἡ ψυχή μόνον τόν ἀρραβῶνα τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ἀλλά καί τό σῶμα τό συνδιανῦον τόν πρός ταῦτα τοῦ εὐαγγελίου δρόμον»31.
Ἡ δέ θεία ἡδονή, τήν ὁποία ὁ ὑπερβάς κάθε ἁμαρτωλή ἡδονή γεύεται «κατά τήν προσευχήν αἰσθήσει νοερᾷ», μετασκευάζει «καί τό σῶμα πρός τόν ἀπαθῆ καί θεῖον ἔρωτα»32..

Πέμπτη προϋπόθεσις γνησίας ἐμπειρίας τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ συνεργία Θεοῦ καί ἀνθρώπου.  Τήν θέωσι, κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο, ἐνεργεῖ ὁ Θεός καί πάσχει ὁ ἄνθρωπος.  Τό πάσχειν ὅμως τήν θέωσι δέν σημαίνει ὅτι ὁ Χριστιανός παθητικά ἀναμένει τήν θεώσι. Ἡ θεωρία-θέα τοῦ Θεοῦ προϋποθέτει πάντα τήν πρᾶξι.  Πρᾶξις δέ εἶναι ὁ ἀγώνας γιά τήν τήρησι τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, τήν κάθαρσι ἀπό τά πάθη, τήν ἄσκησι, τήν ἡσυχαστική προσευχή.
Ἡ θέα τοῦ Ἀκτίστου Φωτός, ὅπως συνάγεται ἀπό τήν διδασκαλία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, εἶναι ἡ ὑψίστη ἐπί γῆς ἐμπειρία τοῦ Θεοῦ, θεοπτία καί θεογνωσία.  Λίγοι δέ σέ κάθε γενεά ἀξιώνονται αὐτῆς τῆς ἐμπειρίας. Ὅλοι ὅμως οἱ πιστοί χριστιανοί παρηγοροῦνται καί ἐνισχύονται, γνωρίζοντας ὅτι εἶναι δυνατή ἀπό τήν παροῦσα ζωή ἡ ἔλλαμψις καί μέθεξις τοῦ Θείου Φωτός πού ἀποτελεῖ καί τά προοίμια τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ.
Παραπέμποντας ὁ ἅγιος Γρηγόριος στόν Μέγα Μακάριο θεωρεῖ ὅτι «ἡ τοῦ ἐπουρανίου φωτός ἐν ἀποκαλύψει καί δυνάμει τοῦ πνεύματος ἔλλαμψις» εἶναι «τό ἐντελές τοῦ χριστιανισμοῦ μυστήριον» καί τό «τέλειον μυστήριον τῆς χάριτος», τό ὁποῖον ἀποτυγχάνουν νά ἀπολαύσουν ὅσοι νομίζουν ὅτι φωτισμός τοῦ Πνεύματος εἶναι «ἡ διά νοημάτων γνῶσις»33.
Οἱ ἀρνούμενοι ὅτι ὁ Θεός στούς θεουμένους ὁρᾶται «ὡς φῶς ὑπέρ φῶς», πιστεύοντας ὅτι λογικῶς μόνο θεωρεῖται ὁ Θεός, ὁμοιάζουν μέ τούς τυφλούς, οἱ ὁποῖοι «τῆς τοῦ ἡλίου θέρμης μόνης ἀντιλαμβανόμενοι τοῖς ὁρῶσιν ἀπιστοῦσιν ὅτι καί φαιδρός ἐστιν ὁ ἥλιος», μένουν δέ καί «ἀνέραστοι πρός τόν αὐτοπτικόν καί αὐτονόητον ἐκεῖνον ἔρωτα»34.
Ποία ἀνθρωπολογική σημασία ἔχει τό γεγονός τῆς θέας τοῦ Ἀκτίστου Φωτός καταδεικνύει ἡ μαρτυρία τῶν νηπτικῶν καί τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, ὅτι τό φῶς τό ὁποῖο βλέπουν ἐντός αὐτῶν οἱ θεούμενοι εἶναι «τό τῆς θεώσεως αὐτῶν ἔνδυμα».
Ὁ ἅγιος Παλαμᾶς παραπέμποντας στίς ἐμπειρίες τῶν παλαιῶν καί συγχρόνων του Ἁγίων προσπαθεῖ νά κρύψῃ τίς ἰδικές του ἐμπειρίες.  Τοῦτο ὅμως δέν τό κατορθώνει πάντα.
Ὁμιλῶν περί τῆς κατά τήν καθαρά προσευχή συμβαινούσης ἐκστάσεως ἤ θείας ἁρπαγῆς, ἡ ὁποία εἶναι τοκετός τῆς καθαρᾶς προσευχῆς, λέγει πῶς θεᾶται τό Ἄκτιστο Φῶς:
«μήτε μέντοι πρός τά κάτω περαινόμενον, μήτε πρός τά ἄνω, μητ’ ἐπί τά πλάγια, καί πέρας ὅλως οὐχ ὁρᾷ τοῦ  ὁρωμένου καί περιλάμποντος αὐτόν (τόν νοῦν) φωτός, ἀλλ’ ὥσπερ ἄν εἴ τίς ἦν ἥλιος ἀπειροπλασίως  λαμπρότερος τε καί μείζων τοῦ παντός·  μέσον δ’ ἕστηκεν αὐτός, ὤν ὅλος ὀφθαλμός»35.

* * *

Ἡ ἁγία μας Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἔχει τήν ἀληθῆ περί θεώσεως διδασκαλία, διότι εἶναι ἡ ἴδια κοινωνία θεώσεως. Οὐδέποτε δέ ἔπαυσε νά προσφέρῃ στόν κόσμο τά φωτόμορφα τέκνα της, τά ὁποῖα ἠλλοιώθησαν «ὀθνείαν ἀλλοίωσιν εὐπρεπεστάτην». Τέτοιος ἦταν καί στήν γενέα μας ὁ προσφάτως κοιμηθείς μακαρίτης Ἁγιορείτης Γέρων π. Σωφρόνιος Σαχάρωφ. Ἀξιώθηκε ἀπό τόν Θεό νά μᾶς παραδώσῃ τήν ἐμπειρία τοῦ Γέροντος ἁγίου Σιλουανοῦ τοῦ Ἄθω καί τήν ἰδική του προσωπική ἐμπειρία τῆς θέας τοῦ Θεοῦ, ἀνανεώνοντας γιά τήν ἐποχή μας τήν νηπτική παράδοσι τοῦ Ἁγίου Ὄρους καί τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Τό τελευταῖο ἔργο του «Ὀψόμεθα τόν Θεόν καθώς ἐστι» μᾶς δίδει αὐτήν τήν πολύτιμο μαρτυρία.
Συνοψίζοντας ὅλα τά ἀνωτέρω λέγομε, ὅτι ἐμπειρία θεοπτίας καί θεολογία στήν ἁγία μας Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία περιχωροῦνται καί μαρτυροῦν γιά τήν φιλάνθρωπο ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου τῆς Ἐκκλησίας, ὅτι δήλ.  «ἄνθρωπος γίνεται Θεός, ἵνα θεόν τόν Ἀδάμ ἀπεργάσηται»36.

____________________________________________________________

30. Γρηγορίου Παλαμᾶ Ἔργα, ἔνθ’ ἀνωτ. τ. 2, 136,27.
31.Ἔνθ’ ἀνωτ.τ.2, 220,1.
32.Ἔνθ’ ἀνωτ. τ.2, 218, 6-8.
33.Ἔνθ’ ἀνωτ. τ.2, 172, 20-28.
34.Ἔνθ’ ἀνωτ. τ.2, 170, 5-22.
35.Ἔνθ’ ἀνωτ. τ.2, 196, 5-13.
36.Μηνιαῖον Μαρτίου, Δοξαστικόν Αἴνων, τῇ ΚΕ΄ Μαρτίου. Πρβλ. Μ.Ἀθανασίου ἔργα, Ε.Π.Ε. Θεσ/νίκη 1975, τ.1, σελ. 366, στίχ. 25: «αὐτός (ὁ Λόγος) γάρ ἐνηνθρώπησεν, ἵνα ἡμεῖς θεοποιηθῶμεν» καί τ. 3 σελ. 298, στίχ. 15.

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 54-62

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

 http://anavaseis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_6800.html

Γνησία καί νόθος Θεολογία. Θεολογία καί ἐμπειρία κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ καί τήν Ἀγιορειτική Παράδοση. Μέρος Β'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Προϋποθέσεις ἀληθοῦς ἐμπειρίας τοῦ Θεοῦ

Γιά τούς ἡσυχαστάς καί τόν ἅγιο Γρηγόριο προϋποθέσεις γνώσεως τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ κάθαρσις ἀπό τά πάθη, ἡ μυστηριακή ζωή καί ἡ προσευχή.
«Καθαρότητος γάρ ἄνευ, κἄν μάθῃς τήν ἀπό Ἀδάμ μέχρι συντελείας φυσικήν φιλοσοφίαν, μωρός οὐδέν ἧττον, ὅτι μή καί μᾶλλον, ἔσῃ ἤ σοφός· ἐκείνης δέ ἄνευ, καθαρθείς καί τῶν πονηρῶν ἠθῶν καί δογμάτων ἀπαλλάξας τήν ψυχήν, τήν νικῶσαν τόν κόσμον τοῦ Θεοῦ σοφίαν κτήσῃ καί ‟τῷ μόνῳ σοφῷ Θεῷ’’ συνδιαιωνίσεις ἀγαλλόμενος»25.
Κατά τόν ἐπίσκοπο Ἐρζεγοβίνης Ἀθανάσιο Γιέβτιτς: Γιά τούς ἡσυχαστάς «ἡ Ἀλήθεια, πού ἐδόθη ἀπό τόν Θεό, εἶναι πάντα καί πάντοτε ἀσύγκριτα μεγαλυτέρη καί εὐρύτερη ἀπό τίς δικές μας ἔννοιες, κατηγορίες καί ἰδέες, ἀπό ὅλα τά διαλεκτικά ἐπιχειρήματα καί κάθε ἐπιχειρηματολογία.  Δέν μποροῦμε νά γνωρίσουμε τήν ἀλήθεια, παρά διά μέσου τῆς ζωντανῆς ἐμπειρίας τῆς πίστεως, τῆς ἐν χάριτι κοινωνίας μέ τόν Θεόν, τῆς ζωντανῆς σχέσεως καί κοινωνίας μαζί Του· μόνο τότε εἴμαστε σέ θέση νά μαρτυροῦμε αὐθεντικά γιά τήν Ἀλήθεια»26.

Πρόκειτα λοιπόν γιά δύο τελείως διαφορετικές μεθόδους προσεγγίσεως τῆς ἀληθείας. Γι’ αὐτό καί ἡ σύγκρισις ἡσυχαστῶν καί ἀντιησυχαστῶν τόν 14ο αἰῶνα ἦταν ἀναπόφευκτος. Ἐπρόκειτο δέ κατ’  οὐσίαν περί συγκρούσεως δύο οὑμανισμῶν, τοῦ ἀνθρωποκεντρικοῦ οὑμανισμοῦ τῆς Ἰταλικῆς Ἀναγεννήσεως καί τοῦ Ὀρθοδόξου θεανθρωποκεντρικοῦ οὑμανισμοῦ.
Εἶναι παράδοξο, κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο, ὅτι τοῦ «Λόγου Θεοῦ σωματικῶς ἐνδημήσαντος, ὅς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπό Θεοῦ, καί τοῦ φωτός ἀνασχόντος, ὅς φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τόν κόσμον,ἡμέρας τε διαυγασάσης καί φωσφόρου ἀνατείλαντος ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν τῶν πιστῶν, κατά τόν τῶν ἀποστόλων κορυφαῖον, αὐτοί τε δέονται θρυαλλίδος ἐπισκευαστῆς (τεχνικό φυτίλι), τῆς ἀπό τῶν ἔξω φιλοσόφων γνώσεως πρός θεογνωσίαν ὁδηγούσης, καί τούς ἄλλους παραινοῦσιν, ἀφεμένους τοῦ καθ’ ἡσυχίαν διά τῆς τῶν λογισμῶν ἐπιστασίας καθαίρειν ἑαυτούς καί δι’ ἀδιαλείπτου
προσευχῆς προσανέχειν τῷ Θεῷ, καταγηρᾶν μάτην, λύχνῳ τυφωμένῳ παρακαθημένους»27.
Ἐδῶ ἔχουμε καί τήν πρώτη θεολογική προϋπόθεσι κάθε ἀληθοῦς ἐμπειρίας καί θεολογίας, πού εἶναι ἡ σάρκωσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἡ ὁποία κατέστησε σέ μᾶς δυνατή τήν μετοχή καί γνῶσι τῆς καινῆς ζωῆς τοῦ Χριστοῦ.
Ὁ Χριστός «συνανακιρνᾷ ἑαυτόν (μέ τούς πιστούς) διά τῆς τοῦ ἁγίου σώματος αὐτοῦ μεταλήψεως, καί σύσσωμος ἡμῖν γίνεται καί ναόν τῆς ὅλης θεότητος ἡμᾶς ἀπεργάζεται....πῶς  οὐχί διά τῆς θεϊκῆς αὐγῆς τοῦ ἐν ἡμῖν σώματος αὐτοῦ τάς ψυχάς περιαστράψας φωτίσει τῶν ἀξίως μετεχόντων, ὡς τῶν μαθητῶν ἐν Θαβώρ καί τά σώματα ἐφώτισε;»
Προσθέτει δέ, ὅτι κατά τήν Μεταμόρφωσι ἔβλεπαν οἱ μαθηταί τό Φῶς ἔξωθεν προερχόμενο, τώρα ὅμως «ἀνακραθέν ἡμῖν καί ἐν ἡμῖν ὑπάρχον εἰκότως ἔνδοθεν περιαυγάζει τήν ψυχήν»28.
Ἄλλη βασική προϋπόθεσις εἶναι ἡ διάκρισις οὐσίας καί ἐνεργείας στόν ἄκτιστο Θεό.  Εἶναι γνωστό καί ἔχει δεόντως τονισθῆ ὅτι χωρίς τήν διάκρισι αὐτή καί τήν πίστι ὅτι οἱ θεῖες ἐνέργειες εἶναι ἄκτιστες, καί γι’ αὐτό θεοποιοί,  εἶναι ἀδύνατη κάθε πραγματική ἐμπειρία τοῦ Θεοῦ καί κάθε ἀληθής θεολογία.
 Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι ἡ ἔλλειψις αὐτῆς τῆς διακρίσεως στήν Δυτική θεολογία ὡδήγησε, κατά τήν γνώμη διαπρεπῶν Ὀρθοδόξων θεολόγων, καί στήν αἵρεσι τοῦ filioque, ἀλλά καί σέ ὅλες τίς γνωστές ἐκκλησιολογικές παρεκκλίσεις τοῦ Ρωμαιοκαθολικισμοῦ (πρωτεῖο, ἀλάθητο, καθαρτήριο πῦρ)29.
Ἡ ἐμμονή τῆς Δύσεως στήν διδασκαλία περί τῆς κτιστῆς χάριτος καί πέρι τοῦ Θεοῦ ὡς actus purus (καθαρά ἐνέργεια) εἶναι θεμελιώδης διαφορά μας, πού θά πρέπει ὁπωσδήποτε νά συζητηθῇ καί διευκρινισθῇ, ὅπως καί οἱ λοιπές βασικές διαφορές, πρός πάσῃς τυχόν ἐν τῷ μέλλοντι ἑνώσεως.;


________________________________________________________________

25.Γρηγορίου Παλαμᾶ Ἔργα, ἔνθ’ἀνωτ. τ. 2, 64, 18.
26. Ἐπισκόπου Βανάτου Ἀθανασίου (Γιέβτιτς), Συνάντησις τῆς Σχολαστικῆς θεολογίας καί τοῦ Ἡσυχασμοῦ στό ἔργο τοῦ ἁγίου Νείλου Καβάσιλα, Φῶς Ἱλαρόν, ἔκδ. ΑΚΡΙΤΑΣ, Ἀθῆναι, 1991, σελ. 178.
27.Γρηγορίου Παλαμᾶ Ἔργα, ἔνθ’ ἀνωτ. τ. 2, 70,15.
28.Ἔνθ’ ἀνωτ. τ. 2, 228, 32-230,16.
29.Βλ. Γεωργίου Γαλίτη, Ὀρθοδοξία καί Θεολογία, ἀνάτυπον ἐκ τοῦ περιοδ. ‟Κοινωνία’’, Ἀθῆναι, 1980, σ. 9.

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 54-62

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

  http://anavaseis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_7003.html

Γνησία καί νόθος Θεολογία. Θεολογία καί ἐμπειρία κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ καί τήν Ἀγιορειτική Παράδοση. Μέρος Α'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Γνησία καί νόθος Θεολογία

Συνοψίζοντες  τά ἀνωτέρω  περί  θεολογίας λεχθέντα, συμπεράνουμε, ὅτι κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο ὑπάρχουν τριῶν εἰδῶν θεολογίες:
α)Ἡ ἀσφαλής καί μυστική τῶν θεοπτῶν θεολόγων, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν ἐκ προσωπικῆς ἐμπειρίας καί κοινωνίας μέ τόν Ζῶντα Θεό.
β)Ἡ φιλόσοφος θεολογία τῶν μή ἐχόντων προσωπική ἐμπειρία θεοπτίας, ἀλλά ἐν ταπεινώσει δεχομένων τίς ἐμπειρίες καί θεοπτίες τῶν Ἁγίων καί θεολογούντων συμφώνως πρός αὐτές, καί
γ)Ἡ καινή θεολογία τῶν θρασέων θεολόγων, οἱ ὁποῖοι ἀπορρίπτουν τίς ἐμπειρίες τῶν Ἁγίων καί θεολογοῦν διαλεκτικῶς κατά τίς ἰδικές τους φιλοσοφικές ἀρχές.
Ὁ ἴδιος ὁ ἅγιος Γρηγόριος θεολογοῦσε ἐκ πείρας προσωπικῆς. Στόν Ἁγιορειτικό Τόμο, πού συνεργράφη ἀπό τόν ἴδιο τό ἔτος 1340 πρός ὑπορστήριξι τῶν ἡσυχαστῶν καί συνυπέγραψαν διακεκριμέναι ἡσυχασταί τοῦ Ἁγίου Ὄρους, λέγει: «Ταῦτα ὑπό τῶν Γραφῶν ἐδιδάχθημεν·  ταῦτα παρά τῶν ἡμετέρων Πατέρων παρελάβομεν ταῦτα διά τῆς μικρᾶς ἔγνωμεν πείρας»19.

Στόν «Ὑπέρ τῶν ἱερῶς ἡσυχαζόντων» πρῶτο λόγο του20 ἀναφέρει τά ὀνόματα τῶν μεγάλων συγχρόνων του ἡσυχαστῶν, στούς ὁποίους ὁ ἴδιος ἐμαθήτευσε.  Πρόκειτα γιά τόν ἅγιο Θεόληπτο Φιλαδελφείας, τόν ἅγιο Ἀθανάσιο Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, Νεῖλο τόν ἐξ Ἱταλῶν, τούς Σελιώτη καί Ἠλία καί τούς Γαβριήλ καί Ἀθανάσιο, οἱ ὁποῖοι ἀξιώθηκαν καί τοῦ προφητικοῦ χαρίσματος. «Ἡμεῖς δέ καί τῶν ἁγίων ἐκείνων ἔστιν οἷς αὐτοπροσώπως ὡμιλήσαμεν καί διδασκάλους ἐχρησάμεθα».
Ἀντιθέτως «οἱ νέοι διδάσκαλοι τῆς ἡσυχίας, οἰ μηδ’ ἴχνος ἠσυχίας εἰδότες, μηδ’ ἀπό πείρας, ἀλλ’ ἀπό λογολεσχίας νουθετοῦντες, ἀθετεῖν καί μεταδιδάσκειν καί ἐξουθενεῖν πειρῶνται, πρός οὐδέν χρήσιμον τῶν ἀκουόντων»21.
Αὐτός πού πιστεύει ὅτι μπορεῖ νά εὔρῃ τήν ἀλήθεια «τοῖς οἰκείοις λογισμοῖς καί ταῖς δι’ αὐτῶν συζητήσεσι.... διαιρέσεσί τε καί συλλογισμοῖς καί ἀναλύσεσιν» εἶναι σαρκικός (ψυχικός) χωρίς πεῖρα πνευματική22.
Ἀλλ’ οὔτε καί νά κατανοήσουν τούς λόγους τῶν πεπειραμένων μποροῦν οἱ ἄπειροι, ὅπως γράφει ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος:
«Ὁ ἐλλάμψεως Θεοῦ αἴσθησιν καί ἐνέργειαν τοῖς ἀγεύστοις
διά λόγου διηγεῖσθαι βουλόμενος, ὅμοιός ἐστι τῷ τοῖς μή
γευσαμένοις μέλιτος τήν αὐτοῦ γλυκύτητα διά λόγων
διδάσκειν ἐθέλοντι»23.
Ἔτσι μποροῦμε νά κατανοήσουμε ὅτι ὁ ἅγιος Γρηγόριος δέχεται ὡς μέθοδο θεολογική τήν ἀποδεικτική, αὐτήν δηλαδή πού ἀποδεικνύει τίς θεολογικές θέσεις μέ συλλογισμούς βάσει τῆς Ἀποκαλύψεως καί τῶν καταγεγραμμένων ἐμπειριῶν τῶν Ἁγίων, καί ἀπορρίπτει ὡς μή Ὀρθόδοξο τήν διαλεκτική μέθοδο τοῦ Βαρλαάμ, ἡ ὁποία καταλήγει στόν ἀγνωστικισμό24.
Εἶναι προφανές ὅτι κριτήριο τῆς γνησίας καί ἀληθοῦς θεολογίας εἶναι ἡ στάσις καί ἡ σχέσις της πρός τήν ἐμπειρία τῆς κοινωνίας τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Ζῶντα προσωπικό Θεό.
Στό σημεῖο αὐτό διαφοροποιεῖται ἡ Ὀρθόδοξος ἀπό τήν Δυτική θεολογία. Ὁ Θεός τῶν Ὀρθοδόξων δέν εἶναι μία ἀπρόσωπος ἀρχή, μία ἰδέα, τήν ὁποία προσπαθοῦμε νά προσεγγίσουμε μέ φιλοσοφικούς στοχασμούς καί ἔννοιες.
Γι’ αὐτό καί κριτήριο τῆς θεολογίας δέν εἶναι ἡ φιλοσοφία, ἀλλά ἡ ἐν Χάριτι ἐμπειρία τοῦ Θεοῦ ὡς προσωπικοῦ Θεοῦ.  Γιά τόν Βαρλαάμ καί τούς ὁμόφρονές του ὁ Χριστιανισμός μπορεῖ νά ἀναχθῇ στήν ἔννοια τοῦ Θεοῦ διά τῆς φιλοσοφίας καί τῆς ἔξω παιδείας καί γνώσεως.  Πρέπει νά μελετήσῃ και οἰκειωθῇ τόν Πυθαγόρα, τόν Πλάτωνα καί τόν Ἀριστοτέλη.

______________________________________________________________________________

19.Φιλοκαλία, ἔκδ. ΑΣΤΗΡ Α.Ε. Παπαδημητρίου, ἐν Ἀθήναις 1976, τ.Δ΄, σ.192, στίχ.29.
20.Γρηγορίου Παλαμᾶ Ἔργα, ἔνθ’ ἀνωτ. τ. 2, 142, 11-144, 1.
21.Ἔνθ’ ἀνωτ. τ. 2, 142, 27.
22.Ἔνθ’ ἀνωτ. τ. 2, 176, 2.
23.Ἔνθ’ ἀνωτ. τ.2, 258,16.
24.Πρβλ. Γεωργίου Μαντζαρίδου, Παλαμικά, Ἔκδ. Πουρνάρα, Θεσ/νίκη 1973, σ. 88.

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 54-62

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

  http://anavaseis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_3045.html

Θεολογία καί ἐμπειρία κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ καί τήν Ἀγιορειτική Παράδοση. Μέρος Α. Π. Γεώργιος Καψάνης'

Θεολογία καί ἐμπειρία κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ καί τήν Ἀγιορειτική Παράδοση.  Μέρος Α'

Ἀφορμή γιά τήν σύναξι τῆς εἰσηγήσεως αὐτῆς ἔδωσε τό ἑξῆς περιστατικό: Πρό ἐτῶν ἦλθε στὸ Ἅγιον Ὄρος κάποιος ὑφηγητής τότε τῆς Φιλοσοφίας, ὁ ὁποῖος ἠσχολεῖτο μέ τήν μελέτη τῶν ἀντιησυχαστικῶν συγγραφέων τοῦ 14ου αἰῶνος.
 Συνήντησε τότε λόγιο Ἁγιορείτη μοναχό, στόν ὁποῖον εἶπε ὅτι μελετῶν τούς συγγραφεῖς αὐτούς σχηματίζει τήν ἐντύπωσι ὅτι ὁμιλοῦν μέ ταπείνωσι. 
Λέγουν δηλαδή ὅτι ἔτσι ἐμεῖς  νομίζουμε ἤ ἔτσι ἴσως εἶναι, ἐνῶ ὁ ἅγιος Παλαμᾶς ὁμιλεῖ μέ βεβαιότητα, πού αὐτός ἀπέδιδε σέ ἐγωιστικό φρόνημα τοῦ Ἁγίου.  Μετά ἀπό τριήμερο παραμονή στό Ἅγιον Ὄρος συνήντησε πάλι τόν λόγιο μοναχό καί τοῦ εἶπε: «Τώρα κατάλαβα γιατί ὁ Παλαμᾶς ὁμιλεῖ μέ βεβαιότητα, αὐθεντικά.  Διότι ὁμιλεῖ ἀπό προσωπική πεῖρα».
Πράγματι κατά τήν πατερική καί ἁγιορείτικη παράδοσι μαθών τά θεία εἶναι ὁ παθών τά θεία. 
Αὐτό κατενόησε ὁ φιλόσοφος ἐπισκέπτης τοῦ Ἁγίου Ὄρους μετά ἀπό τριήμερο ἀναστροφή μέ ἁπλοῦς μέν ἀλλά πνευματικά ἐμπείρους μοναχούς. Αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού μέχρι σήμερα συνομιλῶν κανείς μέ ὀλιγογραμμάτους, ἔχοντας ὅμως τό θεῖο φωτισμό, μοναχούς, πληροφορεῖται στήν καρδιά του, ὅτι οἱ λόγοι τους εἶναι ἐκ πείρας προσωπικῆς καί θείου φωτισμοῦ, καί γι’ αὐτό ἀναπαύεται.

*  *  *

Ἡ παράδοσις αὐτή τῆς θεολογίας, πού προϋποθέτει τήν θεογνωσία ὡς κοινωνία μέ τόν Ζῶντα Θεό καί τήν ἐμπειρία αὐτῆς τῆς κοινωνίας, ἀρχίζει ἀπό τίς πρῶτες στιγμές τῆς Θείας Ἀποκαλύψεως.
Οἱ πρωτόπλαστοι ἔχουν τήν ἐμπειρία τῆς κοινωνίας μέ τό Θεό. Συνομιλοῦν μαζί Του. Μόλις ὅμως ἁμαρτήσουν, τήν χάνουν.
Οἱ Δίκαιοι τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης γνωρίζουν τόν Θεό ἀπό προσωπική κοινωνία μαζί Του.
Τό ρῆμα γινώσκειν στήν Ἁγία Γραφή προϋποθέτει κοινωνία προσώπου, ἐμπειρία.  Δέν εἶναι μία ἐξωτερική, διανοητική μόνο καί ψιλή γνῶσις τοῦ Θεοῦ.  Οἱ «προγῆται ὁρῶσι» τόν Θεόν καί ἀκολούθως ὁμιλοῦν γι’ Αὐτόν.  Εἶναι οἱ βλέποντες. Ἡ θεολογία προϋποθέτει καί κορυφώνεται στήν θεοπτία.
Στήν Καινή Διαθήκη οἱ Ἀπόστολοι θεολογοῦν γι’ αὐτά τά ὁποῖα εἶδαν, ἄκουσαν, ἐψηλάφησαν:
«ὅν ἦν  ἀπ’ ἀρχῆς, ὅ ἀκηκόαμεν, ὅ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὅ ἐθεασάμεθα καί αἱ χεῖρες ἡμῶν
ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς· καὶ ἡ ζωή ἐφανερώθη, καί ἑωράκαμεν καί μαρτυροῦμεν καί
ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν τήν ζωήν τήν αἰώνιον»1.
Γι’ αὐτό καί ἡ μαρτυρία τους εἶναι μοναδική καί ἀξιόπιστη. Στό τέλος σφραγίζουν τήν μαρτυρία αὐτή μέ τό αἷμα τους καί τόν φρικτό θάνατό τους.
Θεολογία πού βασίζεται στά διανοήματα τοῦ ἀνθρώπου καί ὄχι στήν ἐμπειριά τοῦ Θεοῦ εἶναι εἰκοτολογία, τεχνολογία καί φιλοσοφία καί ὄχι θεολογία.  Εἶναι ἀνθρώπινο ἔργο καί ὄχι θεανθρώπινο.  Δέν πληροφορεῖ τίς καρδιές οὔτε τίς ἀναπαύει2.
Εἶναι γνωστό ὅτι στήν Δύσι μετά τό Σχῖσμα καί τήν δογματική της ἀπόκλησι καί ἡ θεολογία της ἐξέπεσε σέ σχολαστική καί διαλεκτική θεολογία.
Ἦταν φυσικό αὐτή ἡ θεολογία νά ἔλθῃ σέ σύγκρουσι μέ τήν Ὀρθόδοξο θεολογία.
Πρωταγωνισταί αὐτῆς τῆς συγκρούσεως ἦταν, ὡς γνωστόν, ὁ Δυτικός Βαρλαάμ καί ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς.

______________________________________________________________________________

1.Ὑπέρ τῶν Ἱερῶς Ἡσυχαζόντων 1,3, ἐν Γρηγορίου Παλαμᾶ ἔργα, Ε.Π.Ε., Θεσ/νικη 1982, τ. 2, σελ. 154, στίχ. 7,8,9.

(*Εἰσήγησις κατά τό διεθνές συμπόσιο ‟Τό Ἅγιον Ὄρος,
Χθές-Σήμερα-Αὔριον’’, Ἑταιρεία Μακεδονικῶν Σπουδῶν, Θεσσαλονίκη,
29 Ὀκτωβρίου -1 Νοεμβρίου 1993.) σελ.49-62

Ἐκδόσεις Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου
Ἅγιον Ὄρος
2000

σελ. 49-54

Ἐπιμέλεια κειμένου και πηγή στο Διαδίκτυο  Ἀναβάσεις

Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς - Ἀρχιμ. Γεώργιος Καψάνης

http://anavaseis.blogspot.gr/2013/03/blog-post_5711.html