ΔΙΑΛΟΓΙΚΗ ΖΩΗ

Ακαδημία Πλάτωνος, η διαλογική ζωή par excellence.
Ρωμαϊκό ψηφιδωτό, 1ος αιώνας π.Χ. Πομπηία,
Εθνικό Μουσείο Νάπολης.   

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Με ενδιαφέρει ο διάλογος στον βαθμό που δεν παραμένει διάλογος. Αν ο διάλογος οδηγεί και πάλι στον διάλογο, τότε κατά πόσο αυτός έχει νόημα; Το θέμα όμως δεν είναι μόνο από πού εκκινεί και που οδηγεί μία διαλογική συζήτηση, αλλά για ποιο λόγο ή ποιούς λόγους συμβαίνει, μέσα σε ποιο πλαίσιο, από ποια και πόσα άτομα, υπό ποιες γνωστικές προϋποθέσεις, ποια τα γλωσσικά παίγνια -όπως θα έλεγε ο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν- ή υπό ποιο καθεστώς του λόγου -όπως θα έλεγε ο Μισέλ Φουκώ. Με άλλα λόγια, κάθε διάλογος δεν συμβαίνει μόνο ως συμβάν, ως συμβάδιση δύο ή περισσότερων ατόμων. Κάθε μορφή δια-λόγου είναι σκηνοθετημένη και κατασκευασμένη, αλλά όχι από εμάς. Αυτό σημαίνει ότι εμείς είμαστε αμέτοχοι του διαλόγου; Όχι, αλλά δεν είμαστε ούτε ό,τι νομίζουμε ούτε ό,τι γινόμαστε μόνο, είμαστε δια-του-λόγου πραγματικοί, αλλά πάντα δι’ αυτού.

ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ. ΤΙΤΛΟΣ: ΔΙΑΛΟΓΙΚΗ ΖΩΗ

α. Η ζωή δια του λόγου κατά πόσον είναι ζωή; Απάντηση: Η ζωή είναι ζωή στον βαθμό που ανάγεται και ισχύει εντός του Νου. Ο κόσμος του Νου εμπεριέχει την αληθινή ζωή. Το να γνωρίζουμε τον τρόπο αληθοποίησης του λόγου, δεν συνιστά ούτε μία γνώση ούτε μία επίγνωση, αλλά την ουσία.

β. Το ζην προϋποθέτει το υπάρχειν, δηλαδή το εν τω είναι. Άρα υπάρχουμε τόσο περισσότερο, όσο περισσότερο ο λόγος μας ανάγεται στον Νου. Έτσι, η διαλογική ζωή δεν πεθαίνει ποτέ. Κάθε απόπειρα θανάτωσής της αποβαίνει μάταιη. Τούτο οφείλεται στο ότι πρόκειται για την αληθινή ζωή και όχι για παρυπόστασή της, αισθητή πλάνη, «φεύγον παίγνιο» ή χίμαιρα κλπ. Αν ζούμε και ευημερούμε, το χρωστάμε στον Νου.

γ. Επίσης, η ψυχική ζωή ανάγεται στο νοητό, για την αληθοποίησή της. Μόνο τότε η ψυχή του ανθρώπου και η ψυχή ως υπόσταση αληθοποιείται, δηλαδή κατά την αναγωγική της πορεία. Επίσης, πέραν αυτών υπάρχει μία ψυχική ενότητα του κόσμου που δεν πρέπει να παραγνωρίζεται σε έκαστο διαλογικό εγχείρημα.

δ. Ο σωματικός κόσμος, η σωματότητα, δηλώνει τον άλλο, αλλά απαραίτητο άνθρωπο, την αισθητή προϋπόθεση για την ύπαρξη του ζωντανού όντος και του ανθρώπινου. Το σώμα ομιλεί από μόνο του, αλλά συνήθως αφορά ένα σχόλιο. Σχολιάζουμε το σώμα και το ίδιο το σώμα αυτο-σχολιάζεται, υποδηλώνει και υποδηλώνεται. Χωρίς σώμα θα ήμασταν άυλα όντα, αν υπήρχαμε, ίσως πιο αληθινοί, αλλά δεν θα χρειαζόταν να αναχθούμε, ώστε «η ζωή να ζει».

ε. Ο αισθητός διάκοσμος, η υλική πραγματικότητα, κατασκευασμένη από τον άνθρωπο ή μη, συμπαρασύρει τον διάλογο, αλλά μόνο φαινομενικά τον οριοθετεί. Τα όρια της ύλης είναι πλαστά, το πέρας της ύλης δεν είναι ορατό, ίσως/μάλλον αυτή δεν έχει πέρας. Η ύλη είναι άμορφη και αόριστη, είναι άπειρη. Και αυτή οφείλει να ανάγεται στο νοητό, ειδάλλως πεθαίνει ξανά και ξανά.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Αν δούμε το όλον ως συμπλησιασμό των ατόμων δεν το κατανοούμε. Αν δούμε τη ζωή μόνο ως άθροισμα και ως συνεχή διάλογο δεν την κατανοούμε. Μόνο αν η ζωή υπερβαθεί κατά τρόπο βελτιωτικό και έννοο, τότε μόνο δεν θα πεθάνει ποτέ, αλλά θα αφθαρτοποιηθεί στο επέκεινα ήδη από του νυν, όσο βρισκόμαστε εντός της εκστατικής εμπειρίας της.      

Το νόημα του μύθου ή/και ο μύθος του νοήματος

Ο μύθος είτε μέσα από την προφορική παράδοση είτε δια της καταγεγραμμένης παρουσίας, δηλαδή μέσα από τη σημερινή Τέχνη της αναπαράστασης και μυθοπλασίας, εκφράζει μία μορφή ετερότητας. Αναπαριστά και εκφράζει επιθυμίες, δομές, σκέψεις και συναισθήματα, λειτουργώντας συχνά ως αναπλήρωμα. Οι μύθοι ως ορίζοντες του υποκειμένου, αλλά και ως απόκρυφα φανερώματα αυτού που διακαώς επιθυμεί να υπάρξει είναι ένας άλλος τρόπος για τη διέξοδο της επιθυμίας προς την τάξη του σημαίνοντος, όπως θα έλεγε ο Ζακ Λακάν. Το παίγνιο της αναλογίας υφίσταται εκεί όπου τίποτε δεν το προμηνύει. Συμπλοκές, συμπλεύσεις, αντιστοιχίες, αντανακλάσεις, τρόποι παραπομπής και συνδήλωσης, συγχρονικότητες, μεταφορές και συμπτώσεις υφαίνουν το μυθικό δίχτυ του νοήματος. Οι μύθοι δεν εκφράζουν τις κοινωνικές δομές, αλλά συνιστούν μία διαμορφωτική πρακτική.

Ο μυθικός λόγος και η μυθοπλαστική γραφή δεν αφηγούνται πάντα. Συχνά υποδηλώνουν δια μέσου της αλληγορίας και της αναλογίας κάτι άλλο. Υποδεικνύουν, παίζοντας το παιχνίδι της δυαδικότητας. Οργανώνοντας συχνά τις υπερδομές και αποτελώντας τις συνιστώσες της δράσης, το μυθικό πλέγμα αφορά την ίδια την υφή του πραγματικού. Είναι μία άλλη πραγματικότητα μέσα στην πραγματικότητα, ενώ ταυτίζεται συχνά με την ίδια την πραγματικότητα. Τούτο γίνεται όταν δεν την κρύβει και δεν την καλύπτει σκοπεύοντας στο να την προχωρήσει και να την καθοδηγήσει. Είναι μία υπαινικτική μορφή δείχνοντας την έλευση του νέου. Η επερχόμενη διαφορά, δεν καταντά έτσι μία ύβρη. Οι εντυπώσεις και οι εμπειρίες από το περιβάλλον αφήνουν τα σημάδια τους πάνω στον άνθρωπο. Συχνά η επίταση αυξάνει και γίνεται το βήμα προς την ελευθερία, που μπορεί να πάρει μία υπέρλογη διέξοδο κατευθυνόμενη πέρα από το όντως ον. Μέσα από το έωλο αλισβερίσι του ίδιου και του άλλου, το νόημα του μύθου μπορεί, ωστόσο, να γίνει ο μύθος του νοήματος.

Μακριά από τις κατοικίες των ανθρώπων υπάρχει το ταξίδι προς στο άγνωστο. Σε μία νέα γη σε έναν άλλον τόπο, όπου ο χρόνος είναι ο μυθικός. Όπως και οι λαοί χωρίς γραφή, έβλεπαν την αφανή παρουσία των μεγάλων οντοτήτων, των θαυμαστών προγόνων, γυρεύοντας την αρχή και το τέλος, αν και το ζητούμενο είναι το απεριόριστο. Το παράδοξο είναι ότι η λησμονιά του εαυτού οδηγεί και πάλι στον εαυτό. Ο μυθικός και ονειρικός εμπλουτισμός του επιπέδου της συνείδησης αυξάνει την εμπειρία και επιμηκύνει το βίο. Ή καλύτερα τον προεκτείνει. Όλοι οι μύθοι μιλούν για την εμπειρία της καθ’ ομοίωσης. Για τους θνητούς και φθαρτούς ανθρώπους η μυθική επένδυση του σώματος και η συνείδηση που υπερβαίνει τον εαυτό της οδηγούν σε μία μορφή αναγωγής στο άχρονο. Με υπερανθρώπινο τρόπο δεν καταργούν το οικείο, ούτε πάλι διαλύονται μέσα στη νοησιαρχία των καθόλου.

Εν όψει του μυθικού ορίζοντα υφαίνεται ένας περίτεχνος χωροχρόνος, όχι μέσα πάντα από την αντίθεση, αλλά συχνά μέσα από τη συμπλοκή και τη συμπόρευση. Το άλλο σώμα και η άλλη συνείδηση συνιστούν τη μεταφυσική ως διαφορά εντός της ταυτότητας. Είτε δια της υπερβολής του λόγου, είτε δια του μυθικού πλαισίου, ό,τι μας συνιστά αναγκαστικά, μοιάζει να διαλύεται. Τούτο άραγε σημαίνει πως ότι νομίζουμε ως πραγματικό είναι μία μελανή οπή που απορροφά τα πάντα μέσα σε έναν γνόφο που δεν είναι θείος; Οι μυλόπετρες του μηδενός συνθλίβουν τη συνείδηση, το λόγο, την πράξη, την κοινωνία, τη δομή, την κίνηση, την απάθεια ή το πάθος, μετατρέποντάς τα σε σκόνη; Ο Νιτσεϊκός μηδενισμός και το Χαιντεγκεριανό ανερώτημα σχετικά με την έλλειψη νοήματος έχουν άραγε μεγάλο ποσοστό αλήθειας; Είναι με άλλα λόγια αληθινή η πεποίθηση πως ό,τι μας περικλείει είναι μόνο ένα μέγα χάσκον τίποτε και εμείς απλώς σκοποθετούμε μέσα σε αυτό; Ω μεγάλο άστρο! Τι θα ήταν η ευτυχία σου, αν δεν είχες αυτούς που φωτίζεις; αναρωτιέται ο Ζαρατούστρα, δείχνοντας ακριβώς πόσο κενές περιεχομένου και ανταπόκρισης στην πραγματικότητα είναι κάποτε οι σκέψεις και οι ιδέες των κατοίκων του πλανήτη, είτε είναι μυθικές ή άλλες. Δείχνοντας, επίσης, πως ο κόσμος δεν έχει νόημα χωρίς τον μυθολόγο άνθρωπο. Όμως να που, ακόμη και η αντίθετη ερμηνεία μπορεί να υποστηριχτεί κάλλιστα εδώ• ο άνθρωπος, όντας ο μόνος που δίνει νόημα στα πράγματα, είναι σαν να στέκεται εμπρός στον τρόμο και την αγωνία του τίποτε. Ο άνθρωπος είναι αυτός που δίνει νόημα μυθικό ή αληθινό στον κόσμο, γιατί δεν μπορεί να κάνει αλλιώς, γιατί δεν ξέρει τίποτα άλλο παρά να προχωρά εμπρός• γιατί, ακόμη, έχει την υποψία ότι ακόμη και ο ίδιος ίσως είναι ο τελευταίος μυθολόγος και νοηματοδότης του σύμπαντος. Ίσως στην πραγματικότητα είναι ο Θεός που χρειάζεται τον άνθρωπο, ο οποίος δημιουργεί τους μύθους για το υπερφυσικό, και όχι ο άνθρωπος τον Θεό, που σημαίνει ότι ο άνθρωπος θα στερηθεί τους μύθους του.