Απομαγνητοφώνηση της συνέντευξης του Στέφανου Τζουμάκα για το ντοκυμαντερ του Στ. Κούλογλου «Η αληθινή ιστορία της 17 Νοέμβρη»

Πείτε μου για τον σύλλογο Ηπειρωτών, του οποίου γίνατε πρόεδρος. Γιατί αποφασίσατε να τον φτιάξετε;
Η δικτατορία είχε καταργήσει τους φοιτητικούς συλλόγους που ήταν στις σχολές και ταυτόχρονα είχε καταργήσει και τους συλλόγους των φοιτητών που προερχόταν από διάφορες περιοχές της χώρας. Είχε αρχίσει μια κίνηση ότι ο καλύτερος τρόπος για να ξαναρχίσουμε να θέτουμε το θέμα έμμεσα κατά της δικτατορίας ήταν να ξαναγυρίσουμε στους συλλόγους. Έτσι λοιπόν κάναμε μια μεγάλη προσπάθεια επί μήνες πάρα πολλούς σχεδόν ένα χρόνο για να βρεθούμε εφτά για να αποτελέσουμε την προσωρινή Διοικούσα Επιτροπή που θα κατέθετε στο Πρωτοδικείο την αίτηση για να ξανασυσταθεί ο σύλλογος. Και μετά κάναμε άλλο μισό χρόνο για να βρούμε εικοσιένα για να συστήσουμε το σωματείο. Και βέβαια μετά μπήκαμε στο θέμα των προβλημάτων για την εκπαίδευση, των προβλημάτων των φοιτητών, αλλά έμμεσα όλο το θέμα είχε σχέση με τον αγώνα εναντίον της δικτατορίας.

Γιατί κάνατε τόσο χρόνο;
Διότι δεν ήτανε αποφασισμένοι οι φοιτητές. Υπήρχε φόβος και να μην ξεχνάμε Στέλιο ότι ήταν μειοψηφικό το κίνημα εναντίον της δικτατορίας. Ο ελληνικός λαός δεν ήθελε τη δικτατορία αλλά την ανέχθηκε και γι αυτό και σήμερα βγαίνουν στα γκάλοπ 35% με 40% ότι δεν έβλαψε η δικτατορία τη χώρα, δεν κατεστράφη η Κύπρος, δεν πήγαμε πίσω πάνω από δεκαπέντε χρόνια, δεν κατεστράφη το πολιτικό μας σύστημα η κοινωνία μας. Διότι ήταν από τότε. Δηλαδή η ακροδεξιά είχε μία βάση στην Ελλάδα από τότε. Αλλά απλώς δεν είχε τη λαϊκή βάση για να γίνει το σύστημα φασιστικό και έμεινε στρατοκρατικό.

Θυμάμαι μια μνημειώδη συγκέντρωση για τα προβλήματα των φοιτητών στην οποία είχατε μιλήσει.
Ναι στο θέατρο Παπά, βεβαίως. Και στο θέατρο αυτό πίσω μου ακριβώς ήτανε το παραβάν του θεάτρου και ήτανε τουλάχιστον δέκα της γενικής ασφάλειας αξιωματικοί και άλλοι οι οποίοι παρακολουθούσαν τη συγκέντρωση.

Και ήτανε πίσω ακριβώς από το παραβάν;
Ακριβώς πίσω από το παραβάν ναι, ναι. Κοίταξε όλα τα δικτατορικά και φασιστικά καθεστώτα και όλες οι φασιστοειδείς αποχρώσεις τους έχουν κάτι το γελοίο μέσα τους. Δε θυμάσαι ας πούμε αυτές τις γελοίες όλες φάτσες της δικτατορίας; Δε βλέπεις ας πούμε τώρα ορισμένες γελοίες φάτσες πατριδοκάπηλες, εθνικιστικές, ξενόφοβες που λένε ποια είναι η ακροδεξιά; Σημασία έχει ποια λέγονται, ποια προφέρονται, ποια είναι τα αιτήματα. Όταν ακούς να λέει κάποιος σήμερα ότι βγάζουνε ένα λιθαράκι από το έθνος και πάει το έθνος, ξέρεις οι ιδιοκτήτες του έθνους, πάντα έτσι ήτανε η ακροδεξιά και όλοι που έφερε και τη χούντα έτσι; Ήτανε παράρτημα της ΕΡΕ της παλιάς δεξιάς. Λοιπόν πάντα ήταν το έθνος, πάντα ήτανε τα προβλήματα με τους αριστερούς, αυτοί είναι οι επικίνδυνοι για το έθνος, γνωστά πράγματα.

Τότε είχατε και μεγάλες πιέσεις από την ασφάλεια να μην κάνετε τις εκδηλώσεις αυτές για τον σύλλογο.
Φυσικό ήτανε. Περίμεναν κάποιοι να υποχωρήσουνε.

Τι σας λέγανε ακριβώς;
Ότι θα πας φυλακή. Κι ότι θα υποστείς κι όσα έχουνε υποστεί και οι προηγούμενοι από τα βασανιστήρια από τις δίκες που ήτανε γνωστές, τις καταδίκες, τις εξορίες.

Ποιον ασφαλίτη είχατε εσείς, σε ποιον σας είχανε χρεώσει;
Δε θα ήθελα τώρα να αναφερθώ σε αυτούς. Αρκετοί.

Με αυτούς που συνεργαζόσασταν;
Μας προτρέπανε να βγούμε στο βουνό. Κι εγώ τους έλεγα ότι θα σας ρίξουμε στους δρόμους.

Ώστε σας προτρέπανε;
Βεβαίως, βεβαίως.Το γνωστό. Το γνωστό εμείς στους δρόμους. Και το κάναμε, στους δρόμους τους ρίξαμε, βέβαια.

Αυτοί οι εφτά με τους οποίους ξεκινήσατε τη δουλειά, πως ξέρατε ότι ήτανε εμπιστοσύνης;
Κοιτάξτε, εμείς οι ηπειρώτες είχαμε και συγκεκριμένη κοινωνική αναφορά. Δηλαδή είχαμε και πολύ πενιχρά οικονομικά μέσα και όλοι τρώγαμε στην πανεπιστημιακή λέσχη και διαβάζαμε εκεί όλη μέρα. Και ένας έβρισκε τον άλλον. Και μέσα από τις συζητήσεις στην πανεπιστημιακή λέσχη βρεθήκαμε και μετά απλωθήκαμε και στα Εξάρχεια που ήταν ένας χώρος προοδευτικών φοιτητών. Μετά πήρε άλλο χαρακτήρα η πλατεία των Εξαρχείων, καμία σχέση δηλαδή με ριζοσπαστικό προοδευτικό κίνημα. Και που να έχει και συγκεκριμένες κοινωνικές αναφορές, έτσι; Δε λέμε για μερικά παιδιά μεσοαστών και μεγαλοαστών που θέλανε να κάνουν την πλάκα τους.

Τώρα εσείς συγχρόνως έχετε και κάποιες επαφές με το ΠΑΚ; Πώς είναι οργανωμένη αυτή η ιστορία;
Όχι κοιτάξτε, εμείς κινηθήκαμε στο χώρο της ευρύτερης αριστεράς, γιατί μετά τη διάσπαση του κομμουνιστικού κόμματος το ΄68 κάποιοι δε θέλαμε να έχουμε σχέση με τις δύο πλευρές της διάσπασης και κινηθήκαμε σε αυτόν τον ευρύτερο χώρο. Και το θεωρούσαμε ότι αυτό ήταν και μια ανάγκη για μία πιο ριζοσπαστική πολιτική. Γιατί οι πολιτικές από τα δύο κόμματα της διάσπασης ήταν πολιτικές συγκρατημένες, γιατί είχαν υποστεί μεγάλες διώξεις, δεν υπήρχε πολιτική, δεν υπήρχαν πολιτικά κόμματα.

Όλοι ήταν στο εξωτερικό, κάνανε δηλώσεις ανέξοδες. Ήταν πολύ εύκολη η αντίσταση στο Παρίσι, στο Τορόντο, στη Νέα Υόρκη, στο Λονδίνο, είναι φοβερά πολύ ωραία πράγματα αυτά. Τα είδαμε και στη συνέχεια.

Λοιπόν ενώ εδώ τα πράγματα έπρεπε να πάρουν συγκεκριμένο χαρακτήρα, δηλαδή κάποιοι να βάλουν το κεφάλι τους, κάποιοι να το πάρουν απόφαση ότι οι συνέπειες θα είναι σκληρές. Και γι αυτό ήταν και πολύ δύσκολο να γίνει αυτή η κινητοποίηση, παρόλο που υπήρχε κινητοποίηση. Και αυτό ήταν το σημαντικό, δηλαδή ότι το κίνημα φτιάχτηκε μέσα από μια συνείδηση που διαμορφωνότανε, αλλά απαιτούσε και κινητοποίηση για να υπάρχει κίνημα. Και αυτό απεδείχθη μετά.

Και εσείς είχεατε κάποιες επαφές με την Παναρμόνεια;
Είχαμε σχέσεις και με την Παναρμόνεια και με την ΚΝΕ και με τον Ρήγα Φεραίο, υπήρχαν σχέσεις με όλους. Γιατί είχαμε μια άλλη λογική ριζοσπαστικής ανατρεπτικής αριστεράς για να ανατρέψουμε τη χούντα. Όχι απλώς να κερδίσουμε χρόνο, να αγοράσουμε χρόνο, να πάμε στην επόμενη φάση, να δούμε τι θα πουν οι μεγάλες δυνάμεις. Οι μεγάλες δυνάμεις τότε ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση. Ήμασταν έξω απ΄ αυτές τις λογικές. Και ήταν σαφής αυτή η κατεύθυνση. Ήταν πάρα πολύ σαφής. Διότι ουδείς πίστευε από όλους αυτούς ότι θα ανατραπεί η δικτατορία. Αυτοί προετοιμαζόντουσαν για αλλαγές που θα είχανε σχέση με τη γενικότερη στάση των μεγάλων δυνάμεων. Δηλαδή ετεροπροσδιοριζόταν.

Εμείς αυτοπροσδιοριστήκαμε, πραγματικά δηλαδή κάναμε αντίσταση, πραγματικά κάναμε αντίσταση μαζική, ριζοσπαστική, δηλαδή ήταν ένα πολιτιστικό σοκ για όλους. Τι σήμαινε; Δηλαδή αν πάρουν ορισμένοι αποφασισμένοι όμως την υπόθεση στα χέρια τους.

Τώρα φτάνουμε στη νομική που είναι μια μεγάλη στιγμή. Εκεί εσείς είχατε κάποιο ρόλο στις διαπραγματεύσεις;
Τη νομική σχολή προαποφασίσαμε να την καταλάβουμε. Συγκεντρωθήκαμε κάπου και είπαμε θα το κάνουμε. Γιατί υπήρχε μια εβδομάδα συζητήσεων ότι το κίνημα περνάει κρίση και είναι σε κρίση. Και μέσα σε μια εβδομάδα ορισμένοι είπαμε θα σας πούμε ποια είναι η κρίση. Και παίρνουμε την απόφαση και λέμε αύριο θα καταλάβουμε το κτίριο. Ποιος θα φέρει τον τηλεβόα; Μια συγκεκριμένη φοιτήτρια που ήτανε τότε στο χώρο του αγώνα είπε θα φέρει και θα παραδώσει σε εμένα τον τηλεβόα. Και πράγμα το οποίο και έγινε και σηκώθηκα στα σκαλιά με τον τηλεβόα. Και αυτό ήτανε. Αμέσως έγινε μια συγκέντρωση πάνω από πεντακόσιους, χίλιους, χίλιους πεντακόσιους, δύο χιλιάδες φοιτητές και καταλάβαμε το κτίριο. Υπήρχε δηλαδή αυτό που είπα πριν, υπήρχε μια συνείδηση και μια συνειδητοποίηση.

Αλλά δεν υπήρχε διαδικασία να διαμορφωθεί το κίνημα και αυτό έγινε με το ότι βγήκαμε μπροστά και αποφασισμένοι ότι δεν υπάρχει φόβος, ότι είμαστε αποφασισμένοι, ότι μπορούμε να αναμετρηθούμε. Δεν ήταν δηλαδή θα κάνουμε έναν αγώνα, θα κάνουμε μια απεργία, θα κάνουμε μια κινητοποίηση. Αυτά είναι αναπαραστάσεις κινημάτων.

Λοιπόν ήτανε ανατροπή. Και γι αυτό εμείς έχουμε το DNA της ανατροπής, της ριζοσπαστικής πολιτικής. Δεν ενσωματωνόμαστε. ’μα δεις όλους μας ανεξάρτητα σε ποιο χώρο είναι ο καθένας είναι πολύ σημαντικό αυτό. Γιατί βιώσαμε αυτή τη λογική της ριζοσπαστικής ανατροπής.

Και βέβαια ήταν να διαφυλάξουμε το κίνημα, γιατί την άλλη μέρα ορισμένοι λέγανε να μείνουμε. Αλλά εμείς είπαμε ότι πρέπει αφού πετύχαμε τον πρώτο σκοπό μας να εγκαταλείψουμε το κτίριο. Εκεί υπήρχε μια ρήξη ανάμεσα στο κίνημα, οι πιο ριζοσπάστες και οι λιγότερο ριζοσπάστες. Και απεδείχθη ότι είχαμε δίκιο.

Αλλά την κατάληψη του πολυτεχνείου δεν την αποφασίσαμε πουθενά. Δεν υπήρχε προαπόφαση όπως υπήρχε για τη νομική. Η κατάληψη του πολυτεχνείου ήταν αποτέλεσμα και της ρήξης της χούντας. Δηλαδή ο Μαρκεζίνης, αυτή η καρικατούρα, αυτό το μασκάρεμα, μας διευκόλυνε για να βγούμε μπροστά και να πούμε εμπρός για ένα πιο δυνατό χτύπημα. Μετά όσοι είχαμε βγει από τη φυλακή αυτό που είδαμε ότι ενοχλούσε το καθεστώς και για το οποίο ήτανε αποφασισμένοι την άλλη φορά να μας τσακίσουν τελείως, ήτανε οι καταλήψεις. Γι αυτό ετοιμάζαμε μια μεγάλη κατάληψη, εκεί ήταν το χτύπημα. Και γι αυτό στην κατάληψη εμείς έχουμε σαφή κουλτούρα. Δηλαδή μπορούμε να καταλάβουμε μια σειρά από κτίρια και να ανατρέψουμε οτιδήποτε είναι αντιδραστικό σκοταδιστικό και απέναντι στον πολιτισμό μας και στη φυσιογνωμία μας ως λαό ως κοινωνία και ούτω καθεξής. Και αυτό σε κάθε χώρα, έτσι; Δεν είναι μόνον δηλαδή ένα φαινόμενο δικό μας. Είναι δηλαδή όλων των ριζοσπαστικών και των ανατρεπτικών ανθρώπων που μπορούν να αποτελέσουν κίνημα.

Τη μέρα της νομικής εσείς καθοδηγείτε την αποχώρηση;
Ναι, βέβαια. Ναι μαζί με άλλους, ναι.

Με τη ντουντούκα.
Ναι, ναι. Την οποίαν παρέδωσα σε έναν εκπρόσωπο της ασφάλειας. Γιατί απέξω ήτανε πάρα πολλοί, εκατοντάδες σε όλο το κτίριο. Και μετά από μερικές μέρες μας συνέλαβαν. Και αυτό είχε συνέπειες μετά, τα άγρια βασανιστήρια στη στρατιωτική αστυνομία.

Μιλούσατε με την ντουντούκα πάνω σε ένα τραπέζι.
Στη γραμματεία της σχολής ναι.

Και κάποια στιγμή ξεχαστήκατε και μείνατε μόνος.
Ναι δεν ξεχάστηκα, αλλά έπρεπε να μείνω μέχρι τέλους για να γίνει η εγκατάλειψη του κτιρίου. Ήμουνα αποφασισμένος.

Και κάποια στιγμή σας είπε ο κ. Μπίστης νομίζω «πάμε» και πηδήξατε;
Ναι γιατί ήμουνα πάνω εκεί στη γραμματεία, ναι. Υπήρχε μια διένεξη αν πρέπει να εγκαταλείψουμε το κτίριο. Εμείς είχαμε τη γνώμη ότι πρέπει να το κάνουμε αυτό γιατί είχαμε επιτύχει κάτι πάρα πολύ σημαντικό, που πέρασε σε όλον τον κόσμο και σε όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο. Και αυτό έπρεπε να το κρατήσουμε μέχρι τέλους και ήμασταν και αποφασισμένοι αυτοί που θα το κάναμε. Ήτανε ο Μπίστης, η Καρυστιάνη, ο Βερνίκος, ο Μεγκρέλης, ήμασταν αποφασισμένοι. Και εγώ το τήρησα μέχρι τέλους, δηλαδή έμεινα ο τελευταίος γιατί έτσι έπρεπε να γίνει.

Κι όταν βλέπετε ότι έχει ολοκληρωθεί η εκκένωση τι κάνετε;
Παραδίδω τον τηλεβόα στους ασφαλίτες που ήταν απέξω γεμάτοι αξιωματικοί, υπαξιωματικοί, ανώτεροι, κατώτεροι. Βέβαια, όλη η δίωξη του δημοκρατικού και προοδευτικού κινήματος. Και δεν είναι τυχαίο ότι και στο πολυτεχνείο έμεινα τελευταίος στην κολώνα. Και με καλούσε τότε ο Χριστολουκάς ο υποδιευθυντής της αστυνομίας να κατέλθω. Και εμείς είχαμε άποψη ότι όποιος κατήρχετο από την άλλη πλευρά δεν ξαναγύριζε. Και είχαμε πολύ αρνητική εμπειρία από τα βασανιστήρια. Τότε ήμουνα με τον Λαλιώτη και τον Σταμέλο τριμελής Επιτροπή για τη διαπραγμάτευση. Η οποία ήτανε ιστορική διαπραγμάτευση γιατί ήταν ο στρατός και ζήτησε να διαπραγματευτούμε. Και μου λέει ένας αξιωματικός του στρατού, του στρατού, ο στρατός. Ότι ο στρατός δε διαπραγματεύεται. Και του είπα ότι ο στρατός είναι στα σύνορα, δεν είναι στην Πατησίων. Αυτός δεν είναι ο στρατός, αυτός είναι ο στρατός κατοχής, αυτός είναι ο στρατός .. και έπρεπε να είστε στα σύνορα είπα στον συγκεκριμένο ηγέτη εκεί. Και μετά βέβαια χτύπησε το τανκς.

Πώς γίνανε οι διαπραγματεύσεις εκεί πέρα;
Κοιτάξτε, είπαμε πρώτα να βγει ο Σταμέλος γιατί ήτανε απ΄ αυτούς που είχε στρατεύσει η χούντα. Και είχε πει ο Σταμέλος ως στρατιώτης και ως φοιτητής σας καλώ να εγκαταλείψουμε το κτίριο. Όταν ήμασταν εφτά οχτώ χιλιάδες τότε και λέγαμε όλοι είμαστε άοπλοι με βάση το σύνθημα που έριχνε ο Δημήτρης ο Παπαχρήστου στο ραδιοφωνικό σταθμό 'είμαστε άοπλοι, είμαστε αδέρφια, δεν πρέπει να χυθεί αίμα'. Αλλά δεν υπήρχε καμία ασφάλεια, ήδη είχαν σκοτωθεί περίπου σαράντα άτομα. Γιατί πως θα βγουν εφτά με οχτώ χιλιάδες άνθρωποι έξω χωρίς ασφάλεια και χωρίς εγγυήσεις; Και στη συνέχεια με το που ανέβηκε ο Σταμέλος με το άσπρο μαντήλι προτείνοντας ειρήνευση και διαπραγμάτευση τον κράτησαν.

Μετά ανεβαίνει ο Λαλιώτης και του λέω μην το κάνεις γιατί δε θα ξαναγυρίσεις. Τον κρατούν κι αυτόν. Και μένουμε εμείς από τα κάγκελα και λέμε πρέπει να πάμε σε διαπραγματεύσεις θα γίνει αιματοχυσία. Και εκεί ο στρατός είπε ο στρατός δε διαπραγματεύεται. Και είπα ο στρατός; Ο στρατός δεν είναι στην Πατησίων, είναι στα σύνορα. Πάτε στα σύνορα κύριε για το έθνος. Κι ήταν πατριδοκάπηλοι όλοι αυτοί.

Μπαίνει το τανκς, πηδάω από την κολώνα, πέφτουν τα σίδερα χτυπούν την Πέπη τη Ρηγοπούλου που είναι τώρα Καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο, και μπήκανε εφ΄ όπλου λόγχη οι λοκατζήδες και με τα χέρια ψηλά μας πήγανε όλους στα κτίρια. Εκεί μια ομάδα από μας ξεφύγαμε από τα κτίρια, σαλτάραμε στη Στουρνάρα στα σίδερα και βγήκαμε στο δρόμο όπου υπήρχανε χιλιάδες αστυνομικοί με παλούκια που ξυλοκοπούσαν αγρίως όποιος ήταν, γιατί άρχισε η έξοδος με τα χέρια ψηλά. Ο στρατός η κυβέρνηση και η δημοκρατία.

Και ντρέπομαι πάρα πολύ ως Έλλην πολίτης που βρέθηκε το 35-40% στα γκάλοπ τώρα που να λέει ότι δεν έβλαψε η δικτατορία τη χώρα και την ωφέλησε. Αυτή είναι η τραγωδία. Κι ότι υπάρχουν νέοι σήμερα από 18 μέχρι 35 χρονών που ψηφίζουν την ακροδεξιά. Αυτά είναι φαινόμενα τραγωδίας, γιατί δεν υπάρχει μνήμη, γιατί έχουμε ευθύνη κι εμείς οι προοδευτικοί πολίτες, έχει ευθύνη ο προοδευτικός τύπος, έχουν ευθύνη οι προοδευτικές φωνές στα μέσα ενημέρωσης, τα προοδευτικά κόμματα τα οποία έχουν περάσει στη λογική της διαχείρισης ή της αντίστασης, οι μεν διαχείριση οι άλλοι αντίσταση. Δεν υπάρχει καμία συζήτηση για ιδέες, για απόψεις, για αντιλήψεις, για κοσμοθεωρίες, για στάση ζωής. Δεν μιλάμε πια καθόλου γι αυτά. Και γι αυτό και μέσα σε ένα μέρος της νεολαίας υπάρχουν κοινωνικά και πολιτικά και πολιτιστικά τυχοδιωκτικές απόψεις.

Και ο κ. Γουνελάς λέει ότι πήγε εκεί γιατί είχε υπάρξει μια συμφωνία απλώς το τανκς να ανοίξει την πόρτα για να βγούνε οι φοιτητές.
Όχι καμία τέτοια συμφωνία. Την ώρα που συζητούσαμε να υπάρχουν διαπραγματεύσεις και που υπήρχε αυτή η ρητή δήλωση από τον εκπρόσωπο των ενόπλων δυνάμεων, στη συνέχεια έριξαν τους προβολείς και χτύπησαν. Και ήρθε η κολώνα μαζί με τη σκάλα κι εγώ όρθιος εφ΄ όπλου λόγχη. Κι εμείς ψηλά τα χέρια.

Κι αυτό το λέω διότι κάναμε ένα κίνημα ριζοσπαστικό και ανατρεπτικό άοπλοι. Γιατί μετά όταν εμείς δηλαδή βγήκαμε από την παρανομία και βγήκαμε από την καταδίωξη κάποιοι άλλοι τότε μπήκαν στην παρανομία και αρχίσανε τον ένοπλο αγώνα της καρικατούρας, των φόνων, της ατομικής τρομοκρατίας και της ατομικής βίας. Εμείς ήμαστε υπέρ της βίας, αλλά της βίας της επαναστατικής. Το να κάνουμε δηλαδή εξέγερση, το να κάνουμε επανάσταση. Όχι να δολοφονούμε ανθρώπους και σύμβολα.

Γιατί αυτές είναι τυχοδιωκτικές λογικές, είναι λογικές ανθρώπων που πιστεύω ότι πρέπει να εξεταστούν και από άλλες πλευρές, που έχουν σχέση και με την προσωπικότητα αυτών των ανθρώπων πέρα από τον τυχοδιωκτικό πολιτικό τους και κοινωνικό τους χαρακτήρα.

Θα σε πάω λίγο πίσω, μετά ξαφνικά σε συλλαμβάνουν.
Όχι με συνέλαβαν μετά την κατάληψη της νομικής σχολής.

Μάλιστα. Αρχές Μαΐου δεν ήτανε;
Ναι, την ημέρα των γενεθλίων μου. ’γρια νύχτα. Από τις πιο άγριες νύχτες της ζωής μου.

Και τι έγινε εκεί; Θέλω να θυμίσουμε στους νεώτερους πως ήτανε τα πράγματα τότε, γι αυτό το ρωτάω.
Είχαν ενέδρα στην περιοχή που έμενα σε όλο το τετράγωνο ο στρατός και η αστυνομία. Για να μάθουμε και από την άλλη πλευρά πως γινόταν οι ενέδρες. Κι εγώ βέβαια πήγαινα σπίτι μου γιατί εργαζόμουν σε ένα γραφείο, ήμουνα εργαζόμενος φοιτητής. Και αφού μπήκα στο διαμέρισμα μετά εμφανίστηκαν ένοπλοι της ΕΣΑ και της αστυνομίας. Οι οποίοι κατέλυσαν τα πάντα στο διαμέρισμα με συνέλαβαν και με πήγαν στη στρατιωτική αστυνομία.

Και από εκεί άρχισαν τα άγρια βασανιστήρια. Επί ώρες, επί μέρες, επί νύχτες, επί μήνες. Διήλθα όλα τα στρατιωτικά καταστήματα της ελληνικής στρατιωτικής αστυνομίας. Και μετά παραπέμφθηκα στην ασφάλεια γιατί ήμουνα από την αριστερά και υπήρχε και μια διάκριση αυτών που ήταν εναντίον της δικτατορίας και αυτών που ήταν από την αριστερά εναντίον της δικτατορίας. Και εκεί μου ξαναείπανε πάλι το ανέκδοτο γιατί δεν βγαίνετε στα βουνά. Και τους ξαναείπα στους δρόμους θα σας ανατρέψουμε. Το οποίο και το κάναμε.

Μετά το πολυτεχνείο μπήκα στην παρανομία. Και εξεδόθη ένταλμα συλλήψεώς μου με τον αναγκαστικό νόμο 509 περί ανατροπής του κοινωνικού καθεστώτος και με ενέταξαν στους κομμουνιστές της γ΄ κατηγορίας. Είναι το καθεστώς αυτό που δεν έβλαψε τη χώρα. Και άμα ακούσετε τον μέσο ακροδεξιό, τον μέσο επαγγελματία εθνικόφρονα και πατριδοκάπηλο, θα δείτε ότι δεν έγινε τίποτα τότε, δεν υπήρχε τίποτα τότε, δεν υπήρχαν εξορίες, δεν είχαν γεμίσει οι φυλακές, δεν υπήρχαν βασανιστήρια, δεν υπήρχαν διώξεις. Και αυτά τα ακούς τώρα από τα παιδιά τους που είναι είκοσι και εικοσιπέντε χρονών.

Τι σας ζητούσανε τότε στα βασανιστήρια να κάνετε; Ζητούσανε κάτι συγκεκριμένο;
Να καταθέσεις για διάφορες συναντήσεις που είχαμε και διάφορες προετοιμασίες που κάναμε.

Σε σχέση με τη νομική και τα λοιπά;
Ναι. Και όλο το κίνημα που αναπτύχθηκε εκείνη την περίοδο.

Ήτανε περισσότερο απρόσωποι ή ήθελαν περισσότερο να σε σπάσουνε προσωπικά;
Όχι, γιατί μέσα απ΄ αυτό συνέχεια συλλαμβάνανε κι άλλους.

Και τι βασανιστήρια κάνανε;
Δε θα ήθελα να μιλήσω. Σημασία έχει ότι εγώ μπορώ να πω ότι βγήκα από εκεί πέρα με σπασμένα πλευρά, με ρήξη αριστερού πνεύμονα, με ακατάσχετες αιμοπτύσεις και άλλα συναφή. Τα λιγότερα. Και γι αυτό προτίμησα το δρόμο της παρανομίας μετά το πολυτεχνείο, άλλαξα τριάντα ένα σπίτια μέσα σε ένα χρόνο. Και μπορώ να πω ότι ήταν πολύ χειρότερα από το ότι να είσαι φυλακή. Η παρανομία είναι πάρα πολύ σκληρή υπόθεση, γιατί χρειάζεται αντοχή και χρειάζεται και αντοχή των ανθρώπων που θα σε υποστηρίξουνε. Και υπήρχε φόβος. Υπήρχαν όμως και άνθρωποι συνειδητοποιημένοι που υποστήριξαν αυτήν την προσπάθεια.

Βέβαια υπήρχε μεγάλη βαρβαρότητα. Εγώ μπορώ να πω παραδείγματα δηλαδή που τώρα αρχίζω και τα θυμάμαι. Εγώ ξέρετε έπαιζα σκάκι μόνος μου γιατί έπρεπε να περάσω πολλές ώρες μετά που με αφήσανε στα κελιά. Και έφτιαξα μόνος μου σκάκι. Για να δείτε δηλαδή το καθεστώς όταν είναι ηλίθιο φασιστικό και ως εκ τούτου βάρβαρο. Υπήρχαν ορισμένες ώρες που ήμασταν στα κελιά, γιατί τις υπόλοιπες ώρες που δεν ήμασταν στα κελιά ήμασταν στο ξύλο, μας βγάζανε και μας δέρνανε. Και υπήρχε ένα θέμα δηλαδή για την ανασυγκρότησή μας ο καθένας ως πρόσωπο.

Λοιπόν εγώ επιχείρησα να φτιάξω ένα σκάκι το οποίο και έφτιαξα από τις κόλλες που μας δίνανε για να γράψουμε καταθέσεις. Διότι εγώ δεν έγραψα καταθέσεις. Βέβαια δεν είχα όμως τα πιόνια. Και από το ψωμί δύο ημερών το κράτησα και μαζί με νερό έφτιαξα τα πιόνια, με ζυμάρι. Και έπαιζα μια φορά τον ένα παίχτη, μια φορά τον άλλο παίχτη. Και σε μια έφοδο που κάνανε με συνέλαβαν την ώρα που έπαιζα μόνος μου την παρτίδα στο σκάκι. Πρέπει να σας πω ότι υπέστην τα χειρότερα βασανιστήρια από όλο τον καιρό που έμεινα στη στρατιωτική αστυνομία. Γιατί είχα κάνει σκάκι και γιατί έπαιζα σκάκι εγώ με τον εαυτό μου αλλάζοντας τη θέση του παίχτη.

Αυτά για όλους τους ακροδεξιούς, για όλο αυτό το φασισταριό που ξαναγέννησε η χώρα. Τους πατριδοκάπηλους, τους εθνικιστές, τους ξενόφοβους και αυτούς που θέλουνε τέτοια ακραία καθεστώτα ολοκληρωτικά. Ολοκληρωτικά. Κάποιοι άλλοι γνώρισαν ολοκληρωτικά καθεστώτα σε άλλες χώρες κι εμείς γνωρίσαμε ολοκληρωτικό καθεστώς στην Ελλάδα από τη δεξιά και από την άκρα δεξιά. Γι αυτό είναι ασυμφιλίωτη η διαφορά. Δεν έχω τίποτα με τους ανθρώπους, έχω με τις νοοτροπίες τους και τις αντιλήψεις τους. Βέβαια οι βασανιστές μου δικάστηκαν σε πολλά χρόνια κάθειρξης. Είκοσι χρόνια κάθειρξη, δεκαπέντε χρόνια κάθειρξη, δέκα χρόνια κάθειρξη και αυτό ήταν μια ικανοποίηση για το αίτημα της δημοκρατίας και του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ωστόσο όμως αυτό που έρχεται πίσω μας είναι πάρα πολύ ανησυχητικό.

Τότε είχανε γίνει κάποιες επαφές στη νομική πριν και μετά με τον λεγόμενο αστικό πολιτικό κόσμο. Είχατε πάρει μέρος σε τίποτα;
Ναι είχαμε κάποιες συναντήσεις. Εγώ ένα διάστημα ήμουνα συγκρατούμενος στη γενική ασφάλεια με την κυρία Τσουδερού δίπλα, με τον κύριο Δημήτρη τον Τσάτσο και με άλλους πολιτικούς του συντηρητικού χώρου που ήταν αντίθετοι της δικτατορίας.  Και με άλλους που ήθελαν απλώς άλλοι να βγάλουν το φίδι από την τρύπα κατά πως έλεγαν και οι γονείς μας εκείνη την περίοδο. 'Δεν κοιτάτε τα μαθήματά σας; Εσείς θα βγάλετε το φίδι από την τρύπα;'

Κι αυτό που είναι σήμερα το μήνυμα των γονέων προς τα παιδιά τους. Γι αυτό υπάρχει αυτός ο ατομισμός, αυτή η χυδαία λογική του ατομισμού, ο καθένας για τον εαυτό του. Μην κοιτάς δίπλα σου, μην ασχολείσαι με τα κοινά, κοίταξε την πάρτη σου. Η αλλοτρίωση έρχεται μέσα απ΄ αυτή τη λογική πρώτα. Και μετά πάμε όλο και δεξιά και δεξιότερα απ΄ αυτόν τον άγριο ατομικισμό και τον οποίον εμείς δεν ακολουθήσαμε τότε. Και γιατί υπάρχει ένα θέμα σήμερα, λέει ότι ασχολείται λέει η πολιτική η κυβέρνηση τα κόμματα με τη νεολαία; Εγώ θα πω ότι όχι. Η νεολαία ασχολείται;

Γιατί με εμάς δεν ασχολήθηκε κανένας, εμείς είπαμε θα τους αλλάξουμε ή θα τους ανατρέψουμε. Κι αυτό είναι ένα θέμα. Γιατί παρουσιάζονται ορισμένοι νέοι σαν άτομα με ειδικές ανάγκες να ασχοληθούνε οι άλλοι με αυτούς. Όχι, οι νέοι άνθρωποι έπρεπε να είναι ανατρεπτικοί από τη φύση τους, ριζοσπάστες κι όχι την πάρτη τους.

Οι επαφές με αυτούς τους παλιούς πολιτικούς τους λεγόμενους, βγάζουνε πουθενά ή απλώς θέλουν να δούνε τι γίνεται;
Όχι δηλώσεις κάνανε, οι καιροί ου μενετοί. Ωραία πράγματα, οι καιροί ου μενετοί! Αλλά ποιος; Ποιος ποιον; Αυτό ήταν το θέμα. Ήτανε δηλώσεις συμπάθειας. Αυτό ήτανε για μας διευκολυντικό με την έννοια και μέσα στη δικτατορία που υπήρχε ρήγμα, δηλαδή εγώ πολλές φορές έχω πει αν δεν υπήρχε ο Μαρκεζίνης δεν ξέρω εάν θα κάναμε τότε την ανατροπή και την εξέγερση. Γιατί διευκολύνθηκε το κίνημα τότε από ένα ρήγμα που υπήρχε στους  κόλπους της χούντας το οποίο μετά διευρύνθηκε, ανατράπηκε ο Παπαδόπουλος. Προσέφεραν και μια υπηρεσία στο έθνος που μας απάλλαξαν από τους Γλυξμπούργους, αυτή την βασιλική συμμορφία που ταλαιπώρησε το έθνος μας τουλάχιστον πάνω από εκατόν πενήντα χρόνια. Αυτό ήταν ένα από τα θετικά της χούντας. Αλλά τώρα όλοι αυτοί που λένε ότι δεν έβλαψε η χούντα είναι πάλι με την βασιλική συμμορία.

Και ένα άλλο ρήγμα ήτανε και το κίνημα του ναυτικού.
Ήμασταν συγκρατούμενοι με αυτούς τους αξιωματικούς του πολεμικού ναυτικού. Οι οποίοι βασανίστηκαν άγρια. Άγρια. Μπορώ να σου πω και πιο βάρβαρα από μας τους αριστερούς. Γιατί ήταν ένας εμφύλιος στους κόλπους τους. Κι ήταν και ένα πάρα πολύ σημαντικό μήνυμα ότι υπάρχουν στο στράτευμα προοδευτικοί άνθρωποι και δημοκρατικοί άνθρωποι.

Εσείς πώς καταλαβαίνετε ότι φέρνουνε αξιωματικούς;
Αφού ακούγαμε το μακελειό που γινότανε. Μιλάμε τώρα για βάρβαρα πράγματα, για τέτοια που δεν τα συλλαμβάνει η φαντασία των ανθρώπων. Γι αυτό και πάρα πολλοί χουνταίοι και πολλά φασιστοειδή σήμερα λένε δεν υπήρχε τίποτα τότε. Για να καλέσουν αυτούς που πέρασαν από τα βασανιστήρια κι ήτανε αξιωματικοί του ναυτικού οι οποίοι κι αυτοί καταθέσανε τότε στις δίκες των βασανιστών να ακούσουν. Αλλά είναι θέμα αξιοπρέπειας, τι να πεις; Να βγάλεις όλον αυτόν τον οχετό αυτής της μαυρίλας; Για όλα αυτά γι αυτή τη δοκιμασία; Δηλαδή είναι θέμα αξιοπρέπειας, δε θέλουμε να μιλήσουμε.

Ναι, αλλά εσείς περιμένετε να έρθουνε μέσα αριστεροί. Πώς συνειδητοποιείτε  ότι ξαφνικά έχουν έρθει αυτοί;

Κοίταξε εγώ ως αριστερός το κατάλαβα πάρα πολύ καλά ότι η χούντα έχει αντιφάσεις, ότι υπήρχε πάντα μέσα στο στρατό συζήτηση τι θα γίνει με τη χούντα. Και μετά υπήρχανε και δίκτυα τα οποία είχανε σχέση και με άλλες χώρες. Δεν είναι τυχαίο ότι τότε ήμουνα συγκρατούμενος με τον συμπατριώτη μου τον Ευάγγελο τον Αβέρωφ ένα διάστημα σε ένα από τα στρατιωτικά καταστήματα, ο οποίος ήτανε πολύ συντηρητικός πολιτικός. Αλλά επειδή ακριβώς η κοινοβουλευτική δεξιά έχασε από τη χουντική δεξιά, υπήρχε πρόβλημα εξουσίας. Όχι πολιτικής κατά τη γνώμη μου, αυτό που και σήμερα είναι η δεξιά. Δεν προσφέρει καμία πολιτική, δημαγωγεί και αναζητά την εξουσία. Και δεν το κάνει μόνον στην Ελλάδα, σε όλες τις χώρες ίδια είναι η δεξιά. Από την ίδια στόφα.

Και βρίσκεστε κοντά-κοντά με τον Αβέρωφ στα κελιά;
Ναι. Ο οποίος είχε πάρα πολύ ταλαιπωρηθεί, όπως και ανώτατοι αξιωματικοί είχαν υποστεί πάρα πολλές ταπεινώσεις και ξυλοδαρμούς και οι νεώτεροι είχανε υποστεί πολύ σκληρά βασανιστήρια άγρια. Άγρια, δηλαδή δεν τα σηκώνει ο νους.

Και κάτι τελευταίο ήθελα να σας ρωτήσω, στο πολυτεχνείο υπάρχει αυτή η διαμάχη για το αν θα πρέπει να γίνει η κατάληψη ή όχι ας πούμε. Εσείς πώς τοποθετείστε εκεί πέρα;
Ριζοσπαστικά, να γίνει κατάληψη εδώ και τώρα. Ναι, γι αυτό και οι δυνάμεις τότε της παραδοσιακής αριστεράς είχαν μια επιφύλαξη, διότι βλέπαμε ότι αυτό που πάμε να κάνουμε είναι μεγάλο τόλμημα και τι συνέπειες θα έχει. Και μετά βέβαια έλαβε μέρος. Αφού πλέον επιβάλλαμε την κατάληψη με άγριους ξυλοδαρμούς μεταξύ μας με τον δικό μας εμφύλιο και με άγριες αναμετρήσεις. Η κατάληψη επιβλήθηκε με σύγκρουση αν θυμάσαι ανάμεσα στους προοδευτικούς φοιτητές. Υπήρχαν προοδευτικοί φοιτητές που έλεγαν να μην προχωρήσουμε στην κατάληψη και άλλοι προοδευτικοί φοιτητές και ριζοσπάστες που εμείς ήμασταν απ΄ αυτό το ρεύμα ότι η κατάληψη πρέπει να γίνει.

Εσείς τότε μπαίνετε πώς; Κατεβαίνετε με τη νομική;
Ήμουνα από την Επιτροπή της νομικής. Αλλά στη συνέλευση μετά δεν εκλέχτηκα γιατί πάλι ήμασταν μειοψηφία εμείς που επιβάλλαμε την κατάληψη. Η πλειοψηφία ήθελε να καλέσουμε τον Κανελλόπουλο και να ορκίσουμε κυβέρνηση στο πολυτεχνείο με τη συμμετοχή κι ενός τμήματος της αριστεράς. Και εμείς το θεωρούσαμε αυτό τότε, είχα κάνει και τοποθέτηση τότε στη συνέλευση ότι αυτά είναι πολύ αφελή κι ότι εδώ πάμε σε μια μεγάλη σύγκρουση η οποία θα έχει άλλες εξελίξεις. Και ήταν τουλάχιστον αφελές να ορκίζαμε εμείς κυβέρνηση στο πολυτεχνείο. Τουλάχιστον αφελές.

Και ο κ. Κανελλόπουλος και οι άλλοι όταν το ακούσανε; Γιατί μεταφέρθηκε αυτή η πρόταση.

Ναι, ήρθαν και έξω από το πολυτεχνείο τότε, ήρθανε.

Θέλανε δηλαδή κάτι τέτοιο;
Ασφαλώς και θα θέλανε. Ότι θα ετοιμάζανε γι αυτούς θα το δεχόντουσαν. Αυτοί δεν ετοίμαζαν ποτέ τίποτε. Εγώ τους θυμάμαι από παιδί.

Εσείς τότε είχατε επαφές με το ΠΑΚ;
Ναι ήμασταν με τον Κώστα τον Λαλιώτη σε πολύ καλή συνεργασία, με τον Θανάση τον Τσούρα, με το Νίκο το Μιχαλόπουλο.

Και μόνοι σας το αποφασίσατε;
Κοιτάξτε, υπήρχαν τότε και δηλώσεις από το εξωτερικό ότι πρέπει να πάμε σε αναμέτρηση και σε ρήξη. Είχε κάνει ο Ανδρέας ο Παπανδρέου δηλώσεις τότε από το εξωτερικό.

Και από κει και πέρα αποφασίζετε εσείς;
Είχαμε τη λογική της ρήξης έτσι κι αλλιώς. Έτσι κι αλλιώς σε όλη τη διαδικασία του κινήματος.

Υπήρχε μία αμφιλεγόμενη δήλωση του κ. Παπανδρέου την Πέμπτη το πρωί; Κατά την πρώτη μέρα δηλαδή, θυμάστε κάτι;
Όχι γιατί δεν είχαμε τέτοια λογική εμείς να πει κάποιος πολιτικός αρχηγός ή κάποιο κόμμα άποψη. Δεν είχαμε και πολύ καλή άποψη για τα κόμματα και τους αρχηγούς. Για να είμαστε εξηγημένοι δηλαδή, γιατί με δηλώσεις δε γίνεται κίνημα. Δίνεται μια κατεύθυνση. Κίνημα ανατρεπτικό ριζοσπαστικό απέναντι σε ένα φασιστικό καθεστώς γίνεται με θυσία. Δηλαδή γίνεται με εξέγερση και γίνεται με παρόντες, όχι με δηλώνοντες.

Η 21η Απριλίου του ΄67 που σας βρίσκει εσάς στα Γιάννενα, στην Ήπειρο ή εδώ;
Όχι, ήμουνα εδώ.

Γιατί στα Γιάννενα γίνανε διαδηλώσεις.

Ναι γίνανε τότε και ήτανε εκεί ο Βάσης ο Λαοκράτης, ο Μωραΐτης ο Γιώργος, μετά αργότερα ο Πέτρος ο Ευθυμίου, που είχαμε αναπτυχθεί και στην Ήπειρο τότε εμείς και είχαμε συνεργασία. Η Πόπη η Βουτσινά που λείπει.

Και μένετε στην παρανομία μέχρι τη μεταπολίτευση;
Μέχρι τη μεταπολίτευση ναι. Παρουσιάστηκα στη μονάδα που με καλούσε για επιστράτευση, όπου με εξεδίωξαν αμέσως.

Δε θέλανε βοήθεια;
Παρόλο που ήτανε λύση για μένα. Εγώ έκανα το καθήκον μου. Γιατί ήδη υπήρχε η τραγωδία στην Κύπρο.

Και σας είπανε «φύγε»;
Είναι το λιγότερο που θα μπορούσαν να πουν αυτοί. Μιλάμε δηλαδή για φαιδρή αλλά κατάσταση τραγωδίας. 'Έστι ουν τραγωδία'. Πολλές φορές πρέπει να ξαναφέρουμε στη μνήμη μας αυτή τη διατύπωση από την αρχαία ελληνική γραμματεία. Και δυστυχώς υπάρχουν τέτοιες δυνάμεις σήμερα ξανά στην ελληνική κοινωνία. Χωρίς μνήμη, χωρίς συνείδηση, χωρίς αντίληψη, χωρίς εδώ. Και δυστυχώς επίσης οι προοδευτικές δυνάμεις το αναγάγουν αυτό σε ένα πολιτικό παιχνίδι. Δεν είναι πολιτικό το παιχνίδι, έχει βαθύτερη σημασία.

'Έστι ουν τραγωδία' σε σχέση με...
'Μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας'. Δηλαδή έχουμε δει ένα σωρό αναπαραστάσεις αγώνων γύρω από το πολυτεχνείο. Μια σειρά από νεαρούς μικροαστούς και γόνους ανώτερων κοινωνικών τάξεων που θέλοντας να κάνουν την επανάστασή τους συνέχεια μετά καταλάμβαναν το πολυτεχνείο και το καίγανε. Αυτό είναι μια αναπαράσταση, δεν είναι αγώνας. Όπως και πάρα πολλοί που εμπνεύστηκαν απ΄ αυτόν τον αγώνα και κάνανε αναπαραστάσεις παντός τύπου. Δηλαδή και αυτές οι μικροένοπλες ομάδες που κάνανε αυτές τις δολοφονίες και τις εμφανίζουν τώρα σαν επανάσταση και σαν επαναστατική πολιτική αυτή η τυχοδιωκτική ομάδα. Και που και άλλοι είναι πιθανά. Πάντα υπήρχαν τυχοδιωκτικά κινήματα. Και πάντα υπήρχανε και άτομα που δεν είχαν σχέση με τη συνείδηση του κινήματος και της κοινωνίας, αλλά με βαθύτερα δικά τους προβλήματα. Γιατί πρέπει να έχεις πολλή μαυρίλα μέσα σου για να κάνεις ενέδρα. Εμείς ζήσαμε ενέδρα από το παρακράτος της χούντας και της δεξιάς. Να στήνεις ενέδρα σε άλλον εκ του ασφαλούς. Δηλαδή χωρίς να είναι στο κίνημα.

Είχατε φέρει και κάτι ξύλα στην ασφάλεια πριν τη νομική, έτσι δεν είναι;
Ναι. Και πριν, είχα συλληφθεί αρκετές φορές.

Τότε με τις ηπειρώτισσες ας πούμε.
Είχα συλληφθεί αρκετές φορές. ’νευ σημασίας. Εγώ τη βρίσκω τυπική περίπτωση ενός ανθρώπου που μπήκε μαζί με άλλους ανθρώπους συνειδητά και αποφασισμένα να ανατρέψουμε αυτό το μαύρο καθεστώς που ντρόπιαζε τη χώρα μας για μια εφταετία, που εξευτέλισε τον πολιτισμό μας, τα ήθη μας, τις δημοκρατικές μας αρχές. Που οδήγησε κόσμο στην εξορία, κόσμο στις φυλακές, κόσμο στα βασανιστήρια και σε καταστροφή οικογένειες, ομάδες. Δηλαδή εγώ νομίζω ότι ήταν μετά τον εμφύλιο η μεγαλύτερη καταστροφή που υπέστη η χώρα. Και πάντα μέσα από την ίδια πλευρά. Διότι δεν είναι τυχαίο, αν εξαιρέσεις τους αξιωματικούς του ναυτικού και ορισμένους βασιλικούς, όλη η δεξιά είχε κλειστό το στόμα της, δε σήκωσε το ανάστημά της.

Και οι μεν βασιλικοί το κάνανε για τον αρχηγό τους το βασιλιά τους και ήταν τα φαινόμενα δηλαδή του αντιδικτατορικού αγώνα, αυτοί δεν είχαν πρόβλημα με τη δικτατορία, είχαν πρόβλημα με την ομάδα των αξιωματικών που έδιωξε τον Γλύξμπουργκ. Δηλαδή μιλάμε για τραγελαφικές καταστάσεις. Και οι υπόλοιποι στα πλαίσια μιας άλλης λογικής, μια ελάχιστη ομάδα της δεξιάς. Οι υπόλοιποι ούτε καν δηλώσεις δεν έκαναν. Απλώς ορισμένοι συναντιόταν στα σπίτια και συνομιλούσαν πως έχασαν τις εκλογές του ΄67 και πως έχασαν την εξουσία. Έχετε δει κανέναν δεξιό να εξεγείρεται; Γιατί υπάρχει κι ένα θέμα σήμερα ότι ποια είναι η δεξιά και ποια είναι η αριστερά. Δηλαδή να χρεώσουμε στην αριστερά ας πούμε τρομοκράτες, ανθρώπους που κάνουν ενέδρα σε ανθρώπους. Αυτοί δεν είναι αριστεροί, είναι τυχοδιώκτες.

Ενώ η δεξιά ήταν κυβερνώσα παράταξη κι είχε τρομοκρατικές ομάδες κρατικές και παρακρατικές και έχει τη λογική αυτή της καταδίωξης. Αυτό δεν το αμφισβητώ ότι το είχαν και ομάδες παραδοσιακής αριστεράς σε εμφύλιες συγκρούσεις. Γι αυτό λοιπόν χρειαζόμαστε έναν άλλο λόγο, έναν λόγο δημοκρατικό, προοδευτικό και συμμετοχικό. Δεν είναι δυνατόν να χτυπούν κάποιοι εν ονόματί μας. ’μα είναι να αποφασίσουμε οι ίδιοι για την πορεία μας. Και εδώ έρχεται η δεξιά κουλτούρα και η δεξιά νοοτροπία που λέει ατομικισμός την πάρτη σου και τον εαυτό σου και το σπιτάκι σου. Και αυτό πέρασε σε μεγάλη κλίμακα πλέον. Και υπάρχει κι ένα θέμα για την ελληνική κοινωνία, ότι οι συμμετοχικές διαδικασίες είναι περιορισμένες όταν η χώρα πρέπει να κάνει πολύ μεγάλα άλματα.

Γιατί έχουμε πρόβλημα με την πραγματική σύγκληση με τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι οποίες δεν είχαν τέτοια φαινόμενα, αν εξαιρέσεις την Ισπανία, δεν πέρασαν από εμφύλιο και δεν πέρασαν από δικτατορίες. Κι εμείς πρέπει να τρέξουμε τώρα και αντί αυτού έχουμε δημαγωγία, σύγκρουση ποιος θα πάρει την εξουσία, παιχνίδια πολιτικά, κι όχι μια καθαρή συζήτηση για το τι πρέπει να κάνουμε σα χώρα.

Τα κείμενα που δημοσιεύονται αποτελούν την ακριβή απομαγνητοφώνηση των συνεντεύξεων, χωρίς καμία επεξεργασία.

Χωρίς σχετικές εκπομπές.

ΕΜΠΡΟΣ ΞΑΝΑ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΗ του Στέφανου Τζουμάκα

Α. ΕΜΠΡΟΣ ΞΑΝΑ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΗ ΠΡΙΝ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΑΡΓΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΤΗ ΧΩΡΑ
Τόσο η απόφαση για τη κατάληψη του Πολυτεχνείου όσο και η διακήρυξη της Συντονιστικής Επιτροπής από τους αντιπροσώπους και τις δυνάμεις του κινήματος της νεολαίας -του μόνου υπαρκτού προοδευτικού πολιτικού κινήματος ενάντια στη χούντα και στο φασισμό- προήλθαν με την αταλάντευτη στάση δυνάμεων και με επικράτηση της γραμμής για την ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ με τη χούντα και στη βάση αυτής της κατεύθυνσης , αντί γενικά για τη πάλη ενάντια στη χούντα και γενικά για τον αντιδικτατορικό αγώνα .
Υ. Γ.1. Και όταν λέμε κίνημα εννοούμε κίνημα , όχι κινήσεις , ούτε ομάδες , ούτε κόμματα ,ούτε παράγοντες .Κίνημα με αγωνιστές συνειδητοποιημένους και αποφασισμένους και απέναντι σε κάθε καιροσκοπισμό , ρεφορμισμό και οπουρτουνισμό και για τις αναγωγές στο σήμερα κίνημα με πολίτες και όχι υπηκόους και απολογητές.
Υ.Γ2.Τότε το μακρύ χέρι της κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος και της εξάρτησης της χώρας ήταν η χούντα και η ακροδεξιά .Και τότε υπήρχαν οι έτοιμοι για την αποδοχή της ήττας και της κυριαρχίας τους .Τώρα το μακρύ χέρι του καπιταλιστικού συστήματος είναι ο νεοφιλελευθερισμός, μια ακροδεξιά πολιτική στην οικονομία , στη κοινωνία και στη δημοκρατία των μνημονίων και σε μια απόπειρα υποταγής της χώρας στο κατήφορο της Ευρωπαικής Ένωσης προς μια Γερμανική Ευρώπη της χρηματοπιστωτικής ολιγαρχίας , των πολυεθνικών μονοπωλίων , του παρασιτικού κεφαλαίου .ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΣΕ ΜΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕ ΜΑΡΙΟΝΕΤΕΣ ΚΑΙ ΥΠΟΤΑΓΜΕΝΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ , αλλά και με υπηκόους απολογητές που αποτελούν τον εξανδραποδισμό και τη καρικατούρα πολιτών ,τόσο εγχώριων όσο και σε πανευρωπαική κλίμακα .
Β. Η Διακήρυξη της συντονιστικής επιτροπής 17 Νοέμβρη 1973
<<Οι φοιτητές από όλες τις σχολές στη διάρκεια του φοιτητικού κινήματος, συνειδητοποιήσαμε, πως τα προβλήματά μας, σχετικά με τον εκδημοκρατισμό της Παιδείας και τη λειτουργία του Εκπαιδευτικού συστήματος, δεν λύνονται χωρίς την αλλαγή της συγκεκριμένης πολιτικής καταστάσεως.

Αρχίζοντας έτσι πολιτικό αγώνα οι φοιτητές και οι Έλληνες εργαζόμενοι, που κλείστηκαν στο Πολυτεχνείο, ξεκαθαρίζουν τις θέσεις τους και καλούν τον Ελληνικό λαό να συσπειρωθεί γύρω τους και να αγωνισθεί μαζί τους ως την τελική νίκη.

1. Πρωταρχική προϋπόθεση για την επίλυση όλων των λαϊκών προβλημάτων θεωρούμε την άμεση παύση του τυραννικού καθεστώτος της χούντας και την παράλληλη εγκαθίδρυση της λαϊκής κυριαρχίας.

2. Η εγκαθίδρυση της λαϊκής κυριαρχίας συνδέεται αναπόσπαστα με την εθνική ανεξαρτησία από τα ξένα συμφέροντα, που χρόνια στήριζαν την τυραννία στη χώρα μας.

Η πλατιά κινητοποίηση του Ελληνικού λαού και η εκδήλωση συμπαράστασης από όλες τις γωνιές της γης της Ελλάδας είναι η καλύτερη απάντηση σε όσους επεχείρησαν να μας δυσφημήσουν.

Ελληνικέ λαέ, ο αγώνας γύρω από τη λαϊκή κυριαρχία και την εθνική ανεξαρτησία σήμερα συνίσταται στις άμεσες μαζικές διεκδικήσεις, στα οικονομικά, επαγγελματικά και κοινωνικά του προβλήματα με απεργιακούς αγώνες, με μαζικές κινητοποιήσεις, με συλλαλητήρια, με προοπτική τη γενική απεργία για την ανατροπή της Δικτατορίας.>>

Η παρουσία μας εδώ αποτελεί κέντρο συσπείρωσης, κινητοποίησης και μαζικοποίησης του λαϊκού αγώνα. Όλοι ενωμένοι στον αγώνα για τη δημοκρατία και την εθνική ανεξαρτησία".
ΕΜΠΡΟΣ ΞΑΝΑ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΗ ΠΡΙΝ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΑΡΓΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΤΗ ΧΩΡΑ .

Ήμουν μέλος της πραγματικής 17 Νοέμβρη

http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.politiki&id=29280

Η πρώτη πορεία για την επέτειο του Πολυτεχνείου, στις 17-11-1975. (Photo: http://logoplokies.blogspot.gr/)

Όταν η φωτογραφία του Σάββα Ξηρού, με τον απαραίτητο κραυγαλέο τίτλο, εμφανίσθηκε στα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων για πρώτη φορά το 2002, ήμουν σχεδόν έτοιμος να ορκισθώ ότι τον γνώριζα. Τον είχα δει σε διαδήλωση; Ευτυχώς δεν το έκανα.

Όποιος «περπάτησε» στα στέκια των Εξαρχείων στα τέλη της δεκαετίας του '70 και τις αρχές του '80, θα θυμάται αναρίθμητους αριστερούς όλων των τάσεων, με το ίδιο ύφος, με πανομοιότυπες ενδυματολογικές αναζητήσεις, έτοιμους στις συζητήσεις τους, να ξεκινήσουν πόλεμο για τον τρόπο με τον οποίο έπρεπε κανείς να αποκωδικοποιεί τις σκέψεις του Μαρξ και του Λένιν.
Όλοι σφιχταγκαλιασμένοι με τη δογματική τους αλήθεια. Με το ίδιο ύφος. Την ίδια βεβαιότητα. Κυρίως όμως την ίδια φυσιογνωμία. Σαν του Σάββα Ξηρού.
Αρκετά όμως με τα ευφυολογήματα.
Με αφορμή την «επέτειο του Πολυτεχνείου» (το αφόρητο κλισέ της Μεταπολίτευσης) σκέφτομαι, ότι αυτή την εποχή των πολιτικών και κοινωνικών αντιφάσεων και φυσικά των ψευδαισθήσεων που ανέδειξε, άξιζε να τη ζήσει κανείς για τη μοναδική της ατμόσφαιρα. Των μεγάλων προσδοκιών. Των μεγάλων ιδεών. Δεν ανήκω στη γενιά του Πολυτεχνείου. Μάλλον στη γενιά της Μεταπολίτευσης κατατάσσομαι ηλικιακά -της μεταπολίτευσης, καημένη γενιά, λέει κάποιο τραγούδι.
Το Πολυτεχνείο με συγκινούσε όμως πάντοτε με έναν αφελή, σχεδόν παιδικό τρόπο. Ποτέ μου δεν προσπάθησα να αναλύσω πού τελειώνει ο «μύθος» και πού αρχίζει η «πραγματικότητα» της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Το έκαναν χιλιάδες άλλοι. Ακόμη και σήμερα έχω τη δική μου εκδοχή. Απλοϊκή, αυθεντική, νοσταλγική.
Στις 17 Νοέμβρη του 1975, στην πρώτη μεγάλη πορεία του Πολυτεχνείου (στις 17 Νοέμβρη του 1974 διεξήχθησαν οι βουλευτικές εκλογές), η μητέρα μου πήρε από το χέρι δύο μικρά παιδιά -εμένα και την εξαδέλφη μου- και «κατεβήκαμε» στην πορεία.
Βρεθήκαμε χαμένοι και εμείς, συγκινητικά μόνοι σε ένα πολύβουο ατελείωτο πλήθος κάπου στη Βουκουρεστίου μην ξέροντας πού να σταθούμε. Ο κόσμος στριμωγμένος. Δίπλα μας, φωνές, συνθήματα και ακατανόητες φράσεις… «Το ΚΚΕ πέρναγε τρεις ώρες», «Η κεφαλή της πορείας είναι στην αμερικανική πρεσβεία», «η ουρά βρίσκεται στην πλατεία Αμερικής», «ποιος θα μπει μπροστά, η ΚΝΕ ή ο Ρήγας»; Όλα θυμίζουν πανηγύρι. Πολλά χρώματα. Συνθήματα. Φασαρία. Και ξαφνικά όλα αλλάζουν. Απόλυτη σιωπή. Δεν κουνιέται κανείς. Όλοι με σκυμμένα κεφάλια. Κλαίνε. Ακούγεται το «προσκλητήριο των νεκρών». Δίπλα μας περνάει η «σημαία του Πολυτεχνείου». Ακολουθούν γυναίκες με μαύρα. Χωρίς καμία συνεννόηση όλοι φωνάζουν το ίδιο σύνθημα, «Εμπρός στον δρόμο που χάραξε ο Νοέμβρης». Πιάνουν τα χέρια μας άγνωστοι άνθρωποι. Προχωράμε μαζί τους. Η πορεία ξεκίνησε.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1980, μικρό παιδί ακόμη αλλά μάλλον ώριμο να καταλάβω τη σπουδαιότητα της εποχής, μέλος του «Ρήγα Φεραίου» -της μεγαλύτερης αντιδικτατορικής οργάνωσης νεολαίας, που η μεταπολίτευση αποφάσισε ότι δεν έχει ανάγκη- ξαναείδα εκείνη τη ζεστή και περήφανη «σιωπή».
Μπήκα στα γραφεία της οργάνωσης σε ένα σκοτεινό σπίτι κάπου στη Δάφνη και είδα ανθρώπους 80 ετών να προσπαθούν να φτιάξουν ένα πανό που έγραφε «Το Πολυτεχνείο ζει». Άνθρωποι, που πέρασαν πάνω από τα μισά χρόνια της ζωής τους στις φυλακές πληρώνοντας το τίμημα μιας παράλογης εποχής, βρισκόντουσαν μπροστά από ένα κακοφτιαγμένο πανό που συμβόλιζε όμως με ένα βαθιά ανθρώπινο τρόπο -σχεδόν σπαραχτικό- τη συνέχεια του αγώνα μιας ζωής.
Περπάτησα μαζί τους μέχρι το κέντρο της Αθήνας με έναν μοναδικό τρόπο. Καμιά δεκαπενταριά γεροντάκια, εγώ και το πανό μας! Η ίδια ατμόσφαιρα. Συνθήματα, φωνές, συζητήσεις. Και μετά εκείνη η ίδια σιωπή. Που σε παραλύει, αλλά σου δίνει τη δυνατότητα να καταλάβεις ότι η Ιστορία είναι παρούσα. «Σιωπή». Η σωστή λέξη. Με τα χρόνια, η ανατροπή των αξιών και η κυνική αξιοποίηση της κορυφαίας στιγμής του Αντιδικτατορικού αγώνα από ιδιοτελή συμφέροντα με οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η σιωπή των ανθρώπων που συμμετείχαν ενεργά στην αντίσταση κατά της χούντας, δεν είναι μόνο ηθική στάση ζωής αλλά μία ηχηρή απάντηση. Απέναντι στο ευτελές, στο εύκολο, στο ανταλλάξιμο.
Θυμήθηκα αυτές τις δύο μικρές απλοϊκές ιστορίες, σκεπτόμενος ότι σε κάμποσα χρόνια η κοινή γνώμη όταν θα ακούει με αποστροφή για τη 17 Νοέμβρη και τον Αντιδικτατορικό αγώνα πιθανότατα θα την ταυτίζει με «αγανακτισμένους», τον Γιωτόπουλο και τους Ξηρούς. Μικρό το κακό για μένα, που θα μπορώ και τότε με εγωιστική διάθεση να ισχυρίζομαι, ότι κάποτε, με τον δικό μου «παιδικό τρόπο», ήμουν μέλος της «πραγματικής 17 Νοέμβρη».
Ο Ανδρέας Μπελιμπασάκης είναι δημοσιογράφος

Τις αξίες μου, τις οφείλω στο Πολυτεχνείο

10:23, 17 Νοε 2013 | tvxsteam tvxs.gr/node/143431

Της Κρυσταλίας Πατούλη

[...] Yγ.3. Τα "παιδιά του Πολυτεχνείου" τα βάλανε με τη χούντα. Aν τη ρίξανε ή όχι, όπως πολλοί σχολιάζουν κάθε τέτοια μέρα, ποσώς με ενδιαφέρει. Αυτή η μπακαλική μετρήματος κουκιών είναι για λογιστικές άλογες μηχανές και όχι για ανθρώπους - πολίτες. Με ενδιαφέρει περισσότερο ποιοί απαθείς αντίθετα δεν έκαναν τίποτε για να ρίξουν τη χούντα. Αυτούς μάλιστα. Να τους βρούμε και να τους μετρήσουμε. Σαν κουκιά.
Συνοψίζοντας: τα παιδιά του Πολυτεχνείου τα βάλανε με τη χούντα, και σώσανε την αξιοπρέπεια και τις αξίες ενός λαού - που κατά πλειοψηφία την ανεχόταν και την στήριζε. Αυτήν την αξιοπρέπεια ποιός λογισταράς τολμάει να τη μετρήσει;
Της Κρυσταλίας Πατούλη

Βλέπω τη φωτογραφία του Παναγούλη στα δικαστήρια της χούντας.

Ένα... παλληκαράκι ήταν, κι όμως δεν δίστασε να τα βάλει -χωρίς πλάτες- μ' όλο το φασισταριό, για να καταδικαστεί δις εις θάνατον!
Κι ο Κοροβέσης επίσης για παράδειγμα, ήταν κάπου στα 26, όταν τον έπιασαν και τον βασάνισαν .

Νέα παιδιά ήταν και δεν φοβήθηκαν αυτή τη χούντα που εξόριζε, βίαζε, σκότωνε , άφηνε ανάπηρους από το ξύλο .
«Μιλώ στη Παναγιά και τον Κριτή σου
τα χρόνια σου μετρώ με τον καημό
μα πες μου αν έχει ο βασανιστής σου
αν έχει μάτια, στόμα και λαιμό»*
Έτσι κι αυτά τα «παιδιά του Πολυτεχνείου» , δημιούργησαν αυθόρμητα αυτή τη μεγαλειώδη εξέγερση , που επηρέασε στον πυρήνα της και τη γενιά μου.

Εκείνη την εποχή η καταστολή και η τιμωρία ήταν στην ημερήσια διάταξη. Στα Γυμνάσια π.χ. αν υπήρχε ποδιά που σηκωνόταν πάνω από το γόνατο, η μαθήτρια έβγαινε στην σημαία απ' το αυτί για μία διαπόμπευση πριν την στείλουν σπίτι της και αφού πρώτα της σκίσουν μπροστά σε όλους το στρίφωμα με τα χέρια τους.

Θυμάμαι είχαν φερθεί ανάλογα σε μια μαθήτρια της έκτης Γυμνασίου την οποία θεωρούσαν αριστερή, αλλά την επόμενη μέρα τους περίμενε η έκπληξη. Κοκκίνισε το προαύλιο. Όλα τα τμήματα της τάξης της είχαν συνεννοηθεί να φορέσουν ότι κόκκινο είχαν στις ντουλάπες τους. Κόκκινα παλτά, κόκκινα κασκόλ, κόκκινα σκουφιά, κόκκινα παπούτσια, κόκκινες κάλτσες.

Στην οικογένειά μου κατά κανόνα δεν υπήρχαν αριστεροί, εκτός από το μικρό αδελφό της γιαγιάς μου που πέθανε μόλις 40 χρονών, λίγο μετά από την επιστροφή του από τη Μακρόνησο, παρόλο που ήταν στα νιάτα του πρωταθλητής της ελληνορωμαϊκής πάλης.

Όσο για το 1973, και τη 17η Νοεμβρίου, μία συγγενής μας που έκανε μια από τις σπάνιες επισκέψεις στο σπίτι μας έβριζε εκείνη τη μέρα τους φοιτητές αλήτες που κάνουν φασαρίες, εγκληματικά στοιχεία, εχθρούς της πατρίδος!

Ήθελε την ησυχία και την ευημερία της: της δικής της και της οικογένειάς της. Κάτι παρόμοιο που ήθελε και η πλειοψηφία των Ελλήνων, την ίδια ώρα που άνθρωποι σαν τον Χρόνη Μίσσιο σάπιζαν στις φυλακές.

Σήμερα μπορώ πια να ομολογήσω, ότι δεν είχα την τύχη να δω ποτέ στα μάτια ενός δεξιού σαν την ίδια, την επίγνωση ή έστω την απορία για το τι γίνεται δίπλα του. Μου έδιναν από τόσο μικρή την εντύπωση -και την ίδια εντύπωση μου δίνουν μέχρι σήμερα- ότι περνούν οι περισσότεροι από αυτή τη ζωή και δεν τους αγγίζει τίποτε έξω από την πόρτα τους.

Αργότερα αυτή η ίδια πλειοψηφία, ψήφιζε και το Πασόκ και διόριζε σωρηδόν τα παιδιά της στο δημόσιο. Πλέον γιόρταζε… εκείνους τους αλήτες της, αλλά ποτέ δεν τους τιμούσε με αντίστοιχες πράξεις.

Αντίθετα, σε εκείνους που βρήκα στα μάτια τους την συνείδηση για το τι συνέβαινε δίπλα τους, ήταν άνθρωποι που ανήκαν στην μαχόμενη αριστερά αλλά και στην μαχόμενη... επιβίωση.

Ήταν εκείνοι που προσπαθούσαν τουλάχιστον να ενηλικιωθούν κοινωνικά, όταν όλοι γύρω τους έμεναν –το λιγότερο- κακομαθημένα, αυτιστικά παιδιά, με ψυχικές αναπηρίες προερχόμενες από έναν υπερτροφικό εγωισμό - ατομισμό, και αδυναμία να αντιληφθούν σε σύνολο την πραγματικότητα.

Κι όμως, αυτοί οι άνθρωποι που αγωνίστηκαν για τα αυτονόητα, προσπαθώντας απλά να παραμείνουν πολίτες , πολεμήθηκαν έως σύνθλιψης γι’ αυτό τους το ελάττωμα.

Πιτσιρίκι 12 χρονών και 11 μηνών ήμουν εκείνο το Νοέμβριο, τέσσερα χρόνια ακριβώς μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, επί δεξιάς κυβέρνησης, που συνέβαιναν τα γνωστά. Καταπίεση, υποκρισία, απαγορεύσεις, θρασύτατες δηλώσεις καθηγητών μέσα σε τάξη ότι «δεν υπάρχουν στην Ελλάδα φτωχοί!», διαστρέβλωση της ιστορίας, συντήρηση, και με τα κατηχητικά σε άνθιση, ενώ δεν επιτρεπόταν απουσία τη μέρα του Πολυτεχνείου για συμμετοχή στην ήδη καθιερωμένη πορεία.

Οι καθηγητές στο Γυμνάσιο θηλέων μας κυνηγούσαν στις σκάλες, τραβώντας μας απ' το μαλλί, βρίζοντάς μας αλήτισσες, επειδή προσπαθούσαμε να φύγουμε, να πηδήξουμε από τα κάγκελα του κτιρίου για να κατευθυνθούμε προς την Πατησίων.

Το μόνο που θέλαμε -όπως το αντιλαμβανόμαστε σαν ανήλικα ακόμη παιδιά- ήταν να κάνουμε κάτι και ‘μεις, έστω συμβολικά, για εκείνους τους φοιτητές που φώναζαν αυτό το: «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία», εφόσον τίποτα από αυτά τα τρία δεν είχαμε κι ούτε γνωρίζαμε πώς να τα αποκτήσουμε.

Μέσα στη φασαρία, κυρίως των μαθητριών του Λυκείου, εμείς τα γυμνασιοκόριτσα –ως πιο καθυστερημένα στην ενημέρωση και τη δράση- ήμασταν στην αίθουσα του Β4, σε ένα διάλειμμα ανοργάνωτης και άτυπης σύσκεψης. Με την πλάτη γυρισμένη στην πόρτα, προσπαθούσα να μεταπείσω πολλές από τις συμμαθήτριές μου που φοβόντουσαν να το σκάσουν, ενώ συγχρόνως ανακοίνωνα το σχέδιο για την απόδρασή μας.

Μιλούσα δυνατά, λέγοντας ότι αν δεν πάμε στο Πολυτεχνείο θα είναι ντροπή μας, αλλά πριν ακόμα τελειώσω τη φράση μου, είδα τις συμμαθήτριές μου να παγώνουν και ν' ασπρίζουν περισσότερο κι από τους άσπρους γιακάδες της ποδιάς τους.

Πίσω μου ήταν η Γυμνασιάρχισσα, μα πριν προλάβω να γυρίσω για να το διαπιστώσω, άκουσα να με εγκαλεί μ’ εκείνο το στάνταρ φασιστικό ύφος εξουσίας - κατάλοιπο της επταετίας που δεν κρυβόταν με τίποτα: «Ποια είσαι εσύ; Το όνομά σου!». Αλλά πριν καν απαντήσω, μαινόμενη θα διέταζε: «Έξω αμέσως! Και αύριο με τον πατέρα σου!».

«Δεν έχω πατέρα» θα απαντούσα και τότε εκείνη ακόμα πιο οργισμένη, κτυπώντας με λύσσα το χέρι της στην πρώτη σειρά των θρανίων θα γρύλιζε με ύφος αηδίας: «Γι’ αυτό είσαι έτσι!». Η πλατεία ήταν γεμάτη με το νόημα που χει κάτι απ’ τις φωτιές, και να πως δημιουργούνται οι αντιρρησίες...

Καταφέραμε να πάμε στο Πολυτεχνείο και την πορεία αλλά και τις επόμενες μέρες να ξεκινήσουμε αποχή από τα μαθήματα, αντιδρώντας απο-φασιστικά στην απαγόρευση της συμμετοχής μας στην τιμή της επετείου εν καιρώ -υποτίθεται- δημοκρατίας.

Το Πολυτεχνείο ακόμα και σήμερα ίσως να αποτελεί ένα συλλογικό τραύμα μνήμης, γιατί είναι συνυφασμένο με τη χούντα και το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων ως  θεατές του φασισμού, και αυτή η χούντα είναι συνυφασμένη με τη σειρά της με το μέγα αδιαχείριστο τραύμα , τον εμφύλιο, και τα δεινά του.

Κάθε τραύμα σταματά το χρόνο με το να επαναλαμβάνεται, γι' αυτό κάθε χρόνο αυτή την εποχή, πολλοί από εμάς, πέφτουμε πάνω σε ένα τραγούδι , σε μια λέξη, σε μια φωτογραφία, που θα μας θυμίσει ό,τι ξύπνησε τον άνθρωπο μέσα μας: Το Πολυτεχνείο. Και τότε ξαναβάζουμε το ίδιο τραγούδι, τα ίδια άρθρα στην οθόνη μας, τα ίδια βιβλία και ντοκυμαντέρ, για να τα διαβάσουμε ή να τα ακούσουμε ξανά και ξανά.

Σαν σε κρίση μετατραυματικού στρες , τα επαναλάβουμε συνεχώς, μέχρι να περάσουν οι μέρες, να ησυχάσει η μνήμη, για να επιστρέψει σταθερά και πάλι ακάθεκτη, ίσως μέχρι να δικαιωθεί...

Γιατί ίσως η 17η Νοεμβρίου 1973, να τιμηθεί πραγματικά, όταν πραγματικά θα υπάρξει και δημοκρατία, δικαιοσύνη και ανεξαρτησία στην Ελλάδα. Όταν πραγματικά θα υπάρξει Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία. Μέχρι τότε προσωπικά θα μου θυμίζει τις αξίες μου. Πως ότι και να γίνει, θα προσπαθώ να παραμείνω πολίτης, να παραμείνω άνθρωπος. Θα μου θυμίζει ότι αυτές τις αξίες μου, τις οφείλω στο Πολυτεχνείο. Και σήμερα που η κοινωνία (βλ. δημοκρατία) κινδυνεύει στο σύνολό της παγκοσμίως, οι αξίες μας και ιδιαίτερα οι κοινωνικές μας αξίες, είναι ότι πολυτιμότερο και ανεκτίμητο έχουμε...-

Yγ.1. Το παρόν αυτοβιογραφικό κείμενο γράφτηκε όταν παρακολούθησα το παρακάτω βίντεο -σε επαναλήψεις- όπου ακούγεται ένα τραγούδι που μου θυμίζει έντονα εκείνα τα χρόνια των μαθητικών μου χρόνων, και καθώς περνούν οι φωτογραφίες η μία μετά την άλλη ανακοινώνεται πως θα ξανακυκλοφορήσει το εξαντλημένο από χρόνια βιβλίο του Περικλή Κοροβέση "Ανθρωποφύλακες" , από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων.
Yγ.2. *"Η αυλή". Στίχοι Μάνου Ελευθερίου.
Yγ.3. Τα "παιδιά του Πολυτεχνείου" τα βάλανε με τη χούντα. Aν τη ρίξανε ή όχι, όπως πολλοί σχολιάζουν κάθε τέτοια μέρα, ποσώς με ενδιαφέρει. Αυτή η μπακαλική μετρήματος κουκιών είναι για λογιστικές άλογες μηχανές και όχι για ανθρώπους - πολίτες. Με ενδιαφέρει περισσότερο ποιοί απαθείς αντίθετα δεν έκαναν τίποτε για να ρίξουν τη χούντα. Αυτούς μάλιστα. Να τους βρούμε και να τους μετρήσουμε. Σαν κουκιά.
Συνοψίζοντας: τα παιδιά του Πολυτεχνείου τα βάλανε με τη χούντα, και σώσανε την αξιοπρέπεια και τις αξίες ενός λαού - που κατά πλειοψηφία την ανεχόταν και την στήριζε. Αυτήν την αξιοπρέπεια ποιός λογισταράς τολμάει να τη μετρήσει;
Πηγή: afigisizois.wordpress.com

Η φωνή του Πολυτεχνείου Ο εκφωνητής του Πολυτεχνείου Δημήτρης Παπαχρήστος, με αφορμή την επέτειο, θυμάται

Toν συνάντησα στη «Μουριά» της Καλλιδρομίου. Η φωνή του Πολυτεχνείου μίλησε για το κλίμα της εποχής, τη μεταπολίτευση και για την απαξίωση της «γενιάς του Πολυτεχνείου», για τα παιδιά σήμερα.

---

Βλέπετε κλίμα Πολυτεχνείου στις σημερινές διαμαρτυρίες για την κρίση; Δεν επαναλαμβάνονται τα πράγματα γιατί θα είναι φάρσα ιστορική. Οι πάντες έχουν μέσα τους το Πολυτεχνείο. Και κυρίως οι νέοι. Νοσταλγούν κάτι που δεν έχουν ζήσει κι αυτό είναι ελπιδοφόρο. Είναι άλλες οι συνθήκες σήμερα. Αλλά θα γίνει κάτι πιο πολύ και πέρα από εκεί. Έχοντας όμως κάποιες κατακτήσεις που είναι είτε στο συνειδητό είτε στο μυαλό τους. Γι’ αυτό πρέπει να θυμόμαστε τι έγινε.
Πώς το βιώσατε τότε; Δεν ήταν μια εξέγερση. Εκεί έγινε η πραγμάτωση της άμεσης δημοκρατίας. Γίναμε μια μεγάλη κομμούνα με γενικές συνελεύσεις από φοιτητές απ’ όλες τις σχολές, με ανακλητούς εκπροσώπους, με συντονιστική επιτροπή, με ραδιοφωνικό σταθμό, με συνύπαρξη. Πέντε χιλιάδες άνθρωποι εκπληκτικοί, ερωτικοί. Δίχως εξάρτηση από κανένα κόμμα και φορέα.
Γιατί υπάρχει αυτή η προσπάθεια απαξίωσης της γενιάς του Πολυτεχνείου; Eίναι υποβολιμαίο να λένε ότι κάποιοι εξαργύρωσαν από τη γενιά του Πολυτεχνείου. Το απαξίωσαν σκόπιμα οι άκαπνοι ή αυτοί που θα ήταν εναντίον μας, αν ήταν τότε εκεί. Χρησιμοποιούν 10-20 ανθρώπους από εμάς που πήραν δημόσιες θέσεις και πάνε να ταυτίσουν όλους. Δεν σέβονται ούτε τους νεκρούς, ούτε τους τραυματίες, ούτε τους ανώνυμους. Είναι λάθος. Δεν ήμασταν γενιά, ήμασταν μια μειοψηφία. Δεν ήμασταν ελεγχόμενοι. Διαμορφώναμε την κατάσταση από μόνοι μας.
Πώς έγινε το Πολυτεχνείο; Aπό αυτή την εξεργεσιακή αμεσοδημοκρατική αντίληψη και στο πνεύμα της ελευθερίας, που ήταν για μας ακόμη πιο σημαντική και από το ψωμί. Ξεπεράσαμε τα προβλήματα της παιδείας, γιατί στην αρχή ήταν φοιτητικά τα αιτήματα, πολιτικοποιήσαμε τον αγώνα, μιλήσαμε για ψωμί, παιδεία, ελευθερία, ένα τρίπτυχο που ισχύει και σήμερα ακόμη. Ζητήσαμε από το λαό να μας συμπαρασταθεί, κι εμείς με το λαό που είχε εξεγερθεί δεν θα γκρεμίζαμε απλώς τη Χούντα αλλά θα πηγαίναμε και παραπέρα. Η Χούντα δεν ήταν το μόνο πρόβλημα. Η Χούντα ήταν αυτό που βλέπαμε, που μας στερούσε το δικαίωμα στη ζωή και την ελευθερία. Είναι λάθος να συγχέουμε τα πράγματα. Γίνετα σκόπιμα. Έχει μια αίγλη, όμως. Η δυναμική του είναι σημαντική και ως ιστορικό και ως συμβολικό γεγονός. Διότι δείχνει το δρόμο της συνέχειας. Από εκεί που δεν μπορέσαμε να φτάσουμε εμείς με τη μεταπολίτευση, με την τραγωδία της Κύπρου, με το καθεστώς που διαμόρφωσαν οι παλιοί πολιτικοί. Με τη σύμπραξη της Χούντας. Σκεφτείτε τον Γκιζίκη να ορκίζει τον Καραμανλή και την κυβέρνηση εθνικής ενότητας με εκλογές ανήμερα στην πρώτη επέτειο του Πολυτεχνείου.
Το ραδιόφωνο τι ρόλο έπαιξε; Καθοριστικό. Έγινε η φωνή των εξεγερμένων. Σπάσαμε τη μοναξιά και την απομόνωση. Απλώθηκε σε όλη την Ελλάδα. Έβγαλε τον κόσμο από τη χουντοποίηση, το φόβο, την ανοχή. Για αυτό φωνάζαμε «έξι χρόνια είναι πολλά - δεν θα γίνουνε επτά». Γι’ αυτό λέγαμε «απόψε πεθαίνει ο φασισμός», «λαέ, συμπαράσταση». Υπήρχε ένα ακόμη σύνθημα: «Απόψε θα γίνει της Ταϊλάνδης». Δεν ήμασταν μόνοι. Είχαν και εκεί εξεγερθεί οι φοιτητές. Όπως και στη Νότιο Κορέα, στο Βελιγράδι, στην Ιταλία. Ένα παγκόσμιο πνεύμα.
Το κλίμα πώς ήταν; Θυμάμαι έφεραν το «Γούντστοκ» και το κατεβάσανε την άλλη μέρα, όπως και το «Φράουλες και αίμα». Λογοκρισία, τρομοκρατία, σκοτάδι στα πανεπιστήμια, κυβερνητικοί επίτροποι, χαφιέδες από την ασφάλεια. Βασάνιζαν, τρομοκρατούσαν, εξορίες. Υπήρχε μια δημιουργική κατάσταση δίνοντας τόπο στην ουτοπία μέσω του ονείρου και της πίστης μας ότι θα γκρεμίσουμε τη Χούντα και θα αλλάξουμε τον κόσμο. Νομίζεις ότι ξέραμε; Aυτοοργανωθήκαμε αυθόρμητα, αποκτήσαμε αυτονομία, πήγαμε κόντρα στον Μαρκεζίνη και στην προσπάθεια ομαλοποίησης της Χούντας που είχε τσιμπήσει κι ένα μέρος της Αριστεράς. Αλά τούρκα δημοκρατία. Με πολιτικούς μαριονέτες. Σπάσαμε την καθολικότητα που ήθελε να έχει πάνω μας η Αριστερά. Δεν ήλεγχαν αυτό που κάναμε. Πήγαμε κόντρα και στους πολιτικούς.
Πώς σας έβλεπε ο κόσμος και τα κόμματα; Eίχαμε γίνει πολιτικό υποκείμενο για τρεις μέρες. Είχε φύγει το παιχνίδι από τα χέρια τους. Αυτοί ήθελαν να κλέψουν από εμάς για αυτό μας αγκάλιασαν μέχρι ασφυξίας και κάποιοι ενδώσανε. Γιατί μας είχαν ανάγκη. Μεγαλώσαμε και πολιτικοποιηθήκαμε μέσα στη Χούντα πολύ πιο προχωρημένα από ό,τι πιστεύουν σήμερα οι νέοι ή νομίζουν κάποιοι σκοπίμως θεωρώντας μας αλήτες. Στο μυθιστόρημά μου «Ο ήλιος του μουσείου» έχω γράψει ότι καθόμασταν αραχτοί και πίναμε καφέ στο μουσείο και μας έλεγαν «α, πληρώνουν οι γονείς τους τάχα να σπουδάζουν», χωρίς να καταλαβαίνουν ότι κυοφορούνταν η επανάσταση στα τραπέζια και στις σχέσεις μας. Είχαν προηγηθεί τρία χρόνια για να δημιουργηθούν από τραγούδια, ομάδες, παρέες, έρωτες, οι προϋποθέσεις κόντρα στο σκοτάδι του πανεπιστήμιου, στους εγκάθετους της Χούντας, στην παθητική κοινωνία. Την ξυπνήσαμε. Από σπίθα είχαμε γίνει φωτιά σε όλη την Ελλάδα και στο εξωτερικό. Δεν τολμούν να το θίξουν το Πολυτεχνείο. Να το διαστρεβλώσουν προσπαθούν. Και δρόμους μας έκαναν και πλατείες και ήρωες. Δεν ήμασταν. Ήμασταν ό,τι είναι και τα σημερινά παιδιά.
Τι μπορεί να συμβολίζει το Πολυτεχνείο στα σημερινά παιδιά; Τα νέα παιδιά που είναι στην ανεργία και στην ξεφτίλα θα δημιουργήσουν τα δικά τους κύτταρα. Και θα τα λένε «πολυτεχνεία» ακόμη και ας μην έχουν σχέση με εκείνο το γεγονός. Λειτουργεί συμβολικά. Είναι ένας σταθμός ανεφοδιασμού γι’ αυτά. Να πάρουν εφόδια από εκεί και να εκτιναχτούν στο μέλλον, που τους το έχουν αφαιρέσει. Να εκτιναχτούν στο όνειρο και στην απόλαυση της ζωής. Διότι η τυραννία της επιβίωσης και της ανάγκης είναι χειρότερη από μια ορατή δικτατορία. Η βία των αυτοκτονιών, της ανεργίας, της κοινωνικής κατάθλιψης. Υπάρχει βία στα μάτια των ανθρώπων. Απόγνωση, απογοήτευση. Αυτά τα σημάδια, αν γενικευτούν, πού θα κρυφτούν οι άλλοι;

Στέφανος Τζουμάκας: ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ 1989.Ένα επίκαιρο κείμενο που το δημοσίευσα 24 χρόνια πριν.Για την εγκατάλειψη των αρχών και για τις συνέπειες.

Η εξέγερση του Νοέμβρη ήταν επέμβαση της νεολαίας και των δημοκρατικών πολιτών της Αθήνας, στην τότε απόπειρα της χούντας να επιβάλλει ως κορμό της πολιτικής ζωής το Στρατό, ένα μοντέλο αμερικανόπνευστο που το βλέπουμε σήμερα στην Τουρκία και αλλού.

Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν: η μεγάλη πείρα της νεολαίας από τις καταλήψεις της Νομικής το Φλεβάρη και Μάρτη του ’73, η δυσαρέσκεια μεγάλου μέρους του λαού της Αθήνας από τις διώξεις της χούντας, η οπερέτα της κυβέρνησης Μαρκεζίνη, οι εσωτερικές έριδες της χούντας και η συνειδητοποίηση από μέρους μας (του φοιτητικού κινήματος) πώς η αναμέτρηση είναι η λύση.

Κυριάρχησε ο πατριωτισμός, η λογική της θυσίας για τα ιδανικά της ανεξαρτησίας και της ελευθερίας.

Το Πολυτεχνείο ήταν η έκρηξη της άμεσης Δημοκρατίας. Οι φοιτητές και οι εργαζόμενοι δεν ήταν οπαδοί μιας πολιτικής ζωής τύπου 1989. Πήραν την υπόθεση στα χέρια τους γιατί τους αφορούσε η εξέλιξη.

Σφυρηλατήθηκε η λαϊκή ενότητα προς μια ριζοσπαστική και ανατρεπτική κατεύθυνση κατά της χούντας. Τον χαρακτήρα του αγώνα τον καθόρισαν αγωνιστές παρά τις αρκετές και σημαντικές διαφορές τους.

Η αιματηρή καταστολή ήταν το αδιέξοδο της χούντας και όχι δικό μας. Εμείς αποκαταστήσαμε εκεί την ώρα της αναμέτρησης τον πολιτισμό μας, το φρόνημα, τα ιδανικά ενός λαού με ιστορία αγώνων για την ανεξαρτησία και τις ελευθερίες του.

Η χούντα είχε οδηγήσει σε εξανδραποδισμό και σε υποταγή πολλούς Έλληνες, αλλά δεν μπόρεσε να αποκτήσει λαϊκή βάση. Και οι υποταγμένοι ήταν παθητικά αντίθετοι με τους στρατοκράτες.

Το καθεστώς της χούντας, της «έκτακτης ανάγκης» εξέφρασε με τον πιο ανάγλυφο τρόπο την κρίση του αναχρονιστικού πολιτικού συστήματος της Ελλάδας, τον εξαρτημένο χαρακτήρα, την έλλειψη ηγετικών πολιτικών ομάδων και αντίστοιχων

κομμάτων με στρατηγική και πρόγραμμα για την έξοδο από την κρίση και τη θετική πορεία της χώρας πριν το 1967. Εξέφρασε ακόμη και την κρίση προτύπων και αξιών και τέλος την ανοχή και την αδυναμία του δημοκρατικού κινήματος να απομονώσει τα φασιστικά στοιχεία και τις επιδιώξεις τους, στο κόμμα της δεξιάς, στο στρατό, στη διοίκηση, στα εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Από το περιεχόμενο και με τον τρόπο που έγινε ο αγώνας κατά της χούντας με αποκορύφωμα την προδοσία της Κύπρου επηρεάστηκαν καθοριστικά οι μέχρι και τώρα εξελίξεις στην Ελλάδα.

Δύο ήταν οι βασικές γραμμές. Η μία η αντίσταση κατά της χούντας μέχρι την ανατροπή της, αλλά και του καθεστώτος που γέννησε την χούντα. Ήταν η γραμμή της ρήξης με το παρελθόν. Ήταν η γραμμή των αγωνιστών. Ήταν η προοδευτική γραμμή.

Η άλλη ήταν η γραμμή της αντίθεσης, της αντιπολίτευσης στη χούντα. Ήταν η γραμμή πολλών παλαιών αλλά και νέων πολιτικών. Ήταν η συντηρητική γραμμή.

Το 1974 η μεταπολίτευση έγινε σε βάρος του αγώνα του Πολυτεχνείου για εθνική ανεξαρτησία και ουσιαστική δημοκρατία. Ο συσχετισμός των δυνάμεων συγκροτήθηκε υπέρ της συντηρητικής κατεύθυνσης. Άλλοι πήγαν εξορία, άλλοι στα βασανιστήρια και τις φυλακές και ο Καραμανλής «έφερε τη Δημοκρατία από το Παρίσι».

Μέχρι το 1981 οι σοσιαλιστές έκαναν αγώνες για να αλλάξει το σύστημα που γεννά την εξάρτηση, τις ανισότητες, τον αυταρχισμό και τη συντηρητική πολιτική. Τελικά, ο αγώνας μετατράπηκε κύρια σε έλεγχο και αξιοποίηση του κράτους, σε πόλεμο κύρια ενάντια στη δεξιά παράταξη, δηλαδή ενάντια στην ΕΚΦΡΑΣΗ του συστήματος, και όχι ενάντια στο ΙΔΙΟ το σύστημα. Τα δύο τελευταία χρόνια η χώρα δεν συζητά εθνικούς, πολιτικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς, πολιτιστικούς στόχους.

Βρισκόμαστε σε μια πολιτική κρίση που κύρια έκφραση της είναι οι πολιτικοί ως κατήγοροι, ως κατηγορούμενοι και ως συνήγοροι. Η ενασχόληση με το παρελθόν είναι αυτό που κυριαρχεί. Οι αποφάσεις που έπρεπε να παρθούν ίσως τη δεκαετία του ’70 ακόμη περιμένουν τους υπεύθυνους.

Σήμερα θα έπρεπε 16 χρόνια μετά το Πολυτεχνείο να κρίνεται νέα φάση για τη χώρα. Να κρίνονται προγράμματα και σχέδια για την επόμενη δεκαετία. Η αξιοπιστία των πολιτικών που έχει τρωθεί και η συμμετοχή των πολιτών, ο λαϊκός και κοινωνικός έλεγχος, η λαϊκή κυριαρχία.

Σήμερα 16 χρόνια μετά το Πολυτεχνείο θα έπρεπε να σταματήσει η λυσσαλέα μάχη για την κατάληψη του κράτους από πολιτικές και κοινωνικές ομάδες όχι τόσο για τον εθνικό σχεδιασμό, για την παραγωγή, για την διανομή, την εκπαίδευση, την ενημέρωση, τις επικοινωνίες, τον πολιτισμό, το περιβάλλον αλλά κύρια για την λαφυραγώγηση του.

Σήμερα 16 χρόνια μετά το Πολυτεχνείο θα έπρεπε να σταματήσει η λυσσαλέα μάχη για την κατάληψη αξιωμάτων μέσα από την ασταμάτητη καταδημαγώγηση σε βάρος των πολιτών γεμίζοντας αυταπάτες και απάτες και σε βάρος της πολιτικής μεταφέροντας την σε χώρους με επιδιώξεις έξω από εθνικούς και κοινωνικούς στόχους.

Σήμερα 16 χρόνια μετά το Πολυτεχνείο οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης θα έπρεπε να απομονώνουν με κάθε τρόπο όσους στο χώρο της πολιτικής καλλιεργούν τον καιροσκοπισμό, την ιδιοτέλεια, την ανοχή, την έλλειψη παρρησίας και τον φανατισμό. Να ενισχύσουν την πολιτική των αρχών, την αντιπαράθεση ιδεών και θέσεων και όχι προσώπων, αντιλήψεων και όχι μηχανισμών, προτάσεων και όχι επιθέσεων, διαλόγου και όχι παρασκηνίων. Να αναγνωρίσουν το δικαίωμα της διαφωνίας και την ισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα της πλειοψηφίας και της μειοψηφίας.

Στο Πολυτεχνείο διαμορφώθηκε ένα κίνημα βάσης. Μετά το 1974 ανέδειξε παρατάξεις, ανέδειξε κόμματα με στρατηγική και προγράμματα, τα κόμματα ανέδειξαν μηχανισμούς, οι μηχανισμοί ανέδειξαν πρόσωπα.

Σήμερα τα κόμματα πρέπει να ξανασυνδεθούν με τις κοινωνικές δυνάμεις, με τους πολίτες, με πολιτικές συμφωνίες, με πληροφόρηση και δημοκρατικές αποφάσεις.

Σήμερα τα πολιτικά πρόσωπα των κομμάτων πρέπει να πάψουν να παίζουν ρόλους, να πάψουν να χειρίζονται υποθέσεις, να πάψουν να εφαρμόζουν πολιτικές του μέσου όρου και της ισορροπίας προσώπων και να πάρουν πρωτοβουλίες, να συμβάλλουν για μια πολιτική έξω από τα σημερινά εκφυλιστικά φαινόμενα και το τέλμα. Για τον δημοκρατικό εκσυγχρονισμό της χώρας και του πολιτικού μας συστήματος, για κανόνες ενάντια στις αυθαιρεσίες, στην παραγωγή, στην κοινωνία στους θεσμούς.

Για να μην είναι η πολιτική μόνο θέμα αξιοποίησης κάποιου έργου μέσα από ένα πρόγραμμα στο κράτος ως δήθεν προσωπικό έργο. Για να μην είναι η πολιτική μόνο θέμα του STAR SYSTEM και του πολιτικού MARKETING.

Για να μην κινούνται τα νήματα από τα παρασκήνια και τα περιβάλλοντα. Για να μην δρομολογούνται οι εξελίξεις και οι πρωτοβουλίες σε γραφεία εκδοτών εφημερίδων, ιδιοκτητών ραδιοφώνων και t.v., επιχειρηματιών και πρεσβειών.

Για να μην έχουμε τα γραφικά αλλά και εκφυλιστικά φαινόμενα όταν ορισμένοι εκδότες και ιδιοκτήτες ραδιοφώνων να έχουν οπαδούς. Σήμερα! Στην Ελλάδα! 10 χρόνια πριν το 2000! Οπαδούς ανήμπορους, αφελείς και φανατισμένους, ανθρώπους του καθημερινού μόχθου που άλλοι τους ντοπάρουν εδώ και πολύ καιρό άλλοι τους εκμαυλίζουν και άλλοι τους λοιδορούν.

Ανθρώπους που έχασαν την εμπιστοσύνη τους: στις ιδέες τους, σε πολιτικά πρόσωπα και κόμματα. Πολλοί ήδη έχουν μπει στο φασιστικό πειρασμό του «σκοπού που αγιάζει τα μέσα» και ήδη επανεμφανίζονται δεξιές νοοτροπίες που θέλουν να επιβάλλουν πως πρέπει να αναγνωρίσουμε την αναγκαιότητα για αποσιώπηση ή και για κοινωνική και πολιτική αποδοχή αντιδεοντολογικών και παράνομων δραστηριοτήτων πολιτικών προσώπων για το «καλό των παρατάξεων». Και όλα αυτά σε ένα σκηνικό κατασυκοφάντησης και επιχείρησης εξόντωσης πολιτικών αντιπάλων.

Ωστόσο, αυτός ο ΣΩΛΗΝΑΣ δεν μπορεί να αντέξει για καιρό. Ελπίδα είναι οι κοινωνικές δυνάμεις, οι πολίτες, η νεολαία. Για να ευοδωθούν κριτήρια και αξίες.

• Για να έλθει η πολιτική στο προσκήνιο
• Για να έρθουν οι πολίτες στο προσκήνιο
• Για να ξαναμπεί η νεολαία στην πολιτική, γιατί η χώρα χρειάζεται έμπνευση και ανανέωση.

Γιατί στη δεκαετία που έρχεται σίγουρα θα έχει ανατραπεί το σημερινό πολιτικό σκηνικό, για να προχωρήσει η χώρα με συνολικές συμφωνίες (πολιτικές, προγραμματικές, κοινωνικές) πάνω στο έδαφος της πραγματικότητας.

Υστερόγραφο: Αυτές τις μέρες η κρίση ιδεών, συστημάτων, γεωπολιτικών στρατηγικών, σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, ανατολικά και δυτικά παίρνει τη μορφή χιονοστιβάδας. Το λιγότερο που θα έκανε ο καθένας από τους ανθρώπους της «πρώτης γραμμής» του ’73 είναι η αυτοκριτική.

Οι εκπρόσωποι των γενιών του «πολιτικού χειμώνα» στην Ελλάδα (δικτατορία Μεταξά, Κατοχή, Εμφύλιος, Μετεμφυλιακό κράτος, βία και νοθεία, πολιτικές δολοφονίες, αποστασία, δικτατορία) προετοιμάζονται να παραδώσουν την σκυτάλη στους πολιτικούς της δεκαετίας για το 2000.

Για τις εξελίξεις στις αυτοδυναμίες της μεταπολίτευσης οι ‘άνθρωποι της εξέγερσης έχουμε τις ευθύνες μας.

Γιατί ορισμένοι από εμάς πέρασαν στην αντίπερα όχθη και το λιγότερο βέβαια που σεβάστηκαν ήταν η μνήμη των νεκρών, τα ιδανικά της θυσίας.

Πάρα πολλοί από εμάς. Ενταχθήκαμε στους μηχανισμούς και συμβάλαμε με την ανοχή μας σε μια στρεβλή θεωρία για το «καλό» της χώρας, του κόμματος, της εκπαίδευσης, της δημόσιας διοίκησης, της επιχείρησης. Ως γενιά συνολικής ρήξης, γυρίσαμε στις επιμέρους ρήξεις. Και οι υπόλοιποι από απόσταση μοναχικοί με ατομικές και άλλες προσπάθειες.

Δεν έχω όμως καμιά αμφιβολία ότι αποτρέψαμε δυσμενέστερες εξελίξεις, ο καθένας στο χώρο του με τις δικές του αντιστάσεις. Όλους μαζί όμως και σήμερα μας ενώνουν οι ελπίδες και μια προσδοκία για ριζοσπαστικές εξελίξεις.

Γι’ αυτό που δεν πήρε συνέχεια μετά την αιματηρή καταστολή του Νοέμβρη γιατί στη γωνία μας περίμενε μετά τη χούντα του Παπαδόπουλου, η επόμενη χούντα του Διοικητή της Ε.Σ.Α., του Ιωαννίδη.

Χωρίς καμιά επιφύλαξη μπορούμε όλοι να ομολογήσουμε πώς 15 χρόνια μετά την μεταπολίτευση όλους μας τον καθένα στο χώρο του, μας περίμεναν πολλές φορές στη γωνία.

Αν μια φορά μας εκτιμούν οι ιδεολόγοι, χίλιες φορές μας αντιμάχονται οι συμφεροντολόγοι, σε κάθε χώρο. Γιατί είχαμε και έχουμε στρατηγική για την Ελλάδα στον δύσκολο δρόμο της ανεξαρτησίας, της δημοκρατίας, της ανάπτυξης, της κοινωνικής προκοπής και της δικαιοσύνης.

Τα πρόσωπα που βγήκαν στους πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες για ιδέες και χωρίς υπολογισμούς μπήκαν στην πολιτική χωρίς την αρχή της επετηρίδας, χωρίς τη λογική για να συνεχιστεί το τζάκι, η οικογενειακή παράδοση ή για να μπουν μετά την όποια κοινωνική επιτυχία και στην «καριέρα» της πολιτικής ή γιατί δήθεν γεννήθηκαν για την πολιτική, ή γιατί μπήκαν σε κάποια παρέα στελεχών κάποιου κόμματος που ως ασανσέρ ο ένας προωθεί τον άλλον για να προωθήσουν τις επιδιώξεις του αρχηγού της παρέας, ή με τις πλάτες των επιχειρηματικών κύκλων και άρα και ανάλογες δεσμεύσεις ή με τις μεθόδους της διαφήμισης από εκδοτικά και διαφημιστικά γραφεία που θα σας πείθουν για την αξία τους.

Είμαστε μάχιμοι, έχουμε γνώμη, είναι πολιτική η στάση μας και αταλάντευτη η κοινωνική μας πορεία. Το αν σήμερα εργαζόμενοι, επαγγελματίες, επιχειρηματίες, εκπαιδευτικοί, επιστήμονες, καλλιτέχνες πολιτικοί που πήραν μέρος ή συντέλεσαν στις εξεγέρσεις του ’73 στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα και τα Γιάννενα συμβάλλουν σε μια νέα πορεία της χώρας, στη δεκαετία που έρχεται θα κριθεί από μια πολιτική στάση αλλά και από άλλες συνθήκες . Πάντα περιμένουν στη γωνία συμβιβασμοί και συμβιβασμοί, αναμετρήσεις και αναμετρήσεις.

Πρώτα ήταν η συνολική ρήξη, μετά η αναδίπλωση, οι επιμέρους ρήξεις και τελευταία να προλάβουμε το χειρότερο. Κάπου διαφαίνονται νέοι ορίζοντες,