Trinia: Ujku — Zërat e një shpirti

Vajtoni, engjëj, piskatni mërinë time,
që shumë hidhërime vetes i solla,
dhe para kohe në skëterrë gremisa
mijëra ëndrra e ndjenja të pastra;
copë e çikë i bëra të gjitha planet,
shkrumb e hi në zjarri të egër u dogjën,
për të plotësuar planin e hyjit,
qysh prej çastit kur u nisën gabim.

Edhe engjëjt ta kishin vizatuar, nuk besoj se do ta kishin bërë aq të bukur. Ishte i hollë, siç kishte qenë gjithmonë, por i drejtë, i pastër, me atë përkujdesjen pothuajse maniake për paraqitjen që e kishte trashëguar nga Diplomati dhe që nuk e humbi kurrë, as atëherë kur prej diplomacisë së tij nuk kishte mbetur pothuajse asgjë. Këpucët i kishte gjithmonë të zeza, aq të lustruara sa drita dukej sikur rrëshqiste mbi to; pantallonat gjithmonë të hekurosura, që i rrinin sikur t’ia kishin prerë e qepur posaçërisht për trupin. Patjetër një këmishë e bardhë si bora, një jelek mbi gjoks dhe një kollare pis të zezë, të lidhur pa asnjë gabim. Xhaketa e mbështillte në mënyrë perfekte, sidomos te shpatullat, duke i bërë ato të dukeshin jo si pjesë trupi, por si dy mburoja të vendosura aty për të pritur goditjen e parë. Jaka e bardhë e këmishës kontrastonte fort me gëzofin e tij të zi, aq fort sa dukej sikur drita dhe nata kishin bërë një marrëveshje të përkohshme vetëm për ta veshur atë.

Sytë i kishte të thellë dhe pezmatues, nga ata sy që nuk të shihnin vetëm fytyrën, por të jepnin përshtypjen e pakëndshme se po kërkonin diçka pas saj. Veshët reagonin ndaj çdo hapi, çdo lëvizjeje, çdo zhurme, edhe atyre që të tjerët nuk i dëgjonin. Asgjë nuk i kalonte pa u regjistruar. Një derë që kërciste pak më shumë, një frymëmarrje që ndërronte ritëm, një pauzë e pavend në një fjali; ai i mblidhte të gjitha si një gjeneral që merr raporte nga kufijtë e një perandorie të rrethuar.

E kujt mund t’ia merrte mendja që një qenie e tillë, kaq fisnike në paraqitje, ishte aq shkatërrimtare sa Nergali i Mesopotamisë së lashtë? Kujt mund t’ia merrte mendja se, kur goja e tij hapej, nën gjithë atë elegancë do të shndrisnin dhëmbë aq të gjatë dhe të mprehtë sa të të kallnin datën? Mos të të binte rasti të hyje nën vëzhgimin e tij, sepse ai shikim të paralizonte përpara se vetë trupi i tij të afrohej, sikur dënimi të mbërrinte gjithmonë disa sekonda përpara xhelatit. E, nëse ai vendoste të të afrohej për të të dhënë dhuratën e fundit, largimin nga ekzistenca, atëherë zakonisht vendimi ishte marrë shumë më herët sesa ti ta kuptoje.

As Sahara nuk besoj se ka parë stuhi aq të dhunshme sa zemërata e tij. Por kjo ishte pikërisht ajo që e bënte paradoksal. Një qenie kaq fisnike kishte trashëguar nga Diplomati jo vetëm veshjen, por edhe karizmën, paraqitjen, përkujdesjen, mënyrën e të hyrit në një dhomë dhe atë aftësinë për të të bërë ta ndieje praninë e tij përpara se të fliste. Ishin pjesë të Diplomati që Ujku nuk i kishte shkatërruar. Kishte zgjedhur t’i mbante. Sikur, kur e kishte përpirë paraardhësin e vet, të kishte vendosur se disa organe i duheshin ende.

Por kishte kaluar shumë kohë që prej ditëve kur Diplomati ishte relevant. Dhe ndryshimi mes tyre ishte pothuajse matematikor. Nëse Diplomati gjente çdo arsye të mundshme për të mbrojtur diçka, për t’u kujdesur për diçka, për ta mbajtur gjallë me çfarëdolloj mënyre deri në vetësakrifikim, Ujku kishte kaluar në anën tjetër të peshores. Peshorja nuk ishte prishur; thjesht ishte përmbysur. Aty ku njëri shihte dikë që duhej kuptuar, tjetri shihte një rrezik që duhej vlerësuar. Aty ku njëri kërkonte shpjegim, tjetri kërkonte provë. Aty ku njëri hapte derën, tjetri kontrollonte kush po trokiste. Më parë çdo gjë që mbërrinte në prag trajtohej me kujdes. Çdo njeri ishte një problem për t’u zgjidhur, një histori për t’u dëgjuar, një shpirt që mbase kishte nevojë për ndihmë. Tashmë dera nuk kishte më nevojë as të hapej. Kishte roje.

Një roje aq të pamëshirshme, sa çdo entitet që afrohej kishte vetëm dy mundësi: largohu me dëshirë dhe pa vonesë, përpara se Ujku të lirojë kravatën, ose bëhu gati për sprovën më të madhe që të ka sjellë jeta, si pagesë për të vërtetuar nëse je mjaftueshëm i denjë për të parë çfarë fshihet pas asaj dere. Toleranca: zero. Mëshira: edhe më pak.

E nëse insistohej, ai oborr përpara derës do të shndërrohej në një kolosë, mase një fushë lufte. Ose mbase më saktë do të niste një betejë luftëtarësh nordikë në korridoret e Valhallës, ku vdekja nuk është fundi, por vetëm një mënyrë për të provuar qëndrueshmërinë dhe forcën. Kush rrëzohet, nuk ishte gati. Kush ikën, nuk duhej të kishte ardhur. Kush qëndron, ndoshta fiton të drejtën për një tjetër betej. Këtë bëri Ujku për aq kohë sa do të ishte i pakontrolluar.Por jo vetëm.

Ujku nuk lindi i tillë. Kur Diplomati pranonte përçmimin me bindjen se një ditë mirësia do të kthehej, Ujku ushqehej. Ishte aq i vogël atëherë sa mund ta imagjinoj si një lëmsh të zi leshi diku larg, në një cep ku askush nuk shikonte. Nuk kishte ende kostum, as kollare, as dhëmbët që do të kishte më vonë. Vetëm dy sy që hapeshin pak nga pak. Sa herë që mpija trupin me lojra dhe Instagram apo dokumentar për të fikur radion, ai rrinte zgjuar. Në prapaskenë dëgjonte me vëmendje mendimet e mia, britmat e Diplomati dhe të Onit, të përziera me qindra zëra të tjerë. Ai dëgjonte gjithçka që unë nuk doja të dëgjoja. Çdo fjalë që e fusja poshtë qilimit, çdo fyerje që racionalizoja, çdo zhgënjim që e shndërroja në një mësim të bukur për të vazhduar përpara. Unë harroja. Ai jo. Sa herë fajësoja veten për një humbje që ishte jashtë fuqisë sime, ai forcohej. Sa herë vazhdoja një rrugë si një kalë me palaska, që ecën vetëm përpara pa parë çfarë lloj shkatërrimi po i afrohet nga tri anët e tjera, ai rritej. Sa herë kërkoja përmirësimin jo me falënderim, por me qortim, ai rritej. Çdo herë që bëja një fitore të dukej e pamjaftueshme dhe një gabim të dukej i pafalshëm, dikush brenda meje mbante shënim. Çdo ndodhi e ushqente sikur të ishte qumështi i parë i gjirit. Problemet familjare. Problemet në lidhje. Tradhtitë në shoqëri. Mohimi i statusit. Zhgënjimet. Frika. Të gjitha hynin në të njëjtin trup dhe, ndërsa unë besoja se po i përballoja, në të vërtetë po ushqeja diçka që një ditë do të ishte shumë më e fortë se të gjithë ne. Dhe, më në fund, erdhi edhe ajo ditë që dukej sikur kishte qenë e shkruar.

Në vitin 2020, pas një ndryshimi strategjik të institucionit shkollor, Zyra e Emigracionit dha një goditje si asnjëherë më parë. Unë e ndërrova shkollën, por jo degën, sepse sapo kisha filluar punë në profesion dhe e kisha kuptuar se universiteti, edhe pse ndër më të mirët në qytet, më kishte lënë shumë mbrapa në ato që mua më duheshin në jetën reale. Teoria ishte e bollshme, por jashtë mureve të auditorit bota kërkonte gjëra të tjera dhe unë, për herë të parë, po e shihja hendekun mes asaj që mësoja dhe asaj që duhej të dija. Miku im, Tomi, kishte kohë që e kishte ndryshuar shkollën dhe më lutej prej muajsh:

— Komm hierher, Bleon. Lass die Scheiße da. Die haben keine Ahnung. Hier ist genau für dich. Glaub mir, du wirst es nicht bereuen. Ich kenn dich doch. Du kannst die Fragen stellen, die du stellen willst, und bekommst eine Antwort. Du bekommst Hilfe bei der Sprechstunde ohne Beurteilung. Es gibt Praxis und Experimente. Die Dozenten sind nett…

Dhe më në fund m’u mbush mendja, sidomos pasi ngela në Kinematikë, ku profesori, zoti Zen, dukej sikur kishte një kënaqësi thuajse orgazmike të vendoste ushtrime kolosale në teza dhe të ngelnin sa më shumë njerëz. Ndoshta kështu provonte se kishte standarde të larta. Shtatëdhjetë e tre për qind e studentëve ngelën në atë provim. Gjithsesi, mora vendimin për të ndryshuar ambient.

Dhe, pikërisht atëherë, sikur universi të kishte një talent të veçantë për të mos më lënë të shijoja asgjë të mirë pa më vendosur një thikë mbi tavolinë, qëlloi që të kisha edhe shtyrjen e vizës. Zonja e Zyrës së Emigracionit vendosi se mund ta interpretonte ndryshimin e universitetit, edhe pse jo të degës dhe edhe pse do të vazhdoja të njëjtën degë me modulet që mund të transferoheshin, si të pamjaftueshëm dhe ilegal. Një mëngjes marsi të ftohtë berlinez, dy efektivë policie trokitën në derën time. Ka trokitje që i harron sapo dera mbyllet. Ka edhe trokitje që të mbeten në trup. Kjo ishte nga të dytat.

Më kërkuan t’u dorëzoja pasaportën. Më thanë se urdhri kishte ardhur nga Zyra e Emigracionit dhe se, nëse letra nuk më kishte ardhur ende, do të vinte maksimumi deri të nesërmen. E nesërmja erdhi shpejt. Por për mua zgjati një jetë të tërë. Në një zarf të verdhë ishin futur shumë letra. Faqe e faqe të tëra. Rechtsanwaltdeutsch. Çfarë tmerri. Atë gjermanishten e avokatëve që edhe kur di gjermanisht të bën të dyshosh nëse e di. Por nga faqet e fundit një gjë kuptohej qartë. Më kërkohej të largohesha vullnetarisht nga Gjermania deri në shtator, ose do të përballesha me deportim. Dy vite dëbim (espuls).

Tani që shkruaj, mund të them me bindje të plotë se Diplomati prej vitesh e kishte pranuar Ujkun si një zagar që e mbante në zinxhir dhe e lëshonte vetëm kur i duhej. Ujku nuk ishte risi. Nuk ishte një krijesë që u shfaq papritur për shkak të asaj letre. Ishte një realitet i pamohueshëm, vetëm se deri atëherë kishte qenë nën komandën e një Diplomati të cilit tashmë i kishte ardhur vakti. Madje, i kishte kaluar. Dhe pikërisht atëherë, kur unë u përballa me dilemën më të madhe të jetës sime, pa dyshim një nga tri goditjet më të forta që kam marrë ndonjëherë, Ujku vendosi ta gllabëronte Diplomatin sikur ai të ishte gjyshja e Kësulëkuqes. Vetëm se kësaj here nuk do të kishte gjahtar. Diplomati nuk kishte më njeri që të interesohej për të. Kishte kaluar aq shumë kohë duke qenë i dobishëm për të tjerët, sa nuk kishte lënë pothuajse asgjë për veten. Dhe, pasi tashmë ishte bërë i padobishëm, duke qenë se vetë ekzistencën e kishte lidhur me dobinë, mbeti krejt i vetëm, pa ndonjë lidhje apo mbështetje reale.

Ai që kishte shpëtuar të tjerët nuk kishte kë të thërriste. Ai që kishte hapur dyer nuk kishte ku të trokiste.

Ai që kishte gjetur fjalët për të gjithë nuk kishte më asnjë fjali për veten.

Dhe kështu, i vetëm, mbeti nën mëshirën e një Ujku që kishte këputur qaforen. Nuk pati luftë të gjatë. Nuk pati negociatë të fundit. Nuk pati armëpushim. Ujku hapi gojën. Dhe Diplomati nuk ishte më.

Por tani që shkruaj, vë re sa i paparashikueshëm ishte Ujku. Me mendjen e tanishme dhe vetëm me kaq informacion mbi një pjesë shumë të vogël të vuajtjeve të asaj periudhe, do të pritej normalisht që ai të shkaktonte tërmete si zemërimi i Poseidonit mbi Atlantidën. Por nuk ndodhi pikërisht kështu.

Tërmete pati pafund. Vetëm se ishin çuditërisht të zgjedhura. Me qëllime. Me koordinata. Me zona të sakta. Në më pak se katër muaj, Ujku shkatërroi burgun e dëshirës për t’u kuptuar nga të tjerët. Shkatërroi nevojën për konfirmim. Shkatërroi nevojën e përshtatjes. Ai i rrëzoi këto mure pa kërkuar leje dhe pa pyetur çfarë kishte pas tyre. Por, në të njëjtën kohë, ndërtoi një palë dylbi me të cilat mund të shihje vetëm një gjë: Qëllimin. Dhe m’i vuri në sy. Duhej t’i mbaja vazhdimisht. Cigare. Birra. Punë. Shkollë. Asgjë tjetër.

Çdo gjë që nuk hynte në vijën e drejtë midis meje dhe qëllimit filloi të dukej si armik. Ujku vazhdonte ta eliminonte çdo shpërqendrim në mënyrë të pamëshirshme, deri në shkatërrim total; jo vetëm ta bënte të parëndësishëm, por, nëse mundej, ta zhdukte nga ekzistenca.

Megjithatë, dy prej tyre do t’i mbijetonin shkatërrimit. Njëra si bari i keq që mbin edhe pasi fusha është djegur; mjafton vetëm të kthesh pak tokën dhe rrënja del përsëri.

Get Bleon Hasani’s stories in your inbox

Join Medium for free to get updates from this writer.

Remember me for faster sign in

Tjetra si lulja e jetës, që kishte qenë aty prej fillimit dhe, pavarësisht zjarrit, do të ishte aty përgjithmonë.

Ujku shkatërroi vese. Shkatërroi mungesën e energjisë. Shkatërroi justifikimet. Shkatërroi ankimet. Shkatërroi marrëdhënie toksike dhe, pa shumë ceremoni, edhe ato që atij i dukeshin të panevojshme, sepse nuk plotësonin pritshmëritë e tij për vëmendje, përkushtim apo vlerë. Nëse do të gjendeshe jashtë asaj zgavre ku isha fshehur unë, duke mësuar si i harbuar, do të shihje vetëm zjarr dhe shkatërrim. Tym. Klithma. Britma. Marrëdhënie që këputeshin. Zakone që digjeshin. Një botë që dukej sikur po merrte fund. Raganrok

Por brenda zgavrës kishte qetësi absolute. Kjo ishte çudia e tij. Sa më shumë shkatërronte jashtë, aq më e heshtur bëhej brenda. Një herë në javë konsultohej me avokatin. Pastaj vazhdonte punën. Pa u ankuar. Pa kërkuar asgjë. Pa i treguar botës se çfarë po ndodhte. Dhe rezultati, edhe pse dramatik, ishte fenomenal. Për herë të parë unë shkova në shtatë provime, prej të cilave gjashtë i kalova me nota mbi 2.3. Kjo fitore jo vetëm që mundi hidrën e zyrës së emigracionit, e cila dukej sikur për çdo problem të zgjidhur nxirrte një kokë tjetër, por mundësoi edhe rizgjimin e vetëbesimit.

Statusi që dikur kërkohej me ngulm tashmë u konfirmua vetvetiu.

Pranimi u bë thuajse inekzistent si nevojë, sepse vendin e tij e kishte zënë përzgjedhja që tashmë duhej të bëja unë mes aq shumë ideve dhe njerëzve që dëshironin të ishin pranë meje. Çfarë ironie. Kur kërkoja të më pranonin, dukej sikur gjithmonë duhej të bindja dikë. Kur ndalova së kërkuari, papritur filluan të trokisnin. Ndonjë realiteti më ngjan me një adoleshent të papjekur ende. Ndjenja nuk jam mjaftueshëm u zëvendësua me një tjetër: Tani që ia dola kësaj, mund t’ia dal gjithçkaje.

Edhe sot nuk arrij ta kuptoj plotësisht pse natyra e gjërave duket se është të të afrohen pikërisht kur ti i lëshon, madje kur fillon t’i largosh aktivisht. Realiteti më ngjan ndonjëherë me një adoleshent të papjekur: kur e ndjek, largohet; kur i kthen shpinën, kërkon vëmendje. Por çdo agim ndiqet nga një perëndim. Dhe perëndimi i Ujkut filloi të dukej qartë në vitet e fundit.

Në euforinë e suksesit, Ujku refuzonte ta lëshonte fuqinë dhe kontrollin. Ai kishte fituar luftën dhe, si shumë gjeneralë që kanë shpëtuar një shtet, filloi të besonte se vetëm ai kishte të drejtë ta qeveriste. Megjithëse unë isha zgjuar dhe e kundërshtoja në shumë gjëra, ai vazhdonte. Betejat tashmë ishin të barabarta. Unë mund të merrja një vendim të gabuar, por ai nuk mjaftohej të më thoshte se ishte gabim; e torturonte realitetin derisa ai ose zhdukej, ose bindej. E njëjta gjë ndodhi edhe me lidhjen time të fundit.

Pas të gjitha disfatave që kishin paraprirë, unë refuzoja të isha përsëri i dobët emocionalisht dhe t’ia nxirrja mllefin një drite të re. Drita po e quaj këtu. Ulesha të bisedoja për problemet e saj, e dëgjoja, i ofroja komfort, dhe Ujku hakmerrej duke më lënë pa gjumë. Akomodoja veset e saj, sepse vërtet e doja siç ishte dhe, nëse do të ndryshonte, doja ta bënte sepse e dëshironte vetë, jo prej meje. Ujku hakmerrej duke më quajtur të dobët dhe të përulur. Duroja bisedat nga më idiote me miqtë e saj vetëm që ajo të ndihej e kuptuar; fundja një marrëdhënie i kërkon edhe këto gjëra dhe, mbase, për të miqtë e mi ishin idiotë. Dhe Ujku hakmerrej duke më bërë të ndihesha sikur po bija me vetëdije në gropën e budallenjve. Në pamje të parë duket sikur ai ishte i vendosur të më shkatërronte. Por e vërteta është krejt tjetër.

Në ato kohë begatie, pas betejave të tij titanike, kishte ardhur një periudhë paqeje dhe prosperiteti. Dhe vendimin për të krijuar një jetë me Dritën nuk e mori ai. E mori Oni. Dhe unë, duke qenë se mendoja se më e keqja kishte kaluar, dëgjova Onin dhe Ujkut i hoqa kravatën.

I thashë:

Qetësohu.
Zbërthe këmishën.
Pije një gotë.
Ulu.
Pusho.
Lëre dikë tjetër të marrë frymë për ne.

Vetëm se ai nuk dinte si. Nuk kishte mësuar kurrë. Për vite të tëra kishte fjetur me njërin sy hapur dhe tani ne po i kërkonim të mbyllte të dy. Dhe ajo lidhje mbaroi. Fiks për arsyet që ai kishte paralajmëruar. Veç ta dijë sa falënderues jam për gjithçka. Sepse jo vetëm që, në shumë prej atyre gjërave, kishte pasur të drejtë; por edhe pas tragjedisë nuk u soll kryeneç. Mund të kishte thënë: Të paralajmërova. Mund të kishte thënë: Nuk më dëgjove. Mund të kishte kthyer shpinën dhe të më linte të pastroja vetë rrënojat e vendimit tim. Por nuk e bëri.

Sapo iu afrova, më preku në shpatull me veshët e ulur dhe më tregoi vendin e qetësisë. Nuk kishte nevojë për fjalë. Ndoshta për herë të parë Ujku nuk kishte nevojë të kishte të drejtë. I mjaftonte që isha ende aty. Pastaj, pa u ndier fare, doli te pragu i derës. E tërhoqi derën pas vetes. Dhe filloi përsëri punën. Sa ironike.

Luftonte diçka që e donte dhe e urrente, duke e ditur se do të vinte përsëri. Paralajmëronte për diçka që e dinte se nuk mund ta shmangte përgjithmonë. E shtynte gurin lart, e shihte të binte, dhe të nesërmen vinte sërish duart mbi të. Sizifi do të ishte krenar për të.

Dhe tani që e mendoj, Camus thoshte se ne duhet ta imagjinojmë Sizifin të lumtur. Ashtu e imagjinoj edhe unë Ujkun tim. Në prag. Kostumi i pastër. Kollarja e rregulluar. Dy veshët ngritur. Dhe guri përpara. Një qenie së cilës i jam aq borxhli, sa nuk arrij dot ta përshkruaj.

Të faleminderit, Ujk, për gjithçka që ke bërë për mua. Të falënderoj për të gjitha betejat që ke duruar, për plagët e tua, për të gjitha netët e tua pa gjumë. Pa ty, ne mbase nuk do të ishim fare. Pa përkushtimin tënd ndaj përmirësimit të jetës sonë, mbase nuk do të kisha arritur kurrë të njihja shumë nga ato që sot i marr si të mirëqena. Dhe më fal që nuk të kam dëgjuar.

Më fal që të kam kthyer fjalën kur ke pasur të drejtë. Më fal për të gjitha herët kur e kam quajtur mizori atë që, nga këndvështrimi yt, ishte vetëm mbrojtje. Por, ashtu si unë, edhe ti nuk ke gjithmonë të drejtë. Dhe ndoshta koha ka dashur të kalojmë të gjitha këto vetëm që më në fund të mësojmë ta njohim njëri-tjetrin jo si kundërshtarë, por si pjesë të së njëjtës gjë.

Unë sot të pagëzoj me emrin: Mars Invictus. E di që do ta kuptosh pse e zgjodha dhe jam i bindur se do të të pëlqejë.

Por, po ashtu si me një gjeneral të famshëm, nuk dua që emri të mbetet vetëm me kaq. Dua që çdo arritje e së ardhmes të ta var si medalje në kraharor dhe, sipas traditave të lashta, edhe në emër. Dua që një ditë emri yt të jetë aq i gjatë sa të mbajë mbi vete historinë e të gjitha betejave që nuk na lanë të vdisnim. Por, për ta bërë këtë, duhet më parë të të tregoj vendin.

Duhet të ulemi. Një triumvirat sublim. Dhe, përpara se të zgjedhim rolet, duhet të analizojmë njëri-tjetrin. Çfarë duam. Pse e duam. Çfarë na tremb. Çfarë mbrojmë. Dhe si mund ta arrijmë atë që kërkojmë pa shkatërruar pjesët e tjera të vetes gjatë rrugës. Atje, i dashur Ujk, nuk mund t’i debatojmë më idetë me tërmete dhe shkatërrim. Atje duhet elokuencë. Atje dhëmbët nuk votojnë. Dhe çfarëdo që të vendoset, nuk duhet të lërë pas mllef, por bindje të plotë, sepse do të jetë një vendim i marrë së bashku.

Një herë të vetme le t’i lëmë idetë të luftojnë me njëra-tjetrën pa u martuar me to, pa na u dukur sikur vdekja e një ideje është vdekja jonë. Le të përplasen. Le të gjakosen për lavdinë tonë. Le të shemben ato që nuk mbajnë. Dhe cilado prej tyre të mbijetojë e të dalë në krye, le të jetë më e denja për gjithësinë tonë.

Kështu i thashë vetes. Dhe, duke buzëqeshur, përfytyrova se çfarë fytyre do të bënte ai po t’ia kisha thënë të gjitha këto drejt në sy.

Zërat e një shpirti
Bleon Hasani
Berlin 2026