Wanhoop
Hoop kennen we allen als de wens dat een bepaalde gebeurtenis in de nabije toekomst zal plaatsvinden. Wanhoop is net het tegenovergestelde waarbij men die wens niet meer verwezenlijkt ziet worden. Beide emoties zijn eigen aan onze dagelijkse condition humaine. Deze eigenheid deed ook kunstenaars in hun werk veelvuldig naar die thema’s grijpen. Zo is er het schilderij ‘De schreeuw’ van Edvard Munch als toonbeeld van wanhoop en alluderen de eerder feeërieke taferelen van Gustav Klimt op thema’s als hoop en optimisme.
Get bram verlinde’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Het schilderij, vermoedelijk minder bekend als dat van Munch, dat ook die moedeloze wanhoop in zich draagt is ‘Le Désespéré’ van Gustave Courbet. Dit zelfportret van deze Franse kunstenaar uit de negentiende eeuw toont heel herkenbaar de uitingsvorm van een wanhopige: de houding met de gespierde handen in het zwarte haar, de grimas op het witte gezicht en de groenbruine ogen die doods staren in het oneindige. Je wordt er zelf bij het doorgronden even stil van. Courbet had als jonge kunstenaar vrij veel succes, maar kende hierna blijkbaar ook een periode van financiële en artistieke onzekerheid wat hem ietwat melancholisch en zelfs depressief maakte. In deze gemoedstoestand produceerde hij ongeveer 24 zelfportretten die ons als kijker een glimp geven van zijn gevoelsmatig leven. Door zelfverklaarde kenners alom wordt doorgaans gezegd dat Courbet hiermee ook het kantelpunt inzette van de Romantiek naar het Realisme. Deze zelfportretten zijn nog overduidelijk romantisch van stijl en tonen in die interpretatie de teleurstelling van de kunstenaar in de Romantiek. Later werd Courbet meer en meer overtuigd dat kunstenaars de wereld, en dus niet louter het subject, zoals zij die zien ten volle moeten portretteren. Getuige hiervan zijn meer realistisch werk met als hoogtepunt ‘L’origine du monde’.
In de rol van meester-provocateur deden zijn schilderijen, waaronder ‘L’origine du monde’, het elitair Parijs van de negentiende eeuw op zijn grondvesten daveren. Heel bewust trouwens, zo toonde het schilderij ‘Le retour de la Conference’ enkele dronken priesters op de terugweg naar huis waardoor het qua thematiek geweigerd werd door het Salon wegens anti-klerikaal. Die weigering kwam hem publicitair en financieel goed uit en zorgde voor een gigantische controverse in het establishment van die tijd. Weg van de Romantiek en volop provoceren om te provoceren.
