Aναφορές για τον Ρενέ Μαγκρίτ βρίσκει κανείς παντού.΄Οπως και τα έργα του,τα συναντάει κανείς "παντού".Τα πιό γνωστα του-έργα-είναι τόσο πολυαναρτημένα σε ιστολόγια που έκανα προσπάθεια για να βρω κάποια που μού φαίνονται λιγότερο γνωστα,αν κι αυτά,τα έχω συναντήσει αρκετές φορές τυχαία σε blogs.
Το μόνο που θέλω να κάνω σ΄αυτή την ανάρτηση είναι να πω κάποια στοιχεία που δεν τα βρήκα "παντού"..
.
.Όντας στις Βρυξέλλες,κάνει το γκαράζ τού σπιτιού του ατελιέ με ειδίκευση στην εμπορική τέχνη.Πηγαίνοντας στο Παρίσι,ασχολείται με τη διαφήμιση και τον σχεδιασμό βιβλίων για να ζήσει.Στις πρώτες κριτικές αντιμετωπίζεται σαν εκπρόσωπος τής εμπορικής τέχνης με στόχο το ανέκφραστο αναπαραστατικό του στιλ,αν και η εμπειρία του και το μόνιμο ενδιαφέρον του για τη σχέση μεταξύ παραστατικών και λεκτικών μορφών αναπαράστασης,μπορεί να εξηγήσει αυτή τη κλίση του..
Επιμένει στην επίκληση ενός αντικειμένου ή στο να υποδηλώνει μια ιδέα. Ο γνωστότερος πίνακάς του "η απάτη τών εικόνων" ,όπου παρουσιάζει μιά πίπα με τη λεζάντα ceci n' est pas une pipe,εκδόθηκε κάπου πέντε φορές (τη μια σαν μεγάλη πινακίδα).
Ο πίνακάς του "η κυριαρχία τού φωτός" όπου ένα σκοτεινό σπίτι που φωτίζεται απο φανοστάτες μέσα σε σκοτεινό τοπίο,αλλά έχει φόντο έναν ουρανό ημέρας,παρουσιάστηκε σε 16 εκδόσεις ελαιογραφίας , επτά εκδόσεις σε γκουάς..
Χρησιμοποίησε έναν πίνακά του (η "μεγάλη οικογένεια") για να κάνει το skybird για τη Sabena Airlines με τη συμφωνία οτι θα το χρησιμοποιούσαν σε διαφημιστική καμπάνια.
Και πού βλέπω το κακό ίσως αναρωτηθεί κάποιος.Κακό απαραίτητα δεν υπάρχει..Κοιτάζουμε και μένει η ματιά μας εκεί που κάτι μάς παραπέμπει στις εσωτερικές μας εικόνες-ανάγκες-βιώματα-συγγένειες..
Το να υπάρξουν συμπληρωματικά οι εμπορικές με τις καλές τέχνες εξαρτιέται αο τη φύση τής κουλτούρας μιάς στενής ή ευρύτερης κοινωνίας.Με εφαλτήριο τη διαφήμιση,η επιθυμία να αποκτήσει κάποιος ένα "εμπόρευμα" μετατρέπεται σε λαχτάρα όχι για το μοναδικό έργο τέχνης αλλά για τα πολλά αντίγραφά του. Σε μιά εποχή μηχανικής αναπαραγωγής, ένας απο τους στόχους αυτής τής επιθυμίας είναι να γίνει ισοδύναμο (σε χρήμα κυρίως) η ιδέα τής μοναδικότητας με την μαζική αναπαραγωγή του έργου.
Ωστόσο,κάθε τι στη σουρεαλιστική θέση (και ο Μαγκριτ εντάχθηκε στους σουρεαλιστές όταν πήγε στο Παρίσι),φαίνεται να αποφεύγει το προκατασκευασμένο και αυτό που παράγεται μαζικά.Υποστηρίζει οτι" καθε τι φαίνεται προσανατολισμένο στην ανεπανάληπτη στιγμή τού σοκ κατα την οποία το πιό κοινότοπο αντικείμενο τής καθημερινής ζωής θα διαποτιστεί και πάλι με θαυμασμό και αποκαλυπτική δύναμη"..
.Οι σουρεαλιστές καλλιτεχνες αρχίζουν να ασχολούνται με τον σχεδιασμό κοσμημάτων,τη διαμόρφωση των βιτρίνων πολυκαταστημάτων και τον σχεδιασμό χολιγουντιανών σκηνικών κατα τη δεκαετία τού ΄30 αλλά και μετά τον πόλεμο όπου να φαίνεται καθαρά η εμπορευματοποίηση τού κινήματος.Στη μεταπολεμική γενιά καλλιτεχνών φάνηκε σαν παρωδία τής αποστολής τού σουρεαλισμού δηλαδη στο να μετατρέψει μια πραγματικότητα προκειμένου να δημιουργήσει μια επαναστατική συνείδηση."Το 1962, με αφορμή μια αναδρομική έκθεση τού Μαγκρίτ στο Βέλγιο,ο Μ.Μαριελ,σουρεαλιστής δεύτερης γενιάς και εκδότης τού Naked Lips κυκλοφόρησε ένα φυλλάδιο για τους συνδρομητές τού περιοδικού με τίτλο "μεγάλες εκπτώσεις" και με πλαστη υπογραφή "Magritte".Στο πάνω μέρος τού φυλλαδίου είχε αναπαράγει ένα βελγικό χαρτονόμισμα με το κεφάλι τού Μαγκρίτ να αντικαθιστά εκείνο τού βασιλιά Λεοπόλδου.Πιό κάτω,ο Μαγκρίτ φαίνεται να παραπονιέται οτι οι πίνακές του χρησιμοποιούνται για άθλια κερδοσκοπία,οτι αγοράζονται όπως η γη,οι γούνες ή τα κοσμήματα..Αποφάσισα να θέσω τέλος (φέρεται να λέει) σ΄αυτή τη ξεδιάντροπη εκμετάλλευση τού μυστηρίου,καθιστώντας τη προσιτή σε κάθε πορτοφόλι...Κι ακολουθούν οι απαραίτητες πληροφορίες-ένα έντυπο ταχυδρομικής παραγγελίας- οι οποίες ελπίζω πως θα φέρουν πλούσιους και φτωχούς μπροστα στο αυθεντικό μυστήριο.(Το κάδρο δεν περιλαμβάνεται στην τιμή)." ..
Εν τούτοις,η πρακτική τού πολλαπλού απο τον Μαγκρίτ,δεν είναι δείγμα εξασθένισης τής σουρεαλιστικής του "καθαρότητας".Το αίσθημα τού ότι ένα είδος διπλασιασμού επικρατεί στο έργο του,ταυτίζεται με μιά εκδοχή τής σουρεαλιστικής πρακτικής τού διπλασιασμού που συνδέθηκε με τη φροϊδική έννοια τού αλλόκοτου και τον ψυχαναγκασμό τής επανάληψης."ο Φρόϊντ είχε προσδιορίζει το αίσθημα τού απόκοσμου ως την εντύπωση τής επιστροφής σε κάτι αρχαϊκό,και είχε αναλύσει τη συνοδευτική αγωνία σε σχέση με την ψυχαναγκαστική παρόρμηση τού θανάτου για επανάληψη.Ετσι,θα μπορούσαμε να πούμε οτι το απόκοσμο είναι ενα είδος ξαφνικής εμφάνισης τού μη ζωντανού στη μέση τής ζωής-μιά επιστροφή τών ζωντανών νεκρών."
Ο χαρακτήρας αυτός βρίσκεται παντού στις εικόνες τού Μαγκριτ..π.χ. ένα τοπίο που πάνω του έχει τοποθετηθεί ένας πίνακας τού ίδιου τοπίου.Το νεκρό διπλό (η αναπαράσταση) ξεπηδάει μέσα στη ζωντανή πραγματικότητα.Απειλώντας τη στερεότητά της,απορροφώντας την ουσία της,σαν τα "βαμπίρ που επιστρέφουν μέσω των καθρεφτών"..Παρόλα αυτά, η απόλυτη κατάσταση τού ομοιώματος υπάρχει και είναι αυτή που δεν διαφοροποιείται ως αντίγραφο απο το πρωτότυπο.Τού νεκρού απο το ζωντανό.
" Πρόκειται για μιά κατάσταση πολλαπλών χωρίς πρότυπα".Ο Μ.Φουκώ αναφέρεται σ΄αυτό σ΄ένα δοκίμιό του,το 1968,με θέμα τον Μαγκριτ και το ομοίωμα και κάπου γράφει "θα΄ρθει μιά μέρα κατά την οποία μέσω τής ομοιότητας που μεταβιβάζεται επ΄αόριστον σε όλο το μήκος μιάς ολόκληρης σειράς,η ίδια εικόνα,μαζί με το όνομα που φέρει,θα χάσει τη ταυτότητά της.Campbell,Campbell,Campbell,Campbell (αναφορά στις κονσέρβες σούπας τού Aντι Γουόρχολ)".
Ο Φουκό με τον Μαγκριτ,αντάλλαξαν πολλές επιστολές μεταξύ τους,όσο περισσότερο ο Φουκό γνώριζε το έργο τού Μαγκριτ κι όταν ο τελευταίος τυχαία έδωσε τίτλο σε έκθεσή του ίδιο με τίτλο δοκίμιου τού πρώτου.Αναπτύχθηκε μιά ολόκληρη θεωρία απο τον Φ. για τον συνδυασμό εικόνας και ονόματος παραπέμποντας στη σύμβαση που όλοι ξέρουμε απο το αλφαβητάριο (Α για την Αννα,β για το βόδι,γ για ..κλπ). Αυτό που αργότερα η μοντερνιστική παράδοση ονόμασε καλλιγραμμα και το έργο που το υιοθετεί καλλιγραμματικό. Ενα ακόμα τέτοιο παράδειγμα είναι μέρος τού έργου τού Γκιγιόμ Απολινέρ που γράφει ένα ποίημα για τη βροχή σε κάθετες γραμμές τυπογραφικών στοιχείων που μιμούνται τη βροχή..Το "αυτό δεν είναι πίπα" αναιρεί αυτό που το ενεργοποιεί. Η λεζάντα -το κανάλι τού λευκού κάτω απο έναν πίνακα- είναι η "αλήθεια" που η γλώσσα προσπαθεί να κωδικοποιήσει και στον συγκεκριμένο πίνακα τού Μαγκρίτ,το καλλίγραμμα απορροφάει το διάστημα κάτω απο τον πίνακα και ενσωματώνεται πάνω στο πράγμα που περιγράφει.
Σύμφωνα με τον Ντυσάν, αυτή η συναίρεση,υπάρχει για να αποδώσει σ΄ένα κοινό αντικείμενο-μια καπελιέρα, σε μιά λεκάνη ουρητήριου ,σε μιά ξύστρα αλόγων..-καλλιτεχνικό καθεστώς.Τα αλληλοσυγκρουόμενα συναισθήματα απέναντι στον Μαγκρίτ,οδήγησαν κάποια στιγμή σε μιά έκθεση στο μουσείο μοντέρνας τέχνης, όπου κάτω απο διάφορα αντικείμενα υπήρχε η λεζάντα " αυτό δεν είναι έργο τέχνης"..
