(Οι φωτογραφίες είναι απ' το δίτομο εορταστικό βιβλίο της λειτουργίας του Συνεταιρισμού Ζαγοράς, για τα 100 χρόνια . Απόψε επείγε το καράβι του ΣΩΤΗΡΑ!)
Οι είκοσι εντοπισμένες διαφορές των δύο κύριων τυπολογιών (και παραλλαγής τους) της Χάρτας του Ρήγα Βελεστινλή.
ΕΤΙΚΕΤΕΣ:
Τι περισσότερο μπορεί να προσφέρει μια έκθεση για τη Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή σήμερα, 220 χρόνια μετά την έκδοσή της στη Βιέννη, πέρα από τη γνωστή της αξία ως σύμβολο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς και τις εξίσου γνωστές και κατ’ επανάληψη προβεβλημένες ιστορικές, εθνικές πολιτικές, φιλολογικές, ιδεολογικές αισθητικές ή παιδαγωγικές της πτυχές; Γιατί μια έκθεση συνενώνει για πρώτη φορά έξι αντίτυπα της Χάρτας τα οποία, κατά το πιραντελικό έργο, ζητούν τον Ρήγα;
Η απάντηση φαινομενικά είναι μία και ταυτόχρονα πολύπτυχη. Γιατί οι Χάρτες που θα εκτεθούν στον ίδιο χώρο, στο Τελλόγλειο Iδρυμα Τεχνών Θεσσαλονίκης, δεν είναι ίδιες αλλά εντάσσονται σε δύο κυρίες τυπολογίες και μία με παραλλαγές. Διαφέρουν σε 20 συνολικά σημεία τους που προσδίδουν στην υπόθεση της Χάρτας ένα ακόμη πιο σημαντικό και κυρίως γοητευτικό επίπεδο προσέγγισης. Από αυτό, άλλωστε, προέρχονται ο προκλητικός και αινιγματικός τίτλος της έκθεσης «Η Χάρτα του Ρήγα: τα δύο (συν) πρόσωπα. Μια άλλη ανάγνωση του Χάρτη» αλλά και η ομότιτλη έκδοση της Τρικογλείου Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης του ΑΠΘ (ΒΚΠ-ΑΠΘ) με τα οποία γιορτάζει τα 90 χρόνια από την ίδρυσή της.
Επίκεντρο αυτής είναι οι διαφορές, άγνωστες επί διακόσια χρόνια (1797 -2008). Αποκαλύφθηκαν στο ΑΠΘ χάρη στην ψηφιακή ανάλυση της Χάρτας του Ιδρύματος Σύλβιας Ιωάννου και ενός από τα λίγα σωζόμενα αντίτυπά της που διαθέτει η Τρικόγλειος Βιβλιοθήκη στα αμέτρητα αρχεία της Κεντρικής Βιβλιοθήκης. Η επεξεργασία των δεδομένων συνεχίστηκε –χάρη στην πρωτοβουλία του πρόεδρου της βιβλιοθήκης καθηγητή Γιάννη Τζιφόπουλου να αναδείξει τους θησαυρούς του ευπατρίδη δωρητή Ιωάννη Τρικόγλου– προκειμένου να φέρει στο κοινό το εύρημα, τεκμηριωμένο, με έξι αντίτυπα από διαφορετικές συλλογές: της Τράπεζας της Ελλάδος (δύο αντίτυπα), του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης, της Πασχαλείου Σχολής Καπεσόβου Ζαγορίων και του Ιδρύματος Σύλβιας Ιωάννου.
Ο σχεδιασμός της πρωτότυπης έκθεσης βασίζεται στο συγκεκριμένο ιστορικό και χαρτογραφικό περιβάλλον της σχετικά σύντομης χρονικής περιόδου, κατά την οποία ο Ρήγας σχεδίασε και εξέδωσε τη Χάρτα μεταξύ Βουκουρεστίου και Βιέννης. «Eνα περιβάλλον ασταθούς μετάβασης της Ευρώπης σε μια “άλλη” εποχή, εν μέσω μιας κλονιζόμενης οθωμανικής αυτοκρατορίας και των νέων καταστάσεων που έφερε η Γαλλική Επανάσταση, ανακυκλώνοντας σε μικρά χρονικά διαστήματα ατελέσφορες εθνικές προσδοκίες και απογοητεύσεις που χαρακτηρίζουν εμβληματικά την ελληνική υπόθεση, κυρίως το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα», εξηγεί στην «Κ» ο ομότιμος καθηγητής Ευάγγελος Λιβιεράτος.
Oλα αυτά, σε ένα παράλληλο χαρτογραφικό περιβάλλον που ταλαντεύεται μεταξύ της λόγιας και της επιστημονικής - τεχνολογικής προσέγγισης από ευρύτερες κοινωνικές ομάδες οι οποίες διψούν να γνωρίσουν τη νέα τεχνολογία και τις επιστημονικές ερμηνείες σχετικά με τον κόσμο και τη γραφική απεικόνισή του. «Η Χάρτα είναι προϊόν αυτού του διπόλου», προσθέτει ο κ. Λιβιεράτος «και ο Ρήγας κοινωνός των δύο πόλων, μέσα σε ένα κλίμα που συνδύαζε και το ενδιαφέρον για το επιχειρείν, χαρακτηριστικό των κύκλων της ελληνικής διασποράς –και όχι μόνον– από την Κωνσταντινούπολη και τις παραδουνάβιες ηγεμονίες, με κέντρο το Βουκουρέστι, μέχρι τα ζωηρά κέντρα των Αψβούργων, τη Βιέννη και την Τεργέστη».
Σε αυτό το κάδρο εξυφαίνεται το σενάριο της έκθεσης, προβάλλοντας κυρίως τη Χάρτα ως χαρτογραφικό «τεχνικό έργο» στην προσπάθεια κατανόησης του τρόπου με τον όποιο οργανώθηκε και εκτελέστηκε η παραγωγή της.
Το ερώτημα
Η κατασκευή της ελάχιστα έχει μελετηθεί και το ερώτημα για τη χαρτογραφική ή ιστορική έρευνα στο μέλλον είναι, ποιο χέρι και γιατί, προσθέτει αφαιρεί ή αλλάζει, τοπωνύμια, σημειώσεις κ.ά. από τη Χάρτα; Γιατί σε μια έκδοση, στο Καστελλόριζο υπάρχει η σημείωση: «Φαίνεται μια καταποντισμένη πόλις εις την Θάλασσαν», ενώ λείπει από την άλλη;
Γιατί η Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης σε έναν χάρτη αναγράφεται ως «Σοφία Αγία» και σε δεύτερο τύπο «αγ. Σοφία»; Γιατί λείπουν οι Θερμοπύλες από τη μια, ενώ υπάρχει σε άλλη; «Από τις παραμορφώσεις του γεωμετρικού περιεχομένου του χάρτη», διευκρινίζει ο κ. Λιβιεράτος, «προκύπτει ότι ο Ρήγας ακολουθεί αντιγραφικές τεχνικές της εποχής του, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το χέρι του σχεδιαστή ήταν μόνο ένα, αλλά ενδεχομένως περισσότερα και πάντως όχι ίδιων δυνατοτήτων και τεχνικών εμπειριών».
Τελλόγλειο Iδρυμα Τεχνών ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη. Εγκαίνια έκθεσης (και παρουσίαση του τόμου), 15 Δεκεμβρίου. Διάρκεια έως τις 14 Ιανουαρίου 2018.
«Μια ανεξάντλητη» πηγή πληροφοριών
Είκοσι εικονογραφημένες ενότητες, βίντεο, βιβλία και ένα πιστό αντίγραφο σπάνιου Πίνακα της Ελλάδος του Ανθιμου Γαζή (Βιέννη 1800) ανακατασκευασμένου ψηφιακά το 2008 από πρωτότυπο βιβλιοθήκης του εξωτερικού διευκολύνουν την ανάγνωση της Χάρτας. Εξετάζουν παράλληλα, για πρώτη φορά, την πυκνότητα της εγγραφής των τοπωνυμίων, τις περιοχές μεγαλύτερου ενδιαφέροντος του Ρήγα (π.χ. ακτές Μικράς Ασίας), το πλήθος των (υπαρκτών) νομισμάτων που απεικονίζονται αναδεικνύοντας μηνύματα περί του Επιχειρείν, τα χαρτογραφικά πρότυπα για τον σχεδιασμό της (π.χ. με τους χάρτες του Delisle, βάσει έρευνας στο ΑΠΘ) και, ακροθιγώς, τον τεχνικό τρόπο σχεδίασής της σε δώδεκα ανεξάρτητα φύλλα – ένα ζήτημα το οποίο, παρά τις υποθέσεις εργασίας, παραμένει αναπάντητο.
«Οι πτυχές του θέματος Χάρτα του Ρήγα δεν εξαντλούνται με την παρούσα έκθεση και τον επετειακό τόμο», υπενθυμίζει ο πρύτανης του ΑΠΘ Περικλής Μήτκας. «Η Χαρτοθήκη της Τρικογλείου βιβλιοθήκης με προεξάρχουσα την Χάρτα αποτελεί για τη βιβλιοθήκη μας μια μονάδα ιδιαίτερης προστιθεμένης αξίας, ανεξάντλητη πηγή
πληροφοριών που θα τροφοδοτεί διαρκώς την έρευνα, όχι μόνο των ανθρωπιστικών αλλά και των τεχνικών επιστημών».
Η συγκυρία
Πέντε επέτειοι συμπίπτουν με τα 90χρονα της Βιβλιοθήκης ΑΠΘ: 270 χρόνια από τη γέννηση στο Βελεστίνο του Ρήγα το 1757 (χρονολογία ευρύτερα αποδεκτή), 90 χρόνια από την ίδρυση της Τράπεζας της Ελλάδος, 100 χρόνια από την ίδρυση του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης και είκοσι από την ανακήρυξη της Χάρτας ως διατηρητέου μνημείου πολιτιστικής κληρονομιάς, από το ΥΠΠΟ το 1997.
Xριστούγεννα 1968: Έτσι ήταν η Ερμού! Είχε και τότε λαμπάκια!
Οι παλιότεροι θα θυμούνται, οι νεότεροι ας μάθουν…
Μια μαγική φωτογραφία, γεμάτοι πληροφορίες για το τόπο μας!!!
Οι γονείς μας σίγουρα θυμούνται έτσι την Ερμού!!!
Και να σας πω και κάτι;
Για την εποχή ήταν πανέμορφα στολισμένη!
Έτσι ήταν η Ερμού τα Χριστούγεννα του 1968!
Παρουσιάζεται σήμερα στη Ζαγορά η δίτομη πολυτελής έκδοση
Πολύ ψηλά τον πήχη των εκδόσεων της μελέτης, της έρευνας και
της ιστορικής τεκμηρίωσης έθεσε ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ζαγοράς για τα
100 χρόνια από την ίδρυση του.
Η δίτομη καταγραφή της ιστορίας του Συνεταιρισμού στις 1.200 περίπου
σελίδες του πολυτελούς λευκώματος που σήμερα παρουσιάζεται στη Ζαγορά,
είναι ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΗ απ’ όλες τις πτυχές της και ζηλευτή για όσους
ασχολούνται με την ιστορία.
Ο Αλέξανδρος Καπανιάρης και ο Διονύσης Βαλασσάς, με μια μεγάλη ομάδα
ερευνητών, μας παρουσιάζουν μια εργασία που δίνει μια άλλη διάσταση
στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ζαγοράς και το Συνεταιριστικό Κίνημα. Έπιασε
το νήμα από το μυθικό Πήλιο των Κενταύρων, στα πρώτα βήματα της ζωής της
περιοχής και των κατοίκων της, από την αρχαία Κασθαναία στη Μεσαιωνική
Σωτήρα, τη Μέγα Σωτήρα και την Ζαγορά, παρουσιάζοντας πλήθος στοιχείων
και τεκμηρίων, φθάνοντας μέχρι την απελευθέρωση της από τους Τούρκους το
1881 με 3.442 κατοίκους.
Η ιστορική καταγραφή στη δίτομη έκδοση, έχει αφετηρίες την Ζαγορά, το
Συνεταιριστικό Κίνημα, στη Μαγνησία, στην Ελλάδα, στην Ευρώπη, τους
ανθρώπους της Ζαγοράς, συνδέοντας τους με την εξέλιξη της κωμόπολης και
τον συνεταιρισμό στα 100 χρόνια ιστορίας του, μέσα από έγγραφα,
μαρτυρίες συνεταιριστών και όχι μόνο, περιηγητών και του Τύπου του
Βόλου.
Η επίπονη εργασία του δίτομου βιβλίου που αφήνεται παρακαταθήκη για
τις επόμενες γενιές των Ζαγοριανών, δεν μένει στα στενά όρια του Δήμου
και του Συνεταιρισμού, αλλά θα προσπαθήσει να μπολιάσει το DNA του
«συνεταιρίζεσθαι» των Ζαγοριανών και άλλες χώρες.
Ήδη, έχει καταγραφεί ως μια πολύ καλή πρακτική συνεργασίας ανθρώπων
για ένα καλό αποτέλεσμα στο υπουργείο Πολιτισμού, ενώ το λεύκωμα και οι
πρακτικές του «συνεταιρίζεσθαι» θα αναγνωριστούν από την UNESCO και
θα διαδοθούν σ’ όλο τον κόσμο για να βοηθήσουν κι άλλους ανθρώπους
παγκοσμίως.
Όπως γράφουν στον επίλογο τους οι δυο συγγραφείς, Αλέξανδρος
Καπανιάρης και Διονύσιος Βαλασσάς «Είναι αρκετά δύσκολο μέσα σ’ έναν
επίλογο να κλείσει κανείς αυτήν την σημαντική, πολυδιάστατη και
πολυποίκιλη ιστορία ενός φορέα συνεργατικότητας, αλληλεγγύης,
συλλογικότητας και κυρίως παραγωγικότητας. Εκατό χρόνια παράδοσης και
αγώνα, συνδεδεμένα με ένα σημαντικό κομμάτι της νεοελληνικής ιστορίας,
που σημαδεύτηκε από παγκοσμίους πολέμους, αντίσταση, πραξικοπήματα,
δικτατορίες, εμφύλιο πόλεμο, οικονομικές κρίσης και άλλες δύσκολες
καταστάσεις, μέσα από τις οποίες οι αγρότες και οι αγρότισσες της
Ζαγοράς επιβίωσαν και προσπάθησαν να κτίσουν το κοινό τους μέλλον. Η
κινητήρια, βέβαια, δύναμη για την καθολική επικράτηση του Συνεταιρισμού
της Ζαγοράς ήταν η συμπαγής ιδεολογία του συνεργατισμού, που
μεταλαμπαδεύτηκε από γενιά σε γενιά. Η ιδέα του «συνεταιρίζεσθαι» έπρεπε
να διαφυλαχθεί, τόσο εσωτερικά μεταξύ των μελών, που ήταν αναγκαίο να
ξεπεράσουν σκοπέλους ιδιοτέλειας, αλλά και σε εξωτερικό επίπεδο, αφού
«βάλλονταν» από τους μεσίτες και εμπόρους της εποχής, που πρότασσαν το
προσωπικός τους κέρδος.
Ο Συνεταιρισμός της Ζαγοράς έφθασε πολλές φορές στο σημείο να
διαλυθεί, να υπολειτουργεί, να οδηγείται σε διοικητικές κρίσεις και
οικονομικά αδιέξοδα. Σε τέτοιες περιόδους οι Ζαγοριανοί και Ζαγοριανές
προέταξαν τη λογική, την ψυχή και την υπομονή τους, χάνοντας διαδοχικές
σοδειές και ρισκάροντας την επιβίωση των οικογενειών τους. Πολλοί ήταν,
όμως, και οι αγρότες που πρόσφεραν ανιδιοτελώς ως μέλη Διοικητικού και
Εποπτικού Συμβουλίου, θυσιάζοντας χρόνο από τις δουλειές και την
οικογένεια τους. Αλλά και οι υπάλληλοι, από τη πλευράς τους, στήριζαν
διαρκώς τα Διοικητικά Συμβούλια και τους/τις αγρότες/τισσες. Ένα χωριό,
ένας στόχος, ένας κοινός αγώνας: έτσι θα μπορούσε να περιγραφεί η
προσπάθεια πέντε γενεών που μοχθούν, από την καλλιέργεια της πατάτας και
του φιρικιού έως το κόκκινο μήλο «starking delicious».
Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ζαγοράς διαδραμάτισε και συνεχίζει ακόμη
και σήμερα να είναι ο πυλώνας ανάπτυξης, βασικός πόλος κοινωνικής και
οικονομικής ευημερίας, στοιχείο ένωσης σε καιρούς κρίσης, δομή
αλληλεγγύης και κοινωνικής πολιτικής και σημείο αναφοράς για όλη την
περιοχή του Ανατολικού Πηλίου. Τις παραπάνω σκέψεις ενισχύουν οι
εκατοντάδες νέοι και νέες που ζουν και εργάζονται στα χωριά της
Δημοτικής Ενότητας Ζαγοράς, κατατάσσοντας την περιοχή ως την πιο ενεργή
και δραστήρια σε ορεινό και μειονεκτικό όγκο στην πατρίδα μας.
Σε όλα τα παραπάνω, που σχετίζονται με τη συνεταιριστική παράδοση
αλλά και την αποτελεσματικότητα στις καλλιέργειες, στη διαχείριση και
στην εμπορία των φρούτων, πρέπει να προστεθεί μια παράδοση αιώνων στο
Πήλιο και τη Ζαγορά. Αυτή η παράδοση συνδέεται με τον περίφημο εμπορικό
στόλο των «Ζαγοριανών Καραβιών», το μετάξι και τη μεταποίηση των
νημάτων, τα οποία διαχειρίζονταν οι συντεχνίες των Ζαγοριανών στην
Κωνσταντινούπολη και στη Ζαγορά.
Έτσι, από το ένα μέρος η πολυετής παράδοση των καλλιεργειών και της
συνεργατικότητας, και από το άλλο η ανάγκη για επιβίωση στις δύσκολες
καιρικές συνθήκες μιας δυσπρόσιτης περιοχής, οδήγησαν τους κατοίκους του
Ανατολικού Πηλίου στο να συνεργαστούν και να διαχειριστούν την περιοχή
τους, βασιζόμενοι στα χέρια και στο μυαλό τους.
Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνούμε και τις γυναίκες- αγρότισσες με τον
τριπλό ρόλο, της μάνας, της συζύγου και της αγρότισσας. Οι γυναίκες της
Ζαγοράς ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή, πολλές φορές στο παρασκήνιο, αλλά
στην ουσία των γεγονότων και στο πεδίο του αγώνα. Σταδιακά, όμως,
διεκδίκησαν τον ενεργό ρόλο τους, τόσο ως μέλη της Οργάνωσης, αποκτώντας
δικές τους συνεταιριστικές μερίδες, όσο και με τη συμμετοχή τους στο
Διοικητικό Συμβούλιο. Έτσι, από τις πρώτες γυναίκες – συνεταίρες,
σύμφωνα με το μητρώο του 1920, (Μαρία Κ. Βασιακάκη, Γαρυφαλλιά
Γεραμπίνη, Χαρίκλεια Καλαμπαλίκα, Ευγενία Σ. Καουνά, Αικατερίνη Κασίδη,
Ελένη Χ. Κονδύλη, Ελένη Κασσαβέτη Αντώνογλου), την πρώην γυναίκα Πρόεδρο
Γενικής Συνέλευσης Καλλιόπη Πάντου, φθάσαμε στην πρώτη γυναίκα μέλος
του Δ.Σ. και αντιπρόεδρο της Οργάνωσης, τη Δέσποινα Ι. Βαρούτα. Τα βιογραφικά των δυο συγγραφέων
*Ο Δρ Αλέξανδρος Γ. Καπανιάρης γεννήθηκε στη Ζαγορά
Πηλίου. Εργάζεται ως καθηγητής Πληροφορικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης
και είναι υπεύθυνος του Κέντρου Πληροφορικής & Νέων Τεχνολογιών
(ΚΕ.ΠΛΗ.ΝΕ.Τ.) Μαγνησίας. Είναι Διδάκτωρ Ψηφιακής Λαογραφίας του
Πανεπιστημίου Αιγαίου (Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής &
Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού).
Το βασικό του πτυχίο είναι Μηχανικός Πληροφορικής του Τ.Ε.Ι.
Πληροφορικής Αθήνας, ενώ είναι πτυχιούχος του τμήματος «Σπουδές στον
Ελληνικό Πολιτισμό» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του Ελληνικού
Ανοικτού Πανεπιστημίου και πτυχιούχος της σχολής παιδαγωγικών της
ΠΑ.ΤΕ.Σ./Σ.Ε.Λ.Ε.Τ.Ε. Θεσσαλονίκης. Διαθέτει μεταπτυχιακό δίπλωμα
ειδίκευσης στα αντικείμενα «Γραφικές Τέχνες – Πολυμέσα» του Ελληνικού
Ανοικτού Πανεπιστημίου και στα Σύγχρονα Περιβάλλοντα Μάθησης &
Παραγωγής Διδακτικού Υλικού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (Παιδαγωγικό
Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης). Είναι επιμελητής εκπαιδευτικών
προγραμμάτων και εκδόσεων, ενώ στο παρελθόν έχει επιμεληθεί πλήθος
επιτραπέζιων ημερολογίων – εκδόσεων της «Μαγνήτων Κιβωτού», της
Εταιρείας Θεσσαλικών Ερευνών και των Εκδόσεων του Αγροτικού
Συνεταιρισμού Ζαγοράς. Το 2015 για το έργο «Οι Μάηδες της Μακρινίτσας»
τιμήθηκε με το Καυταντζογλείου Βραβείο της Φιλοσοφικής Σχολής του
Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Επίσης, έχει διατελέσει Δημοτικός Σύμβουλος Ζαγοράς, Πρόεδρος
Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Ζαγοράς, Πρόεδρος Πολιτιστικού και Αθλητικού
Οργανισμού του Δήμου Ζαγοράς, ενώ κατά το διάστημα 2007-10 διετέλεσε
Ειδικός Σύμβουλος της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Μαγνησίας σε θέματα
εθελοντισμού ,κοινωνικών εταίρων, πολιτισμού, νέων τεχνολογιών &
εκπαίδευσης. Το διάστημα αυτό είναι Οργανωτικός Γραμματέας του
πολιτιστικού φορέα της Ιεράς Μητρόπολης Δημητριάδος & Αλμυρού
«Μαγνήτων Κιβωτός, για τη διάσωση του πολιτιστικού αποθέματος» και
Αντιπρόεδρος της εφορείας της Δημόσιας Ιστορικής Βιβλιοθήκης Ζαγοράς.
**Ο κ. Διονύσιος Α. Βαλασσάς γεννήθηκε το 1957 και
μεγάλωσε στην Ζαγορά, από γονείς αγρότες. Σπούδασε στο Χημικό Τμήμα της
Φυσικομαθηματικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εργάσθηκε ως
Προϊστάμενος Ποιοτικού Ελέγχου στην βιομηχανία τροφίμων ΑΛΛΑΤΙΝΗ Α.Ε.
από το 1981 έως το 1984. Η εταιρία ΑΛΛΑΤΙΝΗ τον έστειλε ένα μήνα στην
Αγγλία για μετεκπαίδευση. Από την 01.04.1984 υπηρετεί ως Διευθυντής του
Αγροτικού Συνεταιρισμού Ζαγοράς Πηλίου. Εκπροσωπώντας τον Συνεταιρισμό
και τους Έλληνες μηλοπαραγωγούς στον Ευρωπαϊκό οργανισμό
EUROFRU έκανε παρουσιάσεις σε συνέδρια στην Ολλανδία, Αγγλία, Ισπανία,
Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία, Ελβετία, Βέλγιο, Γερμανία. Επίσης, σε ελληνικά
Πανεπιστήμια και σε σεμινάρια για μεταπτυχιακούς φοιτητές. Παρουσίασε
τις θέσεις του Συνεταιρισμού στην Βουλή των Ελλήνων ενόψει νομοσχεδίων
για τους Συνεταιρισμούς και για τις ορεινές και νησιωτικές περιοχές.
Στην οικογένεια του υπήρξαν ισχυρές συνεταιριστικές ρίζες. Ο παππούς
του, Διονύσιος Π. Βαλασσάς ήταν ένας εκ των ιδρυτών του Συνεταιρισμού το
1916, ο εξάδελφος του Διονύσιος Λ. Βαλασσάς Πρόεδρος του
Συνεταιρισμού, ο πατέρας του Απόστολος Δ. Βαλασσάς μέλος του
Συνεταιρισμού από το 1966 έως το θάνατό του το 1971 και ο εκ μητρός
παππούς του Κωνσταντίνος Ν. Λιάτσικος μέλος από το 1923 έως τον θάνατο
του το 1955 και με υπηρεσία στο Διοικητικό και Εποπτικό Συμβούλιο του
Συνεταιρισμού. Παρουσιάζεται σήμερα η δίτομη έκδοση
Σε εκδήλωση, ακριβώς 101 χρόνια μετά την ίδρυση του Αγροτικού
Συνεταιρισμού Ζαγοράς Πηλίου, παρουσιάζεται δίτομο έργο, με πλήρη
αναφορά στην ιστορία του συνεταιρισμού και στο γενικότερο κλίμα που
επικράτησε κατά τον αιώνα που πέρασε. Οι συγγραφείς της δίτομης έκδοσης
είναι ο Δρ Αλέξανδρος Γ. Καπανιάρης και ο Διονύσιος Α. Βαλασσάς, Γενικός
Διευθυντής της Οργάνωσης. Η εκδήλωση, θα λάβει χώρα σήμερα Σάββατο 2
Δεκεμβρίου 2017, στη Ζαγορά, στις 18:30 το απόγευμα στον χώρο πολλαπλών
δράσεων του Ενιαίου Δημοτικού Σχολείου Ζαγοράς «Ρήγας Φεραίος»
και τελεί υπό την αιγίδα της Διεύθυνσης Νεώτερου Πολιτιστικού Αποθέματος
και Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού. Ο
Πρόεδρος και το Διοικητικό Συμβούλιο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ζαγοράς
προσκαλούν όλους τους πολίτες στην εκδήλωση, ώστε να τιμήσουν με την
παρουσία τους την Οργάνωση για την οποία μηλά-ει η ιστορία. πηγή
O καλλιτέχνης που ζωγράφιζε τα αλφαβητάρια της παιδικής μας ηλικίας.
Όμορφες εικόνες μιας άλλης εποχής.
Ο Κώστας Γραμματόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1916 και καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών κατά τα έτη 1934-1940, έχοντας καθηγητή ζωγραφικής τον Ουμβέρτο Αργυρό και χαρακτικής τον Γιάννη Κεφαλληνό.
Της Κορίνας Φαρμακόρη
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος το 1940, ο Κεφαλληνός έθεσε το Εργαστήριο Χαρακτικής και τους μαθητές του στην υπηρεσία του Έθνους.
Ο Γραμματόπουλος μαζί με τη Βάσω Κατράκη και τον Τάσσο (Αλεβίζο) τυπώνουν αφίσες με πατριωτικό περιεχόμενο, «εθνικής σκοπιμότητας», oπως τις αποκαλούσε το υπουργείο Στρατιωτικών που τις είχε παραγγείλει.
Οι «Γυναίκες της Πίνδου» και «Εμπρός της Ελλάδος παιδιά» είναι από τις πιο γνωστές αφίσες που δημιούργησε.
Το 1944 πραγματοποιεί την πρώτη του εργασία, μία σειρά προσωπογραφιών μεγάλων Ελλήνων λογοτεχνών για το περιοδικό «Νέα Εστία»
– ανάμεσά τους ο Σικελιανός, ο Παλαμάς, ο Βενέζης, ο Τερζάκης.
Το 1949 αναλαμβάνει να εικονογραφήσει το Αλφαβητάριο – Τα Καλά Παιδιά του Οργανισμού Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, για το οποίο πήρε το πρώτο βραβείο, μεταξύ 44 χωρών, στη Διεθνή Έκθεση Διδακτικού Βιβλίου στο Λέκεν του Βελγίου και το 1956 το Αλφαβητάριο, που διδάχτηκε μέχρι το 1978, με εξαίρεση την περίοδο της δικτατορίας.
Η Άννα, η Λόλα, η Έλλη και ο Μίμης θα συντροφέψουν χιλιάδες παιδιά και μέχρι σήμερα παραμένουν οικείοι και αγαπητοί, συνεχίζοντας την πορεία τους στον χρόνο.
Ο ίδιος θα πει στην τελευταία του συνέντευξη στον Ντίνο Γιώτη: « Τα αλφαβητάρια μιλάνε στην ψυχή των ανθρώπων. Αν τα ανοίξετε, θα καταλάβετε».
Για το Αλφαβητάριο του 1949 ο Γιάννης Τσαρούχης έγραψε: «Αυτό το βιβλίο και μια αφίσα του ΕΑΜ μου έδωσαν χαρά κι ελπίδα. Ευχαριστώ τον Γραμματόπουλο».
Το 1954 φεύγει με κρατική υποτροφία στο Παρίσι όπου παρακολουθεί μαθήματα στα École Supérieure des Beaux Arts, École Estienne και École Métίers d’ Αrt.
Πραγματοποιεί την πρώτη του έκθεση στην γκαλερί Σαρλά το 1958 και επιστρέφει στην Ελλάδα το 1959.
Θα πει γι’ αυτήν του την επιλογή: «Βλακεία μου! Δεν το θεωρώ εξυπνάδα που γύρισα. Έπρεπε να μείνω. Στο Παρίσι μου ανοίγονταν μεγάλες προοπτικές.
Φυλάω ακόμα τα δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής. Η Σουζάν ντι Κονέ, η τότε μεγαλύτερη γκαλερίστα του Παρισιού, μου ζητούσε επίμονα να μείνω.
“Αν σε εμπνέει τόσο πολύ η Ελλάδα, πήγαινε δυο μήνες και ξαναέλα” μου έλεγε. Δεν την άκουσα. Σηκώθηκα κι έφυγα».
Στην Ελλάδα τον καλούν «το ελληνικό τοπίο, το φως, οι θάλασσες, και ακόμα η ελληνική μυθολογία».
Τη δεκαετία του ’50 η ελληνική χαρακτική γνωρίζει μεγάλη άνθηση, ακολουθώντας την ανάπτυξη της τυπογραφίας.
Ο Γραμματόπουλος αρχίζει να εγκαταλείπει τις ασπρόμαυρες χαλκογραφίες και ξυλογραφίες, δημιουργώντας έγχρωμες ξυλογραφίες μεγάλων διαστάσεων.
Τα χρώματά του είναι γαλάζια, γκρίζα και γεώδη, «χρώματα εγκεφαλικά» κατά τον Παντελή Πρεβελάκη, αυτό όμως που χαρακτηρίζει τα έργα του είναι η χρήση του λευκού.
«Η καινοτομία στη δουλειά μου και στη ζωγραφική και στην ξυλογραφία είναι η ανακάλυψη του λευκού χρώματος.
Ως τότε το χρησιμοποιούσαν σε ανάμειξη μαζί με άλλα χρώματα. Εγώ το χρησιμοποιώ αυτούσιο για πρώτη φορά στην Ελλάδα και στην Ευρώπη για να εκφράσω το ελληνικό φως και το ελληνικό τοπίο» λέει.
Ο «λυρικός-αναλυτικός κυβισμός» του, όπως τον ονομάζει η Μαριλένα Κασιμάτη, εκφράζεται απόλυτα, όταν αντικαθιστά τις πλάκες από λειασμένο ξύλο με σανίδα, ένα φτηνό και μαλακό υλικό που του επιτρέπει να φτιάχνει ξυλογραφίες σε ασυνήθιστα μεγάλες διαστάσεις. «Με τις έγχρωμες χαράξεις κατάργησε τον διαχωρισμό ανάμεσα στη ζωγραφική και τη χαρακτική. Έκαμε έγχρωμες χαράξεις που είναι πραγματικοί ζωγραφικοί πίνακες» σημειώνει ο Νίκος Αλεξίου.
Η μυθολογία και το ελληνικό τοπίο κυριαρχούν στο έργο του Γραμματόπουλου, ο οποίος δίνει, σύμφωνα με τη διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, μια «πρωτότυπη εκδοχή της νεότερης ελληνικής τοπιογραφίας», από την οποία δεν απομένει «παρά μονάχα το απόσταγμα της αίσθησης, της συγκίνησης, μετουσιωμένο σε αφηρημένες γραμμές, ρυθμούς και χρώματα».
Ο Γραμματόπουλος, παράλληλα με τη χαρακτική, ζωγραφίζει ελαιογραφίες, οι οποίες συνομιλούν άμεσα με το χαρακτικό του έργο. «Χαράκτη και ζωγράφο του Αιγαίου με ονειρικά πλάνα που αλληλοκαλύπτονται σαν πέπλα πάνω από τη θάλασσα μαζί με μυθικές μορφές» τον έχουν χαρακτηρίσει και, σύμφωνα με τον ίδιο, «το Αιγαίο ήταν μια πολύ μεγάλη πηγή έμπνευσης». Γράφει ο Νίκος Αλεξίου: «Ο Γραμματόπουλος ψεύδεται όταν φιλοτεχνεί εκείνους τους απίθανους πίνακες που αποκαλεί “Αιγαίο”. Μέσα σε αυτό τον περιεκτικό τίτλο θέλησε να περικλείσει τον μυθοπλαστικό απόηχο τούτης της θάλασσας που προσδιόρισε τη μοίρα του τόπου μας και των ανθρώπων της. Να συλλάβει την αισθητική της συγκίνηση, από τους αιωνόβιους δρόμους που περπάτησαν περίλαμπρες μορφές τέχνης, πρωτόγνωροι φιλοσοφικοί στοχασμοί και διασταυρώθηκαν λαοί και πολιτισμοί. Εμπνεύστηκε ο Γραμματόπουλος από τα αιγαιοπελαγίτικα νησιά που ουσιαστικά ήταν πατήματα στη διακίνηση της Ιστορίας, που μετέφερε ρυθμούς και αρμονίες, στοχασμούς και θρησκείες, ανατάσεις και καταπτώσεις».
«Με τόλμη και ευρηματικότητα προκαλεί την κοινή οπτική αίσθηση για να αγγίξει τον ήλιο, τη σοφία, τον ρυθμό, την αρμονία και το κάλλος.
Παράλληλα, οι αιθέριες γυναικείες μορφές του, με την προσεκτική και ευαισθητοποιημένη απλοποίηση, αναδίδουν ένα δυνατό ερωτικό και τρυφερό ύφος, μια αισθησιακή γλυκύτητα. Η ζωγραφική και η χαρακτική του, λουσμένες από το μεσογειακό φως, το γαλάζιο του αιθέρα και τον ρόγχο του πελάγους αποκαλύπτουν το προσωπικό του αλφάβητο, μια εικονογραφία, η οποία προκαλεί το όνειρο της ποιητικής ενατένισης του πραγματικού» αναφέρει ο Τάκης Μαυρωτάς.
Διορίστηκε καθηγητής του Εργαστηρίου Χαρακτικής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών το 1959, διαδεχόμενος τον δάσκαλό του και ανανεωτή της χαρακτικής, Γιάννη Κεφαλληνό. Θα παραμείνει καθηγητής ως το 1985. Σε αντίθεση με τη διδασκαλία του Κεφαλληνού, ο Γραμματόπουλος θεωρούσε ότι η ύλη και η τεχνική ενός έργου πρέπει να φαίνονται. «Εκείνο που θέλησα ήταν να ελευθερώσω τους μαθητές μου. Να τους δώσω να καταλάβουν ότι σε κάθε ύλη που θα επιλέγουμε θα πρέπει να εκφράζονται. Και όχι μ’ αυτή την ύλη αλλά να απομιμηθούν μια άλλη ύλη». Αντικατέστησε τον τίτλο «σπουδαστής» της Σχολής με αυτόν του «νέου καλλιτέχνη». Όπως έλεγε ,«καλλιτέχνης είναι κανείς από τη στιγμή που θα πιάσει το μολύβι στο χέρι του και σπουδαστής ως το τέλος της ζωής του».
Το καλοκαίρι ο Γραμματόπουλος, με τη βοήθεια χορηγών, συνήθιζε να πηγαίνει με τους σπουδαστές του Εργαστηρίου του στον Μόλυβο, όπου περνούσαν την περίοδο των διακοπών ζωγραφίζοντας. Μαθητές του υπήρξαν σπουδαίοι ζωγράφοι και χαράκτες όπως ο Αχιλλέας Δρούγκας, ο Γιάννης Ψυχοπαίδης, ο Βασίλης Χάρος και η Άρια Κομιανού.
Λέει για τον Γραμματόπουλο η Άρια Κομιανού στον Εμμανουήλ Μαυρομμάτη: «Μπήκα (σ.σ. στην ΑΣΚΤ) το ’60.
Το ’59 μπήκε εκείνος – γινόταν γι’ αυτόν τότε πολύ μεγάλος ντόρος. Οι μαθητές του, που είχανε μπει πρώτοι, ήτανε κατενθουσιασμένοι, μιλούσανε με τα καλύτερα λόγια, ήτανε το καινούργιο πνεύμα. Ήτανε γλυκύτατος και στη διδασκαλία και στη συμπεριφορά απέναντί μας, διάβαζε, μας μετέφερε βιβλία γαλλικά, είχε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον Τελικά, δεν φεύγαμε ούτε ώρα από το εργαστήριο. Λατρεύαμε τη χαρακτική, απόδειξη ότι όλη αυτή η φουρνιά, η δική μου φουρνιά, όλοι έχουν δουλέψει, δεν εγκατέλειψε κανένας. Επειδή ο ίδιος ήτανε πολύ κοντά μας, όλοι διδαχθήκαμε, όλοι μάθαμε».
Ανάμεσα στα έργα του Γραμματόπουλου θα συναντήσουμε και την εικονογράφηση εκατό και πλέον βιβλίων, όπως αυτά της Πηνελόπης Δέλτα, του Παντελή Πρεβελάκη και του Νικηφόρου Βρεττάκου. Φιλοτέχνησε και αρκετά από τα δημοφιλή, ακόμα και σήμερα, «Κλασσικά Εικονογραφημένα, όπως τα «Περσέας και Ανδρομέδα» και «Θησέας και Μινώταυρος». Το 1972 του απονέμεται το Χρυσό Μετάλλιο Χαρακτικής για το «Αιγαίο» στην Μπιενάλε της Φλωρεντίας,. Το 1974 φιλοτεχνεί το Εθνόσημο της Ελληνικής Δημοκρατίας, το οποίο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στις σφραγίδες των δημόσιων υπηρεσιών. Ένας από τους τελευταίους κορυφαίους Έλληνες καλλιτέχνες της γενιάς του ’30, ο Κώστας Γραμματόπουλος έφυγε από τη ζωή τον Οκτώβριο του 2003, σε ηλικία 87 ετών, ύστερα από πολύχρονη ασθένεια. Άφησε πίσω του σπουδαίο καλλιτεχνικό έργο και γενιές χαρακτών στις οποίες, όπως λέει η Άρια Κομιανού: «Εκείνος έδινε την πραγματική έννοια του δημιουργού».
Πλοίο
της χρονιάς ανακήρυξε το θωρηκτό «Αβέρωφ» ο παγκόσμιος οργανισμός
Lloyd's List, σύμφωνα με ανακοίνωση του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού
(ΓΕΝ).
«Το
“Θωρηκτό της νίκης”, το μοναδικό “εν ζωή” πολεμικό πλοίο που συμμετείχε
ενεργά στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους χωρίς να γνωρίσει την ήττα και
διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στη νεότερη Ελληνική ιστορία,
συμβάλλοντας καθοριστικά στο διπλασιασμό της ελληνικής επικράτειας,
επιλέχθηκε από τη Lloyd’s List να βραβευθεί με το βραβείο “Πλοίο του
έτους 2017”, για τα επιτεύγματά του και την προσφορά του στο Έθνος» αναφέρει, μεταξύ άλλων, η ανακοίνωση.
Η
απονομή βραβείων του Oργανισμού Lloyd’s List πραγματοποιείται από το
2004 και πλέον αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα γεγονότα για τον
ναυτιλιακό κλάδο. Το βραβείο για το θωρηκτό «Αβέρωφ» παρέλαβε ο αρχηγός
ΓΕΝ αντιναύαρχος Νικόλαος Τσούνης.
Ένας αγέρωχος ζωντανός μύθος
Το
πλωτό Ναυτικό Μουσείο «Αβέρωφ» ελλιμενίζεται στον κόλπο του Φαλήρου και
είναι το 141 μέτρων πλοίο που διετέλεσε ναυαρχίδα του Ελληνικού Στόλου
στις νικηφόρες ναυμαχίες της Έλλης το 1912 και της Λήμνου στις αρχές του
1913, κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων. Σήμερα, στέκεται αγέρωχο
ως ένας ζωντανός μύθος, ένα φωτεινό σύμβολο της ελληνικής ναυτοσύνης
και του πολεμικού ηρωισμού.
Ως
Μουσείο, φιλοξενεί συχνά εκθέσεις και άλλες δραστηριότητες και δέχεται
ετησίως περισσότερους από 28.000 επισκέπτες, οι οποίοι έχουν τη
δυνατότητα να θαυμάσουν την αποκατάσταση των εσωτερικών διαμερισμάτων
και εξωτερικών χώρων, να ξεναγηθούν και να περιηγηθούν σε αυτά και να
βιώσουν μια πρωτόγνωρη εμπειρία μέσα από την ιστορία του θρυλικού
θωρηκτού.
29 
0 
