Για μια μετάφραση του Καρυωτάκη

Για τις μεταφράσεις του Καρυωτάκη έχουν γραφτεί και ειπωθεί πολλά. Διάσημη είναι, σίγουρα, η μετάφραση του Spleen του Baudelaire (δείτε τη εδώ, πλάι πλάι με την απόδοση του Σημηριώτη). Στο αφιέρωμα στον Κ. του περιοδικού «Το Δέντρο» [Καλοκαίρι 2010] βρήκα μια πολύ εύστοχη ανάλυση της μετάφρασης του ποιήματος «Οι Τρεις» του Λενάου από τον Χάρη Ψαρρά («Η επίταση του σαρκασμου: Οι Τρεις του Λενάου δια στόματος Κ. Γ. Καρυωτάκη», σσ. 175-179). Σ' αυτό το κείμενο γίνεται αναφορά και στη μετάφραση του ίδιου ποιήματος από τον Δροσίνη. Και τις δύο μεταφράσεις, μπορείτε να βρείτε στο blog stavrovelonia. Ενδιαφέρουσα η αντιπαραβολή, νομίζω ότι λέει, και αυτή, πολλά για τις μεταφραστικές απόπειρες και επιλογές του Καρυωτάκη.

Σίριαλ παντού... (άλλως: Καρυωτάκης, η αιώνια μόδα;)

Δεν ξέρω τι κριτικές έχει λάβει το νέο «καρυωτακικό» σίριαλ [αν έχει]. Ομολογώ πως δεν παρακολουθώ από κοντά την τηλεοπτική κριτική... Βλέπω, όμως, ότι βοηθά, αν όχι στο να ξαναγίνεται ο ποιητής της... μόδας, τουλάχιστον στο να εμπνέονται άλλοι, πιο νέοι και πιο σύγχρονοι. Χωρίς περαιτέρω σχόλια, ούτε για τη σειρά ούτε για την «έμπνευση», αντιγράφω το ποίημα της Σοφίας Κολοτούρου, από το Ποιείν. [Σχόλια μπορεί να ακολουθήσουν αργότερα, μπορεί και όχι...]

Καρυωτάκης-Πολυδούρη 2009

Γνωρίζω μια πολύ παράξενη ιστορία
- μα ίσως και να την έχω μόνο ονειρευτεί.
Όχι, δεν πέθανε, μου ‘παν, στη Σωτηρία
η Πολυδούρη, κάποιο Απρίλη, ένα πρωί.

Πρωτύτερα, ασφαλώς, δεν είχε αυτοκτονήσει
ο Καρυωτάκης, με μια σφαίρα στην καρδιά.
Εξοστρακίστηκε, όπως λεν, πριν τον χτυπήσει,
σε κάποιου δέντρου που ‘ταν δίπλα, τα κλαδιά.

Κι έπειτα, χάθηκαν τα ίχνη τους για χρόνια.
Θα ‘ναι σαράντα τώρα; Εξήντα; Εκατό;
Είπαν οι μύθοι πως θα ζήσουνε αιώνια,
μα θα το κρύβουν, θα ‘ναι απ’ όλους μυστικό.

Λένε, παντρεύτηκε στα σίγουρα η Μαρία
- κάποιον απ’ τους πολλούς, που είχε, θαυμαστές.
Τα πρώτα χρόνια, ήτανε όλο ευτυχία,
αλλά της λείπανε πολύ οι εραστές.

Έκαν’ ένα παιδί - δεν ξέρουνε - ή δύο,
και ζει στου γάμου μια νοερή της φυλακή.
Τους στίχους θέλει ν’ απαγγέλει – το βιβλίο
δίπλα της το ΄χει, να θυμάται τον ποιητή.

Ο Καρυωτάκης, έχει πάει σε κάποια χώρα
του ονείρου – Πουέρτο Ρίκο, Κούβα, Αργεντινή,
Ουρουγουάη, Βραζιλία, που να ‘ναι τώρα;
Ή πάλι, επέστρεψε και στο έρμο του νησί.

Ανύπαντρος σαφώς – τι τα δεσμά του γάμου
περιφρονούσε, και γελούσε ειρωνικά.
Εκεί θα μάζευε κοχύλια, κόκκους άμμου,
θα φώναζε ύστερα ξανά στην ερημιά.

Επικοινώνησαν ποτέ μαζί; Ποιος ξέρει…
Ίσως και να ‘χαν βρει τον τρόπο, μυστικά
μηνύματα να στέλνουν, κάθε καλοκαίρι∙
σχέδια να καταστρώνουν, επιτελικά.

Είπαν: Αυτόν, τον καταδίωκε ένα πνεύμα
κι εκείνη, λογιζόταν γι’ άστατη καρδιά.
Τους είδαν κάποτε να ‘ναι κόντρα στο ρεύμα,
αλλά μαζί δεν κάναν, ούτε μια βραδιά.

Έτσι μου είπανε σ’ αυτό το παραμύθι,
- που μάλλον το ‘χω εξ ολοκλήρου ονειρευτεί:
Ότι η Μαρία καταπνίγει μες τα στήθη
κάθε κρυφήν επιθυμία, να ξεχαστεί.

Κι ο Καρυωτάκης; Όλο βρίσκεται στην άκρη
του βράχου, μόνος πάντα στο έρμο του νησί.
Τρέχει στα κύματα, ξανοίγεται στα μάκρη,
θαλασσοδέρνεται, μα δεν αυτοκτονεί.

Γίναμε σίριαλ, όντως...

Κι όχι μόνο σίριαλ, εδώ που τα λέμε. Τηλεόραση είναι, βέβαια, και πώς θα μπορούσαν να λείπουν τα κλισέ και οι απλουστεύσεις; Μέχρι εδώ, τίποτα περίεργο. Στο κάτω-κάτω, κάπως πρέπει να γεμίσει η ώρα και τα επεισόδια. (Όσο κι αν πάντα προκαλεί εντύπωση πόσα κλισέ μπορούν να χωρέσουν μέσα σε σαράντα λεπτά.) Τείνουμε, ωστόσο, να... γίνουμε σαπουνόπερα, μα την αλήθεια. Και μάλιστα, με μια δόση «φιλμ νουάρ» ή «αστυνομικού άρλεκιν»... Αυτός ο υπαινιγμός ότι τον Καρυωτάκη τον... σκότωσαν επειδή ήταν... «κομμουνιστής»! Το φάντασμα της αυτοκτονίας θα στοιχειώνει τους πάντες και τα πάντα (εις τους αιώνας των αιώνων --αμήν)

Γίναμε σίριαλ...

Την περασμένη Πέμπτη, ξεκίνησε η νέα σειρά της ΕΤ1, με τον εύγλωττο τίτλο «Καρυωτάκης». Αφού έγινε και σίριαλ, φαίνεται ότι ο ποιητής εξακολουθεί να έχει... πέραση. Τώρα και σε τηλεοπτική συσκευασία, με ολίγη από «τέχνη και ζωή». Οψόμεθα...

επιστροφη (;)

Ο σύγχρονος «καρυωτακισμός» (;)

Η διαδικτυακή αναζήτηση αποφέρει καρπούς συχνά-πυκνά. Εδώ ένα κείμενο του Κ. Κουτσουρέλη περί του «νέου καρυωτακισμού», της αναβίωσης δηλαδή ενός «ρεύματος» που ναι μεν δεν υπήρξε στην πραγματικότητα ποτέ [ως σχολή], όρισε όμως τον τρόπο της κριτικής έναντι μιας γενιάς ποιητών [της γενιάς του Καρυωτάκη, προφανώς]. Η αναβίωση του ρεύματος τούτου, όπως την διατυπώνει ο Κουτσουρέλης, υποδεικνύει καταρχήν ότι ο «νεκρός της Πρέβεζας» εξακολουθεί -- όπως έλεγε τις περασμένες τρεις βδομάδες ο Κοροπούλης άλλωστε -- να μένει άταφος: το μακρύ του ποδάρι αρνείται πεισματικά να υποκύψει και να θαφτεί επιτέλους κάτω απ' το χώμα. Το γεγονός ότι σήμερα, 80 χρόνια μετά τον πυροβολισμό της παραλίας της Πρέβεζας, το ποδάρι αυτό γίνεται διαχωριστική γραμμή, όριο σχολών και κριτικών αποτιμήσεων, όρος ομολογίας πίστεως ή απιστίας, δείχνει ξεκάθαρα ότι ο άταφος νεκρός συνεχίζει να βρυκολακιάζει τη λογοτεχνία -- ή μήπως την κριτική;

To be continued... [πολλές υποσχέσεις μαζεύτηκαν, αλλά ας είναι... ίσως να συνεχιστεί, ίσως όχι]

το γύψινο στεφάνι...

Φίλε, η καρδιά μου τώρα σα να γέρασε

Θα λείπεις, το κρασί τους θα ΄ναι αλλιώτικο,
Όμως εγώ θα πιω και θα μεθύσω.

Πρέβεζα

Του μαθητή ... μνημόσυνο

Και πάλι για τους μαθητές -- για τον καλύτερο. Αργοπορημένο μνημόσυνο, κατά μία μέρα, έστω. Στις 30 Οκτωβρίου του 1988, ο Τάσος Λειβαδίτης άφησε τα εγκώσμια, οριστικά κι αμετάκλητα. Μείναν όμως κατόπιν του οι στίχοι...

Kαι μόνο εκείνη η γυναίκα, θα ’ρθει η αναπότρεπτη ώρα,
μια νύχτα, που θα νιώσει με τρόμο ξαφνικά,
πως στέρησε τον εαυτό της απ' την πιο βαθειά, την πιο μεγάλη ερωτική πράξη
μην αφήνοντας έναν άντρα να κλάψει στα πόδια της.

--||--

Ζήσαμε πάντοτε αλλού
και μόνο όταν κάποιος μας αγαπήσει
ερχόμαστε για λίγο.

Των μαθητών απώλεια

Κατά τα φαινόμενα, ένα ακόμα post χωρίς άμεση σχέση με τον Καρυωτάκη. Υπόγειοι δεσμοί και πάλι. Εντός και εκτός των τειχών. Απώλεια ενός ακόμα μαθητή. Απ' τους καλύτερους... κι αυτός.


Μνημόσυνα (εκ του Ποιείν):
http://www.poiein.gr/archives/1509/index.html
http://www.poiein.gr/archives/689/index.html

[η εικόνα απ' το: http://genesis.ee.auth.gr/dimakis/mandragoras/25/14.html]

H Φούγκα του Θανάτου

Το post τούτο δεν έχει άμεση σχέση με τον Καρυωτάκη, αν και οι μυστικοί δεσμοί ίσως να είναι ανακαλύψιμοι ή έστω ονειρικοί. Σε κάθε περίπτωση, η ανάγνωση από τον Celan του ποιήματός του, που προσφέρει το «Ποιείν», αξίζει να ακουστεί... Η Φούγκα του Θανάτου, λοιπόν, εδώ...

Ποιήματα ποιητικής

Είναι μάλλον προσωπική εμμονή να κοιτάω συχνά-πυκνά τι γράφεται στο Internet για τον Καρυωτάκη. Πέρα από το έργο του, διάφορα χρήσιμα (ή και άχρηστα) κείμενα κάνουν την εμφάνισή τους στο διαδικτυακό αέρα. Στο archive.gr βρήκα, λοιπόν, ένα ενδιαφέρον κείμενο για τα λεγόμενα «ποιήματα ποιητικής» του Καρυωτάκη, σε σύγκριση με αντίστοιχα ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη. «Ποιήματα ποιητικής» ονομάζονται τα αναστοχαστικά ποιήματα, τα ποιήματα δηλαδή στα οποία οι ποιητές στρέφουν το βλέμμα τους στην ίδια τους την τέχνη, στα εκφραστικά τους μέσα και στον τρόπο με τον οποίο δομείται ο λόγος τους. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται για προγραμματικά ποιήματα, τα οποία συνδυάζουν την καλλιτεχνική πρόθεση με την αισθητική αποτίμηση: ο ποιητής λειτουργεί, σε αυτά, ταυτόχρονα ως καλλιτέχνης και ως κριτικός -- ερχόμενος κοντά σε παλαιότερες λογοτεχνικές μορφές, όπου η λειτουργία της ποίησης και εκείνη της κριτικής δεν ήταν ξεκάθαρα διαχωρισμένες. Συγγραφέας του εν λόγω κειμένου είναι η Ανδρονίκη Μαστοράκη και μπορείτε να το δείτε εδώ.

Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης

Μολονότι, αυτές οι «παγκόσμιες ημέρες» καταντούν συνήθως γραφικές, στην (ηλεκτρονική) Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης Ποιείν, του Σωτήρη Παστάκα, φιλοξενούνται (επί τη ευκαιρία) δεκάδες «ποιητικοί ορισμοί» της ποίησης, ήτοι «ορισμοί» γραμμένοι από (έλληνες και ξένους) ποιητές. Αξίζει να τους δείτε...

Στη Live-Pedia

Το άρθρο για τον Κ. στη Live-Pedia.gr (την αντίστοιχη με την Wikipedia ελληνική εγκυκλοπαίδεια) είναι τουλάχιστον απογοητευτικό. Αναρωτιέμαι μάλιστα αν είναι αντιγραφή από κάποιο σχολικό εγχειρίδιο ή κάτι τέτοιο, μιας και ειναι γεμάτο κλισέ και ανακρίβειες. Π.χ. «τα ποιήματά του, μελαγχολικά, έχουν άψογο μέτρο με μελωδικούς στίχους, ειρωνικούς και σαρκαστικούς» ή «αυτό το απαισιόδοξο ύφος, που κυριαρχούσε στα έργα του Καρυωτάκη, ονομάστηκε "Καρυωτακισμός"» και «αγαπούσε τη μοναξιά κι απόφευγε τις συντροφιές». Προχειρότητα τουλάχιστον. Με μια πρόχειρη, πάντως, αναζήτηση, τα σχετικά άρθρα και άλλων ποιητών (π.χ. Σεφέρη, Ρίτσου, Εμπειρίκου) είναι εξίσου πρόχειρα και όχι και τόσο κατατοπιστικά. Ακόμα και η επιλογή των ποιημάτων τους είναι μάλλον άστοχη. Ειδικά για τον Κ. μου φαίνεται απίθανο οποιοσδήποτε έχει ελάχιστη σχέση με το έργο του να επιλέξει για ένα εγκλυκλοπαιδικό λήμμα το [Ένα σπιτάκι] -- το οποίο, μάλιστα, ενώνεται μαζί με το [Σύμβολα εμείναμε] και [Άλογα μαύρα], λες και είναι ένα ποίημα -- και το Μυγδαλιά. Αφού το αρθράκι αποτελείται αποκλειστικά από κλισέ ας έβαζαν τουλάχιστον τα πιο κλισέ ποιήματα, π.χ. τους Ιδανικούς Αυτόχειρες και την Πρέβεζα.

Ο Καρυωτάκης στο Internet

Η παρουσία του Κ.Γ.Κ. στο Διαδίκτυο είναι αρκετά πλούσια, μολονότι σε πολλές περιπτώσεις οι αναφορές είναι μάλλον μέτριες και πρόχειρες. Εντούτοις, υπάρχουν και πολλά καλά άρθρα μελετητών, τα οποία δημοσιεύτηκαν είτε σε εφημερίδες είτε σε άλλα «χάρτινα» ή «ηλεκτρονικά» έντυπα. Τελευταία, ψάχνω για τέτοια κείμενα και σιγά σιγά θα τα ανεβάσω στην ενότητα Links του site, αλλά και στο blog.

Ας ξεκινήσουμε, λοιπό, απ' τα λήμματα της Wikipedia:

• Ελληνικά
• Αγγλικά
• Γαλλικά
• Γερμανικά
• Ισπανικά

Αναγνώσεις ποιημάτων του Κ.Γ.Κ.

Δεν ξέρω πόσοι το γνωρίζουν, αλλά το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού διαθέτει ανθολόγιο με αναγνώσεις ποιημάτων ελλήνων ποιητών. Μεταξύ αυτών βρίσκονται και 19 ποιήματα του Καρυωτάκη, τα οποία διαβάζουν ο Πέτρος Φυσσούν, ο Δημήτρης Χορν, ο Γ.Π. Σαββίδης και ο Μίμης Σουλιώτης. Στις σελίδες του ΣΝΕ, μπορεί κανείς να βρει αναγνώσεις ποιημάτων δεκάδων άλλων νεοελλήνων ποιητών, οι οποίες έχουν πολύ ενδιαφέρον (ειδικά αυτές στις οποίες οι ίδιοι οι ποιητές διαβάζουν τα ποιήματά τους).