Η Γυναίκα της Πάτρας

Μετά από αρκετή προσπάθεια, κατάφερα επιτέλους να δω τη "Γυναίκα της Πάτρας" στο Από Μηχανής Θέατρο σε σκηνοθεσία της Λένας Κιτσοπούλου και ερμηνεία της Ελένης Κοκκίδου. Η παράσταση βασίζεται στις συνεντεύξεις της πατρινής πόρνης Πανωραίας στο Γιώργο Χρονά (οι οποίες εκδίδονταν σε συνέχειες στο περιοδικό Οδός Πανός το 1984) όταν η πρώτη ζούσε -κατεστραμμένη οικονομικά- από τη φιλανθρωπία της γειτονιάς της.

Είχα ακούσει πάρα πολλά για την παράσταση, για την τρομερή της επιτυχία, για την εξαιρετική ερμηνεία της Κοκκίδου. Τίποτα δεν ήταν υπερβολή. Η Κιτσοπούλου σκηνοθέτησε μια παράσταση καθηλωτική και σκληρή σα γροθιά στο στόμα, σκιαγραφώντας το πρόσωπο της Πανωραίας ως αμετανόητης και θεούσας πόρνης που με την προσωπική της ηθική και θυμοσοφία ανατέμνει τη μεταπολεμική ελληνική κοινωνία.

Η Ελένη Κοκκίδου ερμήνευσε μεγαλοφυώς το πορτρέτο της θαρραλέας αυτής γυναίκας, που το εξωπραγματικό κάλλος της και η φιλήδονη φύση της την οδηγούν εν τέλει στην πορνεία. Γιατί η Πανωραία δεν είναι μια συνηθισμένη πόρνη που βορυγκομά τα βάσανά της. Αντιθέτως! Είναι μια γυναίκα που δε μετανιώνει, ούτε μεμψιμοιρεί. Διηγείται το βίο της μ' ένα λόγο ωμό και απογυμνωμένο, χωρίς να κρύβει ούτε να ωραιοποιεί, χωρίς να δικαιολογείται ή να εκλιπαρεί τον οίκτο της κοινωνίας. Γεμάτη σοφία και ποιητικότητα -σαν όλες τις λαϊκές γυναίκες της επαρχίας που παρότι αμόρφωτες όταν διηγούνται ηχεί από μέσα τους η φωνή του ραψωδού- θεολογεί ακατάπαυστα, νοσταλγεί, ανακαλεί τις θύελλες της ζωής της, κλαίει, θυμώνει, καταριέται, χορεύει, τραγουδάει, αισθάνεται, θυμάται τις ευτυχισμένες στιγμές, ξαναζεί τον αισθησιασμό και τον έρωτα που της καθόρισε τη ζωή. Μια ζωή πολύπαθη, γεμάτη πόνο και τραγωίδες που ποτέ όμως δεν κατάφεραν να της στερήσουν τη λαχτάρα της να ζήσει. "Μόνο η πουτάνα η αγάπη" όπως επαναλάμβανε διαρκώς τη λύγισε, μόνο τις συμπληγάδες της αγάπης δε μπόρεσε να περάσει αλώβητη...

Όλα τα παραπάνω η Κοκκίδου κατάφερε να τα αποδώσει αριστετεχνικά στην ερμηνεία της, με το σώμα και τη φωνή της, τις κινήσεις και την ακίνητη στάση της, το υγρό βλέμμα και τον ιδρώτα της, το τραγούδι και το χορό της (συγκλονιστικές οι στιγμές που παρασυρμένη από τις αναμνήσεις της αρχίζει να τραγουδά ή να χορεύει με μανία), αποφεύγοντας τις μελό ευκολίες ενός τέτοιου αβανταδόρικου ρόλου κι επιμένοντας στην πιο ωμή φυσικότητα που έχω δει ποτέ στο θέατρο. Ένα αληθινό μάθημα υποκριτικής, μια κάταθεση ψυχής που με τράνταξε και με άφησε αφωνο με τη δύναμή της...


ΥΓ: Αναρωτιέμαι αν το έργο είχε την ίδια επίδραση και στους υπόλοιπους θεατές. Αν κρίνω από τις αντιδράσεις και τα σχόλια καθόλη τη διάρκεια της παράστασης μάλλον όχι. Μπορώ να πω ότι ήμασταν το πιο αμήχανο κοινό που έχω ζήσει ποτέ σε θέατρο.

Οι περισσότεροι γελούσαν δυνατά στις πιο ακατάλληλες στιγμές, διασκέδαζαν μικροαστικά με τη λαϊκή προφορά της Πανωραίας, σχολιάζαν με γελάκια καθωσπρεπισμού την αθυροστομία της, παραξενεύονταν με την αγάπη της για το δημοτικό τραγούδι και το χορό. Λες και πρώτη φορά τους αποκαλυπτόταν αυτή η πλευρά της Ελλάδας, λες και δεν έιχαν ξανακούσει τετοια γλώσσα.

Αντιμετώπιζαν το πορτρέτο της αυθεντικής αυτής γυναίκας ως γραφικό, ως άλλη μια ημίτρελη από τα "Παρατράγουδα" της Πάνια, σαν κάτι ανοίκειο και συνεπώς αφύσικο. Αλήθεια τόσο πολύ μας έχει εκφυλίσει το lifestyle και ο νεοπλουτισμός που ξεχάσαμε το σχετικά πρόσφατο παρελθόν μας; Ή έχουμε γίνει τόσο αστοί που χλεβάζουμε τη λαϊκότητα λες και δεν τη συναντούμε παντού στην ελληνική επαρχία, λες και δεν τη ζήσαμε στην οικογένειά μας στο χωριό, όλοι μάλλον στο Κολωνάκι μεγαλώσαμε. Εκτός κι αν έχουμε μάθει την αλήθεια των άλλων να τη χειριζόμαστε ως φάρσα κανιβαλίζοντάς την σα να βλέπουμε ταινία στα Village ή dvd στο σπίτι...

---

Αερικό του Θανάση Παπακωνσταντίνου. Ερμηνεία: Ελένη Κοκκίδου, από την εκπομπή "Έχει γούστο" με καλεσμένους το Γιώργο Χρονά και την Ελένη Κοκκίδου. Πρώτη ερμηνεία: Μελίνα Κανά στο άλμπουμ "Λάφυρα" (1998).
Η γυναίκας της Πάτρας του Γιωργου Χρονά, σε σκηνοθεσία Λένας Κιτσοπούλου και ερμηνεία Ελένης Κοκκίδου. Από Μηχανής Θέατρο, Ακαδήμου 13, Κεραμεικός. Παραστάσεις: Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο και Δευτέρα στις 21.00 και Κυριακή στις 19.00. Μέχρι 31 Μαΐου.
Το ομώνυμο βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Οδός Πανός.

να θυμηθώ να σβήσω τη φωτιά

Τίποτα πιο πολύ δεν είναι. Αυτό που συνδέει τα "μεγάλα" στελέχη με τους άνεργους, τους επισφαλείς υπαλληλάκους με τους "αιώνιους" φοιτητές. Είναι ο  τρόπος που μας μένει για να είμαστε πάλι (κάπως/έτσι) μαζί. Τίποτα άλλο από παράταση μιας κακέκτυπης ανεμελιάς φοιτητικών χρόνων, που σε διάρκεια θα μπορούσε να έχει φτάσει την απόκτηση και διδακτορικού με ολοκληρωμένες τις στρατιωτικές υποχρεώσεις. Πέρασαν τα πρώτα, τα δεύτερα τα τρίτα, τα τέταρτα τα χρόνια, τα ψέμματα, οι αγάπες,

στο τέταρτο κοιτάχτηκα

δεν ήμουν πια εγώ

Μόνο το τραγούδι επιμένει στα playlist της παρέας, να ξορκίζει ατελώς ένα παλιό (ανομολόγητο και πλέον επιβεβαιωμένο) προαίσθημα.

---

"Χαμένο ρούχο": στίχοι Θανάσης Παπακωνσταντίνου, μουσική και ερμηνεία Σωκράτης Μάλαμας, από το δίσκο "Ο φύλακας κι ο βασιλιάς", 2000.

Είναι ο κόσμος δύσκολη γραφή

Δεν θέλεις φως άλλο από εκείνο της καρδιάς σου αγαπητή μου και δε σ' αδικώ που ο ήλιος δε σ' αρέσει.

Ο ήλιος είναι του κόσμου η μαία, που ξεγεννάει τις σκιές
και τις αφήνει μέσα στο κλάμα μπροστά σε πόρτες σφαλιστές

και αυτή είναι μάλλον η αιτία που ζοριζόμαστε σε μια χώρα με ηλιοφάνεια όλο το χρόνο...




Πάντως δε σου κρύβω ότι μου άνοιξες πολλές φουρτούνες με το ποστ σου περί κόσμου.

Κόσμος ολόκληρος ο κόσμος και πώς να εξαντλήσουμε το θέμα του.
Τόσα στιχάκια και ακόμα αναπάντητο το αίνιγμά του.
Μοιάζει με Σφίγγα που θα μας καταβροθίσει αν δε βρούμε την απάντηση στα ερωτήματά του.

Και πώς να τη βρούμε;

Όσο κι αν ψάξεις δεν θα βρεις
την ψίχα αυτού του κόσμου

την κρύβει ο κόσμος μην τη δεις
πίσω απ’ τα φώτα, φως μου

Το λέει καθαρά ο ίδιος εκείνος ποιητής στου οποίου το "κοσμικό" αίνιγμα χάθηκες στο προηγούμενο ποστ.

Και σάμπως είστε μόνο εσείς αγαπητή μου που ταλαιπωρείστε; Όλος ο κόσμος...

Αν είναι κόσμος όμορφος

είναι και κόσμος ψεύτης

που μοιάζει σκοτεινό γυαλί

και σαν παλιός καθρέφτης

λέει η Αννούλα (Βίσση) στα "Χρόνια της υπομονής" όταν η φωνή της είχε ακόμα την αθωότητα να το υποστηρίξει. Δια χειρός φυσικά Μάνου Ελευθερίου, ο οποίος μάλλον πρέπει να έχει παιδευτεί πολύ από τον κόσμο αυτό. Αλλού λέει

Ο κόσμος είναι μια κλωστή κι είναι η ζωή βελόνα

και μου κεντάει τη μοίρα μου με πίκρες και με χρόνια.

Δεν είναι όμως μόνο κλωστή ο κόσμος, είναι και γρανάζι κατά τον Τριπολίτη:

Ένα γρανάζι της μηχανής
ο κόσμος μοιάζει,
ό,τι κι αν πεις,
στριφογυρίζει και μ’ αρπάζει

τα όνειρά μου κουρελιάζει
στη βόλτα της ζωής

με τη φωνή της Γαλάνη, σε μια εσκεμμένα χαρούμενη μελοποίηση από το Χατζηνάσιο, πίκρα και χαρά πάνε αγκαλιά άλλωστε...

Ο Άκης Πάνου πάλι έβλεπε τον κόσμο πιο εχθρικά, με τα γνωστά αποτελέσματα βέβαια, να ναι καλά εκεί που είναι:

Δεν είναι ο κόσμος φίλος μου

ούτε κι εγώ του κόσμου

Άλλος του κόσμου ο Θεός

και άλλος ο δικός μου

Πάλι τα θεία έπιασα και θα κατηγορηθώ για εκκοσμίκευσή τους. Γι αυτό επιστρέφω στο θέμα και παραθέτω τον καλύτερο ορισμό του κόσμου, όπως τον έδωσε ο Γκανάς:

Είν' ο κόσμος δύσκολη γραφή
όλο σβήνεται
κι αν δεν διαβαστεί με την αφή
τίποτα δεν γίνεται.

Ψηλαφώντας θα βρούμε τη λύση λοιπόν, αφού με τόσα χρόνια διάβασμα μάλλον τυφλωθήκαμε...

---

Attinse του Θανάση Παπακωνσταντίνου. Ερμηνεία: Διονύσης Σαββόπουλος. Άλμπουμ: "Ο Σαμάνος" (2008)

Τα πιο μεγάλα θαύματα των Στέφανου Κορκολή- Παρασκευά Καρασούλου. Ερμηνεία: Δήμητρα Γαλάνη. Άλμπουμ: Παλίρροια (1989)

Στα χρόνια της υπομονής των Σταύρου Κουγιουμτζή- Μάνου Ελευθερίου. Ερμηνεία: Άννα Βίσση. Άλμπουμ: "Στα ψηλά τα παραθύρια" (1975)

Ο κόσμος είναι σαν μπαξές των Βασίλη Δημητρίου- Μάνου Ελευθερίου. Ερμηνεία: Σωτηρία Μπέλλου. Άλμπουμ: "Σεργιάνι στον Παράδεισο" (1976)

Το γρανάζι των Γιώργου Χατζηνάσιου- Κώστα Τριπολίτη. Ερμηνεία: Δήμητρα Γαλάνη. Άλμπουμ: "Εικόνες" (1979)

Δεν είναι ο κόσμος φίλος μου του Άκη Πάνου. Ερμηνεία: Γιώργος Νταλάρας Άλμπουμ: "Θέλω να τα πω" (1982)

Σκιές και χρώματα των Ara Dinkjian- Μιχάλη Γκανά. Ερμηνεία: Ελευθερία Αρβανιτάκη. Άλμπουμ: "Τα κορμιά και τα μαχαίρια" (1994).

Της Φριντζήλα

Μετά την εξωστρεφή -χαζοχαρούμενη για οποιονδήποτε κακοπροαίρετο- βόλτα μου στο κέντρο που με γέμισε γύρη και μου άφησε μια ελαφρά αλλεργία, μέσα στο σαββατοκύριακο πήγα θέατρο. Στου Χουβαρδά φυσικά, που έχει ανανεώσει το Εθνικό και -μαζί με το Λούκο του Φεστιβάλ Αθηνών- μας έχει κάνει να νιώθουμε ότι τα λεφτά (μας) για τον πολιτισμό πιάνουν τόπο.

"Φορτουνάτος" η παράσταση, της Μάρθας Φριντζήλα η σκηνοθεσία.

Τη Φριντζήλα φυσικά τη γνωρίζεις αγαπημένη μου BlackForest ως εξαίρετη τραγουδίστρια, μάθε όμως ότι είναι και ικανότατη σκηνοθέτις, αφού κατάφερε από ένα κείμενο του 1655 -της κρητικής αναγέννησης παρακαλώ- να βγάλει γέλιο αβίαστο και λυτρωτικό, που τόσο ανάγκη έχουμε σήμερα. Μπράβο λοιπόν σε εκείνη αλλά και την ομάδα της -χαρά θεού όλα τα παιδιά στις ερμηνείες- που έκαναν μια τόσο ευφάνταστη παράσταση...

Σκέφτομαι ότι είναι η δεύτερη φορά που η γυναίκα αυτή μου προσφέρει απλόχερα συγκίνηση και ακριβή ψυχαγωγία μέσα σε διάστημα λίγοτερο από μια άνοιξη (πρόσφατα την απόλαυσα με τη Τάνια Τσανακλίδου στο Μετρό να τραγουδά γεμάτη πάθος και σπαραγμό, αλλά και χαρά και χιούμορ). Κι αναλογίζομαι ότι αν είχαμε περισσότερους ανθρώπους σαν την κυρία αυτή, πολυσχιδείς και με τέτοια καλλιτεχνική ευαισθησία, ο τόπος μας θα ήταν λιγάκι πιο αισιόδοξος.

Κλείνω με το "κομμωτριάκι", στιγμή ευδαιμονίας από την παράσταση στο Μετρό, μιας και προχθές πήγα για κούρεμα και με περιποιήθηκε κι εμενα ένα "κομμωτριάκι με βλέμμα απλανές και πιστολάκι σαν τρίαινα"...

Στα κομμωτήρια μέσα - τα νέα ιερά -
ιέρειες χτενίζουν και βάφουν τα μαλλιά.
Στο τέλος τα κομμένα, τα λόγια κι οι χρησμοί
σκουπίζονται και πέφτουν στου χρόνου τη σχισμή.

- Κι ένα κομμωτριάκι με βλέμμα απλανές θέλει να
κατακτήσει του κόσμου τις χαρές.

Κρατάει το πιστολάκι σαν να 'ναι τρίαινα,
στη θάλασσα της κόμης σηκώνει κύματα.
Κι ο νους της ταξιδεύει, απλώνει τα πανιά.
Άγιε Νικόλα βόηθα να πέσει μαλακά.

- Ένα κομμωτριάκι με βλέμμα απλανές βγήκε να
κατακτήσει του κόσμου τις χαρές.

---

Φορτουνάτος του Μάρκου Αντώνιου Φόσκολου. Σκηνοθεσία: Μάρθα Φριντζήλα. Εθνικό Θέατρο-Νέα Σκηνή "Νίκος Κούρκουλος"

Μετρό (Γκύζη & Κάλβου 83) με τις Τάνια Τσανακλίδου- Μάρθα Φριντζήλα.

Κομμωτριάκι του Θανάση Παπακωνσταντίνου. Ερμηνεία: Μάρθα Φριντζήλα. Άλμπουμ: "Διάφανος" (2006)