Daniel Tanuro
Το τζίνι της ταξικής πάλης βγαίνει από το λυχνάρι του στο Νεπάλ
Το Νεπάλ συγκλονίστηκε από μια τριήμερη κεραυνοβόλα εξέγερση. Σε λιγότερο από 48 ώρες στις αρχές Σεπτεμβρίου, η πολιτική εξουσία σαρώθηκε σαν αστραπή από την οργή του λαού. Πολλά κυβερνητικά κτίρια και ιδιωτικές κατοικίες υπουργών πυρπολήθηκαν. Καθώς γράφουμε αυτό το άρθρο, ο στρατός έχει καλύψει το κενό εξουσίας. Έχει επιβληθεί πολύ αυστηρή απαγόρευση κυκλοφορίας.
Οι νέοι του Νεπάλ έχουν αποτελέσει την αιχμή του δόρατος και τη ραχοκοκαλιά των κινητοποιήσεων. Οι αιτίες της οργής τους είναι καλά τεκμηριωμένες: τερατώδεις κοινωνικές ανισότητες, φτώχεια, έλλειψη προοπτικών, διαφθορά των «ελίτ», νεποτισμός των τριών κομμάτων που βρίσκονται στην εξουσία. Οι ελπίδες που γεννήθηκαν με την πτώση της μοναρχίας (το 2008) δεν έχουν υλοποιηθεί. Τα δύο μαοϊκά κομμουνιστικά κόμματα, τα οποία ενώθηκαν για ένα διάστημα και στη συνέχεια διασπάστηκαν ξανά, έχουν ενσωματωθεί βαθιά στο σύστημα, παράλληλα με το Νεπαλέζικο Κογκρέσο.
Ο Κ.Π. Σάρμα Όλι, ο πρωθυπουργός που ανατράπηκε από την εξέγερση, ήταν μέλος μιας από αυτές τις δύο οργανώσεις – του Κομμουνιστικού Κόμματος του Νεπάλ (Ενωμένο Μαρξιστικό-Λενινιστικό). Αρχικά, χλεύασε την κινητοποίηση των νέων. Αποτυχία. Σε μια δεύτερη φάση, η κυβέρνησή του προσπάθησε να καταστείλει την κινητοποίηση επιβάλλοντας λογοκρισία σε όλα τα κοινωνικά δίκτυα. Άλλη μια αποτυχία. Σε μια τρίτη φάση, υπήρξε μόνο καταστολή: όταν η πορεία των ειρηνικών φοιτητών πλησίασε το κοινοβούλιο, η αστυνομία χρησιμοποίησε ισχυρά μέσα: δακρυγόνα, κανόνια νερού, πλαστικές σφαίρες και πραγματικά πυρά. Περίπου είκοσι νέοι σκοτώθηκαν, αρκετές εκατοντάδες τραυματίστηκαν.
Η περιφρόνηση, η λογοκρισία και η καταστολή έχουν βάλει φωτιά στην πυριτιδαποθήκη. Ορισμένα μέσα ενημέρωσης μιλούν για «συγκρούσεις στο Νεπάλ», αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για επαναστατική εξέγερση. Όπως στο Μπαγκλαντές, όπως στη Σρι Λάνκα, όπως στην Ινδονησία, ένα τυχαίο γεγονός εξαφνικά απελευθερώνει μια τεράστια συσσωρευμένη κοινωνική οργή, η οποία σαρώνει τα πάντα στο πέρασμά της.
Κατά τη στιγμή της συγγραφής αυτού του άρθρου (13 Σεπτεμβρίου 2025), έχει αποκατασταθεί μια επισφαλής ηρεμία, αλλά τίποτα δεν έχει διευθετηθεί. Το μικρό Νεπάλ βρίσκεται στο επίκεντρο των ανταγωνισμών για επιρροή μεταξύ των δύο μεγάλων γειτόνων του. Ο Κ.Π. Σάρμα Όλι έριξε το βάρος προς το Πεκίνο. Πίσω από τα παρασκήνια, η Ινδία και η Κίνα πραγματοποιούν ελιγμούς, η πρώτη για να αυξήσει την επιρροή της στη χώρα, η δεύτερη για να τη διατηρήσει. Άλλοι ισχυροί γείτονες παρακολουθούν από κοντά, κυρίως το Πακιστάν και η Ρωσία. Σε αυτό το ταραγμένο πλαίσιο, δεν αποκλείονται προσπάθειες εκμετάλλευσης του κινήματος διαμαρτυρίας, ιδίως από την πλευρά της Ινδίας.
Το κοινωνικό κίνημα φαίνεται να ήταν σε μεγάλο βαθμό αυθόρμητο. Από απόσταση, απαιτείται σύνεση στις εκτιμήσεις. Ωστόσο, φαίνεται να υπάρχει συναίνεση γύρω από τα αιτήματα για τη διάλυση της συνέλευσης, μια σαφή ρήξη με το παλιό σύστημα των διεφθαρμένων κομμάτων και την προσδοκία για μια άλλη, δημοκρατική και κοινωνική ανάπτυξη. Είναι προφανές ότι αυτή δεν είναι η κατεύθυνση που σκοπεύουν να ακολουθήσουν η αστική τάξη, ο στρατός, ο Μόντι και ο Σι Τζινπίνγκ. Επομένως, απαιτείται μια μακροπρόθεσμη προοπτική, για την οποία το κίνημα των νέων και οι σύμμαχοί του θα πρέπει να επινοήσουν μια δημοκρατική δομή.
Εν τω μεταξύ, οι αυταρχικές κλίκες που βρίσκονται στην εξουσία σε όλο τον κόσμο εξετάζουν προσεκτικά τα γεγονότα στο Νεπάλ για να αντλήσουν διδάγματα. Ο στόχος τους είναι προφανώς να προστατευθούν καλύτερα από τις λαϊκές τάξεις. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτή η εξέταση βρίσκεται σε εξέλιξη ακόμη και στις «δημοκρατίες μας», επειδή η ιμπεριαλιστική κυριαρχία τους συνεπάγεται συνεχή επαγρύπνηση για τις μορφές των εξεγέρσεων στις χώρες της περιφέρειας. Αλλά προς το παρόν, τα διδάγματα του Νεπάλ μελετώνται ειδικά στην Κίνα, για τον απλό λόγο ότι η Κίνα είναι η μεγάλη χαμένη των γεγονότων.
Για το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την εξωτερική πολιτική. Ο Σι Τζινπίνγκ και οι σύντροφοί του γνωρίζουν ότι η δυσαρέσκεια για τη διαφθορά και την ανισότητα θα μπορούσε να κλονίσει την κινεζική κυβέρνηση, όπως συνέβη με τους «κομμουνιστές» του Νεπάλ. Η κινεζική εξουσία είναι πολύ πιο σταθερή, αλλά ο κίνδυνος υπάρχει. Είναι επομένως κατανοητό ότι το Πεκίνο θεωρεί προτεραιότητα όχι την εξάλειψη της διαφθοράς στο Νεπάλ, αλλά την αποκατάσταση της «σταθερότητας» στη χώρα.
Σύμφωνα με τους Financial Times, οι διώξεις για διαφθορά στην Κίνα αυξήθηκαν κατά 43% το 2024 σε σύγκριση με το 2023 (σχεδόν 900.000 υποθέσεις). Το καθεστώς δίνει κάποια δημοσιότητα σε αυτή την καταστολή, προκειμένου να προβάλλει μια εικόνα εντιμότητας, ακόμη και αυστηρότητας. Ωστόσο, ο καρκίνος της διαφθοράς φαίνεται να συνεχίζει να εξαπλώνεται. Επιπλέον, οι Κινέζοι δισεκατομμυριούχοι είναι όπως όλοι οι άλλοι: γενικά προτιμούν να επιδεικνύουν τον πλούτο τους παρά να τον κρύβουν, κάτι που δεν μπορεί παρά να προκαλεί τη δυσαρέσκεια των λαϊκών τάξεων. Εν ολίγοις, η διαφθορά, ο νεποτισμός και η έκρηξη των κοινωνικών ανισοτήτων θα μπορούσαν επίσης να αποτελέσουν ένα δυνητικά εκρηκτικό μείγμα.
Η σύγκριση τελειώνει εδώ. Διότι υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ της Κίνας και του Νεπάλ πριν από τα τελευταία γεγονότα: στην Κίνα, τα κοινωνικά δίκτυα και η κοινωνία γενικά ελέγχονται πολύ αυστηρά από τον αστυνομικό μηχανισμό της εξουσίας. Οι λεγόμενες «επιτροπές γειτονιάς» είναι παραρτήματα του καθεστώτος. Μαζί με την τεχνολογία παρακολούθησης, επιτρέπουν ένα βαθμό ελέγχου στον τομέα της ασφάλειας που είναι άνευ προηγουμένου στην ιστορία. Σε αυτό το σύστημα, το οποίο δεν μπορεί να συγκριθεί ούτε με τη STASI της πρώην ΛΔΓ, κάθε στοιχείο κριτικής εντοπίζεται αμέσως και καταστέλλεται εν τη γενέσει του, προτού προλάβει να έχει σημαντική απήχηση στο διαδίκτυο.
Είναι κοινό μυστικό ότι η αποτελεσματικότητα του «Μεγάλου Αδελφού» της Κίνας προκαλεί τη διακριτική ζήλια των πλουσίων του κόσμου (βλ. Τραμπ, για παράδειγμα). Ωστόσο, η σταθερότητα της Κίνας μπορεί να είναι πιο εύθραυστη από ό,τι νομίζουμε, ειδικά όσον αφορά τις νεότερες γενιές. Υπενθυμίζουμε ότι οι νέοι Κινέζοι και οι νέες Κινέζες βρισκόταν στην πρώτη γραμμή των διαδηλώσεων εναντίον της εξαιρετικά κατασταλτικής πολιτικής «μηδενικού κοροναϊού». Αυτό είναι ένα σημάδι.
Ο Ναπολέων φέρεται να έχει πει «με τις ξιφολόγχες μπορείς να κάνεις τα πάντα, εκτός από το να καθίσεις πάνω τους». Είναι βέβαιο ότι τα μέσα παρακολούθησης του Σι Τζινπίνγκ καταστέλλουν τις διαμαρτυρίες πιο αποτελεσματικά από τις ξιφολόγχες του αυτοκράτορα. Αλλά μάλλον όχι σε βαθμό που να ξεκινήσει μια παγετώδης εποχή στους αγώνες για την απελευθέρωση. Οι ταξικές διαμάχες θα αποδειχθούν ισχυρότερες από τα αναχώματα που υποτίθεται ότι τις συγκρατούν.
Από την άποψη των ταξικών αγώνων, η περίπτωση του Νεπάλ επιβεβαιώνει τρία πράγματα: 1) τη στρατηγική σημασία των αγώνων κατά της διαφθοράς και του νεποτισμού (δύο φαινόμενα που συνδέονται στενά με το γεγονός ότι η οικονομική ολοκλήρωση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού πραγματοποιείται μέσω της κατανάλωσης των πλουσίων) 2) η νεολαία είναι πράγματι «η φλόγα της επανάστασης» ( Καρλ Λίμπκνεχτ) και ο αγώνας μπορεί να κατευθύνει αυτή τη φλόγα προς τα αριστερά· 3) όταν το τζίνι της μαζικής δημοκρατικής και κοινωνικής διαμαρτυρίας βγει από το λυχνάρι του, είναι πολύ δύσκολο να το κλειδώσουμε ξανά μέσα...
13 Σεπτεμβρίου 2025
Μετάφραση: elaliberta.gr
Daniel Tanuro, “The genie of class struggle comes out of its lamp in Nepal”, International Viewpoint, 19 Σεπτεμβρίου 2025, https://internationalviewpoint.org/spip.php?article9179.
