Ιδιωτικοί στρατοί: από το Πίνκερτον στην ICE
του Χρήστου Κεφαλή*
Την υποστήριξη της διαβόητης ICE από μεγάλες πολυεθνικές όπως οι Amazon, Microsoft, ΑΤ&Τ, κ.ά., ανέδειξε η Εφημερίδα των Συντακτών πρόσφατα [1]. Αφορά κυρίως σε θέματα παρακολούθησης και καταγραφής μεταναστών ώστε να διευκολύνεται ο εντοπισμός και η απέλασή τους, με ανταπόδοση παχυλά κρατικά συμβόλαια και φοροελαφρύνσεις. Αυτή η συνεργασία αποτελεί στην πραγματικότητα μέρος της ιδιωτικοποίησης των στρατών και της δημόσιας ασφάλειας, η οποία αποτέλεσε συνήθη πρακτική των κυβερνήσεων ήδη από το 19ο αιώνα και στον 20ό αιώνα έγινε καταλύτης για την άνοδο του φασισμού. Περιλάμβανε την ιδιωτική χρηματοδότηση εργοδοτικών και παραστρατιωτικών οργανώσεων, εταιρειών ασφάλειας, κ.ά., για λόγους καταστολής των λαϊκών κινημάτων και ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων. Αξίζει να ρίξουμε μια ματιά σε αυτές τις συνεχιζόμενες πρακτικές.
Το Πρακτορείο Πίνκερτον, ιδρυμένο το 1850 στις ΗΠΑ, αποτέλεσε το μοντέλο των ιδιωτικών εταιρειών ασφάλειας. Γύρω στα 1900 ήταν ο μεγαλύτερος ιδιωτικός οργανισμός επιβολής του νόμου παγκόσμια, ουσιαστικά μια ιδιωτική αστυνομία. Οι πράκτορές του, μπράβοι, επαγγελματίες δολοφόνοι και προβοκάτορες, παρενέβαιναν σε εργατικές απεργίες με σκοπό την υπονόμευσή τους. Συνήθεις πρακτικές ήταν οι δολοφονίες συνδικαλιστών και απεργών, η οργάνωση βομβιστικών επιθέσεων, που αποδίδονταν στους εργάτες, κοκ. Πολλά ήταν τα θύματα αυτών των δόλιων πρακτικών.
Οι πρώτες μαζικές παραστρατιωτικές οργανώσεις στον 20ό αιώνα υπήρξαν ένα απότοκο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στην περίοδο αυτή φασιστικές και ακροδεξιές ομάδες ανέλαβαν το έργο της «επιβολής της τάξης», χρηματοδοτούμενες αδρά από το μεγάλο κεφάλαιο. Αυτό αληθεύει για τις ιταλικές fasci και τα τάγματα εφόδου των ναζί.
Ιδιαίτερα στη Γερμανία η αντίδραση χρηματοδότησε και αξιοποίησε μια ευρεία γκάμα παραστρατιωτικών σχηματισμών για να καταπνίξει την επανάσταση του Νοέμβρη 1918. Η μαγιά τους ήταν τα Sturmtruppen, επίλεκτες τακτικές μονάδες που δημιούργησε στη διάρκεια του πολέμου η διοίκηση του γερμανικού στρατού, από τα οποία ξεπήδησαν στη συνέχεια τα αντεπαναστατικά Freikorps και παραπέρα τα τάγματα εφόδου των ναζί.
Τα Freikorps, εθελοντικές παραστρατιωτικές μονάδες, πρωταγωνίστησαν τον Ιανουάριο του 1919 στην καταστολή των σπαρτακιστών στο Βερολίνο και στη δολοφονία του Καρλ Λίμπκνεχτ και της Ρόζας Λούξεμπουργκ. Συνεισέφεραν ακόμη στην κατάπνιξη της σοβιετικής δημοκρατίας της Βαυαρίας και στη γερμανική επέμβαση ενάντια στους Μπολσεβίκους στη Βαλτική και την Πολωνία. O Γκ. Ρόσμπαχ, ηγετικό στέλεχος των Freikorps, που είχε δολοφονήσει αρκετούς σπαρτακιστές εργάτες, συνδέθηκε στενά με τον Ε. Ρεμ, ιδρυτή και ηγέτη των ναζιστικών Sturmabteilung. Στενοί ήταν οι δεσμοί και των δυο με τον επίσημο γερμανικό στρατό, τη Reichswehr, πριν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία.
Στα πρόσφατα χρόνια η πρόσληψη μισθοφόρων διαδραμάτισε καίριο ρόλο στον αμερικάνικο στρατό στη διάρκεια της επέμβασης στο Αφγανιστάν. Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, το 2008 αποτελούσαν το 69% του αμερικάνικου προσωπικού στη χώρα.
Στη Ρωσία του Πούτιν άνθισαν και ανθούν οι παραστρατιωτικοί σχηματισμοί, ουσιαστικά ιδιωτικοί στρατοί, με κλασικό παράδειγμα τη Βάγκνερ, αλλά και τους Τσετσένους του Καντίροφ, τους πολέμαρχους του Ντονμπάς, κοκ. Αυτές οι εταιρείες και οι μισθοφορικές μονάδες, πέρα από την κρατική χρηματοδότηση, έχουν συχνά δικές τους πηγές εφοδιασμού. Όπως σημειώνει ο Γ. Μαργαρίτης: «Τα στρατιωτικά σώματα που πολεμούν με την ρωσική πλευρά στην Ουκρανία θα μπορούσαν να αποτελέσουν διδακτικά παραδείγματα για τα είδη στρατών που εμφανίστηκαν στην ιστορία του πολέμου. Το δειγματολόγιο περιλαμβάνει επαγγελματικά στρατεύματα, μισθοφορικά στρατεύματα, μονάδες τυπικού εθνικού στρατού με στρατεύσιμους, εθελοντικά σώματα –ειδικά από τους ρωσόφωνους– και ιδιωτικούς στρατούς… Η ύπαρξη διαφορετικών –ενίοτε ημικρατικών ή παρακρατικών– πηγών εφοδιασμού για το καθένα από τα διαφορετικά αυτά σώματα είναι προφανής: δεν είναι οπωσδήποτε ο ρωσικός στρατός που εφοδιάζει με αυτοσχέδια τεθωρακισμένα τύπου MAD MAX τις μονάδες της Wagner» [2].
Οι ιδρυτές και διοικητές της Βάγκνερ (Ούτκιν, Πριγκόζιν, κοκ) ήταν ακροδεξιοί, φιλοφασίστες παραστρατιωτικοί. Η δύναμή της έφτασε στο ζενίθ της, το 2023, στις 85.000 άνδρες, στρατολογημένους σε μεγάλο μέρος από καταδίκους φυλακών, ξένους μισθοφόρους και άλλα εγκληματικά στοιχεία. Οι επιχειρήσεις επεκτάθηκα στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και σε πολλές χώρες στην Αφρική, εμπλέκοντας παραστρατιωτικές δράσεις σε υποστήριξη πραξικοπημάτων αλλά και μπίζνες δισεκατομμυρίων. Την ίδια χρονιά, παρότι ιδιωτική, έλαβε 86 δις ρούβλια (ένα δις δολάρια) ενίσχυση από το ρωσικό κράτος.
Η ιδιωτικοποίηση του στρατού και η προσφυγή σε ιδιωτικούς στρατούς τύπου Βάγκνερ ήταν μια κεντρική επιλογή του καθεστώτος Πούτιν. Όπως σημειώνει πάλι ο Μαργαρίτης, «Οι κοινωνικές ομάδες που κυβερνούν την Ρωσία σήμερα, δεν επιθυμούν να επενδύσουν σε εθνικό στρατό. Διατηρούν το στρατιωτικό δυναμικό της Ρωσίας σε κατάσταση πολυτεμαχισμού και “ιδιωτικοποίησης”. Πρωτοβουλία του Πούτιν, μόλις ανέλαβε την εξουσία ήταν η ενίσχυση και η μετονομασία του Στρατού Εσωτερικής Ασφάλειας σε Εθνοφρουρά, κάτω από τον άμεσο έλεγχο και τις διαταγές της Προεδρίας» [3].
Το Τάγμα Αζόφ αποτελεί ένα σαφώς πιο σεμνό ουκρανικό αντίστοιχο της Βάγκνερ, με πολύ πιο περιορισμένη, τοπική εμβέλεια.
Αλλά και στην περίπτωση της ICE–πλήρης τίτλος United States Immigration and Customs Enforcement, Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνειακής Επιβολής των ΗΠΑ – αν και είναι ομοσπονδιακή υπηρεσία, η σύνδεση με τις παρακρατικές πρακτικές και τα ιδιωτικά συμφέροντα είναι εξόφθαλμη. Την αποτύπωσε μια δήλωση του τωρινού, τοποθετημένου από τη διοίκηση Τραμπ, επικεφαλής της Τοντ Λάιονς: «Πρέπει να βελτιωθούμε», είπε, «στο να το αντιμετωπίζουμε αυτό σαν μια μπίζνα, όπου αυτή η επιχείρηση μαζικής απέλασης είναι κάτι σαν… την Amazon που προσπαθεί να κάνει την παράδοση του Prime σας εντός 24 ωρών». Ο ίδιος ο Λάιονς έστειλε το Μάη του 2025 ένα μυστικό υπόμνημα στους αξιωματούχους της ICE, προτρέποντάς τους να ακολουθούν τις οδηγίες του για διενέργεια ερευνών σε σπίτια χωρίς ένταλμα, αντί για τα εγχειρίδια της υπηρεσίας.[4]
Με την ανάληψη της προεδρίας από τον Τραμπ, η χρηματοδότηση της ICE εκτοξεύθηκε σε δυσθεώρητα ύψη, μεγαλύτερα και από του αμερικάνικου σωφρονιστικού συστήματος. Ταυτόχρονα, δρομολογήθηκε μια καμπάνια για τη στρατολόγηση πάνω από 10.000 νέων πρακτόρων, που από κοινού με 20.000 περίπου προσωπικό της Εθνοφρουράς ανέλαβαν τις απελάσεις μεταναστών. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κρατούμενοι σε φυλακές της ICE την κατήγγειλαν επανειλημμένα για παραβιάσεις στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως η προσφορά τροφής και νερού. Αρκετά πρόσωπα πέθαναν κατά την κράτησή τους από την ICE, με τα θύματα μόνο το 2025 να ανέρχονται, κατά τον Guardian, σε 32. [5] Οι απελάσεις έφταναν περί τις 800 τη μέρα τον Ιανουάριο του 2025 και συνολικά ανάμεσα σε 70.000 και 150.000 την ίδια χρονιά. Οι πρόσφατες δολοφονίες της Ρενέ Νικόλ Γκουντ και του Άλεξ Πρέτι από πράκτορες της ICE είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου, τραβώντας την προσοχή για την εν ψυχρώ εκτέλεση λευκών Αμερικανών.
Πέραν των κολοσσών που αναφέραμε, στις δραστηριότητες της ICE εμπλέκονται επιχειρηματικοί κύκλοι κοντά στον Τραμπ, το MAGA, εταιρείες παρακολουθήσεων, κοκ, με συμβόλαια ως και πάνω από 100 εκατομμύρια δολάρια. Μια εταιρεία, η AI Solutions 87, κομπάζει ότι παρέχει «πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης» στην ICE, οι οποίοι μπορούν να παρακολουθούν αυτόνομα «άτομα που τους ενδιαφέρουν και να χαρτογραφούν την οικογένειά τους και άλλους συνεργάτες τους πιο γρήγορα». Μια άλλη, η BI Incorporated, είναι θυγατρική της GEO Group, του κερδοσκοπικού γίγαντα των φυλακών, που κάνει χρυσές δουλειές μετά την επανεκλογή Τραμπ με αναμενόμενα έσοδα 121 εκατομμύρια δολάρια ως το 2027. Μια Τρίτη εταιρεία, η Fraud Inc., καυχιέται στο σάιτ της, ότι «προσπαθεί να επικυρώσει τις υποψίες των πελατών μας», χρησιμοποιώντας μια ποικιλία δημόσιων και ιδιωτικών βάσεων δεδομένων, αναζητήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και βιντεοεπιτήρηση. «Μπορούμε επίσης να αποκτήσουμε νόμιμα βίντεο από μεγάλο υψόμετρο», προσθέτουν. Τέλος, ανάμεσα σε αρκετές άλλες, ξεχωρίζει ακόμη η SOS International, ή SOSi, ένας άλλος έμπειρος στρατιωτικός εργολάβος, που έχει διακριθεί στο παρελθόν για εργολαβίες στο Ιράκ και διεθνείς καμπάνιες προπαγάνδας. Η τελευταία εξασφάλισε ένα παχυλό συμβόλαιο κυνηγιού κεφαλών που θα μπορούσε να της αποφέρει πάνω από 100 εκατομμύρια δολάρια [6].
Ο κοινός παρανομαστής όλων αυτών των οργανώσεων, από τη Βάγκνερ ως την ICE, είτε πρόκειται για υπηρεσίες ασφάλειας είτε για στρατιωτικές και παραστρατιωτικές μονάδες, είναι η αυτονόμηση και στεγανοποίησή τους από κάθε κοινωνικό έλεγχο, η άμεση πρόσδεσή τους στα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου και των κέντρων εξουσίας του. Αν και η αστυνομία και ο στρατός επιτελούν επίσης λειτουργίες καταστολής, οι δυνάμεις αυτές μπορεί έτσι να εκπληρώνουν πολύ πιο αποτελεσματικά αυτό το ρόλο. Συγκεντρώνοντας στις τάξεις τους κάθε λογής τυχοδιώκτες και εγκληματικά στοιχεία, διαμορφώνουν και εκπαιδεύουν τον τύπο των πειθήνιων, κτηνωδών οργάνων που αποτέλεσαν το εργαλείο για όλες τις αντιδραστικές και φασιστικές εκτροπές.
*Συμπληρωμένη εκδοχή άρθρου που δημοσιεύθηκε στην ηλεκτρονική έκδοση της Εφημερίδας των Συντακτών, 28.1.2026.
Ο Χρήστος Κεφαλής είναι συγγραφέας και αρθρογράφος.
Το 2024 κυκλοφόρησε τις συλλογές:
Καρλ Μαρξ. Για τον Καπιταλισμό (εκδ. Τόπος) και Καπιταλισμός και Πόλεμος (εκδ. Αργοναύτης, από κοινού με τον Αντώνη Παντίδη).
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Μπ. Μιχάλης, «Οι… στυλοβάτες της ICE», Εφημερίδα των Συντακτών, 24-25.1.2026.
[2] Γ. Μαργαρίτης, «Γιατί ο Πούτιν έχει ανάγκη την Wagner», slpress.gr, 16.2.2023.
[3] Στο ίδιο.
[4] Παρατίθενται στο λήμμα «Todd Lyons», en.wikipedia.org.
[5] M. Singh, M. Marcos, Ch. Simmonds, «2025 was ICE’s deadliest year in two decades. Here are the 32 people who died in custody», The Guardian, 4.1.2026.
[6] S. Biddle, «10 COMPANIES HAVE ALREADY MADE $1 MILLION AS ICE BOUNTY HUNTERS. WE FOUND THEM», theintercept.com, 23.12.2025.
