Maryam Alaniz
Η κρίση πληθωρισμού στο Ιράν προκαλεί διαμαρτυρίες σε όλη τη χώρα καθώς κλείνουν τα παζάρια
Η επιδείνωση της κρίσης πληθωρισμού πυροδοτεί διαμαρτυρίες σε όλο το Ιράν, που εξαπλώνονται από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης σε πολλές πόλεις της χώρας. Οι κινητοποιήσεις αντανακλούν μια ευρύτερη κοινωνική κρίση που σηματοδοτείται από ιμπεριαλιστικές κυρώσεις, λιτότητα και καταστολή.
Το Ιράν μπήκε στη δεύτερη μέρα των πανεθνικών διαδηλώσεων, καθώς η επιδεινούμενη κρίση του πληθωρισμού μεταφέρθηκε στους δρόμους, με αφορμή το κλείσιμο του ιστορικού Μεγάλου Παζαριού της Τεχεράνης. Με το νόμισμα σε ελεύθερη πτώση και τα βασικά αγαθά να γίνονται όλο και πιο απρόσιτα, οι αναταραχές έχουν εξαπλωθεί σε πολλές πόλεις. Σύμφωνα με την εφημερίδα New York Times, βίντεο που κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο τη Δευτέρα έδειχναν τις δυνάμεις ασφαλείας να ρίχνουν δακρυγόνα για να διαλύσουν τους διαδηλωτές στην Τεχεράνη και σε τουλάχιστον δύο άλλες πόλεις.
Το κλείσιμο του Μεγάλου Παζαριού έχει σημασία που υπερβαίνει τον άμεσο οικονομικό του αντίκτυπο. Το Παζάρι, που από καιρό θεωρείται βαρόμετρο της κοινωνικής σταθερότητας, βρίσκεται στο κέντρο του εθνικού εμπορίου και ιστορικά έχει διαδραματίσει πολιτικό ρόλο, μεταξύ άλλων και κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1979. Το κλείσιμό του σηματοδοτεί μια αυξανόμενη ρήξη μεταξύ των στρωμάτων που παραδοσιακά θεωρούνται επιφυλακτικά ή φιλικά προς το καθεστώς και μια αυξανόμενη αίσθηση ότι η κανονική οικονομική δραστηριότητα έχει καταστεί αδύνατη υπό συνθήκες ακραίας νομισματικής αστάθειας και πληθωρισμού.
Ταυτόχρονα, οι διαμαρτυρίες στο Παζάρι συμπίπτουν με τις κινητοποιήσεις των εργαζομένων τάξεων που έχουν γίνει πιο ενεργές πολιτικά χάρη στις πρόσφατες κινητοποιήσεις. Μόνο την Κυριακή, καταγράφηκαν τουλάχιστον 14 κινητοποιήσεις σε όλη τη χώρα. Οι εργάτες στις ζαχαροβιομηχανίες στο Σούς συνεχίζαν τις διαδηλώσεις απαιτώντας την καταβολή των απλήρωτων μισθών, την εργασιακή ασφάλεια και την επαναπρόσληψη των απολυμένων συναδέλφων τους. Οι εργαζόμενοι στους σιδηροδρόμους στο Ντορούντ συνέχισαν τις απεργίες τους ενάντια στην ιδιωτικοποίηση και την αβεβαιότητα που περιβάλλει την απασχόλησή τους. Οι συνταξιούχοι κινητοποιήθηκαν στο Τεχεράνη, το Αχβάζ, το Ισφαχάν, το Ραστ και το Κερμανσάχ ενάντια στην κατάρρευση της αγοραστικής δύναμης και της πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη. Οι εργαζόμενοι στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας, οι συμβασιούχοι οδηγοί σε στρατηγικούς τομείς όπως ο πετρελαϊκός και ο τομέας αερίου, καθώς και οι εργαζόμενοι στα ορυχεία στο Τακάμπ πραγματοποίησαν επίσης διαμαρτυρίες, πολλές από τις οποίες διήρκεσαν για πολλές συνεχόμενες ημέρες.
Οι διαδηλώσεις στους δρόμους έχουν πλέον επεκταθεί σε αρκετές πόλεις, καθώς η οικονομική κρίση εντείνεται. Σε αρκετές πόλεις, στις διαδηλώσεις ακούγονται σαφώς αντι-καθεστωτικά συνθήματα, σηματοδοτώντας ότι η οργή για τον πληθωρισμό και τις συνθήκες διαβίωσης μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε ευρύτερη αντίθεση προς το ίδιο το καθεστώς των κληρικών που κυβερνά. Βίντεο που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν πλήθη να συγκεντρώνονται στο κέντρο της Τεχεράνης, μεταξύ άλλων κοντά στην οδό Σααντί και στις γειτονιές γύρω από το Μεγάλο Παζάρι. Μια εικόνα που έγινε viral διεθνώς έδειχνε έναν μοναχικό διαδηλωτή να αντιμετωπίζει τις δυνάμεις ασφαλείας, ξυπνώντας μνήμες από ιστορικές στιγμές αντίστασης όπως η Τιενανμέν – ένα ισχυρό σύμβολο αντίστασης εν μέσω καταστολής.
Αυξάνονται οι φόβοι για υπερπληθωρισμό
Οικονομολόγοι και αναλυτές προειδοποιούν ότι το Ιράν ενδέχεται να οδεύει προς ένα σενάριο υπερπληθωρισμού. Το ριάλ έχει υποστεί δραματική κατάρρευση, πέφτοντας στα 1,42-1,45 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο ΗΠΑ στην ελεύθερη αγορά, σε σύγκριση με περίπου 1,14 εκατομμύρια μόλις λίγες εβδομάδες νωρίτερα. Ο πληθωρισμός υπερβαίνει επίσημα το 40% σε ετήσια βάση, ενώ οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 70% και τα ιατρικά έξοδα κατά περίπου 50%. Οι αυξήσεις των τιμών των καυσίμων, οι ανακοινωμένες αυξήσεις φόρων και τα μέτρα λιτότητας έχουν προκαλέσει προσδοκίες για περαιτέρω τιμολογιακές αναταράξεις, ωθώντας τις επιχειρήσεις να αυξήσουν τις τιμές, να περιορίσουν τις πωλήσεις ή να κλείσουν εντελώς.
Η κατάρρευση του νομίσματος δεν είναι απλώς αποτέλεσμα τεχνικών λαθών, αλλά μιας κρίσης, η διαχείριση της οποίας εξυπηρετεί τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης. Η έλλειψη δολαρίων, η περιορισμένη πρόσβαση στα αποθέματα και ένα σύστημα συναλλαγματικών ισοτιμιών που προστατεύει τις ελίτ που έχουν τις διασυνδέσεις, έχουν συνδυαστεί με τις ιμπεριαλιστικές κυρώσεις, οδηγώντας τον πληθωρισμό σε υψηλότερα επίπεδα. Ενώ τα κέρδη και τα προνόμια προστατεύονται στην κορυφή, οι εργαζόμενοι, οι συνταξιούχοι και οι μικροί έμποροι αναγκάζονται να φέρουν το βάρη της κρίσης μέσω των αυξήσεων των τιμών των καυσίμων, της μείωσης των μισθών και των συντάξεων και των περικοπών σε βασικές υπηρεσίες όπως το νερό και η ενέργεια.
Παραμένει να δούμε αν οι τρέχουσες διαμαρτυρίες θα εξελιχθούν σε μεγαλύτερες εθνικές εξεγέρσεις όπως αυτές του 2017-2019, αν θα πυροδοτήσουν περιφερειακές εξεγέρσεις όπως οι διαμαρτυρίες για το νερό στο Χουζεστάν, ή αν θα συγκλίνουν με τη φεμινιστική εξέγερση του 2022, η οποία δημιούργησε τις συνθήκες για μαζική απόρριψη των νόμων για το υποχρεωτικό χιτζάμπ σε πολλές πόλεις. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι οι ιρανικές μάζες πιέζονται από όλες τις πλευρές: από τις ιμπεριαλιστικές κυρώσεις, τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου και της περιφερειακής αστάθειας, και ένα αντιδραστικό καθεστώς που απαντά μόνο με λιτότητα και καταστολή.
Για ένα Ιράν ελεύθερο από την ιμπεριαλιστική κυριαρχία και την διακυβέρνηση των κληρικών
Η κρίση που εκτυλίσσεται στο Ιράν πρέπει να τοποθετηθεί στο πλαίσιο μιας ευρύτερης επίθεσης του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, η οποία εντάθηκε υπό την προεδρία Τραμπ, αλλά διατηρήθηκε χάρη στη διακομματική συναίνεση και τις διεθνείς συμμαχίες με τους συμμάχους των ΗΠΑ. Στην πραγματικότητα, ο Τραμπ και ο Νετανιάχου είχαν ήδη προγραμματίσει μια συνάντηση σήμερα για να συζητήσουν ανοιχτά για το Ιράν και τη Γάζα, διατηρώντας σταθερά στο τραπέζι το θέμα της αλλαγής καθεστώτος. Οι κυρώσεις, ο οικονομικός πόλεμος και η απειλή στρατιωτικής επέμβασης είναι βασικά εργαλεία μιας στρατηγικής αλλαγής καθεστώτος που στοχεύει όχι μόνο το Ιράν, αλλά και τη Βενεζουέλα και άλλα κράτη που δεν υπακούουν στη γεωπολιτική πειθαρχία της Ουάσιγκτον. Ο πληθωρισμός, οι ελλείψεις και η κοινωνική κατάρρευση δεν είναι ακούσιες συνέπειες αυτής της στρατηγικής – είναι μεταξύ των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων της.
Η ίδια η ιστορία του Ιράν προσφέρει σκληρά μαθήματα. Από την επιβολή των δικτατορικών καθεστώτων του Ρεζά Σαχ και αργότερα του γιου του μέσω του πρώτου πραξικοπήματος της CIA στην ιστορία, έως τους υποστηριζόμενους από τον ιμπεριαλισμό ελιγμούς που αποσκοπούσαν στον περιορισμό των επαναστατικών διαδικασιών, και τον πιο πρόσφατο 12ήμερο πόλεμο που στοίχισε τη ζωή σε πάνω από 1.000 ανθρώπους, πολλοί από τους οποίους ήταν άμαχοι, η ξένη επέμβαση επιδίωξε συστηματικά την υποταγή –ποτέ την απελευθέρωση– των ιρανικών μαζών και της περιοχής στο σύνολό της.
Ταυτόχρονα, το ιρανικό καθεστώς δεν είναι ένας αθώος στόχος του ιμπεριαλισμού, αλλά μια δύναμη της άρχουσας τάξης που δρα για να διατηρήσει τη δική της εξουσία. Υπό την αποκαλούμενη μεταρρυθμιστική προεδρία του Μασούντ Πεζεσκιάν, το κράτος ανταποκρίθηκε στην κρίση επιβάλλοντας μέτρα λιτότητας, όπως αυξήσεις στα καύσιμα, ενώ ενέτεινε την καταστολή, συμπεριλαμβανομένης της συστηματικής φυλάκισης και δολοφονίας πολιτικών κρατουμένων. Οι εργαζόμενοι που απαιτούν τους απλήρωτους μισθούς τους, οι συνταξιούχοι που διαμαρτύρονται για την κατάρρευση του βιοτικού επιπέδου και οι γυναίκες και οι νέοι που αντιμετωπίζουν την κρατική βία, φέρουν το βάρος μιας κρίσης που το καθεστώς επιδιώκει να διαχειριστεί εις βάρος τους, προκειμένου να επιβιώσει.
Για όσους εμπνέονται από το παγκόσμιο κίνημα υπέρ της Παλαιστίνης, ειδικά στις ιμπεριαλιστικές χώρες, αυτή η πραγματικότητα θέτει ένα σαφές πολιτικό καθήκον. Πρέπει να καταγγείλουμε τις ιμπεριαλιστικές κυρώσεις, τους οικονομικούς αποκλεισμούς και τις απειλές στρατιωτικής επέμβασης κατά του Ιράν και παράλληλα να καταγγείλουμε την λιτότητα και την καταστολή που επιβάλλει το ιρανικό καθεστώς στον ίδιο του τον λαό. Οι διαμαρτυρίες που εξαπλώνονται τώρα σε όλο το Ιράν δεν αποτελούν ακόμη μια ενιαία εθνική εξέγερση. Ωστόσο, δείχνουν μια ασταθή συγκυρία, στην οποία ο πληθωρισμός, η καταστολή και η κοινωνική κατάρρευση αλληλεπικαλύπτονται όλο και περισσότερο σε διάφορους τομείς της κοινωνίας. Το αν αυτοί οι αγώνες θα παραμείνουν κατακερματισμένοι ή θα αρχίσουν να αλληλεπικαλύπτονται και να συντονίζονται θα καθορίσει την επόμενη φάση της κρίσης – μια φάση που εξελίσσεται υπό το συνδυασμένο βάρος της ιμπεριαλιστικής πίεσης και ενός αυταρχικού καθεστώτος που βρίσκεται σε κατάσταση σύγχυσης.
Μετάφραση: elaliberta.gr
Maryam Alaniz, “Iran’s Inflation Crisis Triggers Protests Nationwide as Bazaar Shuts Down”, Left Voice, 30 Δεκεμβρίου 2025, https://www.leftvoice.org/irans-inflation-crisis-triggers-protests-nationwide-as-bazaar-shuts-down/.
