Αφίσα για την Πρωτομαγιά του 1980 του Κόμματος Τουντέχ.

Εισαγωγικό σημείωμα elaliberta.gr:

Ο Ερβάντ Αμπραχαμιάν είναι ο σημαντικότερος ιστορικός της σύγχρονης ιρανικής ιστορίας. Πρόσφατα εκδόθηκε στα ελληνικά ένα από τα σημαντικά του έργα, Η Σύγχρονη Ιστορία του Ιράν (Ervand Abrahamian, Η Σύγχρονη Ιστορία του Ιράν, εκδόσεις Σάλτο, σειρά Κάλλιστος, μετάφραση Κώστας Κούσιαντας, Ελένη Τιμογιαννάκη), μια επισκόπηση της εξέλιξης της ιρανικής κοινωνίας, από τα τελευταία χρόνια της αυτοκρατορίας των Κατζάρων, μέχρι το 2018. Οι μελέτες του Αμπραχαμιάν εστιάζουν σε τρεις καθοριστικούς σταθμούς της ιρανικής ιστορίας: τη συνταγματική επανάσταση (Περσική Επανάσταση) του 1906· στις προσπάθειες του Μοχαμμάντ Μοσαντέκ να εθνικοποιήσει το ιρανικό πετρέλαιο και στο πραξικόπημα που τον ανέτρεψε το 1953· και στην επανάσταση του 1979, η οποία ανέτρεψε τον σάχη και διαμόρφωσε ένα πεδίο έντονων κοινωνικών, πολιτικών και ιδεολογικών συγκρούσεων. Πολύ σχηματικά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι συγκρούσεις αυτές διεξάγονταν μεταξύ τριών μαζικών πολιτικών ρευμάτων: της ιρανικής αριστεράς, του πολιτικού Ισλάμ και της φιλελεύθερου ρεπουμπλικανισμού (των πολιτικών κληρονόμων του κινήματος του Μοσαντέκ). Φυσικά, κανένα από αυτά τα ρεύματα δεν αποτελούσαν ομοιογενή πολιτικά μπλοκ. Η ιρανική αριστερά για παράδειγμα (πολύ μαζική στο σύνολό της) αποτελούνταν από μια σειρά οργανώσεων και ομάδων, από το Κόμμα Τουντέχ (το Κομμουνιστικό Κόμμα του Ιράν), μέχρι τις αντάρτικες ομάδες των Φενταγίν και των Μοτζαχεντίν. Το άρθρο που μεταφράζουμε αποτελεί το 5ο κεφάλαιο του βιβλίου του Ervand Abrahamian, Khomeinism: essays on the Islamic Republic [Χομεϊνισμός: δοκίμια για την Ισλαμική Δημοκρατία], που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1993, University of California Press (επανεκδόθηκε ως άρθρο στην ιστοσελίδα Tehran Bureau το 2010).

Δημοσιεύουμε επίσης ένα σύντομο παράρτημα στο τέλος για την πρωτομαγιά του 2007 στην Τεχεράνη, από τη σελίδα στο facebook του Ιρανού δημοσιογράφου και αναλυτή Siyavash Shahabi.

Ervand Abrahamian

Η Πρωτομαγιά στην Ισλαμική Δημοκρατία

Δεν πρέπει να θεωρούμε μόνο τη σημερινή μέρα ως Ημέρα των Εργατών. Κάθε μέρα πρέπει να τιμάται ως Ημέρα των Εργατών. Διότι η εργασία είναι η πηγή όλων των πραγμάτων, ...ακόμη και του Παραδείσου και της Κόλασης.

Αγιατολλάχ Χομεϊνί, Εττελα‘άτ, 2 Μαΐου 1979

Η Πρωτομαγιά: Τα πρώτα χρόνια (1921-1991)

Η 1η Μαΐου 1979 ήταν μια μεγάλη δημόσια γιορτή στο Ιράν. Κύματα χαρούμενων διαδηλωτών ξεχύθηκαν στους δρόμους γιορτάζοντας την Παγκόσμια Ημέρα των Εργατών καθώς και «την αληθινή άνοιξη της ελευθερίας μετά από 2.500 χρόνια μοναρχίας». Από τότε η Ισλαμική Δημοκρατία συνεχίζει να γιορτάζει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, την Πρωτομαγιά.

Τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι πιο παράδοξο. Η Πρωτομαγιά είναι μια «επινοημένη παράδοση»^[1] του σοσιαλιστικού κινήματος του 19ου αιώνα στη Δύση. Φέρνει στο νου εικόνες από την τραγωδία του Χέιμαρκετ· τους μάρτυρες του Σικάγου στην αγχόνη να επιβεβαιώνουν την πίστη τους στον σοσιαλισμό, τον αναρχισμό και τον αθεϊσμό· βαριά μηχανήματα, προλεταριακά καπέλα και καμινάδες· καθώς και τη Δεύτερη Διεθνή του Μαρξ, για να μην αναφέρουμε την Τρίτη Διεθνή του Λένιν. Επίσης, φέρνει στο νου την βιομηχανοποίηση, τον μαχητικό συνδικαλισμό και τον σοσιαλιστικό διεθνισμό που καταρρίπτει κάθε μορφή στενοκεφαλιάς, ειδικά όσον αφορά τη θρησκεία, την εθνικότητα και το φύλο^[2]. Η Ισλαμική Δημοκρατία, από την άλλη πλευρά, θεωρεί τον εαυτό της ως την αυθεντική ενσάρκωση του αγνού Ισλάμ· έχει υψηλή συνείδηση της πολιτικής δύναμης των τελετουργιών, των εικόνων, των συμβόλων και της γλώσσας· και ισχυρίζεται ότι απορρίπτει όλες τις δυτικές έννοιες, ειδικά αυτές του ανθρωπισμού, του σοσιαλισμού, του φεμινισμού και, της πιο ύπουλης από όλες, του μαρξισμού.

Η ασυμφωνία αυτή, ωστόσο, έχει μια ξεκάθαρη εξήγηση. Το καθεστώς του Χομεϊνί, προωθώντας μια ιρανική εκδοχή του λαϊκισμού του Τρίτου Κόσμου, επιδιώκει να κινητοποιήσει την εργατική τάξη των πόλεων, να προλάβει οποιαδήποτε απειλή από την κοσμική Αριστερά και, ταυτόχρονα, να εντάξει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο τμήμα αυτής της Αριστεράς υπό τη δική του ηγεμονία. Εν τω μεταξύ, η Πρωτομαγιά, αν και αρχικά ήταν μια εισαγόμενη παράδοση, έχει γίνει με τα χρόνια αναπόσπαστο μέρος της αριστερής παράδοσης στο Ιράν και γιορτάζεται όποτε είναι δυνατόν από το 1921. Συνδέεται με τους εργατικούς αγώνες του παρελθόντος – με διαδηλώσεις, στάσεις εργασίας, γενικές απεργίες και βίαιες συγκρούσεις. Επιπλέον, είναι η στιγμή της ιστορικής συνείδησης που όλη η Αριστερά, είτε είναι σταλινική, μαοϊκή, καστρική, τροτσκιστική ή σοσιαλδημοκρατική, τιμά με σχολαστικότητα. Στην πραγματικότητα, ένα σημάδι του ότι ανήκει κανείς στην Αριστερά στο Ιράν είναι ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς – μερικές φορές ως αντι-γιορτή στις επίσημες θρησκευτικές και εθνικιστικές αργίες.

Έτσι, το 1979, το ισλαμικό καθεστώς, για να αποδείξει τις ριζοσπαστικές του πεποιθήσεις και να ιδιοποιηθεί τη αριστερή παράδοση, γιόρτασε την Πρωτομαγιά με μεγάλες φανφάρες και επαναστατική ρητορική. Από τότε οι εορτασμοί συνεχίστηκαν, αλλά με όλο και λιγότερες φανφάρες, ριζοσπαστικές υποσχέσεις και ελεύθερη συμμετοχή. Στην πραγματικότητα, ο τρόπος με τον οποίο γιορτάζεται η Πρωτομαγιά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέτρο για να εκτιμηθεί κατά πόσο ο λαϊκισμός του Χομεϊνί έχει μετριαστεί, καθώς το καθεστώς του σταθεροποιήθηκε και έγινε οικονομικά πιο συντηρητικό. Με άλλα λόγια, η Πρωτομαγιά αποτελεί ένα αποκαλυπτικό πρίσμα μέσω του οποίου μπορεί κανείς να παρατηρήσει το Θερμιδόρ της Ισλαμικής Επανάστασης. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η Πρωτομαγιά δεν περιλάμβανε πλέον διαδηλώσεις στους δρόμους και ελεύθερες μαζικές συγκεντρώσεις, αλλά αυστηρά ελεγχόμενες και προσεκτικά ενορχηστρωμένες εκδηλώσεις σε κλειστούς χώρους, σχεδιασμένες για να συγκεντρώσουν υποστήριξη για το καθεστώς.

Η Πρωτομαγιά ως πολιτική συγκέντρωση (1921-41)

Αριστερές ομάδες στο Ιράν, ειδικά η Ένωση Τυπογράφων στην Τεχεράνη, άρχισαν να γιορτάζουν την Πρωτομαγιά στις αρχές της δεκαετίας του 1920. Αυτές οι πρώτες γιορτές, ωστόσο, έπαιρναν πάντα τη μορφή κλειστών συγκεντρώσεων, συχνά μυστικών. Οι περισσότερες οργανώνονταν από τα δύο νεοσύστατα κόμματα, το Κομμουνιστικό και το Σοσιαλιστικό κόμμα από κοινού με τον σύμμαχό τους στην Τεχεράνη, το Συμβούλιο Ενωμένων Εργατικών Συνδικάτων (ΣΕΕΣ)^[1].

Στην ακμή του, στα μέσα της δεκαετίας του 1920, το ΣΕΕΣ αριθμούσε πάνω από 8.000 μέλη από περίπου δεκαέξι συνδικάτα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν δάσκαλοι και δημοτικοί υπάλληλοι, ειδικευμένοι τεχνίτες, ιδίως τυπογράφοι, τσαγκάρηδες, ράφτες, ξυλουργοί, χτίστες, φαρμακοποιοί, τηλεγραφιστές, καθώς και εργαζόμενοι στα ταχυδρομεία και στα τηλέφωνα, αλλά και σχετικά ανειδίκευτοι μισθωτοί, όπως υπάλληλοι λουτρών, βοηθοί αρτοποιών, τουβλάδες και υφαντές από το μοναδικό σύγχρονο εργοστάσιο της Τεχεράνης. Μεγάλο μέρος της στρατολόγησης γινόταν στις τσαγερί και τα καφενεία που υπήρχαν σε όλο το παζάρι και στις φτωχότερες γειτονιές. Η ηγεσία του ΣΕΕΣ αποτελούταν όχι μόνο από αριστερούς διανοούμενους, αλλά και από έναν εκπληκτικό αριθμό τεχνιτών, ειδικά τυπογράφων, χτιστών και τσαγκάρηδων. Τα συνδικάτα ήταν διαθρησκευτικά, με μουσουλμάνους και χριστιανούς (κυρίως Αρμένιους και Ασσύριους) τόσο στην ηγεσία όσο και στα απλά μέλη τους. Το ΣΕΕΣ είχε επίσης συνδικάτα-μέλη στις επαρχίες, ιδίως μεταξύ των αλιέων και των λιμενεργατών στο Ενζελί, των υφαντών χαλιών και των ραφτών στο Μασχάντ, και των υφαντών κλωστοϋφαντουργίας στο Ισφαχάν. Στα τέλη της δεκαετίας του 1920 προστέθηκαν και οι εργάτες πετρελαίου στο Χουζεστάν.

Οι πρώτες διαδηλώσεις απέφυγαν τις συγκεντρώσεις στους δρόμους για δύο βασικούς λόγους. Πρώτον, εκτός της πετρελαϊκής περιοχής, το βιομηχανικό προλεταριάτο ήταν πολύ μικρό. Το 1925 ολόκληρη η χώρα είχε λιγότερες από είκοσι σύγχρονες βιο^[3]μηχανικές εγκαταστάσεις· μόνο πέντε από αυτές ήταν μεγάλα εργοστάσια. Δεύτερον, η κυβέρνηση περιόριζε τέτοιες διαδηλώσεις στους δρόμους. Στις αρχές της δεκαετίας του 1920, ο συνταγματάρχης Ρεζά Χαν, ο αρχιστράτηγος των ενόπλων δυνάμεων, επέβαλε στρατιωτικό νόμο στις περισσότερες πόλεις. Στα τέλη της δεκαετίας του 1920 είχε καταλάβει τον θρόνο και κυβερνούσε τη χώρα με σιδηρά πυγμή. Και μέχρι το 1931 είχε θεσπίσει τον Αντικολεκτιβιστικό Νόμο, ο οποίος απαγόρευε όλες τις δραστηριότητες που έμοιαζαν με σοσιαλισμό, κομμουνισμό και συνδικαλισμό.

Η πρώτη συγκέντρωση για την Πρωτομαγιά οργανώθηκε το 1921 από το ΣΕΕΣ στην Τεχεράνη^[4]. Ένα μικρό πλήθος συγκεντρώθηκε στο μεγάλο τζαμί του Σάχη στο κέντρο της Τεχεράνης. Οι τυπογράφοι έκλεισαν ακόμη και τους περισσότερους εκδοτικούς οίκους για να τιμήσουν την ημέρα. Εκείνο το βράδυ, μια αριστερή θεατρική ομάδα ανέβασε μια κωμωδία τριών πράξεων στο Grand Hotel, που βρισκόταν στην μοντέρνα περιοχή της βόρειας Τεχεράνης.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την ημέρα αυτή, η Χακικάτ (Η Αλήθεια), το όργανο του συνδικάτου, δημοσίευσε ένα εκτενές κύριο άρθρο σχετικά με τη σημασία της 1ης Μάη (11 Αρντιμπεχέστ σύμφωνα με το ιρανικό ηλιακό ημερολόγιο)^[5]. Αυτό το κύριο άρθρο αποτέλεσε πρότυπο για τα μετέπειτα άρθρα σχετικά με την Πρωτομαγιά. Ξεκίνησε με μια σύντομη ιστορική επισκόπηση της γιορτής, τονίζοντας ότι ήταν μια σύγχρονη γιορτή που σηματοδοτούσε, το τέλος όχι μόνο της κυριαρχίας των «φεουδαρχών, του κλήρου και των αριστοκρατών», αλλά και της νέας υποδούλωσης της εργατικής τάξης από τους βιομηχανικούς καπιταλιστές και το εργοστασιακό τους σύστημα, με την τάση του να προκαλεί μαζική ανεργία. Συνέχιζε με μια περιγραφή του πώς το 1889, στην εκατονταετία της Γαλλικής Επανάστασης, η Δεύτερη Διεθνής, με την ενθάρρυνση του Ένγκελς, είχε επιλέξει την Πρωτομαγιά ως ημερομηνία για να εκδηλώσει την αλληλεγγύη της εργατικής τάξης, να απαιτήσει την οκτάωρη εργάσιμη ημέρα και να τιμήσει τους μάρτυρες του Σικάγου το 1887 και της Κομμούνας του Παρισιού το 1871. Το άρθρο συνέχιζε εξηγώντας πώς η Πρωτομαγιά είχε χρησιμεύσει όχι μόνο για να τιμήσει την ταξική αλληλεγγύη, αλλά και για να σπείρει τον φόβο στις καρδιές της αστικής τάξης και των αρχών, να απαιτήσει την οκτάωρη εργασία και να σηματοδοτήσει την αυγή μιας νέας εποχής ανθρώπινης απελευθέρωσης. Κατέληγε με τη διακήρυξη ότι το νεαρό ιρανικό προλεταριάτο ενωνόταν πλέον με το διεθνές προλεταριάτο απαιτώντας εργασία, ελευθερία, ισότητα, θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις, ελευθερία έκφρασης, κατάργηση των ταξικών προνομίων, τέλος στην ξένη εκμετάλλευση, άρση του στρατιωτικού νόμου και αναγνώριση της Πρωτομαγιάς ως επίσημης αργίας του κράτους.

Παρόμοιες εορταστικές εκδηλώσεις για την Πρωτομαγιά πραγματοποιήθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1920. Για παράδειγμα, το 1924 οι τυπογράφοι στην Τεχεράνη οργάνωσαν μια μονοήμερη απεργία, ενώ οι εργαζόμενοι στον τομέα της αλιείας στο Ενζελί συμμετείχαν σε μια συγκέντρωση σε κλειστό χώρο κοντά στις αποβάθρες της πόλης^[6]. Το 1928, μια φωτογραφία του Λένιν εκτέθηκε στη Λέσχη της Πρωτομαγιάς στο Ραστ, προκαλώντας την αντίδραση της κυβέρνησης^[7]. Η λέσχη αυτή είχε οργανωθεί από μια ομάδα Αρμενίων διανοουμένων και μουσουλμάνων συνδικαλιστών με σκοπό να φέρει σε επαφή άνδρες και γυναίκες για πολιτικές διαλέξεις και θεατρικές παραστάσεις. Το 1918 είχαν, μάλιστα, οργανώσει την πρώτη Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας στο Ιράν^[8].

Επίσης το 1928, την Παρασκευή που ήταν πιο κοντά στην 1η Μαΐου, μικρές ομάδες κομμουνιστών ακτιβιστών, συνολικά όχι περισσότεροι από 800, κατευθύνθηκαν διακριτικά για πικνίκ σε έναν ενοικιαζόμενο κήπο έξω από την Τεχεράνη. Το πρόγραμμα περιλάμβανε μουσική, διαλέξεις για τη σημασία της Πρωτομαγιάς και απαγγελία μιας ωδής στους εργάτες, γραμμένης από τον Λαχουτί, έναν γνωστό επαναστάτη ποιητή που είχε καταφύγει στη Σοβιετική Ένωση^[9]. Το Μανιφέστο της Πρωτομαγιάς τους καλούσε στην ανατροπή του Σάχη, των γαιοκτημόνων, των μουλάδων και των καπιταλιστών^[10]. Κόκκινες σημαίες κρέμονταν στα δέντρα του κήπου. Μετά το πικνίκ, μερικοί από τους συμμετέχοντες εισέβαλαν σε μια μικρή συγκέντρωση της Πρωτομαγιάς στη λέσχη του Σοσιαλιστικού Κόμματος στη βόρεια Τεχεράνη. Αυτή η διαταραχή τράβηξε την προσοχή της αστυνομίας και πιθανώς οδήγησε στο κλείσιμο της λέσχης. Ένας από τους εισβολείς παραδέχτηκε χρόνια αργότερα ότι, αναλογιζόμενος αυτό το περιστατικό, ντρεπόταν για την «αριστερίστικη» και παιδαριώδη συμπεριφορά του^[11].

Η μεγαλύτερη από αυτές τις πρώιμες εορταστικές εκδηλώσεις της Πρωτομαγιάς έλαβε χώρα το 1929. Ριζοσπάστες στο Μασχάντ, πολλοί από τους οποίους ήταν δάσκαλοι, ράφτες και υφαντές χαλιών, συγκεντρώθηκαν κρυφά σε έναν απόμερο λόφο λίγα χιλιόμετρα έξω από την πόλη για να παρακολουθήσουν ομιλίες και να τραγουδήσουν επαναστατικά τραγούδια^[12]. Στο Αμπαντάν, οι εργάτες των διυλιστηρίων, που είχαν πρόσφατα σχηματίσει ένα κρυφό συνδικάτο, πυροδότησαν μια γενική απεργία σε ολόκληρη την πετρελαϊκή βιομηχανία, απαιτώντας την αναγνώριση του συνδικάτου, έναν κατώτατο μισθό, την αντικατάσταση των ξένων με Ιρανούς, εκπροσώπηση των εργατών στο γραφείο εργασίας της πετρελαϊκής εταιρείας και την αποδοχή της Πρωτομαγιάς ως αμοιβόμενης αργίας^[13]. Η απεργία καταστάλθηκε τέσσερις ημέρες αργότερα, όταν οι επαρχιακές αρχές, κατόπιν διαταγών του Ρεζά Σαχ, έστειλαν στρατεύματα στην περιοχή και συνέλαβαν πάνω από σαράντα πέντε συνδικαλιστές – πέντε από τους οποίους παρέμειναν στη φυλακή μέχρι την παραίτηση του Ρεζά Σαχ το 1941. Η βρετανική κυβέρνηση «ευχαρίστησε» και «συνεχάρη» τον σάχη για τον «ταχύτατο» τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε την κρίση^[14]. Αν και αυτή η απεργία έχει αναφερθεί ελάχιστα στα ιστορικά βιβλία, την εποχή εκείνη ήταν αρκετά σοβαρή ώστε να προκαλέσει την αποστολή ενός βρετανικού θωρηκτού στο Αμπαντάν^[15].

Την ίδια χρονιά στην Τεχεράνη, μικρές ομάδες ριζοσπαστών, που αυτή τη φορά αριθμούσαν συνολικά 2.000 άτομα, συγκεντρώθηκαν έξω από την πόλη νωρίς το πρωί για ένα ακόμη πικνίκ, όπου άκουσαν ποίηση, μια διάλεξη διάρκειας μιας ώρας και μια μπάντα, πολλοί από τους μουσικούς της οποίας ήταν μέλη συνδικάτων. Το πικνίκ διήρκεσε μέχρι το μεσημέρι και χρηματοδοτήθηκε από τα συνδικάτα. Το πλήθος που αποχωρούσε ήταν αρκετά μεγάλο ώστε να προκαλέσει το ενδιαφέρον της αστυνομίας, γεγονός που οδήγησε στη σύλληψη περίπου πενήντα συμμετεχόντων, ένας από τους οποίους πέθανε στη φυλακή, πιθανώς ως αποτέλεσμα βασανιστηρίων^[16].

Η τελευταία από αυτές τις πρώιμες συγκεντρώσεις της Πρωτομαγιάς πραγματοποιήθηκε το 1931. Στις αρχές της άνοιξης εκείνης της χρονιάς, το Κομμουνιστικό Κόμμα οργάνωσε ένα κρυφό συνδικάτο στο νεοϊδρυθέν κλωστοϋφαντουργείο Βατάν στο Ισφαχάν^[17]. Την Πρωτομαγιά, το συνδικάτο αυτό συγκεντρώθηκε κρυφά σε έναν κήπο έξω από την πόλη και συνέταξε έναν κατάλογο αιτημάτων, που περιελάμβανε το οκτάωρο, την αναγνώριση του συνδικάτου, την πληρωμή της Παρασκευής και τον τερματισμό των σωματικών τιμωριών στα εργοστάσια. Το συνδικάτο ήθελε επίσης η διοίκηση να αναφέρεται στους εργάτες ως καργκαράν (εργάτες) και όχι ως τζαμαλεχά (μισθωτοί)^[18]. Στη συνάντηση αναρτήθηκαν πανό με το σύνθημα «Εργάτες όλου του κόσμου, ενωθείτε!». Όταν η διοίκηση αρνήθηκε να διαπραγματευτεί, οι εργάτες προχώρησαν σε απεργία. Η απεργία συνεχίστηκε για δύο εβδομάδες, έως ότου η διοίκηση έκανε παραχωρήσεις και η κυβέρνηση συνέλαβε πάνω από τριάντα συνδικαλιστές, ένας από τους οποίους πέθανε σύντομα στη φυλακή, πιθανότατα και πάλι ως αποτέλεσμα βασανιστηρίων^[19].

Ως αποτέλεσμα αυτής της απεργίας, ο Ρεζά Σαχ εξέδωσε τον «Αντικολεκτιβιστικό Νόμο», ο οποίος απειλούσε τους συνδικαλιστές και τους υποστηρικτές ριζοσπαστικών ιδεών με δέκα χρόνια φυλάκιση. Ο νόμος αυτός εφαρμόστηκε σε αρκετές περιπτώσεις κατά τη δεκαετία του 1930, με την πιο γνωστή περίπτωση να είναι το Μάιο του 1937, όταν η αστυνομία συνέλαβε πενήντα τρεις διανοούμενους και συνδικαλιστές, κατηγορώντας τους ότι δημοσίευσαν ένα Μανιφέστο της Πρωτομαγιάς με σκοπό να υποκινήσουν απεργίες στο εργοστάσιο Βατάν, στους σιδηροδρόμους και στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης^[20]. Η ομάδα αυτή έγινε γνωστή ως οι «Πενήντα τρεις». Ο Δρ Τακί Αρανί, ηγέτης τους και καθηγητής φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, κατηγορήθηκε για τη σύνταξη του Μανιφέστου της Πρωτομαγιάς, το οποίο αποτέλεσε το κύριο αποδεικτικό στοιχείο που παρουσιάστηκε στο δικαστήριο. Αφού κρίθηκε ένοχος, ο Αράνι πέθανε στη φυλακή, πιθανώς ως αποτέλεσμα της τοποθέτησής του σε κελί μολυσμένο από τύφο. Οι άλλοι, ωστόσο, επέζησαν και ίδρυσαν το κόμμα Τουντέχ αμέσως μετά την παραίτηση του Ρεζά Σαχ.

Διαδηλώσεις της Πρωτομαγιάς (1941-53)

Στα δώδεκα χρόνια που μεσολάβησαν μεταξύ της πτώσης του Ρεζά Σαχ και της εγκαθίδρυσης της αυταρχικής διακυβέρνησης του Μοχαμμάντ Ρεζά Σαχ, οι εορτασμοί της Πρωτομαγιάς συχνά λάμβαναν τη μορφή μαζικών διαδηλώσεων στους δρόμους – όποτε, δηλαδή, το επέτρεπαν οι πολιτικές αρχές. Αυτές οι εκδηλώσεις είχαν εξελιχθεί σε μαζικούς εορτασμούς, εν μέρει επειδή η ριζοσπαστική διανόηση είχε αυξηθεί σημαντικά και εν μέρει επειδή οι πολιτικές εκβιομηχάνισης του Ρεζά Σαχ είχαν αυξήσει σημαντικά τις τάξεις του αστικού προλεταριάτου. Μέχρι το 1941 η χώρα διέθετε 146 μεγάλα εργοστάσια, συμπεριλαμβανομένων 36 υφαντουργείων, 8 εργοστασίων ζάχαρης και 8 χημικών επιχειρήσεων^[21].

Οι πορείες της Πρωτομαγιάς διοργανώθηκαν από το Κόμμα Τουντέχ και τον σύμμαχό του, το ΣΕΕΣ [τώρα ΚΣΕΣΕΕ]^[2], το οποίο είχε ανακοινώσει την επανίδρυσή του την Πρωτομαγιά του 1944 και είχε εγκαταστήσει τα κεντρικά του γραφεία στο πρώην κτίριο του Σοσιαλιστικού Κόμματος, το οποίο μετονόμασε σε «Λέσχη της Πρωτομαγιάς». Το 1946-47 το ΚΣΕΣΕΕ είχε 180 συνδικάτα με πάνω από 300.000 μέλη. Αυτά τα νούμερα είναι πιθανώς φουσκωμένα, αλλά το ΚΣΕΣΕΕ είχε όντως παραρτήματα σε όλα τα μεγάλα εργοστάσια και τις σύγχρονες εγκαταστάσεις, σε πολλά μικρά εργοστάσια, και ακόμη και σε μερικά εργαστήρια του παζαριού. Σύμφωνα με τον Βρετανό ακόλουθο εργασίας στην Τεχεράνη, το ΚΣΕΣΕΕ ισχυριζόταν ότι εκπροσωπούσε 45.000 εργαζομένους στον τομέα του πετρελαίου, 45.000 εργάτες οικοδομών, 40.000 εργάτες σε εργοστάσια, 20.000 σιδηροδρομικούς, 20.000 υφαντές χαλιών, 11.000 λιμενεργάτες, 9.000 υποδηματοποιούς, 9.000 εργαζομένους στη βιομηχανία τροφίμων, 8.000 ανθρακωρύχους, 8.000 εργάτες καθαρισμού καπνού, 6.000 οδηγούς φορτηγών και ταξί, 5.000 εργάτες αλιείας, 3.500 υπαλλήλους στο Υπουργείο Παιδείας, 3.000 εργάτες σφαγείων, 3.000 ζυθοποιούς, 3.000 εργάτες πυρομαχικών, 3.000 οδηγούς καροτσιών, 3.000 εργάτες βιομηχανίας ζάχαρης, 2.700 νοσοκόμους, 2.300 εργάτες χημικών, 2.000 τυπογράφους, 2.000 υαλουργούς, 2.000 εργάτες καθαρισμού βαμβακιού, 2.000 εργάτες μεταξιού, 1.500 φύλακες λουτρών, 1.200 εργάτες τσιμέντου, 1.000 μηχανικούς και τεχνικούς, 600 ηλεκτρολόγους και 150 πωλητές εφημερίδων^[22]. Το ΚΣΕΣΕΕ είχε επίσης μέλη σε μη βιομηχανικούς κλάδους όπου οι Αρμένιοι και οι Ασσύριοι είχαν σημαντική παρουσία: ξυλουργοί, φαρμακοποιοί, υπάλληλοι κινηματογράφων και ζαχαροπλάστες.

Το 1946 το Τουντέχ οργάνωσε τη μεγαλύτερη γιορτή της Πρωτομαγιάς. Τεράστιες διαδηλώσεις στους δρόμους σηματοδότησαν το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και κατέδειξαν τη δύναμη του εργατικού κινήματος. Την παραμονή της γιορτής, η κυβέρνηση, υπό την πίεση του Τουντέχ, ανακοίνωσε μια ημέρα αμειβόμενης αργίας, παρόλο που η Πρωτομαγιά έπεφτε Τετάρτη. Στις 7 το πρωί, εργάτες από τα μεγαλύτερα εργοστάσια της Τεχεράνης, τα περισσότερα από τα οποία βρίσκονταν κοντά στο σιδηροδρομικό σταθμό στα νοτιοδυτικά της πόλης, άρχισαν να πορεύονται προς τα κεντρικά γραφεία του ΚΣΕΣΕΕ κοντά στην πλατεία Φερντοσί στα βόρεια της Τεχεράνης. Είχαν μουσικές μπάντες, πανό των συνδικάτων και πανό που έγραφαν «Εργοδότες, οι εργάτες ξύπνησαν» και «Ψωμί, εργασία και υγεία για όλους». Στα κεντρικά γραφεία του ΚΣΕΣΕΕ τους υποδέχτηκαν φοιτητές που ήρθαν με πορεία από το πανεπιστήμιο στα βορειοδυτικά. Η Ζαφάρ (Νίκη), η εφημερίδα του ΚΣΕΣΕΕ, ισχυρίστηκε ότι στις εορταστικές εκδηλώσεις συμμετείχαν περίπου 80.000 άτομα, καθιστώντας την την μεγαλύτερη πορεία της Πρωτομαγιάς μέχρι εκείνη τη μέρα, όχι μόνο στο Ιράν αλλά σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή^[23]. Σύμφωνα με έναν δημοσιογράφο, οι δρόμοι ήταν γεμάτοι άνδρες, γυναίκες και παιδιά, μερικοί από τους οποίους φορούσαν κόκκινα γαρίφαλα, άκουγαν μουσική, παρακολουθούσαν παραστάσεις κουκλοθέατρου και λαϊκούς χορούς, ενώ σε ορισμένα σημεία χόρευαν φοξ τροτ^[24]. Σύμφωνα με τον Ντόναλντ Γουίλμπερ, τον γνωστό ιστορικό τέχνης και μυστικό πράκτορα των ΗΠΑ, η πιο εντυπωσιακή από τις ομάδες στην πορεία ήταν η Ένωση των Καθαριστών. «Είμαι βέβαιος», έγραψε, «ότι φορούσαν τα κοστούμια των πελατών τους· τουλάχιστον ένα κοστούμι έμοιαζε πολύ με αυτό ενός άνδρα από τη Διπλωματική Αποστολή»^[25].

Οι εορταστικές εκδηλώσεις ολοκληρώθηκαν στις 2 μ.μ. με έναν εργάτη εργοστασίου να απαγγέλλει ένα ποίημα, μια εκπρόσωπο της κύριας αριστερής γυναικείας οργάνωσης να διαβάζει ένα μήνυμα και τον επικεφαλής του ΚΣΕΣΕΕ να αποτίει φόρο τιμής τους νεκρούς στις φυλακές του Ρεζά Σαχ και να διαβάζει έναν κατάλογο συνδικαλιστικών αιτημάτων. Ο κατάλογος περιελάμβανε ίση αμοιβή για άνδρες και γυναίκες, εργασία για τους ανέργους, στέγαση για τους άστεγους, υποστήριξη του δημοκρατικού αγώνα στην Ισπανία και, το πιο σημαντικό από όλα, έναν εργατικό νόμο που θα εγγυόταν οκτάωρη εργασία, θα αναγνώριζε τα συνδικάτα και θα καθιέρωνε την Πρωτομαγιά ως επίσημη αργία του κράτους.

Παρόμοιες εορταστικές εκδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν σε κάθε πρωτεύουσα επαρχίας, καθώς και σε μικρότερες πόλεις όπως την Κομ, το Κερμάν, το Ραφσαντζάν, το Μαλαγιέρ, το Αρντεκάν, το Αράκ και το Ναΐν. Σε ορισμένα μέρη, τα συνδικάτα διοργάνωσαν τη συγκέντρωσή τους στο τοπικό γήπεδο ποδοσφαίρου^[26]. Στο Αμπαντάν, όπου η πετρελαϊκή εταιρεία είχε ανακοινώσει αργία με αποδοχές, η πορεία ήταν μήκους τριών μιλίων και πιθανώς τόσο μεγάλη όσο και στην Τεχεράνη. Τα πανό της ήταν στα περσικά, αραβικά, αρμενικά, ασσυριακά και χίντι, αντανακλώντας την εθνοτική σύνθεση των εργαζομένων στον τομέα του πετρελαίου. Οι διοργανωτές, μερικοί από τους οποίους ήταν βετεράνοι της απεργίας της Πρωτομαγιάς του 1929, απαίτησαν καλύτερες συνθήκες στέγασης, κατώτατο μισθό, βελτιωμένες μερίδες τροφίμων, αναγνώριση των συνδικάτων και εργατικό δίκαιο. Σύμφωνα με μια βρετανική αναφορά, οι ηγέτες των συνδικάτων ήταν κυρίως «οδηγοί, μηχανικοί και υπάλληλοι εργοστασίων»^[27]. Οι πορείες στο Αμπαντάν και στην πετρελαϊκή περιοχή ήταν τόσο εντυπωσιακές που ο Βρετανός πρόξενος στο Αχβάζ ανέφερε ότι η «πραγματική εξουσία της επαρχίας βρισκόταν στα χέρια του Τουντέχ»^[28]. Εν τω μεταξύ, ένας Βρετανός συνταγματάρχης υπεύθυνος για την ασφάλεια στις πετρελαϊκές περιοχές προειδοποιούσε το Λονδίνο ότι οι πορείες της Πρωτομαγιάς είχαν αποδείξει ότι «το Τουντέχ ήταν κύριος της κατάστασης», ότι η ασφάλεια του διυλιστηρίου και των πετρελαϊκών κοιτασμάτων, καθώς και του βρετανικού προσωπικού, εξαρτιόταν από «την καλή θέληση και τη διάθεση του Κόμματος Τουντέχ», και ότι οι μαζικές συγκεντρώσεις του στρέφονταν όλο και περισσότερο εναντίον των Βρετανών – σε μια τέτοια συγκέντρωση, μια γυναίκα ομιλήτρια κατηγόρησε την εταιρεία ότι λεηλατούσε τους πόρους της χώρας και ζήτησε την άμεση εθνικοποίηση ολόκληρης της πετρελαϊκής βιομηχανίας^[29]. Αυτή ήταν πιθανώς η πρώτη φορά που ακούστηκε η έκκληση για την εθνικοποίηση του πετρελαίου στους δρόμους του Ιράν. Οι Βρετανοί –επαναλαμβάνοντας τις ενέργειές τους του 1929– αγκυροβόλησαν δύο πολεμικά πλοία ανοιχτά του Αμπαντάν, ενίσχυσαν τη βάση τους στη Βασόρα και κατάρτισαν σχέδια έκτακτης ανάγκης για στρατιωτική εισβολή στο Χουζεστάν^[30].

Στην κάλυψη της Πρωτομαγιάς του 1946, ο Τύπος του Τουντέχ δημοσίευσε φωτογραφίες όχι μόνο από μεγάλα πλήθη, αλλά και από γυναίκες συμμετέχουσες, μερικές με πέπλο, άλλες χωρίς, από άνδρες που φορούσαν υφασμάτινα καπέλα και από την ιρανική σημαία που κυμάτιζε εμφανώς κοντά στους κύριους ομιλητές. Όλες οι πορείες ήταν ειρηνικές, εκτός από την Κερμανσάχ, όπου η αστυνομία επιτέθηκε σε εργάτες καθώς έβγαιναν από έναν κινηματογράφο που πρόβαλε μια σοβιετική ταινία. Έξι εργάτες σκοτώθηκαν και έγιναν έτσι οι πρώτοι μάρτυρες της Πρωτομαγιάς στο Ιράν. Παρόλο που αυτές οι συγκεντρώσεις δεν επιβεβαίωσαν τους φουσκωμένους ισχυρισμούς του ΚΣΕΣΕΕ για τον αριθμό των μελών τους, έδειξαν ότι το εργατικό κίνημα ήταν μια δύναμη που έπρεπε να ληφθεί σοβαρά υπόψη – σε τέτοιο βαθμό που δύο εβδομάδες αργότερα η κυβέρνηση εξέδωσε το πρώτο ολοκληρωμένο Εργατικό Δίκαιο της χώρας, το οποίο όμως γρήγορα καταργήθηκε μόλις αποκαταστάθηκε ο βασιλικός αυταρχισμός.

Η Πρωτομαγιά υπό την αυταρχική διακυβέρνηση (1953-78)

Η μνήμη των μαζικών εορτασμών παρέμεινε ζωντανή, ειδικά μεταξύ της παλαιότερης γενιάς των βιομηχανικών εργατών, παρά την κυβερνητική καταστολή και τις δραματικές κοινωνικές αλλαγές των δεκαετιών του 1960 και του 1970. Αμέσως μετά το πραξικόπημα του 1953, το καθεστώς απαγόρευσε τις συγκεντρώσεις της Πρωτομαγιάς και ουσιαστικά διέλυσε το σύνολο του κόμματος Τουντέχ, ειδικά τα συνδικάτα του. Δημιούργησε κυβερνητικά συνδικάτα, τα οποία, σε αντίθεση με τα εργατικά συνδικάτα, περιορίζονταν σε μεμονωμένα εργοστάσια, και τοποθέτησε πληρωμένους πληροφοριοδότες σε μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις – ακόμη και η τσαρική αστυνομία δεν είχε καταφέρει να δημιουργήσει έναν τόσο εκτεταμένο μηχανισμό πληροφοριοδοτών της αστυνομίας^[31]. Η Πρωτομαγιά γιορταζόταν μόνο στις φυλακές^[32], σε ιδιωτικές κατοικίες με το πρόσχημα γάμων και οικογενειακών γιορτών^[33], σε εργοστάσια όπου αριστεροί είχαν καταφέρει να εκλεγούν στα κυβερνητικά συνδικάτα^[34], και στην εξορία, όπου αριστερές εφημερίδες, ανεξάρτητα από τις οργανωτικές τους σχέσεις, τηρούσαν σχολαστικά τον εορτασμό. Στην πραγματικότητα, ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς διέκρινε τις αριστερές εφημερίδες από τις άλλες.

Η εκβιομηχάνιση δημιούργησε μια νέα γενιά εργατών εργοστασίων. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970, το Ιράν διέθετε πάνω από 900 μεγάλα και μεσαίου μεγέθους εργοστάσια, στα οποία απασχολούνταν σχεδόν 270.000 εργάτες^[35]. Σε αυτά περιλαμβάνονταν νέα εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας στο Ισφαχάν, την Τεχεράνη, το Κασάν, το Μπεχσάχρ και το Κερμανσάχ, χαλυβουργεία στο Ισφαχάν και το Αχβάζ, επιπλέον διυλιστήρια πετρελαίου στο Σιράζ, την Ταμπρίζ, την Κομ, την Τεχεράνη και το Κερμανσάχ, εργοστάσια υποδημάτων στην Τεχεράνη, την Ταμπρίζ και το Ισφαχάν, εργοστάσια πετροχημικών στο Αμπαντάν, το Σιράζ και το νησί Χαργκ· εργοστάσια εργαλειομηχανών στην Ταμπρίζ, το Αράκ και το Αμπαντάν· εργοστάσια αλουμινίου στο Σαβέ, το Αχβάζ και το Αράκ· εργοστάσια συναρμολόγησης αυτοκινήτων, τρακτέρ και φορτηγών στο Σαβέ, την Τεχεράνη, το Αράκ και την Ταμπρίζ· και εργοστάσια επεξεργασίας τροφίμων και ποτών σε πολλά από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Σχεδόν τα μισά από αυτά τα εργοστάσια βρίσκονταν στην περιοχή της Τεχεράνης – τα περισσότερα στα δυτικά, νότια και ανατολικά προάστια της πόλης. Αν συμπεριλάβει κανείς τους μισθωτούς στους τομείς του πετρελαίου, των μεταφορών, της ξυλείας, των λιμανιών, των ορυχείων και της αλιείας, η σύγχρονη εργατική τάξη έφτανε το μισό εκατομμύριο. Περίπου το 20% των εργαζομένων στα μεγάλα εργοστάσια ήταν εγγεγραμμένοι σε κυβερνητικά συνδικάτα, αλλά μια μυστική έρευνα του 1973 έδειξε ότι ακόμη και αυτοί είχαν ελάχιστη εμπιστοσύνη σε αυτά τα συνδικάτα^[36].

Τα χρόνια αυτά σηματοδοτήθηκαν επίσης από μια μαζική εισροή ακτημόνων αγροτών στις πόλεις. Ο αριθμός τους ξεπέρασε όχι μόνο την παλαιότερη, αλλά και τη νεότερη γενιά βιομηχανικών εργατών. Στην πραγματικότητα, η αστικοποίηση ξεπέρασε σε ρυθμό την εκβιομηχάνιση, δημιουργώντας εκτεταμένες φτωχογειτονιές, παραγκουπόλεις και οικισμούς καταπατητών – οι περισσότερες από τις οποίες δεν διέθεταν τσαγερί και καφενεία, τα οποία λειτουργούσαν ως κοινωνικά κέντρα για τους άνδρες εργάτες. Μεταξύ 1956 και 1977, η Τεχεράνη αυξήθηκε από 1.512.000 σε 4.500.000 κατοίκους, η Ισφαχάν από 254.000 σε 670.000, το Μασχάντ από 241.000 σε 670.000, το Σιράζ από 170.000 σε 416.000 και η Κομ από 96.000 σε 246.000.^[37] Μέχρι το 1976, σχεδόν το ήμισυ του πληθυσμού της χώρας κατοικούσε σε αστικά κέντρα. Οι μετανάστες που δεν βρήκαν εργασία στα νέα εργοστάσια προσπάθησαν να τα βγάλουν πέρα δουλεύοντας ως πλανόδιοι πωλητές, οικιακοί βοηθοί ή ανειδίκευτοι ημερομίσθιοι εργάτες, ειδικά στον κατασκευαστικό κλάδο^[38].

Παρ’ όλα αυτά, η μνήμη της Πρωτομαγιάς επέζησε, καθώς οι κυβερνητικές εφημερίδες ανέφεραν παρόμοιες εορταστικές εκδηλώσεις σε άλλες χώρες, οι παράνομες αριστερές εφημερίδες τιμούσαν την ημέρα αυτή και πολλοί είχαν συμμετάσχει ενεργά στις μαζικές διαδηλώσεις της περιόδου 1941-1953. Το καθεστώς, το οποίο είχε υποσχεθεί να καθιερώσει στο Εργατικό Δίκαιο εθνική γιορτή προς τιμήν των εργατών, άρχισε στα μέσα της δεκαετίας του 1970 να γιορτάζει ανοιχτά την Πρωτομαγιά^[39]. Χρειαζόταν την υποστήριξη του αναπτυσσόμενου βιομηχανικού προλεταριάτου για να αντιταχθεί στη θεαματική εμφάνιση των ανταρτών Μοτζαχεντίν και Φενταγίν, και ήθελε να αμβλύνει τις επιπτώσεις μιας βίαιης σύγκρουσης της Πρωτομαγιάς που έλαβε χώρα το 1971 μεταξύ της αστυνομίας και των απεργών εργατών στο μεγάλο βαμβακοκλωστοϋφαντουργείο Τσιτ-ε Τζαχάν στο Καράτζ (το Καράτζ, αρχικά ένα ξεχωριστό χωριό δυτικά της Τεχεράνης, γινόταν γρήγορα βιομηχανικό προάστιο της πρωτεύουσας).

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο σάχης επέκτεινε δραστικά τα κρατικά συνδικάτα, τα έθεσε υπό την εποπτεία του νέου κόμματος «Αναγέννηση», τους παραχώρησε μια εφημερίδα, θέσπισε βελτιώσεις στο Εργατικό Δίκαιο και αύξησε σημαντικά τους πραγματικούς μισθούς – οι μισθοί των ειδικευμένων εργατών αυξήθηκαν έως και 22%.^[40] Άρχισε επίσης να γιορτάζει την Πρωτομαγιά. Την Πρωτομαγιά του 1974, απευθύνθηκε σε τέσσερις χιλιάδες «εκπροσώπους συνδικάτων» που είχαν μεταφερθεί με λεωφορεία στο Παλάτι Σαανταμπάντ. Τους υποσχέθηκε σπίτια, μετοχές εργοστασίων, μια εργατική γιορτή και «δικαιοσύνη ενάντια στους εκμεταλλευτές εργοδότες»^[41]. Την Πρωτομαγιά του 1975, το κόμμα «Αναγέννηση» συγκάλεσε ένα πανεθνικό συνέδριο που έδωσε έμφαση στα εργατικά ζητήματα^[42]. Την ίδια εβδομάδα, ο πρίγκιπας πραγματοποίησε ειδική ακρόαση στο Παλάτι Νιαβαράν για να απονείμει μετάλλια σε νεαρούς εργάτες-πρότυπα^[43]. Την Πρωτομαγιά του 1976, ο σάχης υποσχέθηκε υψηλότερο βιοτικό επίπεδο σε ένα Συνέδριο Συνδικάτων που συγκλήθηκε στο κεντρικό αθλητικό στάδιο της Τεχεράνης^[44]. Το ίδιο έκανε και την Πρωτομαγιά του 1977, όταν ο σάχης εξέδωσε διάταγμα για την επέκταση του Εργατικού Δικαίου σε μικρά εργοστάσια και εργαστήρια του παζαριού, τα οποία δεν καλύπτονταν από προηγούμενους εργατικούς νόμους^[45].

Η Πρωτομαγιά του 1979

Οι χομεϊνικοί, παρά τη λαϊκιστική ρητορική τους, αρχικά δεν έδωσαν μεγάλη σημασία στην Πρωτομαγιά. Στην πραγματικότητα, αιφνιδιάστηκαν όταν ανακάλυψαν στα τέλη Απριλίου του 1979 ότι τα αριστερά κόμματα έκαναν σημαντικές προετοιμασίες γι’ αυτή την ημέρα^[46]. Για να μην μείνουν πίσω, το Ισλαμικό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα (ΙΡΚ)^[3] –που τότε αποτελούσε τον κύριο πυρήνα των χομεϊνικών– έσπευσε την τελευταία στιγμή να οργανώσει τη δική του συγκέντρωση για την Πρωτομαγιά. Για να βοηθήσει, η κυβέρνηση αύξησε τον κατώτατο μισθό και κήρυξε την ημέρα ως αμοιβόμενη αργία. Τα ΜΜΕ μετέδωσαν μια εντυπωσιακή ομιλία του Χομεϊνί για την Πρωτομαγιά, με την οποία προειδοποιούσε τους εργάτες να προσέχουν τους άπιστους και διακήρυσσε ότι ο αληθινός τους προστάτης ήταν το Ισλάμ. «Κάθε μέρα πρέπει να θεωρείται Ημέρα των Εργατών, διότι η εργασία είναι η πηγή όλων των πραγμάτων, ακόμη και του παραδείσου και της κόλασης, καθώς και του ατομικού σωματιδίου.»^[47] Αυτό ακουγόταν πιο ριζοσπαστικό από τη μαρξιστική εργατική θεωρία της αξίας.

Αφίσα για την Πρωτομαγιά του 1979 του Κόμματος Τουντέχ.

Την παραμονή της Πρωτομαγιάς, όλες οι μεγάλες εφημερίδες, συμπεριλαμβανομένων και των εφημερίδων του ΙΡΚ, δημοσίευσαν ειδικά άρθρα για την εργατική τάξη. Σε όλα αυτά περιλαμβάνονταν πάντα η ιστορία της Πρωτομαγιάς, ξεκινώντας από το Χέιμαρκετ, συνεχίζοντας με τη Δεύτερη Διεθνή και καταλήγοντας στις μαζικές διαδηλώσεις της περιόδου 1941-53. Οι περισσότερες αναφέρονταν στις διαδηλώσεις χωρίς να κάνουν καμία αναφορά στο Τουντέχ. Ορισμένες υπερέβαλαν ως προς το μέγεθος και τη μαχητικότητα αυτών των συγκεντρώσεων, υποστηρίζοντας ότι θα είχαν καταλήξει σε μια επιτυχημένη επανάσταση, εάν ο χαρακτήρας των διοργανωτών τους δεν ήταν «ρεφορμιστικός».

Νωρίς το πρωί, τέσσερις ξεχωριστές διαδηλώσεις άρχισαν να συγκεντρώνονται στην Τεχεράνη. Το ΙΡΚ βάδισε προς την πλατεία Ιμάμ Χοσσεΐν στη βορειοανατολική συνοικία της πόλης, ξεκινώντας από την πλατεία Σιδηροδρόμων και την πλατεία Σους κοντά στις νότιες παραγκουπόλεις, από την πλατεία της Επανάστασης κοντά στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης στα δυτικά, καθώς και από τις βιομηχανικές περιοχές του Ναρμάκ στα ανατολικά. Σύμφωνα με μια αντικληρική εφημερίδα, μόνο η πορεία από την Πλατεία της Επανάστασης προς την πλατεία Ιμάμ Χοσσεΐν είχε μήκος τρία χιλιόμετρα.^[48] Η συγκέντρωση συνδιοργανώθηκε από τα εργοστασιακά συμβούλια που κυριαρχούσε το ΙΡΚ και την Ένωση Κληρικών της Τεχεράνης. Οι διοργανωτές προειδοποίησαν τους διαδηλωτές να φέρουν μόνο τα επίσημα πανό, τα οποία διακήρυσσαν ότι «Κάθε μέρα είναι η Ημέρα των Εργατών».^[49] Η συγκέντρωση έληξε με ομιλίες από την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης.

Εν τω μεταξύ, μια συμμαχία αριστερών ομάδων με επικεφαλής τους Φενταγίν και τη μαοϊκή οργάνωση Παϊκάρ πραγματοποίησε πορεία προς την πλατεία Φερντοσί, ξεκινώντας από το Σπίτι των Εργατών κοντά στο κτίριο του Κοινοβουλίου στο κέντρο της Τεχεράνης. Το Σπίτι των Εργατών ήταν ένα κοινωνικό κέντρο που είχε καταληφθεί από την οργάνωση Παϊκάρ κατά τη διάρκεια της επανάστασης. Σύμφωνα με μια εφημερίδα που συμπαθούσε αυτή τη διαδήλωση, η πορεία αριθμούσε μισό εκατομμύριο συμμετέχοντες^[50].

Το κόμμα Τουντέχ πραγματοποίησε πορεία στο κέντρο της πόλης, από την Πλατεία του Στρατού μέχρι την Πύλη Σιμράν, όπου οι διαδηλωτές άκουσαν ομιλία ενός εργάτη καπνοβιομηχανίας και μήνυμα από τα συνδικάτα της Γαλλίας, στα οποία κυριαρχούσαν οι κομμουνιστές. Η συγκέντρωση αυτή συνδιοργανώθηκε από είκοσι τρία συνδικάτα, μερικά από τα οποία ήταν νέα, ενώ άλλα ήταν κυβερνητικά συνδικάτα που είχαν περάσει υπό τον έλεγχο του κόμματος Τουντέχ. Μετά τη συγκέντρωση στην Πύλη Σιμράν, μερικοί από τους διαδηλωτές του Τουντέχ πήγαν στη συγκέντρωση του ΙΡΚ στην κοντινή Πλατεία Ιμάμ Χοσσεΐν. Μερικά από τα πανό τους ήταν γραμμένα στα αζερικά τουρκικά καθώς και στα περσικά. Ο Ερίκ Ρουλώ της Le Monde έγραψε ότι σχεδόν τα μισά συνδικάτα στην Τεχεράνη υποστήριζαν τη συγκέντρωση του Τουντέχ^[51]. Ένας άλλος ξένος παρατηρητής, αν και επικρίνει το Τουντέχ για το ότι προτιμά τα παραδοσιακά συνδικάτα από τα εργατικά συμβούλια βάσης, παραδέχτηκε ότι το Τουντέχ πιθανώς είχε μεγαλύτερη υποστήριξη μεταξύ των εργατών των εργοστασίων από ό,τι οι άλλες αριστερές οργανώσεις^[52].

Οι Μοτζαχεντίν διοργάνωσαν τη δική τους συγκέντρωση στο Γεωπονικό Κολλέγιο του Καράτζ, όπου η οργάνωση είχε συσταθεί κρυφά στα μέσα της δεκαετίας του 1960. Στην συγκέντρωση μίλησαν συνδικαλιστές που είχαν συμμετάσχει στην αιματηρή σύγκρουση τον Μάιο του 1971 στο εργοστάσιο Τσιτ-ε Τζαχάν. Οι Μοτζαχεντίν κυριαρχούσαν πλέον στο εργατικό συμβούλιο αυτού του εργοστασίου^[53]. Εκτός από τα πολιτικά αιτήματα, η συγκέντρωση στο Καράτζ ζήτησε αξιοπρεπείς μισθούς, έναν κατάλληλο εργατικό δίκαιο και ίση αμοιβή για άνδρες και γυναίκες για ίση εργασία.

Ο ιρανικός Τύπος, υπό την αυστηρή εποπτεία των αρχών, δεν τόλμησε να συγκρίνει το μέγεθος των τεσσάρων διαδηλώσεων, αλλά ο Ερίκ Ρουλώ ανέφερε ότι ήταν ισοδύναμες σε μέγεθος και ότι η καθεμία είχε «αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες» συμμετέχοντες^[54]. Οι New York Times, ωστόσο, εκτίμησαν ότι το ΙΡΚ συγκέντρωσε 30.000 άτομα, ενώ η Τουντέχ και οι άλλες αριστερές συγκεντρώσεις στο Τεχεράνη είχαν συνολικά περίπου 100.000 συμμετέχοντες^[55]. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι ήταν οι μεγαλύτερες πορείες της Πρωτομαγιάς που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ στο Τεχεράνη.

Οι τέσσερις συγκεντρώσεις ασχολήθηκαν με κοινά ζητήματα: τη σημασία της Πρωτομαγιάς και την ανάγκη για μια πιο προοδευτική εργατική νομοθεσία που θα εγγυάται την Ημέρα των Εργατών, τα ανεξάρτητα συνδικάτα, το δικαίωμα στην απεργία, το οκτάωρο, την εβδομάδα των σαράντα ωρών και την ίση αμοιβή για ίση εργασία (ακόμη και το συντηρητικό ΙΡΚ απαίτησε οι γυναίκες να λαμβάνουν τον ίδιο μισθό με τους άνδρες). Και οι τέσσερις δήλωσαν πίστη στην Ισλαμική Δημοκρατία με επικεφαλής τον Ιμάμη Χομεϊνί, ζήτησαν περισσότερες εθνικοποιήσεις μεγάλων επιχειρήσεων και υποστήριξαν τη μαχητική επαγρύπνηση ενάντια στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, ειδικά τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι αφίσες του ΙΡΚ περιλάμβαναν ακόμη και σφιγμένες γροθιές και κόκκινα λουλούδια, τα οποία στο παρελθόν είχαν συνδεθεί με το κόμμα Τουντέχ. Ορισμένα πανό ήταν στα τουρκικά, αντανακλώντας την αζερική καταγωγή πολλών εργατών στην Τεχεράνη^[56].

Παρά τις ομοιότητες, ωστόσο, υπήρχαν σημαντικές διαφορές, μερικές λεπτές, άλλες όχι και τόσο. Τόσο οι Μοτζαχεντίν όσο και το ΙΡΚ χρησιμοποιούσαν θρησκευτικές εικόνες και τους όρους μοσταζαφίν και καργκάρ. Τα κύρια συνθήματα του ΙΡΚ ήταν «Εργάτες, σκληρά εργαζόμενοι, το Ισλάμ είναι για εσάς», «Εργάτες, σήμερα είναι η μέρα σας», «Οι κομμουνιστές είναι πράκτορες των ιμπεριαλιστών», «Αδελφοσύνη, ισότητα και η εξουσία του Ιμάμη Αλί» και «Το κόμμα μας είναι αυτό του Αλλάχ, ο ηγέτης μας είναι ο Ρουχολλάχ [Χομεϊνί]». Οι αφίσες του απεικόνιζαν μιναρέδες, καθώς και βιομηχανικά μηχανήματα και κόκκινα λουλούδια (αυτά τα λουλούδια ήταν συνήθως τριαντάφυλλα και όχι γαρίφαλα, τα οποία προτιμούσαν οι κοσμικές οργανώσεις). Το κύριο θέμα των Μοτζαχεντίν για την ημέρα αυτή ήταν ότι το πραγματικό Ισλάμ θα έφερνε «μια κοινωνία χωρίς τάξεις» (νεζάμ-ε ταουχιντί).

Από την άλλη πλευρά, το Τουντέχ και άλλες κοσμικές αριστερές όργανωσεις χρησιμοποιούσαν αποκλειστικά μη θρησκευτικά σύμβολα και γλώσσα. Υποδέχονταν γυναίκες χωρίς πέπλο, ζητούσαν «γη για τον καλλιεργητή», μιλούσαν περισσότερο με όρους τάξης και καπιταλισμού και περιέγραφαν την εκδήλωση ως γιορτή (‘αΐντ) και εορτασμό (τζασν) και όχι ως επίσημη τελετή (μαράσμ). Τα πανό τους απευθύνονταν στους «εργάτες του κόσμου», όχι απλώς στους «εργάτες». Οι αφίσες τους απεικόνιζαν σπασμένες αλυσίδες, το κόκκινο χρώμα (σημαίες, αστέρια και γαρίφαλα), καθώς και γυναίκες εργάτριες χωρίς πέπλο και μυώδεις άνδρες προλετάριους με τσόχινα καπέλα. Οι αφίσες των Φενταγίν έδειχναν το ηλιακό σύστημα, για να συμβολίσουν την επιστήμη καθώς και την παγκόσμια ανθρωπότητα, και τον ανατέλλοντα ήλιο, ως σύμβολο μιας νέας εποχής, ένα σύμβολο που είχε υιοθετηθεί από το εργατικό κίνημα του 19ου αιώνα στην Ευρώπη. Το Τουντέχ αναβίωσε το σύνθημά του από τη δεκαετία του 1940 «Ψωμί για όλους, εκπαίδευση για όλους και υγειονομική περίθαλψη για όλους». Το Σπίτη του Εργάτη έδωσε έμφαση στα δικαιώματα των ανέργων, απαιτώντας επιδόματα ανεργίας καθώς και προγράμματα δημιουργίας θέσεων εργασίας. Οι κοσμικές αριστερές εφημερίδες δημοσίευσαν ποιήματα γεμάτα μαρξιστικά σύμβολα: Λένιν, κόκκινες σημαίες, Οκτωβριανές Επαναστάσεις, την αυγή μιας νέας βιομηχανικής εποχής και την «Διεθνή Αλληλεγγύη των Εργατών»^[57].

Συγκεντρώσεις για την Πρωτομαγιά πραγματοποιήθηκαν επίσης σε σχεδόν όλες τις μεγάλες πόλεις, μεταξύ των οποίων το Αμπαντάν, το Ισφαχάν, την Ταμπρίζ, το Αχβάζ, το Καζβίν, το Σιράζ, το Γιαζντ, το Αράκ, το Σαναντάτζ, το Χαμαντάν και το Αρνταμπέλ. Ο Χοτζάτ αλ-Ισλάμ Ραφσαντζάνι μίλησε στη διαδήλωση του Αμπαντάν, η οποία ήταν γεμάτη από εργάτες στον τομέα του πετρελαίου. Δεν υπήρξαν απώλειες ζωών σε αυτές τις διαδηλώσεις, αν και σε ορισμένα μέρη θρησκευόμενοι επαγρυπνητές, γνωστοί ως Χεζμπολλάχ, επιτέθηκαν στους αριστερούς, ένα σημάδι για το τι επρόκειτο να ακολουθήσει^[58]. Ακόμη πιο δυσοίωνο ήταν το γεγονός ότι, στο τέλος της ημέρας, η Φορκάν (Αλήθεια) –μια παράνομη ομάδα που αποτελείτο από μαχητικούς θαυμαστές του Σαριάτι– δολοφόνησε τον Αγιατολλάχ Μοταχαρί, έναν από τους στενότερους συμβούλους του Χομεϊνί. Αυτό επρόκειτο να έχει σημαντικές επιπτώσεις στις μελλοντικές ημέρες της Πρωτομαγιάς.

Η Πρωτομαγιά του 1980

Η Πρωτομαγιά του 1980 ήταν από πολλές απόψεις μια επανάληψη των γεγονότων του προηγούμενου έτους – με τη σημαντική διαφορά ότι έλαβε χώρα εν μέσω της κρίσης με τους Αμερικανούς ομήρους. Καθώς πλησίαζε η ημέρα, η κυβέρνηση την ανακήρυξε επίσημη αργία του κράτους, αύξησε τον κατώτατο μισθό και το επίδομα στέγασης για τους εργάτες και αναδιάρθρωσε το χρονοδιάγραμμα των επικείμενων κοινοβουλευτικών εκλογών, ώστε να μην διαταραχθεί η εκδήλωση. Οι εφημερίδες που συνδέονταν με το καθεστώς δημοσίευσαν ειδικά άρθρα για την Πρωτομαγιά. Ένα απ’ αυτά ισχυριζόταν ότι η πρώτη πορεία της Πρωτομαγιάς είχε πραγματοποιηθεί στο Σαν Φρανσίσκο, ότι ο «αντιιμπεριαλισμός» έπρεπε να είναι το κύριο θέμα της εκδήλωσης και ότι η Ισλαμική Επανάσταση είχε δείξει σε ολόκληρο τον κόσμο ότι ο ιμπεριαλισμός μπορούσε να νικηθεί από τους «εργάτες, τους αγρότες, τους υπαλλήλους γραφείου και τους εμπόρους των παζαριών»^[59]. Ο Χομεϊνί εκφώνησε άλλη μια εντυπωσιακή ομιλία προς τιμήν της «Πρωτομαγιάς». Περιέγραψε τους εργάτες ως «φάρο της ανθρωπότητας», τους εξήρε ως την «πιο πολύτιμη τάξη της κοινωνίας», τους συνεχάρη για το γεγονός ότι έδωσαν τόσους πολλούς επαναστάτες μάρτυρες και τους προέτρεψε να παραμείνουν ακλόνητοί ενάντια σε όλες τις μορφές ιμπεριαλισμού^[60].

Αφίσα για την Πρωτομαγιά του 1980 του Ισλαμικού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.

Λίγο πριν το μεσημέρι, το ΙΡΚ συγκέντρωσε ένα τεράστιο πλήθος έξω από την πρώην αμερικανική πρεσβεία, που πλέον αποκαλούνταν «κρησφύγετο αμερικανών κατασκόπων». Το πλήθος συγκεντρώθηκε από τα βιομηχανικά προάστια της πρωτεύουσας: από τις πλατείες Σιδηροδρόμου, Σους και Χορασάν στο νότο, από την πλατεία Ιμάμ Χοσσεΐν στα βορειοανατολικά, από τις πλατείες Απελευθέρωσης και Επανάστασης στα δυτικά, από τη γέφυρα Ιμαμζαντέ στα βορειοδυτικά και από το Σπίτι των Εργατών στο κέντρο της Τεχεράνης (το Σπίτι των Εργατών είχε καταληφθεί από το ΙΡΚ και τα ισλαμικά συμβούλιά του κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους).

Αφίσα για την Πρωτομαγιά του 1980 του Ισλαμικού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Το σύνθημα υπόσχεται στους εργαζόμενους ευτυχία σε αυτόν και τον επόμενο κόσμο.

Τα συνθήματα και τα πανό του ΙΡΚ διακήρυσσαν την πίστη στην Ισλαμική Δημοκρατία και στον Ιμάμη Χομεϊνί. Καταδίκαζαν την Κίνα και τη Σοβιετική Ένωση, καθώς και τη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, για τις «ιμπεριαλιστικές πολιτικές» τους. Ζητούσαν επίσης την εθνικοποίηση του εξωτερικού εμπορίου και την υιοθέτηση εργατικού δικαίου, προέτρεπαν τους εργάτες να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους και καταγγέλλουν τις απεργίες ως «αντιεπαναστατική δολιοφθορά». Ένας ηγέτης του ΙΡΚ, απευθυνόμενος στο πλήθος, προειδοποίησε ότι η Αμερική συνωμοτούσε για την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας με τη βοήθεια βασιλοφρόνων αξιωματικών και «ψευδοαριστερών» πανεπιστημιακών διανοουμένων: «Όσοι υποκινούν τους εργάτες να απεργήσουν είναι Αμερικανοί αριστεριστές»^[61]. Δήλωσε ότι η Πρωτομαγιά πρέπει να γιορτάζεται όχι μόνο ως Ημέρα των Εργατών, αλλά και ως Ημέρα των Δασκάλων προς τιμήν του Αγιατολλάχ Μοταχαρί. Η συγκέντρωση έκλεισε με την επιβεβαίωση της υποστήριξης στους αγώνες των καταπιεσμένων του κόσμου ενάντια στους ιμπεριαλιστές καταπιεστές τους. Η Τζομχουρίγε Ισλαμί, το όργανο του ΙΡΚ, έφερε τον τίτλο «Οι Ιρανοί εργάτες φωνάζουν: “Καταπιεσμένοι του κόσμου, ενωθείτε ενάντια στους καταπιεστές!”».

Αφίσα για την Πρωτομαγιά του 1980 του Ισλαμικού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Το σύνθημα αναφέρει ότι αυτά τα χέρια δεν θα πάνε ποτέ στην κόλαση.

Αργότερα την ίδια μέρα, το κόμμα Τουντέχ οργάνωσε τη δική του πορεία από την Πλατεία του Στρατού (που σήμερα ονομάζεται Πλατεία Ιμάμη Χομεϊνί) προς την Αμερικανική Πρεσβεία. Η διαδήλωση συνδιοργανώθηκε από εξήντα δύο συνδικάτα και εργατικά συμβούλια. Εκτός από την επαναβεβαίωση της υποστήριξής τους προς την Ισλαμική Δημοκρατία και τον Ιμάμη Χομεϊνί, τα συνθήματά τους επαναλάμβαναν τα αιτήματα του προηγούμενου έτους για κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, όπως η αγροτική μεταρρύθμιση, η ισότητα αμοιβών για ίση εργασία και ένα νέο εργατικό δίκαιο.

Αφίσα για την Πρωτομαγιά του 1980 των Μοτζαχεντίν.

Επίσης, εισήγαγαν συνθήματα όπως «Οι Φιλελεύθεροι είναι Συνεργάτες των Αμερικανών», «Συμμετοχή των Εργατών στη Διοίκηση των Εργοστασίων» και «Ο Αμπού Ζαρ, ο Εχθρός του Καπιταλισμού» (ο Αμπού Ζαρ ήταν ένας από τους συντρόφους του Προφήτη Μοχάμμαντ που είχε καταγγείλει την πολυτέλεια των πρώτων χαλίφηδων). Παρόλο που είχαν εισχωρήσει θρησκευτικά θέματα, το Τουντέχ είχε και πάλι γυναίκες χωρίς πέπλο στην πορεία του^[62]. Είναι σημαντικό ότι η εφημερίδα του Τουντέχ, η Μαρντόμ, στο ειδικό της τεύχος για την Πρωτομαγιά, τόνισε ότι η Πρωτομαγιά τιμούσε τα δικαιώματα τόσο των γυναικών όσο και των ανδρών να οργανώνουν αποτελεσματικά συνδικάτα. Επίσης, ανατύπωσε φωτογραφίες γυναικών διαδηλωτριών χωρίς πέπλο από προηγούμενες Πρωτομαγιές, ειδικά από το 1979, το 1953 και το 1946.^[63] Τέτοιες φωτογραφίες δεν θα είχαν περάσει απαρατήρητες από τους κληρικούς.

Αφίσα για την Πρωτομαγιά του 1980 του Κόμματος Τουντέχ.

Εκτός από αυτές τις συγκεντρώσεις έξω από την αμερικανική πρεσβεία, άλλες ομάδες πραγματοποίησαν τις δικές τους συγκεντρώσεις για την Πρωτομαγιά. Οι Φενταγίν συγκεντρώθηκαν στην τεράστια Πλατεία της Απελευθέρωσης, όπου οργανωμένα μέλη της Χεζμπολλάχ –που μεταφέρθηκαν με φορτηγά, πιθανώς από τις αρχές– τους πέταξαν πέτρες. Το Παϊκάρ έκανε συγκέντρωση κοντά στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης. Οι Μοτζαχεντίν συγκεντρώθηκαν νότια της Πλατείας Σιδηροδρόμου, όπου δέχθηκαν επίθεση από μέλη της Χεζμπολλάχ που επέβαιναν σε μοτοσικλέτες. Ο Ρατζαβί, ηγέτης των Μοτζαχεντίν, αναγκάστηκε να ακυρώσει την εμφάνισή του λόγω απειλής κατά της ζωής του. Ακόμη και το μεσοαστικό Εθνικό Μέτωπο πραγματοποίησε μια μικρή συγκέντρωση για την Πρωτομαγιά στη Λεωφόρο των Εργατών, στην ανατολική Τεχεράνη^[64].

Αφίσα για την Πρωτομαγιά του 1980 του Κόμματος Τουντέχ. Το σύνθημα στα περσικά και τα τουρκικά καλεί σε αλληλεγγύη μεταξύ της εργατικής τάξης.

Η Πρωτομαγιά κατά την περίοδο 1981-1991

Από το 1980, η Ισλαμική Δημοκρατία κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια να καθυποτάξει την Πρωτομαγιά, μονοπωλώντας, ελέγχοντας, απολυμαίνοντας και περιορίζοντας τη σημασία της. Η Πρωτομαγιά εξακολουθεί να γιορτάζεται στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αλλά η μορφή και το περιεχόμενό της έχουν αλλάξει δραματικά.

Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει μονοπωλήσει τον εορτασμό, εξαλείφοντας συστηματικά όλους τους πολιτικούς αντιπάλους. Το 1980 απαγόρευσε το κόμμα Παϊκάρ, ενώ το 1981 κήρυξε εκτός νόμου τους Μοτζαχεντίν, το Εθνικό Μέτωπο και πολλές μαρξιστικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των «Φενταγίν της Μειοψηφίας» (αυτή η παράταξη, σε αντίθεση με τους «Φενταγίν της Πλειοψηφίας», είχε επικρίνει ανοιχτά το καθεστώς). Το 1982 οι αρχές προχώρησαν σε μαζικές συλλήψεις τόσο από το Τουντέχ όσο και των Φενταγίν της Πλειοψηφίας – δύο οργανώσεις που ήλπιζαν να λειτουργήσουν ως νομομόφρονες αντιπολιτεύσεις στο καθεστώς. Στην πραγματικότητα, οι συγκεντρώσεις τους για την Πρωτομαγιά εκείνης της χρονιάς, αν και μεγαλύτερες από τις προηγούμενες, είχαν αποφύγει επιμελώς κάθε άμεση κριτική στο καθεστώς^[65]. Δεν είναι τυχαίο ότι οι αρχές επέλεξαν την 1η Μαΐου 1983 για να μεταδώσουν το βίντεο που είχε γυριστεί προηγουμένως με τον ηγέτη του Τουντέχ, στο οποίο «ομολογούσε» ότι «έκανε κατασκοπία για λογαριασμό της Σοβιετικής Ένωσης», «συνωμοτούσε εναντίον του Ιμάμη Χομεϊνί» και ήταν «ανειλικρινής στην υποστήριξή του προς την Ισλαμική Δημοκρατία»^[66]. Τέλος, το 1987, όταν το ΙΡΚ αυτοδιαλύθηκε (κυρίως λόγω διαφορών μεταξύ συντηρητικών και ριζοσπαστικών λαϊκιστών), το Σπίτι του Εργάτη και τα ισλαμικά συμβούλιά του ανέλαβαν το καθήκον της διοργάνωσης των ετήσιων συγκεντρώσεων της Πρωτομαγιάς. Κάποιες χρονιές, είχαν τη βοήθεια ένοπλων εθελοντών – ιδίως των Φρουρών της Επανάστασης.

Αφίσα για την Πρωτομαγιά του 1981 του Κόμματος Τουντέχ.

Το καθεστώς έχει περιορίσει τις εκδηλώσεις της Πρωτομαγιάς μεταφέροντας τις από τους δρόμους σε κλειστούς χώρους – αρχικά σε δημόσιες πλατείες και πανεπιστημιουπόλεις· στη συνέχεια σε αθλητικά στάδια, όπως στις ημέρες του σάχη· και τέλος, μετά το θάνατο του Χομεϊνί, στο μεγάλο, σκεπαστό μαυσωλείο του. Οι προηγούμενες εκδηλώσεις ήταν πορείες και χαρούμενες γιορτές στις οποίες οι εργάτες συμμετείχαν ενεργά, επιδεικνύοντας την πολιτική τους δύναμη. Οι μεταγενέστερες ήταν τελετές σκυθρωπές και αυστηρά ελεγχόμενες, στις οποίες οι εργάτες μεταφέρονταν με λεωφορεία από τους Φρουρούς της Επανάστασης για να ακούσουν παθητικά τους κυβερνητικούς αξιωματούχους. Οι πρώτες αντανακλούσαν την επιρροή της κοινωνίας πάνω στο κράτος· οι δεύτερες αντανακλούσαν τη δύναμη του κράτους πάνω στην κοινωνία.

Γραμματόσημο για την Πρωτομαγιά (1982)

Το καθεστώς έχει «απολυμάνει» την Πρωτομαγιά με διάφορους τρόπους. Την αποκαλεί όλο και περισσότερο «Ημέρα των Εργατών και των Εκπαιδευτικών», δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στο μαρτύριο του Μοταχαρί. Έχει εξαλείψει τα πιο ριζοσπαστικά αιτήματα: το δικαίωμα στην απεργία, την ίση αμοιβή για ίση εργασία, καθώς και την εθνικοποίηση του εξωτερικού εμπορίου και των μεγάλων επιχειρήσεων. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, το κυρίαρχο θέμα ήταν η ανάγκη κινητοποίησης του πληθυσμού ενάντια στον «αμερικανικό ιμπεριαλισμό και τον ιρακινό φασισμό», αν και αναγνωρίστηκε επίσης η σημασία της αύξησης του αλφαβητισμού και της «πνευματικότητας» μεταξύ της εργατικής τάξης. Το μόνο ριζοσπαστικό αίτημα που απέμεινε ήταν η ανάγκη για έναν νέο εργατικό δίκαιο. Επιπλέον, ορισμένοι κυβερνητικοί εκπρόσωποι ισχυρίστηκαν ότι οι μαρξιστές αγνόησαν σκόπιμα τη σημασία που είχε η θρησκεία για τους Αμερικανούς οργανωτές των εργαζόμενων του 19ου αιώνα^[67]. Οι κυβερνητικές εφημερίδες έδωσαν θρησκευτικό χρώμα στις πρώτες Πρωτομαγιές στην Αμερική, μεταφράζοντας τους Ιππότες της Εργασίας ως Πασνταράν-ε Καρ (Φύλακες της Εργασίας)^[68].

Το καθεστώς έχει επίσης καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να υποβαθμίσει τη σημασία της Πρωτομαγιάς. Το επίσημο ημερολόγιο αγνοεί την ημέρα αυτή, παρόλο που περιλαμβάνει πάνω από τριάντα επίσημες αργίες του κράτους, μεταξύ των οποίων το Ραμαζάνι, το Μοχαρράμ, το ιρανικό νέο έτος, τα γενέθλια του Προφήτη Μωάμεθ και του Ιμάμ Σαντέκ, καθώς και τις επετείους της Ισλαμικής Δημοκρατίας, της Ισλαμικής Επανάστασης και της Εξέγερσης του Ιουνίου του 1963. Ορισμένοι εξέχοντες κληρικοί έχουν προτείνει να μεταφερθεί η Πρωτομαγιά ώστε να συμπίπτει με τα γενέθλια του Κεκρυμμένου Ιμάμη (Μαχντί)^[69]. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι συγκεντρώσεις της Πρωτομαγιάς γίνονταν αργά το απόγευμα, ώστε τα εργοστάσια να μην χάνουν ώρες εργασίας. Οι κυβερνητικές εφημερίδες έχουν περιορίσει δραστικά την κάλυψή τους. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 είχαν αφιερώσει το μεγαλύτερο μέρος των πρωτοσέλιδων τους για την ημέρα αυτή και εξέδιδαν ειδικά συμπληρώματα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 δεν δημοσίευαν παρά μόνο σύντομα άρθρα στο εσωτερικό των εφημερίδων και, κάποιες χρονιές, αφιέρωναν περισσότερο χώρο στον Μοταχαρί παρά στην Πρωτομαγιά^[70]. Επίσης, το καθεστώς είχε την τάση να οργανώνει εκδηλώσεις για την Πρωτομαγιά μόνο στην πρωτεύουσα.

Γραμματόσημα για την Ημέρα των Εργατών-Δασκάλων (1987). Το γραμματόσημο των δασκάλων απεικονίζει τον Αγιατολλάχ Μοταχαρί.

Η υποβάθμιση της σημασίας της Πρωτομαγιάς είναι εμφανής στις επίσημες δηλώσεις. Ο Χομεϊνί έδωσε την τελευταία του ομιλία για την Πρωτομαγιά το 1982. Σε αυτήν, χαιρέτισε τους εργάτες και τους αγρότες ως τα «δύο ισχυρά χέρια της χώρας»· περιέγραψε τον Προφήτη Μοχάμμαντ και τους ιμάμηδες Αλί, Σαντέκ και Μπακέρ ως εργατικούς «χειρώνακτες»· και σημείωσε ότι ο Προφήτης σεβόταν τόσο πολύ τη σωματική εργασία που είχε φιλήσει τα καλυμμένα με κάλλους χέρια σκληρά εργαζόμενων^[71]. Επανέλαβε ένα παλιό χαντίθ στο οποίο ο Προφήτης είχε δηλώσει: «Ο ιδρώτας ενός εργάτη είναι τόσο πολύτιμος [στα μάτια του Θεού] όσο το αίμα του μάρτυρα». Έκανε επίσης σαφή διάκριση μεταξύ των χειρωνάκτων, οι οποίοι απολάμβαναν «σωματική» και «πνευματική» ευτυχία χάρη στη σκληρή δουλειά και τη λιτότητά τους, και των «καπιταλιστών», οι οποίοι ζούσαν σε ηθική και σωματική «αμαρτία» λόγω της τεμπελιάς, της πλήξης, της λαιμαργίας και του υπερβολικού ύπνου. «Μια μέρα από τη ζωή ενός εργάτη είναι πιο πολύτιμη από ολόκληρη τη ζωή ενός καπιταλιστή». Αυτή ήταν πιθανώς η πιο λαϊκιστική από όλες τις ομιλίες του. Ωστόσο, στα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο Χομεϊνί άφηνε τις ομιλίες της Πρωτομαγιάς στον πρόεδρο και τον πρωθυπουργό του, και στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ο πρόεδρος και ο πρωθυπουργός τις ανέθεταν στον υπουργό Εργασίας και στον πρόεδρο του Σπιτιού του Εργάτη.

Οι μεταμορφώσεις της εκδήλωσης γίνονται πιο εμφανείς το 1990. Η συγκέντρωση της Πρωτομαγιάς πραγματοποιήθηκε το απόγευμα μέσα στο μαυσωλείο του Χομεϊνί. Οι συμμετέχοντες, κυρίως άνδρες εργάτες, μεταφέρθηκαν με λεωφορεία από τα εργοστάσιά τους. Το ακροατήριο δεν συμμετείχε, αλλά καθόταν και άκουγε μια σειρά επίσημων ομιλιών. Χειροκροτούσαν στα κατάλληλα σημεία, ειδικά όταν ένας από τους ομιλητές δήλωσε: «Ο Θεός είναι εργάτης». Οι ομιλητές διάνθιζαν τις ομιλίες τους με τον μοιρολατρικό όρο ίνσαλλα (αν είναι θέλημα Θεού). Στο τέλος της συγκέντρωσης, το ακροατήριο ενέκρινε με δημόσια επευφημία ψηφίσματα που επιβεβαίωναν την υποστήριξη προς την Ισλαμική Δημοκρατία, υποσχέθηκαν αύξηση της παραγωγικότητας και υπογράμμισαν την ανάγκη για έργα απασχόλησης, επιδόματα ανεργίας, προγράμματα αλφαβητισμού και, το πιο σημαντικό από όλα, την ψήφιση του πολυαναμενόμενου εργατικού δικαίου. Το γεγονός ότι η Ισλαμική Δημοκρατία, ακόμη και μετά από έντεκα χρόνια, δεν είχε ακόμα εργατικό δίκαιο, υπογράμμιζε τη φύση του λαϊκισμού του καθεστώτος: πολλή ριζοσπαστική ρητορική, αλλά ελάχιστη συγκεκριμένη δράση όσον αφορά τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των εργατών. Ακόμη και τα ριζοσπαστικά σύμβολα είχαν χάσει τη δύναμή τους: αντί για το απλό αλλά ζωντανό κόκκινο γαρίφαλο, οι επίσημες εφημερίδες δημοσίευαν φωτογραφίες από περίτεχνα μπουκέτα σε βάζα – σαν αυτά που συναντά κανείς σε γραφεία κηδειών και αστικά σπίτια. Εκείνο το βράδυ, μια θεατρική ομάδα εργατών παρουσίασε ένα έργο με τίτλο «Κάθε μέρα είναι σαν όλες τις άλλες». Η Πρωτομαγιά είχε εξημερωθεί. Αλλά το γεγονός ότι επέζησε, ακόμη και σε αυτή την εξημερωμένη μορφή, αντανακλά τη συμβολική δύναμη της αριστερής παράδοσης στο σύγχρονο Ιράν.

Μετάφραση: elaliberta.gr

Ervand Abrahamian, “May Day in the Islamic Republic”, Tehran Bureau, 29 Απριλίου 2010, https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2010/04/may-day-in-the-islamic-republic.html. Απόσπασμα από το βιβλίο του Ervand Abrahamian, Khomeinism: essays on the Islamic Republic [Χομεϊνισμός: δοκίμια για την Ισλαμική Δημοκρατία], που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1993 (University of California Press) διαθέσιμο στο https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft6c6006wp;query=;brand=ucpress.

Παράρτημα:

Siyavash Shahabi

Η Εργατική Πρωτομαγιά στην Τεχεράνη το 2007

Θυμάμαι ακόμα πολύ καθαρά την εκδήλωση της Πρωτομαγιάς στο Ιράν το 2007. Ήμουν μόλις 19 χρονών εκείνη τη χρονιά και είχα την τύχη να βρίσκομαι εκεί την ώρα που μια ανεξάρτητη εργατική οργάνωση έπαιρνε σάρκα και οστά, και να ζήσω από κοντά πώς διεξαγόταν μια γενική συνέλευση και πώς λειτουργούσε στην πράξη η μυστική οργάνωση.

Λόγω της δουλειάς του πατέρα μου, ήμουν επίσης σε στενή επαφή με ορισμένους ακτιβιστές από το Συνδικάτο Εργαζομένων της Εταιρείας Λεωφορείων της Τεχεράνης και των Προαστίων, οι οποίοι αναδιοργάνωναν τις δραστηριότητές τους εκείνη την εποχή. Εκείνη η περίοδος ήταν μια σημαντική στιγμή για όλους μας, και ειδικά για το εργατικό κίνημα του Ιράν.

Εκείνη τη χρονιά, το Χανέ Καργκάρ (το Σπίτι του Εργάτη), ως ισλαμιστικό ρεύμα που υποστηριζόταν από το κράτος, είχε ήδη χάσει μεγάλο μέρος της αξιοπιστίας του μεταξύ των εργαζομένων λόγω του αντιεργατικού του ιστορικού, των συμβιβασμών του με την κυβέρνηση και της συνεργασίας του με εργοδοτικές οργανώσεις. Δεν μπορούσε πλέον να ελέγχει τον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας των Εργαζομένων όπως συνήθιζε να κάνει.

Ως εκ τούτου, οι εργαζόμενοι κατάφεραν, για πρώτη φορά και σχεδόν για τελευταία φορά, να οργανώσουν μια πραγματική και ανεξάρτητη διαδήλωση στους δρόμους της Τεχεράνης. Εκείνη η μέρα αποτέλεσε μια αποκαλυπτική στιγμή. Εκεί οι εργαζόμενοι μετέφεραν κυριολεκτικά το φέρετρο της εργατικής νομοθεσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας, φωνάζοντας γενικά συνθήματα κατά του εκμεταλλευτικού χαρακτήρα αυτού του νόμου και κατά της μισθωτής σκλαβιάς.

Υπήρχαν ακόμη και συνθήματα για το απλό αίτημα να πληρώνονται εγκαίρως. Αυτό από μόνο του λέει πολλά. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για τους εργαζόμενους στη χώρα αυτή, ακόμη και πριν από τις κυρώσεις, ήταν ότι το κράτος, ως ο μεγαλύτερος εργοδότης, όφειλε να πληρώνει τους μισθούς των εργαζομένων εγκαίρως, ενώ τους καθυστερούσε για μήνες. Αυτή η σκηνή έδειξε, πιο καθαρά από οποιαδήποτε έκθεση ή στατιστική, την αλήθεια της σχέσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας με την εργασία στο Ιράν.

Γι’ αυτό όποιος προσπαθεί σήμερα να υποκριθεί ότι τα κύρια προβλήματα που αντιμετωπίζει ο λαός του Ιράν και η εργατική τάξη είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα των κυρώσεων και του πολέμου, είτε αγνοεί την ιστορία αυτής της κοινωνίας είτε την παραποιεί σκόπιμα.

Η κρίση του εργατικού κινήματος στο Ιράν έχει πολύ βαθύτερες ρίζες: στην καταστολή της ανεξάρτητης οργάνωσης, στη συστηματική αφαίρεση των δικαιωμάτων των εργαζομένων, στην υπεργολαβία, στη διαφθορά, στην οικονομία που βασίζεται στις προσόδους και σε μια δομή που εξαντλεί τη ζωή και την αξιοπρέπεια των εργαζομένων εδώ και χρόνια. Οι κυρώσεις και ο πόλεμος έχουν επιδεινώσει αυτή την κρίση, αλλά δεν την προκάλεσαν.

Πηγή: https://www.facebook.com/siya.shahabi/posts/pfbid02yma1e6T5Hq3wB375eRCLsdDW9HhViKjxgfRcgCSQQE9VyxsasMS5LU9t4C6w4ysDl

Σημειώσεις

^[1] Για την έννοια της «επινοημένης παράδοσης», βλέπε E. Hobsbawm και T. Ranger, επιμ., The Invention of Traditions (Νέα Υόρκη: Cambridge University Press, 1985).

^[2] Για πρόσφατη βιβλιογραφία σχετικά με την Πρωτομαγιά, βλ. A. Panaccione, May Day Celebration (Βενετία: Marsilio Editori, 1988)· E. Hobsbawm, “100 Χρόνια Πρωτομαγιάς”, Times Literary Supplement, 14 Μαΐου 1990· C. Wrigley, “May Days and After”, History Today, Ιούνιος 1990, σελ. 35-42· P. Foner, May Day (Νέα Υόρκη: International Publishers, 1986).

^[1] [Σ.τ.Μ.] Στα περσικά: شورای متحده اتحادیه کارگران / Σοραγιέ Μοταχντέ Ετεχαντιέ Καργκαράν. Στα αγγλικά: CCFTU / Central Council of Federated Trade Unions.

^[3] S. Mani, Tarikhcheh-e Nahzat-e Kargari dar Iran (Σύντομη ιστορία του εργατικού κινήματος στο Ιράν) (Τεχεράνη: Taban Press, 1946), σσ. 1-25· M. Nashehi, «Οργανώσεις Εργατών στο Ιράν», Rahbar, 10 Απριλίου 1944· R. Rusta, «Το Κεντρικό Συμβούλιο των Ομοσπονδιακών Συνδικάτων», Razm Mahnameh, 1 (Ιούνιος 1946): 62-64· A. Ovanessian, «Αναμνήσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος του Ιράν», Donya, 3, τεύχος 1 (άνοιξη 1962): 33-34· στου ίδιου, Safahat-e Chand az Jonbesh-e Kargari va Komunisti-ye Iran dar Dawreh-e Aval-e Saltanat-e Reza Shah (Λίγες σελίδες από την ιστορία του εργατικού και κομμουνιστικού κινήματος στο Ιράν κατά τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του Ρεζά Σαχ) (χωρίς τόπο έκδοσης: Tudeh Party Press, 1910-1979), σσ. 1-140· P. Mehrban, «Απομνημονεύματα του συντρόφου Γιασαρί», Donya, 2, τεύχος 7 (Σεπτ.-Οκτ. 1980): 126-32· F. Qassemi, Sindykalism dar Iran (Συνδικαλισμός στο Ιράν) (Παρίσι: Εκδοτικό Ίδρυμα Mosaddeq, 1985), τόμ. 1.

^[4] Το 1920, το Αρμενικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Χουντσάκ –πρώην παρακλάδι του Ρωσικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος– είχε οργανώσει μια συγκέντρωση σε εσωτερικό χώρο για την Πρωτομαγιά στην έδρα του στην Ταμπρίζ. Η συγκέντρωση αυτή, ωστόσο, απευθυνόταν αποκλειστικά στην αρμενική κοινότητα· η ανακοίνωση ήταν στα αρμενικά και στη συγκέντρωση οι ομιλίες έγιναν στα αρμενικά. Βλ. Κόμμα Χουντσάκ, «Μανιφέστο της Πρωτομαγιάς», ανατυπωμένο στο K. Shakeri, επιμ., Asnad-e Tarikhi: Jonbesh-e Kargari, Sosiyal Democrasi va Komunisti-ye Iran (Ιστορικά έγγραφα: Το εργατικό, σοσιαλδημοκρατικό και κομμουνιστικό κίνημα στο Ιράν) (Φλωρεντία: Mazdak Press, 1982), τόμος 2, σσ. 141-43. Ο τόμος αυτός περιέχει μια χρήσιμη συλλογή από πρώιμα μανιφέστα της Πρωτομαγιάς.

^[5] Σύνταξη, «Πρώτη Μαΐου», Haqiqat, 28 Απριλίου 1922. Αναδημοσιεύτηκε στο Shakeri, Asnad-e Tarikhi, τόμος 7.

^[6] A. Ovanessian, «Μερικές αναμνήσεις από το Πανεπιστήμιο των Εργατών στη Μόσχα», Donya, 9, τεύχος 1 (άνοιξη 1969): 97.

^[7] Βρετανική Διπλωματική Αποστολή στο Υπουργείο Εξωτερικών, 19 Δεκεμβρίου 1928, PRO, FO 371/Persia 1929/34-13783.

^[8] A. Ovanessian, «Αναμνήσεις από το Κομμουνιστικό Κόμμα στο Χορασάν», Donya, 6, τεύχος 3 (Φθινόπωρο 1965): 81-82.

^[9] A. Ovanessian, «Αναμνήσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Τεχεράνη», Donya, 7, τεύχος 3 (Φθινόπωρο 1966): 116-19. Βλέπε επίσης του ίδιου, Safahat-e Chand, σσ. 20-21.

^[10] Κομμουνιστικό Κόμμα, «Μανιφέστο της Πρωτομαγιάς (1928),» αναδημοσιευμένο στο Shakeri, Asnad-e Tarikhi, τόμος 6, σσ. 123-24.

^[11] Ovanessian, «Αναμνήσεις από το Κομμουνιστικό Κόμμα στην Τεχεράνη».

^[12] Ovanessian, «Αναμνήσεις από το Κομμουνιστικό Κόμμα στο Χορασάν», Donya, 6, αρ. 3 (Φθινόπωρο 1965): 78. Οι ντόπιοι διανοούμενοι, ειδικά οι δάσκαλοι, είχαν συνδικαλίσει τους υφαντές χαλιών με τη βοήθεια μαθημάτων αλφαβητισμού ενηλίκων και ποδοσφαιρικών αγώνων. Στην πραγματικότητα, το ποδόσφαιρο εισήχθη στο Ιράν τη δεκαετία του 1920 μέσω σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών συλλόγων.

^[13] «Πενήντα Χρόνια του Αγώνα των Εργατών του Πετρελαίου», Mardom, 6, αρ. 7 (Σεπτ.-Οκτ. 1964). L.P. Elwell-Sutton, Persian Oil (Λονδίνο: Lawrence and Wishart, 1955), σσ. 68-69. Βρετανική Διπλωματική Αποστολή προς το Υπουργείο Εξωτερικών, “May Day Parade in Abadan”, PRO, FO 371/Persia 1929/34-13783· Ovanessian, Safahat-e Chand, σσ. 78-81.

^[14] Υπουργείο Εξωτερικών προς τη Βρετανική Διπλωματική Αποστολή στην Τεχεράνη, 4 Μαΐου 1929, PRO, FO 371/Περσία 1929/34-13783.

^[15] Αντισυνταγματάρχης Barrett προς το Υπουργείο Εξωτερικών, “Bolshevik Activity in the South”, PRO, FO 371/ Persia 1929/34-13783.

^[16] Mani, Tarikhcheh-e, σσ. 21-23.

^[17] «Σύντομη Ιστορία των Συνδικάτων στο Ισφαχάν», Rahbar, 18 Ιουνίου 1944.

^[18] Ovanessian, Safahat-e Chand, σελ. 119.

^[19] R. Namvar, Yadnameh-e Shahidan (Μνημόσυνο Μαρτύρων) (Ειδικό: έκδοση του Τουντέχ, 1964), σελ. 11.

^[20] T. Arani, «Μανιφέστο της Πρωτομαγιάς», αναδημοσιευμένο στο Iran-e Ma, 1 Μαΐου 1946.

^[21] Για μια επισκόπηση των νέων εργοστασίων, βλ. W. Floor, Industrialization in Iran (Ντάραμ, Αγγλία: Center for Middle Eastern Studies, 1984).

^[2] [Σ.τ.Μ.] Κεντρικό Συμβούλιο Ενωμένων Συνδικάτων Εργατών και σκληρά Εργαζομένων ΚΣΕΣΕΕ· στα περσικά: شورای متحده مرکزی اتحادیه کارگران و زحمتکشان ایران / Σοραγιέ Μοταχντέ Μαρκαζί Ετεχαντιέ Καργκαράν βε Ζαχματκεσάν Ιράν· στα αγγλικά: Central Council of United Trade Unions \ CCUTU. Πρόκειται στην πραγματικότητα για μια νέα συνομοσπονδία που προήλθε από την συγχώνευση του παλιού ΣΕΕΣ με άλλες συνδικαλιστικές οργανώσεις.

^[22] Βρετανός Εργατικός Ακόλουθος στο Υπουργείο Εξωτερικών, “The Tudeh Party and the Iranian Trade Unions”, PRO, FO 371/Persia 1947/ 34-61993.

^[23] Zafar, 3 Μαΐου 1946.

^[24] A. Natefi, «1 Μαΐου: Αρντιμπεχέστ 11», Zafar, 6-18 Μαΐου 1946.

^[25] D. Wilber, Adventures in the Middle East (Πρίνστον: Darwin Press, 1986), σελ. 121.

^[26] Zafar, 14 Μαΐου 1946.

^[27] Βρετανική Πρεσβεία προς το Υπουργείο Εξωτερικών, “Memorandum on Tudeh Activities against the Anglo-Iranian Oil Company”, PRO, FO 371/Persia 1946/34-52713.

^[28] Βρετανός Πρόξενος στην Αχβάζ προς το Υπουργείο Εξωτερικών, Έκθεση για τον Ιούνιο του 1946, PRO, FO 371/Persia 34-52700.

^[29] Συνταγματάρχης Άντεργουντ, “Report on Tudeh Activities in the Oil Industry”, PRO, FO 371/ Persia 1946/34-52714.

^[30] Βρετανικό Υπουργικό Συμβούλιο, 4 Ιουλίου 1946, PRO, FO 371/Persia 1946/34-52706.

^[31] Για μια εξαιρετική περιγραφή της εργασίας υπό τον σάχη, βλέπε H. Ladjevardi, Labor Unions and Autocracy in Iran (Σίρακιους: Syracuse University Press, 1985). Βλέπε επίσης T. Jalil, Workers Say No to the Shah (Λονδίνο: Campaign for the Restoration of Trade Union Rights in Iran, 1977)· και A. Fischer, “The Labour Movement in Iran”, Contemporary Review (Απρ. 1977): 209-12.

^[32] Kar, 1 Μαΐου 1980.

^[33] Για τη χρήση των γάμων ως κάλυψη, βλ. Σύνταξη, «1η Μαΐου: Ημέρα Διεθνούς Αλληλεγγύης», Kar, 30 Απριλίου 1979.

^[34] «Συνέντευξη με τον Σύντροφο Εργάτη Χατζ Τεχρανί», Kar, 30 Απριλίου 1981.

^[35] Κεντρική Τράπεζα του Ιράν, Natayej-e Barresi-ye Kargahha-ye Bozorg-e Sanati-ye Keshvar dar Sal-e 1356 (Τα αποτελέσματα μιας έρευνας για μεγάλα εργοστάσια παραγωγής στη χώρα το έτος 1977) (Τεχεράνη: Κυβερνητικός Εκδοτικός Οίκος, 1978). Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Δρ. Parvin Alizadeh που μου έδωσε αυτή την έκθεση.

^[36] N. Pakdaman, «Εργατικά Συνδικάτα», Ayandegan, 2 Μαΐου 1979.

^[37] Για δύο εξαιρετικές μελέτες σχετικά με την αστική μετανάστευση, βλέπε F. Kazemi, Poverty and Revolution in Iran (Νέα Υόρκη: New York University Press, 1980) και P. Vieille, Psycho-sociologie du travail industriel en Iran (Παρίσι: Ινστιτούτο Κοινωνιολογικής Έρευνας της Τεχεράνης, 1965).

^[38] W. Bartsch, “Unemployment in Less Developed Countries: A Case Study of a Poor District of Tehran”, International Development Review, 1975, αρ. 1, σελ. 19-22.

^[39] Η κυβέρνηση προφανώς σκέφτηκε την ιδέα να έχει μια Ημέρα Εργασίας στα γενέθλια του σάχη, αλλά τελικά αποφάσισε να μην την κάνει. Βλ. «Συνέντευξη με τον σύντροφο εργάτη Χατζ Τεχρανί», Kar, 30 Απριλίου 1981.

^[40] H. Hakimian, “Industrialization and the Standard of Living of the Working Class in Iran, 1960-79”, Development and Change 19, τεύχος 1 (Ιανουάριος 1988): 3-32.

^[41] Ettela‘at, 1 Μαΐου 1974.

^[42] Ettela‘at, 1 Μαΐου 1975.

^[43] Talesh, 7 Μαΐου 1975.

^[44] Ettela‘at, 1 Μαΐου 1976.

^[45] Ettela‘at, 2 Μαΐου 1977.

^[46] E. Rouleau, «Les tensions politique en Iran», Le monde, 2 Μαΐου 1979.

^[3] [Σ.τ.Μ.] Ισλαμικό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ή Κόμμα Ισλαμικής Δημοκρατίας· στα περσικά: حزب جمهوری اسلامی / Χεζμπ-ε Τζομχουρί-ε Εσλαμί· στα αγγλικά: Islamic Republican Party / IRP. Ήταν το μοναδικό, κυβερνών κόμμα από το 1980 ως το 1987 που διαλύθηκε από τον ίδιο τον ηγέτη του, τον Χομεϊνί, στα πλαίσια της ακόμα μεγαλύτερης αυταρχικοποίησης του καθεστώτος.

^[47] A. Khomeini, Ομιλία για την Πρωτομαγιά, Ettela‘at, 2 Μαΐου 1979.

^[48] Azadi, 2 Μαΐου 1979.

^[49] Εταιρεία Κληρικών Τεχεράνης, «Μήνυμα Πρωτομαγιάς», Ettela‘at, 1 Μαΐου 1979.

^[50] Azadi, 2 Μαΐου 1979.

^[51] Rouleau, «Les tensions politique en Iran».

^[52] C. Goodey, “Workers’ Councils in Iranian Factories”, Merip, 88 (Ιούνιος 1980): 3-9.

^[53] Ό.π..

^[54] Rouleau, «Les tensions politique en Iran».

^[55] Ειδικός Ανταποκριτής, “Thousands Parade in Iran”, New York Times, 2 Μαΐου 1979.

^[56] Ayandegan, 2 Μαΐου 1979.

^[57] Για παράδειγμα, βλέπε τα ποιήματα «1η Μαΐου», στο Mardom, 3 Μαΐου 1979· «Εμπρός», στο Kar, 30 Απριλίου 1979· «Αυτό είναι το Φεστιβάλ μας», στο Kar, 30 Απριλίου 1979· και «Ημέρα των Εργατών», στο Ahangar, 1 Μαΐου 1979.

^[58] Ettela‘at, 2 Μαΐου 1979.

^[59] N. Tabandeh, «Ημέρα των Εργατών», Ettela‘at, 8 Μαΐου 1980.

^[60] A. Khomeini, Ομιλία για την Πρωτομαγιά, Ettela‘at, 3 Μαΐου 1980.

^[61] H. Musavi-Khoeiniha, ομιλία έξω από την Αμερικανική Πρεσβεία, Jomhuri-ye Islami, 3 Μαΐου 1980.

^[62] Mardom, 3 Μαΐου 1980.

^[63] Mardom, 1 Μαΐου 1980.

^[64] Ettela‘at, 30 Απριλίου 1980.

^[65] Για την κάλυψη της Πρωτομαγιάς του 1982, βλ. Kar, 6 Μαΐου 1982. Οι φωτογραφίες δείχνουν ότι η πλειοψηφία των Φενταγίν κατέκλυσε την Πλατεία Απελευθέρωσης. Οι Χεζμπολλάχ επιτέθηκαν και τραυμάτισαν δέκα άτομα, συμπεριλαμβανομένου ενός τετράχρονου κοριτσιού.

^[66] Ettela‘at, 1 Μαΐου 1983.

^[67] H. Kamali, ομιλία στο Κοινοβούλιο, Iranshahr, 9 Μαΐου 1982.

^[68] «Προγράμματα για την Παγκόσμια Ημέρα των Εργατών», Kar va Kargar, 8 Μαΐου 1990.

^[69] A. Montazeri, Ομιλία για την Πρωτομαγιά, Ettela‘at, 1 Μαΐου 1982. Βλ. επίσης Ettela‘at, 4 Μαΐου 1985.

^[70] Ettela‘at, 4 Μαΐου 1985.

^[71] A. Khomeini, Ομιλία για την Πρωτομαγιά, Iran Times, 2 Μαΐου 1982.