Αποπληθωριστική ξέρα

Σε αποπληθωριστική ξέρα φαίνεται να προσαράζει το κλυδωνιζόμενο από τους ανέμους της κρίσης σκάφος της παγκόσμιας οικονομίας. Παρατηρείται μάλιστα το «περίεργο φαινόμενο» οι αγορές να ανταποκρίνονται θετικά στα «κακά» νέα της αμερικάνικης και παγκόσμιας οικονομίας και όχι στα «καλά» (την αύξηση, για παράδειγμα, του δείκτη παραγγελιών της βιομηχανίας) κι αυτό γιατί αν υπάρχουν καλά νέα, προεξοφλείται η -πολλαπλώς αναγγελλόμενη το τελευταίο διάστημα- διακοπή της ποσοτικής χαλάρωσης στον νομισματικό τομέα. Πραγματική ανώμαλη συμπεριφορική αντίδραση, όχι σπάνια για το «είδος» του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος μέσα στο οποίο ζούμε. Η δωρεάν ρευστότητα που ξεκίνησε με την νομισματική πολιτική της FED (Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ) αποτελεί το δεκανίκι των αγορών σε μια περίοδο που οι εξελίξεις στην παραγωγή και στην πραγματική οικονομία δεν προοιωνίζουν τα κέρδη άλλων περιόδων. Αντίθετα προδιαθέτουν για συρρίκνωση.
Παράλληλα, άλλες τρεις πηγές παγκόσμιας οικονομικής πληροφόρησης προδιαγράφουν την δυναμική επανεμφάνιση του αποπληθωρισμού, δηλαδή του φαύλου κύκλου όπου οι τιμές των εμπορευμάτων, η παραγωγή και η απασχόληση σέρνοντας μαζί τους τη ζήτηση και τη συνολική οικονομική δραστηριότητα παίρνουν μια αδιέξοδη πτωτική πορεία. Σε τέτοιας κλίμακας αποπληθωρισμό είχε να πέσει η παγκόσμια οικονομία από τις παραμονές της επέμβασης στο Ιράκ. Τότε κάποιοι άρχισαν να κάνουν συγκρίσεις με την κρίση του 1929.
Ο ΟΟΣΑ ανακοίνωσε πως για τρίτο συνεχόμενο μήνα ο πληθωρισμός υποχωρεί έντονα στον «αναπτυγμένο κόσμο» κατρακυλώντας από το 2% του Ιουλίου στο 1,3% τον Οκτώβριο του τρέχοντος έτους. Ο χρυσός μάλιστα δεν λειτουργεί καθόλου ως καταφύγιο, αφού μαζικές πωλήσεις σαρώνουν τις τιμές του παγκόσμια και υπολογίζεται πως φέτος θα είναι η πρώτη αρνητική –για το επίπεδο των τιμών του χρυσού– περίοδος από το 2000! Βέβαια, απουσιάζει ένας σημαντικός «πληθωριστικός παράγοντας», το εργατικό κίνημα με τις διεκδικήσεις του. Έτσι, το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα του ιμπεριαλισμού-καπιταλισμού (για να λέμε τα πράγματα με το… όνομα και το επώνυμο τους) μπορεί να είναι άνετο απέναντι στους κινδύνους του πληθωρισμού. Ο φόβος φυσικά είναι να μην πέσουν και όχι να ανέβουν οι τιμές. Αυτή είναι η βασική ροπή του συστήματος. Γιατί, επιπλέον, ο πληθωρισμός «ροκανίζει» τους μισθούς και υφαρπάζει έμμεσα και άλλη υπεραξία από τους μισθωτούς. Πώς να ανέβουν όμως οι τιμές, όταν η ζήτηση πέφτει και η υπεραξία δεν πραγματώνεται;
Αλλά και η ΕΚΤ –δεύτερη πηγή πληροφόρησης- προβλέπει για το μέλλον, συγκεκριμένα το 2015, πληθωρισμό της τάξης του 1,3 με 1,4%, δηλαδή πολύ χαμηλό. Μια τέτοια τάση δείχνει ότι ήρθε για να …μείνει αφού προεκτείνεται στο άμεσο –τουλάχιστον- μέλλον. Ο Ντράγκι φαίνεται να επιβεβαιώνεται, όταν διέγνωσε πως η ευρωζώνη «ίσως να βιώσει μια παρατεταμένη περίοδο χαμηλού πληθωρισμού». Αναλυτικότερη προσέγγιση των εκτιμήσεων της ΕΚΤ κάνει λόγο για παρούσα ήδη ετήσια κάμψη τιμών του Οκτωβρίου στην Ευρωζώνη που οφείλεται κυρίως στην πτώση των τιμών της ενέργειας κατά 3,6% και των ενδιάμεσων αγαθών κατά 1,8% αντίστοιχα, ενώ αντίθετα αυξήθηκαν 0,5% οι τιμές των κεφαλαιουχικών αγαθών και 0,5-1,1% των καταναλωτικών αγαθών. Να πούμε πως η χώρα μας παρουσιάζει ετήσια μείωση των τιμών στη βιομηχανία ελαφρώς χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πέφτουν οι τιμές τη στιγμή που για τον καταναλωτή, εργαζόμενο παραμένουν υψηλές. Πραγματικά αξιοθαύμαστα πράγματα. Βέβαια, οι τιμές διατηρούνται υψηλές στην κατανάλωση μέσα από την μονοπωλιακή διάρθρωση της «ελεύθερης» αγοράς, όταν όμως η κατανάλωση μειώνεται και αυξάνονται τα αδιάθετα εμπορεύματα, η τάση της πτώσης των τιμών κυριαρχεί. Η πτώση των τιμών των ενδιάμεσων αγαθών δείχνει αυτή την καθοδική πορεία.
Όμως αν και ο αποπληθωρισμός, όπως περιγράφηκε, σχετίζεται με τα βαθύτερα αίτια του κύκλου της ύφεσης, η σχέση του και με τα νομισματικά ζητήματα δεν είναι καθόλου αμελητέα. Όλα αυτά τα επίπεδα μάλιστα αλληλοεξαρτούνται. Η ύφεση της οικονομίας και τα «κακά νέα» συντηρούν τον πακτωλό χρημάτων που ρίχνονται στις αγορές για τη διάσωση των τραπεζών και για να συνεχίζεται το κερδοσκοπικό πάρτι, την ίδια στιγμή που οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά δανείζονται όλο πιο σπάνια, όλο και πιο δύσκολα. Αυξάνεται δηλαδή η παροχή ρευστότητας του χρήματος, την ίδια στιγμή που το χρήμα γίνεται όλο και πιο… σπάνιο. Τα αξιοθαύμαστα του καπιταλισμού ξανά εκδηλώνονται. Μάλιστα στους κύκλους της ΕΚΤ σχεδιάζουν διάφορα χρηματοοικονομικά εργαλεία –προσέχοντας όμως να μην εκνευρίσουν τους γερμανούς- για να αυξήσουν την παροχή ρευστότητας.
Κοντά στα άλλα, το ευρώ πέρασε στην τρίτη θέση ως βασικό ανταλλακτικό νόμισμα παγκόσμιας εμβέλειας, αφού την δεύτερη θέση την κατέλαβε το γιουάν της Κίνας. Για να μην υπάρχουν αμφιβολίες, πάνω από το 80% των παγκόσμιων οικονομικών συναλλαγών πραγματοποιούνται μέσω του δολαρίου.
Οι αναγνώστες της στήλης, με την απειλητική επανεμφάνιση του αποπληθωρισμού, δεν πρέπει να έχουν πια καμία αμφιβολία πως πρόκειται για μια κλασσική καπιταλιστική κρίση!

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Κορυφαία «πλύστρα»

Σχεδόν παράλληλα με τα πυρά που εξαπολύθηκαν από την αντίπερα του Ατλαντικού ακτή για το ρόλο του γερμανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, άλλα πυρά εξαπολύθηκαν «εξ οικείων» ενάντια στη Γερμανία, μέσα από την ΕΕ αυτή τη φορά αλλά (παραδόξως;) και εντός Γερμανίας:
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία «να συμμορφωθεί πλήρως με τους νόμους της Ε.Ε., αναφορικά με το ξέπλυμα του μαύρου χρήματος και την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου». Και εάν η Γερμανία δεν ανταποκριθεί ικανοποιητικά μέσα στους επόμενους δύο μήνες, «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενδέχεται να παραπέμψει το θέμα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο». Το απόσπασμα αυτό είναι από την αιτιολογημένη έκθεση της Κομισιόν για τη Γερμανία στις 27 Ιανουαρίου του 2013. Υπό τον τίτλο «Γερμανία, ο παράδεισος για το ξέπλυμα μαύρου χρήματος», η γνωστή οικονομική γερμανική εφημερίδα Handelsblatt εξαπολύει μύδρους: «Ό ,τι είναι η Ελβετία και το Λίχτενσταϊν για τους φοροφυγάδες, το αντιπροσωπεύει η Γερμανία για όσους ξεπλένουν μαύρο χρήμα: έναν παράδεισο. Η εξαιρετικά υψηλή κυκλοφορία χρήματος, η ρευστότητα στην αγορά, το θωρακισμένο νομικά χρηματοπιστωτικό σύστημα και ο μικρός βαθμός διαφθοράς δημιουργούν ένα πλαίσιο που έλκει Ιταλούς, Ρώσους, Λιβανέζους και, ασφαλώς, Γερμανούς εγκληματίες οι οποίοι επιθυμούν να καθαρίσουν το βρώμικο χρήμα τους». Το μαύρο χρήμα που ξεπλένεται στη Γερμανία εκτιμάται ότι κυμαίνεται ανάμεσα στα 45 με 47 δισεκατομμύρια σε ετήσια βάση. Ενώ το σύνολο της «σκιώδους οικονομίας» (δηλαδή των δραστηριοτήτων που έχουν τζίρο ο οποίος δεν φορολογείται ούτε κατ' ελάχιστο) ξεπερνά το 13,5% του ΑΕΠ της και αγγίζει το μισό τρισ. ευρώ ετησίως. Η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, κυρίως από οργανωμένο έγκλημα, «ανθεί» και στη Γερμανία. Σε περίπου 13.000 ανήλθε ο αριθμός των περιπτώσεων που κρίθηκαν ύποπτες για ξέπλυμα μαύρου χρήματος, μέσω των γερμανικών τραπεζών. Τα στοιχεία προέρχονται από τις αρχές δίωξης του ίδιου του γερμανικού κράτους. Τι φοβερή ειλικρίνεια θα μπορούσε να αναφωνήσει ο γιός της «ψωροκώσταινας» που πάντα θαυμάζει το μεγάλο γερμανικό κράτος για την αποτελεσματικότητά του. Όμως, η αλήθεια είναι πως η… αλήθεια δεν μπορεί να κρυφτεί. Όμως η Γερμανία πρωτοστατεί στην «ανθοφορία» της ληστρικής κερδοσκοπίας και εκτός των συνόρων της. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως το «θαύμα» του Λιχνενστάιν και του Λουξεμβούργου στήθηκε από τις γερμανικές τράπεζες που κατέχουν πολλές off shore εταιρίες σε «φορολογικούς παραδείσους» ανά τον κόσμο. Μάλιστα, οι ίδιες πρωτοστάτησαν στη γιγάντωση του χρηματοπιστωτικού τομέα στο Λουξεμβούργο, με την ίδρυση εκατοντάδων επενδυτικών σχημάτων και άλλων εταιριών στο Δουκάτο. Θέλετε και άλλα στοιχεία; Στους δέκα μεγαλύτερους φορολογικούς παραδείσους και κέντρα παραοικονομίας του κόσμου, συγκαταλέγεται η Γερμανία, σύμφωνα με έρευνα του Δικτύου Φορολογικής Δικαιοσύνης. Την ίδια στιγμή, το τεράστιο εμπορικό πλεόνασμα της Γερμανίας φαίνεται να μπαίνει στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι Βρυξέλλες κινούν διαδικασία περί μακροοικονομικών ανισορροπιών κατά του Βερολίνου. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Deutsche Welle, η Γερμανία συγκαταλέγεται στους δέκα μεγαλύτερους φορολογικούς παραδείσους και κέντρα παραοικονομίας του κόσμου, όπως προκύπτει από την έρευνα του Δικτύου Φορολογικής Δικαιοσύνης, ένα Ελντοράντο για ξέπλυμα μαύρου χρήματος. Ειδικότερα, η Ελβετία, το Λουξεμβούργο και το Χονγκ Κονγκ προηγούνται. Ακολουθούν στην 6η θέση οι ΗΠΑ και στην 8η η Γερμανία, παρότι, σε ό ,τι αφορά στο λεγόμενο «δείκτη μυστικότητας», το Βερολίνο βρίσκεται μόλις στην 59η θέση. Στην 41η θέση του πίνακα βρίσκεται η Κύπρος.
Κάπου γράφτηκε, πως όλες αυτές οι «αποκαλυπτικές» κινήσεις ενέχουν στοιχεία υποκρισίας και έτσι είναι, αφού όλα αυτά τα στοιχεία ήταν γνωστά στα διάφορα κέντρα. Φυσικά, είναι ερώτημα κατά πόσο θα υλοποιηθούν ως ενέργειες («ενδέχεται»), αφού προς το παρόν μένουν ακόμη σε επίπεδο «έκθεσης» των Γερμανών. Οπωσδήποτε, όμως, κρύβουν τις αντιθέσεις που αναπτύσσονται στον σκληρό ιμπεριαλιστικό πυρήνα της ΕΕ. Με μια ιδιαίτερη, βέβαια, απόχρωση που αφορά στην αντιπαράθεση ανάμεσα στις κεντρικές αρχές της ευρωζώνης (ΕΚΤ κατά βάση) και το Βερολίνο που θέλουν να το δεσμεύσουν σε μέτρα συνολικής στήριξης του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Η αντιπαράθεση αφορά, σε αυτή τη φάση, τις περιφερειακές τράπεζες («τοπικά εποπτευόμενες») της Γερμανίας και το αν θα μπουν σε διαδικασία εκκαθάρισης, όπως οι αντίστοιχες ισπανικές cayas (η Ισπανία έχει αντίστοιχο ομοσπονδιακό σύστημα), η Λαϊκή της Κύπρου ή οι πολύ μικρές ιρλανδικές τράπεζες. Επεκτείνεται, όμως, και στα άλλα σημεία της γερμανικής πολιτικής: αυστηρή νομισματική πολιτική και εξαγωγική ανάπτυξη.
Πάντως η αύξηση της κερδοφορίας των γερμανικών τραπεζών από τη αξιοποίηση της «κρίσης χρέους της ευρωζώνης» και των μνημονιακών προγραμμάτων «στήριξης» είναι αναμφισβήτητη. Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS), η χρηματοδότηση των γερμανικών τραπεζών από το εξωτερικό αυξήθηκε κατά 26% στο πρώτο τρίμηνο του 2012, η μεγαλύτερη αύξηση τα τελευταία 20 χρόνια. Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία της BIS, ο διακρατικός δανεισμός προς τις γερμανικές τράπεζες επεκτάθηκε κατά 271 δισ. δολάρια το πρώτο τρίμηνο του 2012. Η αύξηση αυτή, μάλιστα, ήταν ο κύριος λόγος για την ανάκαμψη του παγκόσμιου(!) διατραπεζικού δανεισμού με 0,4%, η οποία ακολούθησε την μεγαλύτερη κάμψη από το 2008, σημειώνεται στην ανακοίνωση της BIS. Πρόκειται για συγκλονιστικό στοιχείο. Το χρήμα του Νότου –και όχι μόνο λόγω κλίματος και ιδιοσυγκρασίας- αποδεικνύεται ιδιαίτερα «ζεστό».

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Η απόφαση Ντράγκι

Δεν έχει περάσει πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα (μόλις πριν από την έλευση του φθινοπώρου) που το παγκόσμιο οικονομικό κλίμα ήταν υπέρ της απόσυρσης της εύκολης ρευστότητας, με την ομοσπονδιακή τράπεζα των ΗΠΑ να προετοιμάζει τις αγορές πως σκέφτεται να σταματήσει το πρόγραμμα της ποσοτικής νομισματικής χαλάρωσης. Τα θύματα αυτής της «αμφιθυμίας» ήταν ο χρυσός και οι αναπτυσσόμενες χώρες σε πρώτη φάση. Στη συνέχεια οι ίδιες οι νομισματικές αρχές των ΗΠΑ –και αφού λύθηκε το εσωτερικό πρόβλημα με τον προϋπολογισμό και το χρέος- ανέκρουσαν πρύμνα και απ’ ό,τι φαίνεται δεν πρόκειται να υπάρξει πάγωμα στο πρόγραμμα μαζικής αγοράς ομολόγων και στο τύπωμα νέου χρήματος. Πράγμα εντελώς φυσικό για μια παγκόσμια οικονομία που παραπαίει ανάμεσα στην αποφυγή τής ακόμα μεγαλύτερης ύφεσης με μικρά «λακτίσματα» ανακάμψεων που όμως δεν αλλάζουν τη γενική εικόνα της στασιμότητας. Η «θηλυκή» επιλογή για τη θέση του νέου προέδρου της FED απηχεί μάλιστα αντίστοιχου χαρακτήρα οικονομικές επιλογές, όπως τουλάχιστον γράφεται στον παγκόσμιο οικονομικό Τύπο.
Στο πλαίσιο αυτό η απόφαση του Ντράγκι για σχεδόν μηδενικά επιτόκια του ύψους 0,25% ήταν η αναμενόμενη ευρωπαϊκή απάντηση, η οποία δεν φαίνεται να βρίσκει σύμφωνο τον γερμανικό χρηματοπιστωτικό τομέα. Η απόφαση μάλιστα αυτή έρχεται ύστερα από εκτιμήσεις της Κομισιόν για σταδιακή ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας, που τη συγκεκριμενοποιεί μιλώντας για σταθεροποίηση της κατάστασης το πρώτο εξάμηνο του έτους και σταδιακή ανάκαμψη το δεύτερο εξάμηνο με επιτάχυνση της ανάπτυξης το 2014, στο πλαίσιο της εαρινής έκθεσης για την ευρωπαϊκή οικονομία φέτος και του χρόνου.
Παράλληλα η Κομισιόν, θεωρώντας ότι έχουν περιοριστεί αισθητά οι μακροοικονομικοί κίνδυνοι λόγω των μέτρων δημοσιονομικής εξυγίανσης στα κράτη-μέλη, που άρχισαν να εφαρμόζονται από το 2011, αποφάσισε να εισηγηθεί μια πιο ήπια πολιτική στο δημοσιονομικό τομέα, δίνοντας περισσότερο χρόνο σε χώρες της Ευρωζώνης προκειμένου να πετύχουν τους στόχους σχετικά με το δημόσιο έλλειμμα. Με σταθερά προβλήματα –κατά τον Όλι Ρεν- την αύξηση της ανεργίας (με την ψαλίδα να ανοίγει υπερβολικά όσον αφορά τις χώρες του Νότου), την έλλειψη ρευστότητας για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και την όλο και μεγαλύτερη πίστωση των νοικοκυριών. Με σχεδόν μοναδικό θετικό παράγοντα την ομαλοποίηση στις αγορές των ευρωπαϊκών ομολόγων, ο Ρεν εισηγείται τη χορήγηση διετούς παράτασης στην επαναφορά του ελλείμματος κάτω του 3% του ΑΕΠ τόσο για τη Γαλλία όσο και την Ισπανία. Ωστόσο, για τη με Γαλλία έθεσε ως προϋπόθεση την εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και τη λήψη μέτρων από την κυβέρνηση, ενώ και για την Ισπανία είπε ότι αναμένει από την κυβέρνηση να επιδείξει την ίδια αποφασιστικότητα. Για τη Γαλλία ανέλαβαν ήδη οι αγορές καθώς ανακοινώθηκε η πρώτη υποβάθμιση της χώρας από τη γνωστή S&P. Χρονική παράταση στη δημοσιονομική προσαρμογή θα δοθεί σε άλλες δύο χώρες της Ευρωζώνης, την Ολλανδία και τη Σλοβενία, ωστόσο αν και απέφυγε να την προσδιορίσει χρονικά εκτιμάται ότι θα είναι ετήσιας διάρκειας. Αντίθετα, στην Ιταλία αναμένεται ότι το έλλειμμα θα παραμείνει φέτος κάτω του 3% του ΑΕΠ, με αποτέλεσμα στο τέλος Μαΐου να αναμένεται εισήγηση από την Κομισιόν για την έξοδο της χώρας από τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος και επιτήρησης.
Όσο για τον πληθωρισμό, οι εκτιμήσεις μιλούν για χαμηλά ποσοστά κάτω του 2% λόγω των χαμηλών τιμών στην ενέργεια. Εμείς θα προσθέσουμε και τη μείωση του μοναδιαίου κόστους εργασίας έπειτα από τις μεγάλες αναδιαρθρώσεις στο Νότο αλλά και την επιβολή «ευέλικτων» σχέσεων εργασίας στο Βορρά. Το ευρωπαϊκό κεφάλαιο δεν φαίνεται να απειλείται από τον «πληθωρισμό των μισθών» και τούτο δίνει και την ταξική διάσταση του ζητήματος.
Βέβαια όλα τα παραπάνω δεν φαίνονται και πολύ «γερμανικά», αν και διευκολύνουν τις χώρες του φιλογερμανικού κύκλου. Εκείνο που φαίνεται να αιφνιδίασε τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες στη Γερμανία ήταν η απόφαση για τη μείωση των επιτοκίων καθώς όλοι ανέμεναν να παραμείνουν τα επιτόκια στο 5% τουλάχιστον μέχρι το τέλος του ερχόμενου Δεκέμβρη. Μάλιστα ο Σύνδεσμος των γερμανικών ασφαλιστικών εταιρειών δήλωσε ότι «οι μειώσεις του βασικού επιτοκίου, σε ποσοστό κοντά στο μηδέν, δεν προσφέρουν καμία αναπτυξιακή ώθηση. Αυτό που κάνουν είναι να μειώνουν τις πιέσεις που ασκούνται στις νοτιοευρωπαϊκές χώρες προκειμένου αυτές να συνεχίσουν τις μεταρρυθμίσεις τους».
Ωστόσο ο επικεφαλής οικονομολόγος της Berenberg Bank, Χόλγκερ Σμίντινγκ, είδε στην κίνηση Ντράγκι την εκδήλωση αποφασιστικότητας και πειθούς προς το ΔΣ της ΕΚΤ προκειμένου να πάρει μέτρα «έκτακτου χαρακτήρα», χωρίς στην ουσία να υπάρχει σήμερα στην Ευρωζώνη (του 0,7% πληθωρισμού) μια τέτοια ανάγκη. Διείδε δηλαδή ένα είδος άσκησης ετοιμότητας, που όμως δεν πρόκειται να ενισχύσει ουσιαστικά τη ρευστότητα. Αφού για μεν τους γερμανούς επιχειρηματίες και τα νοικοκυριά ήδη τα επιτόκια είναι πολύ χαμηλά –οπότε δεν υφίσταται ζήτημα ρευστότητας- για δε τις χώρες του Νότου η ρευστότητα αυτή –για πολλούς λόγους και εξαιτίας των μέτρων- δεν πρόκειται να φτάσει. Δεν έχει και άδικο…
Απομένει η οικονομική ψυχολογία σε έναν ιδιότυπο οικονομικό πόλεμο υπεροχής, κύρους και επιρροής ανάμεσα στις δύο ακτές του Ατλαντικού αλλά και εντός της ευρωζώνης και ιδιαίτερα στο πλαίσιο του χρηματοπιστωτικού τομέα που βρίσκεται σε μια πορεία μεγάλης αναδιάρθρωσης και σε κατεύθυνση αμφίβολης ενοποίησης.

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Ισπανική υποχώρηση

Την υποχώρηση της ύφεσης στην Ισπανία καταγράφουν τα στοιχεία που δίνει επίσημα η χώρα. Η κεντρική τράπεζα της Ισπανίας ανακοίνωσε ότι η οικονομία της χώρας κατέγραψε ανάπτυξη 0,1% το τρίτο τρίμηνο, έπειτα από εννέα συναπτά τρίμηνα συρρίκνωσης, καθώς είχε πληγεί σφοδρά από την έκρηξη της φούσκας των ακινήτων. Πραγματικά περίεργη υποχώρηση, αφού σύμφωνα με την κυβέρνηση της Ισπανίας, παρά την ανάκαμψη της οικονομίας, το τρίτο τρίμηνο στο σύνολο του έτους, το ισπανικό ακαθάριστο εθνικό προϊόν θα συρρικνωθεί κατά 1,3% φέτος, ενώ το 2014 αναμένεται να επανέλθει σε ανάπτυξη, 0,7% του ΑΕΠ.
Αυτό δεν εμπόδισε τον γενικό γραμματέα του ΟΟΣΑ, Γκουρία, να δηλώσει πως η χώρα αρχίζει να εξέρχεται από την «διακεκαυμένη ζώνη». Σύμφωνα με τον Γκουρία, η Ισπανία «άρχισε να αναπτύσσεται χάρη στην αύξηση των εξαγωγών αλλά και διότι είναι πιο ανταγωνιστική» σε σχέση με την Ευρώπη αλλά και «επειδή προχώρησε σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις», ιδίως «όσον αφορά το κόστος εργασίας». Δεν έχει άδικο από κάποια άποψη. Η Ισπανία δεν είναι Ελλάδα από πολλές απόψεις. Μπορεί να εκμεταλλευτεί την «εσωτερική υποτίμηση» και προς όφελος της δικής «της» αστικής τάξης, σε μεγέθη και κλίμακες που η αντίστοιχη ελληνική αδυνατεί να καλύψει.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΟΣΑ ήταν βέβαια αισιόδοξος, με την γενικότερη έννοια, για όλη την παγκόσμια οικονομία: «Βιώσαμε μια πολύ δύσκολη περίοδο, πολύ περίπλοκη, από κοινωνικής κι επίσης από πολιτικής άποψης. Αλλά αρχίζουμε να βλέπουμε αποτελέσματα» δήλωσε ο Μεξικανός Γκουρία, μιλώντας κατά την διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Σαντιάγο, όπου παρουσίασε μια έκθεση σχετικά με την οικονομία της Χιλής.
Όσο δε για την ανεργία, παράγοντα της οικονομίας που, και στην περίοδο των «παχιών(!) αγελάδων», «κρατιόνταν» στα ψηλότερα επίπεδα της ευρωζώνης δεν αναμένεται να κατέβει από το επίπεδο των 23,6% (μόνο η ανεργία στην Ελλάδα είναι μεγαλύτερη).
Σήμερα έχει ξεχαστεί η φιλολογία για τη γενιά του «ni, ni», δηλαδή τη γενιάς του «ούτε-ούτε» που αρνιόνταν τόσο να δουλέψει όσο και να σπουδάσει, γιατί υπήρχε το χρήμα του εύκολου δανεισμού και το γερό χαρτζιλίκωμα από τους παππούδες και τις γιαγιάδες. Φυσικά, αυτό αφορούσε την μεσαία τάξη -όσο την αφορούσε- καθώς αρκετά σύντομα αντικαταστάθηκε από τη γενιά του «no, no», δηλαδή της άρνησης και της εργασίας και των σπουδών από τα μέτρα που στην Ισπανία εξακολουθούν να μην είναι μνημονιακά (τυπικά η χώρα δεν έχει υπογράψει μνημόνιο), ωστόσο δεν υπολείπονται σε αντιλαϊκότητα. Και ήταν αυτή η γενιά που τόσο λοιδορήθηκε στην προηγούμενη περίοδο και γέμισε με «αγανακτισμένους» τις πλατείες.
Εν πάσει περιπτώσει, αυτή την περίοδο της έκθεσης στον τραπεζικό δανεισμό, φρόντισε να υπενθυμίσει ο πολύς και γνωστός και στα… μέρη μας Ντάινσεμπλουμ που, εκπροσωπώντας την Ευρωζώνη, δήλωσε πως η «κατάσταση της ρευστότητας των τραπεζών έχει βελτιωθεί», σε επιστολή του προς το ολλανδικό Κοινοβούλιο.
Άλλη μια αισιόδοξη εκτίμηση γενικότερου χαρακτήρα. «Ωστόσο, υπογράμμισε, πως η αδύναμη κατάσταση της οικονομίας συνεχίζει να ασκεί πιέσεις στον ισπανικό τραπεζικό τομέα». Και προειδοποίησε ότι «η κατάσταση στον τραπεζικό τομέα θα πρέπει συνεπώς να παρακολουθείται στενά». Ας σημειωθεί εδώ πως από τα τέσσερα «είδη» χρέους (χρέος του χρηματοπιστωτικού τομέα, δημόσιο χρέος, μετοχές, ιδιωτικός στεγαστικός δανεισμός), η ισπανική περίπτωση καλύπτει το πρώτο και το τέταρτο «είδος». Και φυσικά δεν υπολείπεται και η περίπτωση του δημόσιου χρέους, αν αυτό δεν υποκρύπτονταν πίσω από τους προϋπολογισμούς των περιφερειακών περιοχών της που, ως γνωστό, βουλιάζουν στα χρέη τους. Ο φετινός κεντρικός κρατικός προϋπολογισμός είναι εξάλλου ένας από τους πιο φτωχούς και σκληρά πετσοκομμένους σε κοινωνικές δαπάνες, των τελευταίων χρόνων.
Γι’ άλλη μια φορά, η διάσταση ανάμεσα στους δήθεν «γαλαντόμους» υπερατλαντικούς ή διατλαντικούς οικονομικούς παράγοντες και στους «σκληρούς» ευρωπαίους επίτροπους που φροντίζουν να προσγειώσουν τις οικονομικές εκτιμήσεις στην πραγματικότητα των δημοσιονομικών προσαρμογών, εκδηλώνεται και επί ισπανικού εδάφους.
Εξάλλου, οι ευρωπαίοι κατευθύνονται στην αξιολόγηση των μεγαλύτερων 128 τραπεζών της ευρωζώνης που θα ολοκληρωθεί στο τέλος του 2014 (ανάμεσα τους και η περίπτωση της τράπεζας που δεν δέχτηκε τη «διάσωση» μέσω του ΕΜΣ, ύστερα από την επιμονή της ισπανικής κυβέρνησης). Αν φυσικά μέχρι τότε όλα πάνε «καλά»...

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

«mini jobs»

Στις αρχές Απριλίου, η βελγική κυβέρνηση προσέφυγε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καταγγέλλοντας τα πολύ χαμηλά ημερομίσθια με τα οποία αμείβουν «ορισμένες γερμανικές εταιρείες» τους εργαζομένους τους.
Βασική γραμμή της νομικής καταγγελίας του Βελγίου είναι πως κάτι τέτοιο νοθεύει τους κανονισμούς που υπάρχουν στην ΕΕ για την «ανταγωνιστικότητα».
Σύμφωνα με την καταγγελία της Κομισιόν, περίπου 7,5 εκατ. εργάζονται στη Γερμανία με mini jobs. Πράγμα που σημαίνει ότι αμείβονται μέχρι 450 ευρώ το μήνα (προσέξτε αυτό το «μέχρι»), δεν καταβάλλουν συνταξιοδοτικές εισφορές και δεν έχουν κοινωνική ασφάλιση. Πράγμα πολύ φυσιολογικό για κάποιον που δεν πληρώνει εισφορές –όπως άλλωστε και οι εργοδότες. Η διαφορά, βέβαια, για ένα ιμπεριαλιστικό κράτος, όπως της Γερμανίας, σε σχέση με το «no…jobs» που προωθούν στην Ελλάδα, βρίσκεται στο ότι «αυτοί» οι εργαζόμενοι δεν πληρώνουν φόρους. Γερμανικοί λογαριασμοί. Δεν πληρώνεις, δεν έχεις, δεν δικαιούσαι...
Ο Βέλγος κυβερνητικός εκπρόσωπος Τύπου, εξήγησε στο BBC, απ` όπου προέρχεται η δημοσιογραφική ενημέρωση για τον βελγογερμανική κόντρα, πως οι χαμηλόμισθοι εργάτες στο Βέλγιο πληρώνονται με 12-13 ευρώ την ώρα και «καταβάλλουν κοινωνικές εισφορές» βεβαίως. Είναι, λοιπόν, εύλογο να δέχεται τις καταγγελίες αρκετών βέλγικων εταιρειών (αλλά και γαλλικών και ολλανδικών, επίσης). Ειδικά εκείνων που βρίσκονται κοντά στα γερμανικά σύνορα.
Σύμφωνα δε με καταγγελίες βουλευτή κόμματος της γερμανικής αριστεράς, που θεωρεί τις καταγγελίες του Βελγίου δικαιολογημένες, οι εργαζόμενοι «αυτοί», σε μεγάλο βαθμό Πολωνοί, Ρουμάνοι και Βούλγαροι μετανάστες που εισέρευσαν στη Γερμανία μετά την ένταξη των χωρών τους στη μεγάλη ΕΕ, μετά το διάστημα 2004-07, αμείβονται με λιγότερα από 8,5 ευρώ την ώρα. Κάτω δηλαδή από το όριο φτώχειας του ΟΟΣΑ, που ισχύει ακόμα και σήμερα. Βέβαια, η ζώνη της φτωχοποίησης αγγίζει πια και Γερμανούς εργαζόμενους καθώς, όπως υποστηρίζει ο βουλευτής, το 30% των εργατών στη Γερμανία απασχολείται με τέτοιους όρους. Εξ άλλου, οι μετανάστες απασχολούνται κυρίως στην αγροτική παραγωγή και στην τυποποίηση τροφίμων.
Το κοινωνικό ντάμπινγκ στο οποίο επιδίδεται η γερμανική ηγεσία χρόνια τώρα, από την εποχή της Αντζέντας του Σρέντερ (από το 2000 δηλαδή ακόμη), δεν αρκεί, για να εξηγήσει πώς και γιατί η Γερμανία αξιοποιεί τους χαμηλούς μισθούς των υπηκόων της.
Στον πάτο (ή στην κορυφή, όπως το πάρει κανείς) του διαγράμματος, εξ άλλου, για τους κατώτατους μισθούς, υπάρχουν χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Σλοβενία, με μισθούς ανταγωνιστικά χαμηλότατους.
Η Γερμανία έχει τη δυνατότητα να αξιοποιεί το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα, γιατί το συνδυάζει με την ασύγκριτη υψηλή παραγωγικότητα της παραγωγικής της βάσης αλλά και τη δεσπόζουσα θέση της μέσα στην ΕΕ (τραπεζιτικό σύστημα, και αντίστοιχες προστασίες). Η ένταξη πχ στο ευρώ δεν επέφερε στην εσωτερική αγορά της Γερμανίας εκείνη την αναστάτωση στις τιμές που επέφερε στις υπόλοιπες χώρες, τουλάχιστον της περιφέρειας. Αφού το ευρώ προσαρμόστηκε στην ισοτιμία του μάρκου. Επίσης, στη Γερμανία υπάρχει το σύστημα των ζωνών και των ποικίλων ταχυτήτων. Από το διάγραμμα πχ για τους κατώτατους μισθούς, απουσιάζει η Γερμανία, γιατί απλά τέτοιο σύστημα δεν διαθέτει. Και όχι τυχαία. Στην Λουντβχάσα πχ, οι εργαζόμενοι, μετά το 2007, προσελήφθησαν με διαφορετικά επίπεδα μισθών και θανατερά αργές ωριμάνσεις.
Βέβαια, η Κομισιόν δεν μπορεί να υπαγορεύσει σε κυρίαρχα κράτη-μέλη την πολιτική μισθών. Με εξαίρεση, φυσικά, τα «υποκυρίαρχα» κράτη των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής.

Σημείωση: Η συντακτική επιτροπή… αφουγκράστηκε προφανώς την υπόγεια θέληση των αναγνωστών και επαναδημοσίευσε τον «οικονοκόσμο» με την αναφορά στο χρυσό, που είχε δημοσιευτεί πριν τρεις μήνες, ενώ έπρεπε να είχε δημοσιευτεί το παρόν θέμα. Η ελπίδα της στήλης είναι να έγινε αυτό αντιληπτό!

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

ΙΝΔΙΑ και…

Από μια άποψη, το δράμα που ζει σήμερα η Ινδία το είχε ξαναζήσει το 1991 - τότε υπουργός Οικονομικών που ανέλαβε να αντιμετωπίσει την κρίση ήταν ο σημερινός πρωθυπουργό Σιχ- και μάλιστα πιο τραγικά: Τα αποθέματα χρυσού της χώρας μεταφέρθηκαν αεροπορικώς στο Λονδίνο ως εγγύηση για δάνειο από το ΔΝΤ. Την ίδια στιγμή τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας έφταναν μόνο για εισαγωγές μόλις μερικών εβδομάδων!
Η διαφορά με τη σημερινή κρίση, όπου η ρουπία μέσα στον Αύγουστο του 2013 έχει χάσει το 17% (!) της αξίας της έναντι του δολαρίου, κερδίζοντας το χαρακτηρισμό του… νομίσματος με τη χειρότερη απόδοση στην Ασία για φέτος, βρίσκεται κατά αρχάς στους χειρισμούς. Αυτή τη φορά το ίδιο το κράτος στρέφεται στους πολίτες της μεσαίας τάξης –παραδοσιακός καταναλωτής χρυσού η Ινδία, όπου η κατοχή του πέρα από τον αποθησαυρισμό αποτελεί κραυγαλέα μορφή επίδειξης κοινωνικού στάτους με θρησκευτικές προεκτάσεις- και τους καλεί να αγοράσει τον χρυσό που διαθέτουν! 31.000 τόνοι του πολύτιμου μετάλλου, αξίας άνω των 1,4 τρισ. Δολαρίων, βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο εμπόριο. Εξαγοράζοντας οι κρατικές αρχές αντικείμενα χρυσού που βρίσκονται στις θυρίδες των εμπορικών τραπεζών, εκτιμάται πως και την όρεξη των Ινδών για το χρυσό θα συγκρατήσουν αλλά και θα μειώσουν τις εισαγωγές χρυσού –που αυξάνουν το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών-ενδυναμώνοντας ταυτόχρονα και τη ρουπία που η πτώση της έπιασε, αν δεν ξεπέρασε, τα ιστορικά χαμηλά του 1991.
Όμως δεν είναι μόνο αυτή η διαφορά με την κρίση του 1991. Τότε η Ινδία ήταν η μόνη χώρα της Ασίας αλλά και του κόσμου που αντιμετώπιζε το φάσμα της συναλλαγματικής κρίσης.
Σήμερα, και άλλες χώρες, εντός και εκτός της Ασίας, αντιμετωπίζουν το ίδιο ζήτημα: Από τον Ιανουάριο του 2013 μέχρι τον Ιούλιο η ινδονησιακή ρουπία με τη διαρκή πτωτική της πορεία έχει κατεβάσει τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας από τα 112,5 δισ. δολάρια στα 85,9 δισ., η πτώση του βραζιλιάνικου ρεάλ –πολύ έντονη το τελευταίο διάστημα- μείωσε λιγότερο τα συναλλαγματικά αποθέματα της Βραζιλίας. Αδιάφορη δεν έμεινε ούτε η τούρκικη λίρα που μετά τις δηλώσεις του διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας ότι δεν θα αυξηθούν τα επιτόκια –δηλώσεις που επαινέθηκαν για την οικονομική τους οξύνοια από τo Reuters- όχι μόνο δεν συγκρατήθηκε αλλά με την πτώση της εκτόξευσε τα spreads των τούρκικων ομολόγων και οι δείκτες του χρηματιστηρίου της Κων/πουλης υποχώρησαν κατά 4,7% μέσα στον Αύγουστο. Τα νέα δεν ήταν για το μήνα αυτό καλά ούτε για το Μεξικό, καθώς το πέσο, λίγο πριν βγει ο Αύγουστος, σημείωσε πτώση 13,5% σε σχέση με το δολάριο.
Τι το κοινό έχουν όλες αυτές οι χώρες; Ήταν οι «αναδυόμενες αγορές» της προηγούμενης τριετίας, οι θεωρούμενες «ατμομηχανές» της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης, που σήμερα μπαίνουν στη θέση τους καθώς η αμερικάνικη FED αποφάσισε να περιορίσει την ποσοτική νομισματική χαλάρωση και να αρχίσει να υπόσχεται κάποια αύξηση των επιτοκίων. Δεν χρειάστηκε πολύς χρόνος. Μέσα σε ένα εξάμηνο η κατάσταση είχε αντιστραφεί και οι πρώην ατμομηχανές «έδωσαν τα ρέστα τους» καθώς τα κεφάλαια που μαζικά είχαν εισρεύσει στις αγορές τους, αφού αξιοποίησαν τις παχυλές αποδόσεις τους, επιστρέφουν στις ιμπεριαλιστικές μητροπόλεις. Κατά βάση στις ΗΠΑ και λιγότερο στην Ευρώπη.
Αφήνουν βέβαια πίσω τους τα κουφάρια των μπανταρισμένων ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών και τη γύμνια των ελλειμμάτων, δημιουργώντας –όπως γράφτηκε στην οικονομική επιφυλλίδα της «Καθημερινής» από τον Ηλία Σιακαντάρη μια τεράστια «ευρωπαϊκή περιφέρεια» των πρώην στιβαρών BRICS και των συνοδοιπόρων.
Στο τέλος αυτού του κύκλου –αν υπάρξει ομαλό τέλος- είναι σίγουρο πως πολλές «Ελλάδες» θα προκύψουν. Φυσικά οι κεφαλαιούχοι δεν το 'χουν σε τίποτα από επενδυτές να επιστρέψουν ως… δανειστές. Δεν είναι όμως κατά βάση αυτό το αυτονόητο αποτέλεσμα το ανησυχητικά ενδιαφέρον σημείο του κύκλου που φαίνεται να κλείνει.
Η βασική εκτίμηση πάνω στην οποία στηρίχτηκε η –ακόμη εξαγγελλόμενη και όχι πραγματοποιηθείσα- νέα συναλλαγματική πολιτική των ΗΠΑ είναι ότι η αμερικάνικη οικονομία και το αμερικάνικο ΑΕΠ πραγματοποίησε «μη αναμενόμενη» αύξηση 2,5%. Όμως με σταθερά μειωμένη την ιδιωτική κατανάλωση, τη μείωση εισοδήματος κατά 7,2% των μεσαίων νοικοκυριών και με σταθερά αρνητικές τις επιδόσεις στον τομέα της κατοικίας, τα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη δεν «συνοδεύουν» αυτή τη θετική άνοδο του ΑΕΠ (πολύ μικρή άνοδος για να στηρίξει μια πραγματική άνοδο της… πραγματικής οικονομίας). Η επιστροφή των κεφαλαίων στη μητρόπολη μέσα σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να βρει μια διέξοδο, αλλιώς θα δημιουργήσει και άλλα «πλεονάζοντα» ή «λιμνάζοντα» κεφάλαια.
Αν ήταν πραγματικά καλά τα νέα της… πραγματικής οικονομίας, δεν θα τελείωνε το ράλι της αύξησης των τιμής των μετοχών που ακολούθησε το «στόμωμα» των αποδόσεων στα κρατικά ομόλογα. Οι περισσότεροι συμφωνούν πως αυτό που συντηρούσε το πάρτι δεν ήταν οι πραγματικές επενδύσεις αλλά η εύκολη παροχή ρευστότητας. Τι απομένει;
Αναλυτές υπογραμμίζουν πως η άνοδος των επιτοκίων και η επιστροφή των κεφαλαίων στη μητρόπολη είχαν πάντα συνδεθεί όσον αφορά τις ΗΠΑ με εξελίξεις και κινήσεις στη γεωπολιτική σφαίρα. Αυτή τη «σφαίρα» που με κομμένη την ανάσα παρακολουθεί –μετά τα χημικά της Δαμασκού- όλη η ανθρωπότητα…

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Χρυσή πτώση

Μια μεγάλη παράπλευρη απώλεια της δήλωσης του Αμερικάνου Κεντρικού Τραπεζίτη Μπερνάνκι, πως οσονούπω η πολιτική της ποσοτικής χαλάρωσης τελειώνει και ο κρουνός της εύκολης ρευστότητας θα κλείσει, είναι ο χρυσός. Η τιμή του έχει επιστρέψει στο χαμηλότερο δυόμιση ετών, με την ουγγιά να κατεβαίνει κάτω από τα 1300 δολάρια. Βέβαια, όλες οι αγορές επηρεάζονται από μια τέτοια απόφαση: μετοχές, ομόλογα, παράγωγα και εμπορεύματα.
Γενικότερα, όμως, η υπόθεση με τα σκαμπανεβάσματα των τιμών του χρυσού δεν είναι ένα εύκολο «ανάγνωσμα».
Είναι σίγουρο πως η παρατεταμένη αναταραχή και ο πόλεμος στα νομίσματα δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για ένα ασφαλές καταφύγιο, όπως ο χρυσός. Και είναι αλήθεια επίσης, πως, τα δύο τελευταία χρόνια, η τιμή του ανέβαινε γοργά και κάθετα.
Ιστορικά αν το δούμε, η τιμή του χρυσού παρουσιάζει ανοδική πορεία σε περιόδους ανόδου του πληθωρισμού -ως αντιστάθμισμα στο πληθωριστικό χρήμα- σε όλες τις πληθωριστικές φάσεις της αμερικάνικης και παγκόσμιας οικονομίας, από το 1946 μέχρι και το 1980. Όμως και στην προηγούμενη μεγάλη δεκαετία αποπληθωρισμού και ύφεσης, τη δεκαετία του `30, ο χρυσός δεν έχανε τη σχετική αγοραστική αξία του, δηλαδή μπορεί να μειωνόταν, όταν οι τιμές όλων των υπολοίπων (εμπορεύματα, μετοχές) έπεφταν δραματικά. Μόνο τη δεκαετία του `90, τη δεκαετία της «χρηματιστηρικοποίησης» της οικονομίας, οι τιμές του χρυσού γνώρισαν μια σταθερή κάθοδο και καθήλωση.
Από την άλλη, ο χρυσός ο ίδιος είναι μια αξία χρήσης που, για να εξορυχτεί και να παραχθεί, τελικά ενσωματώνει αξία και κόστη.
Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται μια «εφιαλτική» αύξηση στα κόστη εξόρυξης και παραγωγής του χρυσού, γύρω στο 17%. Τα περιθώρια κέρδους για τα κεφάλαια που παράγουν το χρυσό μειώνονται, λόγω της όλο και πιο μικρής περιεκτικότητας των μεταλλευμάτων σε πολύτιμο μέταλλο αλλά και της πιθανής εξάντλησης των παραγωγικών μεταλλευμάτων γενικότερα. Παγκοσμίως, οι δαπάνες για έρευνα μειώνονται από τις εταιρείες που τον παράγουν κατά 35%. Εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πιθανή μείωση της παραγωγής χρυσού. Κάτι τέτοιο, όμως, θα δημιουργήσει ανοδικές πιέσεις στην τιμή του.
Επιπροσθέτως μετά την Ινδία -που για πολιτιστικούς και οικονομικούς λόγους ήταν μέχρι πρόσφατα ο μεγαλύτερος καταναλωτής χρυσού- η Κίνα εμφανίζεται ως ο μεγαλύτερος καταναλωτής χρυσού παγκόσμια, παίρνοντας το πολύτιμο μέταλλο και μετατρέποντας το σε ράβδους χρυσού που αποθηκεύει και αποθησαυρίζει η Κεντρική Τράπεζα. Η… σπαρταριστή λεπτομέρεια αυτής της διαδικασίας είναι πως μεγάλο μέρος αυτής της ποσότητας προέρχεται από την ίδια την Κίνα, που απτόητα συνεχίζει να παράγει χρυσό και αναμένεται η άνοδος της παραγωγής να φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ το 2013. Παρόλα αυτά, οι ίδιοι οι κινέζοι επίσημοι αναγνωρίζουν πως εκδηλώνεται κάμψη επενδυτικού ενδιαφέροντος στις μετοχές του κλάδου κατά 10% και ως εκ τούτου, μείωση της κερδοφορίας των κινέζικων επιχειρήσεων που τον παράγουν κατά 20%. Η Goldman Saks πάντως υποβάθμισε τις προβλέψεις της για το 2014 στα 1050 δολάρια την ουγγιά.
Συμβουλή της στήλης: Η υπόθεση της τιμής του χρυσού είναι πολύ σύνθετη περίπτωση, πολύ περισσότερο για να στηριχτούν πάνω της προοπτικές κινημάτων. Και ο νοών νοείτω…

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Ταξική Ρωσία

Στο τέλος του Απρίλη που μας πέρασε, σε ένα ρώσικο θέρετρο, ο Πούτιν συγκάλεσε σύσκεψη –έκτακτη μάλιστα- οικονομικών συμβούλων, τραπεζιτών, κυβερνητικών στελεχών και άλλων ταξικών… αξιωματούχων, για να συζητήσουν τα ανησυχητικά σημάδια επιβράδυνσης της ρώσικης οικονομίας που ήδη είναι διακριτά στον ορίζοντα.
Οι αλήθεια είναι, ότι με τις ισχυρές εξαγωγές φυσικού αερίου, πετρελαίου και μετάλλων, στο διάστημα από το 2000 μέχρι το ξέσπασμα της παγκόσμιας κρίσης, η ρώσικη οικονομία γνώριζε πολύ μεγάλους ρυθμούς επέκτασης. Αλλά και μετά το 2009, μπόρεσε να αντιμετωπίσει τη συρρίκνωσή της και να παρουσιάσει ρυθμούς ανάπτυξης.
Ωστόσο, μια οικονομία της τάξης των δύο τρισεκατομμυρίων δολαρίων αναπτύχθηκε μόνο 1% στο πρώτο τρίμηνο του 2013. Κι αυτό, ύστερα από ισχυρό πακέτο μέτρων που ακολούθησαν την κυβερνητική επιτυχία στις τελευταίες εκλογές, το Μάρτη του 2012. Μέτρα και ενισχύσεις που εξακολουθούν να ισχύουν και να εφαρμόζονται ακόμα και σήμερα.
Για το υπόλοιπο χρονικό διάστημα, οι ρυθμοί οικονομικής επέκτασης δεν φαίνεται να ξεπερνούν το 2,5%, από 3,6%, καθώς υποτροπιάζει η εξαγωγική στασιμότητα και η οικονομική δραστηριότητα είναι φανερά υποτονική. Βασικός πελάτης, η Ευρωζώνη, εξαιτίας της ύφεσης, δεν αγοράζει αέριο ή πετρέλαιο με τους ρυθμούς που συνήθιζε. Η βασική δομική αδυναμία της ρώσικης οικονομίας- που στηρίζεται κατά βάση στις κολοσσιαίες παραγωγές καυσίμων και πρώτων υλών- αποκαλύπτεται χαρακτηριστικά εν μέσω της παγκόσμιας κρίσης.
Στην συνάντηση της ρώσικης κυρίαρχης ελίτ, ξεχώρισε η «διάγνωση» που έκανε ο επικεφαλής της Ομάδας Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων Ε. Gurvich. Tι λένε, λοιπόν, οι «εμπειρογνώμονες»;
Επισημαίνουν, αρχικά, ότι η αύξηση των πραγματικών μισθών 8,4% κατά το προηγούμενο έτος ήταν σχεδόν τριπλάσια σε σχέση με τον ρυθμό αύξησης της ανταγωνιστικότητας (3%). Κατ’ αυτούς, αποκλειομένων των μέτρων που οδηγούν σε αύξηση της φορολογίας και συνεπικουρούμενες από μέτρα που συγκρατούν τα μονοπώλια, επείγουν η σχεδίαση και υλοποίηση μέτρων που ενισχύουν την ικανότητα του εργατικού δυναμικού να λειτουργεί πιο αποτελεσματικά.
Στον αντίποδα (;) αυτών των προτάσεων, ο επικεφαλής της Πανρωσικής Ακαδημίας Εξωτερικού Εμπορίου πρότεινε η κυβέρνηση να αποσύρει κάποια κονδύλια από την άμυνα -σύμφωνα με μελέτη που διακίνησε κατά τη σύσκεψη αντιστοιχεί διπλάσιο στρατιωτικό προσωπικό σε κάθε ρώσο πολίτη σε σχέση με τον αμερικάνο πολίτη- το σύστημα επιβολής της τάξης και τις κρατικά ελεγχόμενες εταιρείες. Από μια άποψη, η πρόταση Ομπάμα, στην Πύλη του Βρανδεμβούργου, ίσως δεν θα έβρισκε πιο κατάλληλη, χρονικά, στιγμή. Και οπωσδήποτε, η μία και μοναδική υπερδύναμη παρακολουθεί τα τεκταινόμενα στην πρώην… υπερδύναμη.
Ο επικεφαλής της Ακαδημίας πρότεινε τη διοχέτευση των πόρων που θα εξοικονομηθούν από τις περικοπές, στην παιδεία (1,2%,του ΑΕΠ), στην υγεία (1% του ΑΕΠ) και το 0,8% στην κατασκευή των δρόμων. Βέβαια, η αύξηση των δαπανών σε υγεία-περίθαλψη (που, σύμφωνα με τον κ. επικεφαλή, θα πρέπει να συνοδευτεί από υψηλότερη αμοιβή για εκπαιδευτικούς και νοσηλευτικό προσωπικό) προϋποθέτει, κατά τους συντάκτες της έκθεσης, μεταρρύθμιση στους τομείς αυτούς. Επίσης, τονίστηκε ότι το μειωμένο ενδιαφέρον, από την πλευρά ιδιωτών επενδυτών, σε τομείς της οικονομίας, οφείλεται στο γεγονός ότι οι κρατικά ελεγχόμενες επιχειρήσεις είναι υπεύθυνες για το μισό σχεδόν κομμάτι της οικονομικής δραστηριότητας.
Η πίεση, συνεπώς, της κρίσης οδηγεί την άρχουσα τάξη της Ρωσίας σε αναδιαρθρώσεις. Αναδιαρθρώσεις που θα έχουν σαφή ταξική κατεύθυνση –όπως αυτή που αναφέρεται στην αποτελεσματική εκμετάλλευση της ρώσικης εργατικής τάξης- αλλά ταυτόχρονα θα επιχειρούν αναδιατάξεις, ανακατανομές και πιθανές αλλαγές ιεραρχήσεων στις τάξεις της. Όπως αυτές που υπονοεί η πιο δραστήρια συμμετοχή των ιδιωτών καπιταλιστών στις επενδύσεις… Η «συγκράτηση των μονοπωλίων» αφορά άραγε το κρατικό κομμάτι ή τους νέους ομίλους που θα προκύψουν από τις μελλοντικές ιδιωτικοποιήσεις; Παράλληλα, ο συλλογικός της εκπρόσωπος, το κράτος –που στην ιδιόμορφη περίπτωση της Ρωσίας αποτελεί και ένα «κομμάτι» της κυρίαρχης τάξης- πρέπει να εξασφαλίσει συνθήκες ανταγωνιστικότητας και συνεχούς εκπαίδευσης για το εργατικό δυναμικό και τα στελέχη της οικονομίας (δαπάνες για την παιδεία), στοιχειώδεις υποδομές (περίθαλψη, δρόμοι) αλλά και τον γενικό έλεγχο.
Σύνθετα καθήκοντα για τους ταξικούς αξιωματούχους της Ρωσίας…

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Να «περάσει» η Σλοβενία! (και… η Γαλλία;)

Η Σλοβενία ήταν μια χώρα, κατά κάποιον τρόπο, υπόδειγμα. Ήταν αυτή που χωρίστηκε «αναίμακτα» από την πρώην κοινή γιουγκοσλαβική πατρίδα (κάτι νεκροί Σέρβοι στρατιώτες είναι απλά ένα στατιστικό στοιχείο). Στην πορεία, η πιο «αυστριακή» και «δυτική» χώρα της προηγούμενης τάξης πραγμάτων αποτέλεσε και υπόδειγμα οικονομικής ευημερίας, πάντα ειρηνικής.
Τώρα, ύστερα από έξι χώρες της ΕΕ που έχουν δοκιμάσει επισήμως (δηλαδή μέσω μνημονίων, όπως η Ελλάδα) ή ανεπισήμως (όπως οι υπόλοιπες πέντε της περιφέρειας) το κρεβάτι του Προκρούστη των «υπερχρεωμένων χωρών», έρχεται η σειρά της. Σχεδόν κάτι τέτοιο είχε προαναγγελθεί, μετά το bail in της Κύπρου, και τα επιτελεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής την είχαν βάλει στο μάτι ως το επόμενο «υπόδειγμα». Εδώ, δεν χαρίστηκαν στην… καθαυτήν Αυστρία, θα χαρίζονταν στο είδωλό της;
Δύο φορές, μέχρι σήμερα, προσπάθησε η σλοβένικη κυβέρνηση να δανειστεί από τις αγορές αλλά τα περίφημα spreads ήταν πολύ υψηλά. Αποτέλεσμα ήταν, σ` αυτό το τελευταίο διάστημα, το χρέος της χώρας να αυξηθεί πάνω από 10%. Παρ’ όλα αυτά, δεν κινείται ακόμη σε δραματικά επίπεδα (γύρω στο 65% του ΑΕΠ). Τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα με το έλλειμμα, που ξεπέρασε φυσικά το όριο του 3% και κινείται σε επίπεδα πάνω του 5.3%. Εκεί δε που σηκώνεται η τρίχα στους ειδήμονες, περί του χρέους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια των πολιτών της. Αυτά φτάνουν το 1/5 του ΑΕΠ της χώρας. Όπερ σημαίνει, πως ο τραπεζικός τομέας είναι, και εδώ, «υπερτροφικός».
Διάφορα σενάρια επεξεργάζονται στις Βρυξέλες, με αυτό που κερδίζει τη μεγαλύτερη υποστήριξη να είναι ένα πρόγραμμα παροχής «ρευστότητας» στις τράπεζες της χώρας –που φρόντισαν να κρατικοποιήσουν τα χρέη των πολιτών και επιχειρήσεων- και συνοδεύεται με την διαταγή στο νέο κυβερνητικό σχήμα να προχωρήσει σε ένα πρόγραμμα «αυτοακρωτηριασμού» άμεσα… Και, μάλιστα, σε διάστημα που δεν ξεπερνούσε τις 24 ώρες (όταν θα διαβάζονται αυτές οι γραμμές, το πρόγραμμα της σλοβένικης σταθεροποίησης θα είναι γεγονός). Πράγμα, βέβαια, που και τον πολιτικό κόσμο της χώρας διχάζει και έχει δημιουργήσει αντιπαράθεση ανάμεσα στις πολιτικές αρχές και τις διοικήσεις των τραπεζών. Δηλαδή, στην ουσία, ένα πρόγραμμα «διάσωσης» ισπανικής απόχρωσης, που δεν αποκλείεται να συμπληρωθεί και με μία κυπριακή «εστάνς». Βέβαια, είναι πολύ νωρίς για νέο σοκ, ειδικά τώρα που προσπαθούν όλοι να παρουσιάσουν μια πρόοδο των προγραμμάτων λιτότητας τα οποία, όπως φαίνεται, πιάνουν τα όρια τους: Ενώ καταρρέει το φιλοευρωπαϊκό μέτωπο στην Πορτογαλία, ειδικά μετά την καταδικαστική για τα τελευταία μέτρα απόφαση του Ειδικού δικαστηρίου, με ένα δημόσιο χρέος να ξεπερνά το 124% του ΑΕΠ και το συνολικό όγκο του εμπορίου να περιορίζεται στο 30% του ΑΕΠ επίσης, στην Ισπανία διαβαίνουν το επικίνδυνο κατώφλι του 90% του ΑΕΠ, το οποίο θα συρρικνωθεί στο 1,5%, το επόμενο διάστημα. Περίεργα συμβάντα (ή, μήπως, συμβατά με αυτές τις εξελίξεις) καταγράφονται στον αντίποδα:
Δίνονται τα επίσημα συγχαρητήρια στην Ελλάδα και τα spread των ελληνικών ομολόγων αγγίζουν ξανά τα προ-μνημονίων επίπεδα, η Πορτογαλία εκδίδει για πρώτη φορά 10ετη ομόλογα, με χαμηλά επιτόκια, και ονειρεύεται επάνοδο στις αγορές, μετά τον Σεπτέμβρη.
Και, φυσικά, το κερασάκι σ` αυτή την ευρωπαϊκή τούρτα είναι η επίσημη απαλλαγή της Γαλλίας από την υποχρεωτική τήρηση του 3% στον επίσημο προϋπολογισμό της.
Οπωσδήποτε, μια υποδειγματική και αυτοτιμωρητική (και προπαντός αναίμακτη και «ειρηνική», για να τηρηθούν οι παραδόσεις) λύση στη Σλοβενία θα ανεβάσει το «κύρος» των ευρωπαϊκών αρχών και θα στείλει πολλαπλά μηνύματα.
Eκτός και αν «σκαλώσει» το πράγμα, όπως έγινε στην περίπτωση της Κύπρου…

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

ΔΝΤ των BRICS;

Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική, στο πλαίσιο συνάντησης των 5 χωρών που πραγματοποιήθηκε στο έδαφος της τελευταίας (στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής) αποφάσισαν να δημιουργήσουν μια δικής τους αναπτυξιακή τράπεζα. Το ταμείο αυτό ύψους 100 δις δολαρίων θα χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση των κρίσεων. Η δημιουργία του ταμείου αποτελούσε αντικείμενο και της προηγούμενης συνάντησης των πρώτων τεσσάρων χωρών πριν η Νότια Αφρική «μυηθεί» στο κλαμπ. Η είσοδος της γίνεται λοιπόν με πανηγυρικό τρόπο ως οικοδεσπότης.
Ο ίδιος ο υπουργός Δημοσίων Σχέσεων της Νότιας Αφρικής τόνισε εξ’ άλλου πως «πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που λειτουργούν οι δημόσιοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί».
Επανειλημμένα οι χώρες αυτές που καλούνται και «αναπτυσσόμενες» ή «αναδυόμενες», επιδίωξαν μια αναβάθμιση του ρόλου τους στην Παγκόσμια Τράπεζα, στο ΔΝΤ και στους παγκόσμιους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς. Το περισσότερο που πέτυχαν ήταν να χρησιμοποιηθούν ως μοχλός πίεσης από τους Αμερικάνους προς τους Ευρωπαίους και ειδικά τους Γερμανούς ειδικά την περίοδο που άρχισε να συζητείται το ελληνικό PSI.
Όταν στέλεχος της Goldman Sucks, Τζιμ Ο Νιλ, «νονός» του υπαινικτικού ακρώνυμου BRIC, ασχολούταν για πρώτη φορά το 2001 με τις χώρες αυτές –δεν συμμετείχε τότε η ΝΑ όπως είπαμε- «έβλεπε» το μέλλον, αφού τότε είχε δηλώσει πως η δημιουργία από τους BRIC μιας δικής τους τράπεζας «θα είναι κάτι σημαντικό, τουλάχιστον θα συμβολίζει πως μπορούν να επιτύχουν κάτι ως πολιτική ενότητα και πως πολλά άλλα θα ακολουθήσουν στο μέλλον».
Η κυβέρνηση της Βραζιλίας που δείχνει να επείγεται περισσότερο απ’ όλους το 2014 να υπάρχει μια τέτοια τράπεζα, επικαλείται τα στοιχεία των διεθνών οικονομικών οργανισμών που δείχνουν ότι ανάμεσα στις πέντε χώρες διεξάγονται εμπορικές συναλλαγές ύψους 282 δις δολαρίων, πραγματικά ιλιγγιώδης αύξηση από το 2007 που έφταναν μόνο τα 27 δις. δολάρια και πως το ύψος των μεταξύ τους συναλλαγών θα φτάσει τα 500 δις δολάρια το 2015. Οι μεταξύ τους άμεσες επενδύσεις αντιπροσωπεύουν το 20% των παγκόσμιων άμεσων επενδύσεων. Αλλά και για τη ΝΑ που αντιπροσωπεύει το 2,5% του συνολικού ΑΕΠ των BRICS, η φετινή σύνοδος αποτελεί ευκαιρία για να υπογραμμιστεί η θέση της ως επενδυτική πύλη στην Αφρική.
Βέβαια το τελευταίο διάστημα αυξάνονται τα περιστατικά κολοσσιαίων οικονομικών συμφωνιών που είναι δύσκολο να διακρίνεις την οικονομική από τη συμβολική-γεωπολιτική σημασία τους, όπως και τα πραγματικά τους όρια.
Το 2012 μια θηριώδης συμφωνία συναλλαγματικής ανταλλαγής δολαρίων σε ευρώ συμφωνήθηκε ανάμεσα στην ΕΚΤ και την FED (την κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ), την ίδια στιγμή που η Κίνα και η Ιαπωνία έκλειναν μια συμφωνία αποκλειστικής συναλλαγματικής ζώνης χωρίς δολάριο που όμως δεν ολοκληρώθηκε στο πολιτικό-στρατηγικό επίπεδο (αντίθετα στο πεδίο αυτό εκδηλώνεται μεγάλη ένταση μεταξύ τους). Ένα χρόνο μετά μάθαμε για τις νέες συζητήσεις που ξεκίνησαν –αυτή τη φορά από τη Γερμανία προς τις ΗΠΑ- για μια μεγάλη ευρωατλαντική αγορά και ενώ την ίδια περίοδο ανακοινώνονταν μια σχεδόν πολεμικού χαρακτήρα συμφωνία ενεργειακής κάλυψης αποθεμάτων ανάμεσα στην Κίνα και τη Ρωσία. Τώρα προστίθεται στο οικονομικογεωπολιτικό ταμπλό και η αναπτυξιακή τράπεζα των BRICS…

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Οικονομικό ΝΑΤΟ;

Τεραστίων διαστάσεων ευρωαμερικάνικη συμφωνία εμπορίου και επενδύσεων αποτελεί σήμερα αντικείμενο διαλόγου ανάμεσα σε Αμερικάνους και Γερμανούς. Ένα είδος ΝΑΤΟ της οικονομίας με μεγάλο δέλεαρ και οφέλη ένθεν κακείθεν του Ατλαντικού.
Άνοιγμα των ευρωπαϊκών αγορών για τις ΗΠΑ, εξισορρόπηση των ζητημάτων ανταγωνιστικότητας για τη Γερμανία.
Μόνο και μόνο το γεγονός ότι ΗΠΑ και ΕΕ έχουν αθροιστικά πληθυσμό 800 εκατομμύρια κατοίκους και ΑΕΠ ύψους 32 τρις δολάρια αντιπροσωπεύοντας το μισό της παγκόσμια οικονομικής δραστηριότητας και το 1/3 του διεθνούς εμπορίου, αρκεί.
Από το Δεκέμβριο του 1995 η ευρωαμερικάνικη σύνοδος στη Μαδρίτη είχε θέσει αυτό το φιλόδοξο στόχο για μια «Νέα Διατλαντική Ατζέντα». Οι διαπραγματεύσεις σταμάτησαν το 1998 με τη Γαλλία να μπλοκάρει λίγο αργότερα μια σχετική συμφωνία ανάμεσα στον τότε Επίτροπο της ΕΕ και τον υπουργό Οικονομικών του Κλίντον, φοβούμενη την υποβάθμιση της υπό την αγγλοσαξονική κυριαρχία και παραμερισμό της.
Το 2008 μετά την κατάρρευση του Γύρου Συνομιλιών της Ντόχα για το παγκόσμιο εμπόριο και την ιεράρχηση που επέβαλλε η κρίση οριστικοποιήθηκε η διακοπή κάθε επαφής.
Το ενδιαφέρον της νέας προσπάθειας βρίσκεται στο γεγονός ότι την πρωτοβουλία για το κάλεσμα την είχε αυτή τη φορά το Βερολίνο που υπερκεράζοντας τον γαλλογερμανικό άξονα συνέπραξε με τους Βρετανούς στην τελευταία και πιο πρόσφατη σύνοδο Κορυφής των Βρυξελών. Με μια ανακοίνωση των 27 δόθηκε –δια στόματος μάλιστα Μπαρόζο- το πράσινο φως για την έναρξη των διαπραγματεύσεων με τη δήλωση πως «θα αποτελέσει ισχυρό μοχλό εκσυγχρονισμού των οικονομιών μας».Ως ένδειξη καλών προθέσεων η ΕΕ ήρε την απαγόρευση εισαγωγής ορισμένων κατηγοριών ζώων που ίσχυε λόγω διαφορετικών «υγειονομικών προδιαγραφών». Ξέρετε οι Ευρωπαίοι πρωτοστατούν στην οικολογία όπως η ανιακή- σήμερα- Θάτσερ που έκλεισε τις ρυπογόνες βιομηχανίες άνθρακα για χάριν του….οικολογικού city.
H νέα διαπραγμάτευση θα ξεκινήσει τον Ιούλιο και αναμένεται μακρά πολύ περισσότερο αφού προβλέπεται σε όλη αυτή τη διαδικασία «ρυθμιστικής εναρμόνισης», το αμερικάνικο δίκαιο να υπερισχύει του ευρωπαϊκού.
Γιατί λοιπόν οι ευρωπαίοι (και ειδικά οι Γερμανοί) είναι διατεθειμένοι να προχωρήσουν σε αυτές τις θυσίες; Και με τι όρους θα παίξουν στο παιχνίδι που ήδη εξήγγειλε ο Ομπάμα στην καθιερωμένη ετήσια ομιλία του επεκτείνοντας παρόμοιες συμφωνίες σε Λατινική Αμερική και Ειρηνικό; Στις δύο του Φλεβάρη η Μέρκελ βρήκε «θετικά σημεία» στην προσέγγιση με τον Τζον Μπάϊντεν ο οποίος με τη σειρά του έκρινε μια συμφωνία «εφικτή»; Και γιατί τώρα;
Τέτοιες κινήσεις είναι φανερό ότι έχουν τεράστια γεωπολιτική σημασία και σίγουρα επηρεάζουν τη στρατηγική –εδώ και χρόνια –προσέγγιση με τη Ρωσία με βάση τα δίκτυα μεταφοράς υγραερίου.
Παράλληλα σχεδόν με τις προσεγγίσεις ΕΕ-ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα ανακοίνωσαν στρατηγικού χαρακτήρα συνεργασίας πρόσβασης της δεύτερης στα ενεργειακά αποθέματα της πρώτης…

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Συναλλαγματικός πόλεμος

Έχει σαλπίσει το τελευταίο διάστημα ο πόλεμος ανάμεσα στα νομίσματα σε παγκόσμιο επίπεδο. Μια ομοβροντία υποτιμήσεων των νομισμάτων των λατινοαμερικάνικων χωρών βρίσκεται σε εξέλιξη, υποτιμήσεων όχι τυπικών, αλλά μέσω αγορών αμερικάνικου νομίσματος αξίας άνω των 13 δισ. δολαρίων, στην οποία έχουν προχωρήσει οι Κεντρικές Τράπεζες έξι χωρών της Λατινικής Αμερικής στο πλαίσιο παρεμβάσεων τα τελευταία δυόμισι χρόνια, προκειμένου να διατηρήσουν χαμηλές τις ισοτιμίες των νομισμάτων τους.
Οι τοποθετήσεις κερδοσκοπικών κεφαλαίων στις λεγόμενες «αναδυόμενες αγορές» στις οποίες καταφεύγουν μαζικά οι διαχειριστές αυτών των κεφαλαίων ως διέξοδο κερδοφορίας εξωθούν ανοδικά τα νομίσματα των χωρών αυτών και τσακίζουν τις εξαγωγές τους. Ειδικός επί της κίνησης κεφαλαίων και συναλλαγματικών ισοτιμιών θεωρεί πως το 2013 θα είναι έτος «ενεργού χειραγώγησης των συναλλαγματικών ισοτιμιών» πράγμα, που σημαίνει δηλαδή συναλλαγματικό πόλεμο. Τα ίδια υποστηρίζει και η Τράπεζα της Αγγλίας, εκτιμώντας ότι ο πόλεμος υποτιμήσεων θα συνεχιστεί όλο το 2013. Εκπρόσωπος του ΔΝΤ δηλώνει μεγαλύτερη συγκράτηση και χαρακτηρίζει τον «συναλλαγματικό πόλεμο» υπερβολή.
Ακολούθησε η Τράπεζα της Ελβετίας, που εξέδωσε μάλιστα πολύ ισχυρή ανακοίνωση ότι θα αποτρέψει με κάθε τρόπο την περαιτέρω ενίσχυση του ελβετικού φράγκου καθώς στις τραπεζικές «αποθήκες» της χώρας συρρέουν διαρκώς κεφάλαια από τις δοκιμαζόμενες οικονομίες της ευρωζώνης, που φυσικά ψάχνουν ασφαλές καταφύγιο.
Η παγκόσμια εικόνα κίνησης των κεφαλαίων είναι μια εικόνα πανικού και φυγής για διάσωση που τροφοδοτεί η παρατεταμένη ύφεση και το πάγωμα των επενδύσεων στην πραγματική οικονομία. Όμως αυτό που φαίνεται να ενοχλεί «συγκρατημένα» λιγότερο τους Αμερικάνους και περισσότερο τους Ευρωπαίους ήταν η απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας της Ιαπωνίας και φυσικά της νέας κυβέρνησης να μπουν δυναμικά σε αυτόν το χορό των συναλλαγματικών υποτιμήσεων: Οι Ιάπωνες λοιπόν αποφάσισαν να προχωρήσουν σε απεριόριστες αγορές ομολόγων αλλά και ιδιωτικού ιαπωνικού χρέους.
Η BoJ (Κεντρική Τράπεζα της Ιαπωνίας) ανακοίνωσε επίσης ότι ανεβάζει το όριο-στόχο για πληθωρισμό στο 2% και διατηρεί μηδενικά τα επιτόκια. Είναι φανερό ότι οι ιαπωνικές οικονομικές αρχές θέλουν να επανακινήσουν την οικονομία και να δώσουν μια γενναία τόνωση στις εξαγωγές τους.
Οι πρώτες αντιδράσεις προήλθαν από τη Γερμανία, από τον κεντρικό τραπεζίτη Γενς Βάιντμαν, ο οποίος μίλησε για «πολιτικοποίηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών». Είναι φανερό πως το ήδη ανατιμημένο κατά Γιούνκερ -αλλά και πραγματικά- ευρώ θα πιεστεί περαιτέρω ανοδικά καθώς είχε μεγάλες αποθεματικές τοποθετήσεις σε γιεν Ιαπωνίας. Στέλεχος μάλιστα του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος της Μέρκελ εξέφρασε την πρόθεσή του να καταφύγει η Γερμανία στην υποστήριξη των λυκοεταίρων της στο G20. Η ιαπωνική απάντηση ήταν πως η Γερμανία δεν δικαιούται να ομιλεί καθώς «οι εξαγωγές της έχουν επωφεληθεί εις το έπακρον από το σύστημα συναλλαγματικών ισοτιμιών του ευρώ».
Είναι επίσης αλήθεια πως η παγκόσμια συναλλαγματική αντιπαράθεση ξεκίνησε με τις κολοσσιαίες αγορές και επαναγορές ομολόγων πρώτα και κύρια της FED (ΗΠΑ) αλλά και της ΕΚΤ (ευρωζώνη) με αφορμή το ελληνικό χρέος. Στην πορεία βέβαια τα πνεύματα ηρέμησαν καθώς ο ψύχραιμος Μάριο Ντράγκι μέσα από τις δηλώσεις του έδειχνε σαφή μηνύματα για μεγαλύτερη διολίσθηση του ευρώ και για παραπέρα χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής της ευρωζώνης.
Είναι σίγουρο πως το πέρασμα της παγκόσμιας οικονομικοπολιτικής αντιπαράθεσης στα νομίσματα, αν συνεχιστεί, ανοίγει τις πύλες της κολάσεως αφού στην ουσία θα πρόκειται για μια μορφή έμμεσου προστατευτισμού παγκόσμιας κλίμακας. Ήδη υπάρχει μια ισορροπία τρόμου ανάμεσα σε βασικά συναλλαγματικά ζεύγη (ευρώ έναντι δολαρίου, δολάριο έναντι γιεν, ευρώ έναντι ελβετικού φράγκου, ρεάλ Βραζιλίας έναντι δολαρίου, πέσο Μεξικού έναντι δολαρίου κ.λπ.), που αν διαταραχτεί ο κύκλος θα γίνει πιο εύθραυστη για όλους.
Πρέπει, όμως, να συγκρατήσουμε ακόμη και τη ρήση του Bάιντμαν περί «πολιτικοποίησης των συναλλαγματικών ισοτιμιών». Γιατί, αν και ο έμμεσα θιγόμενος από την υποτίμηση του γιεν είναι η ευρωζώνη, ο άμεσα θιγόμενος είναι οι ασιατικοί γείτονες της Ιαπωνίας και ιδιαίτερα η Κίνα αλλά και η Ινδία. Οι αναμενόμενες αντιδράσεις των δύο ασιατικών γιγάντων δεν μπορούν σήμερα να σταθμιστούν σε τι επίπεδο και σε τι κλίμακα θα επηρεάσουν τις συναλλαγματικές ισορροπίες.
Πραγματικά, ακόμη δεν έχουμε δει τίποτε από την κρίση. Και να φανταστεί κανείς πως μόλις πριν από ένα χρόνο Κίνα και Ιαπωνία είχαν συνυπογράψει ειδική ζώνη συναλλαγματικής συναλλαγής γιουάν και γιεν από την οποία θα είχε εξοβελιστεί το δολάριο. Τότε εκείνη η κίνηση είχε εκτιμηθεί περισσότερο για τα γεωπολιτικά και λιγότερο για τα (σημαντικά οπωσδήποτε) οικονομικά της αποτελέσματα. Σήμερα;

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Über alles στο λιμάνι.

Πώς γίνεται μια χώρα που διαθέτει δύο μικρές εξόδους στη θάλασσα, εν προκειμένω η Γερμανία, με μία εξ αυτών, το Αμβούργο, να αποτελεί έναν από τα μεγαλύτερα σε κίνηση εμπορευματοκιβωτίων λιμάνια και να κατέχει ηγετική θέση στον παγκόσμιο στόλο;
Γίνεται, αν το δούμε ιστορικά και γίνεται να διατηρείται αυτή η πρωτοκαθεδρία, αν δούμε το ζήτημα με βάση τα σημερινά οικονομικοπολιτικά δεδομένα.
Το Αμβούργο, το μεγαλύτερο γερμανικό λιμάνι, αποτελεί σημαντικό σταυροδρόμι του ευρωπαϊκού εμπορίου από τα χρόνια της Χανσεατικής Ένωσης το 13ο αιώνα, πολύ πριν δηλαδή ενοποιηθεί εθνικά η Γερμανία, και πρωτοστάτησε στο βορειοευρωπαϊκό εμπόριο για διακόσια και πάνω χρόνια. Ενώ το εμπορικό επιμελητήριο της πόλης μετρά ιστορία 345 ετών (!).
Σήμερα διακινούνται από εκεί πάνω από 1 εκ. τόνοι αγαθών σε ξένες αγορές, ενώ το κρατίδιο στο οποίο ανήκει είναι το πλουσιότερο από τα 16 ομόσπονδα κρατίδια της χώρας, διπλάσιο από το μέσο όρο των κρατών της ΕΕ στην κλίμακα του πλούτου. Το πώς διατηρείται αυτή η πρωτοκαθεδρία εξηγείται σήμερα μέσα από την αντιπαράθεση του «μπλοκ του Αμβούργου» απέναντι σε μία άλλη ιστορική κάστα του παγκόσμιου εφοπλιστικού κεφαλαίου με επίσης ιστορικές ρίζες στην πειρατεία και στο παροικιακό φαινόμενο: τους Έλληνες εφοπλιστές, που φυσικά από την άποψη της δυναμικότητας του στόλου της βρίσκεται μόνη στην κορυφή (σχεδόν διπλάσιος αριθμός πλοίων). Όμως έχουν περάσει πολλά χρόνια από την εποχή της χανσεατικής ένωσης και το «μπλοκ του Αμβούργου» έχει μια βασική διαφορά από τους Έλληνες εφοπλιστές στη σημερινή τους διαμόρφωση ως αστικές κάστες. Από τους 700 π.χ. πλοιοκτήτες στην Ελλάδα οι 600 επενδύουν δικά τους χρήματα στο στόλο και μόλις οι 100 έχουν αμιγώς ξένα κεφάλαια, ενώ το management περίπου ταυτίζεται με την ιδιοκτησία. Σε αντίθεση, το «μπλοκ του Αμβούργου» είναι σε μεγάλο βαθμό δημιούργημα χρηματιστηριακό: από τους 400 πλοιοκτήτες οι 370 διαχειρίζονται ξένα λεφτά. Αυτή η τεράστια χρηματιστηριακή φούσκα που δημιουργήθηκε με την άμεση στήριξη του γερμανικού τραπεζιτικού συστήματος μέσα από το σύστημα των KG funds κατέστρεψε εκατοντάδες χιλιάδες αποταμιευτές που …ναυάγησαν μέσα στην μεγάλη φουρτούνα που προέκυψε μετά το 2008. Το σύστημα των KG funds δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει μέσα σε αυτή τη φουρτούνα επαρκή ρευστότητα και εισροή κεφαλαίων από Γερμανούς επενδυτές, οι τράπεζες έμειναν εκτεθειμένες (οφειλόμενα δάνεια 98 δις ευρώ μόνο προς τις δέκα μεγαλύτερες γερμανικές τράπεζες) και ένα μεγάλο μέρος του στόλου των container ships βρίσκεται σήμερα παροπλισμένο και αγκυροβολημένο λόγω υπερπροσφοράς πλοίων.
Στριμωγμένο «το μπλοκ του Αμβούργου» στράφηκε προς τους βάσιμους ανταγωνιστές του διεκδικώντας το κομμάτι από την μειωμένη -λόγω της κρίσης- παγκόσμια πίτα. Έτσι με μοχλό την γερμανική κυβέρνηση, η Επιτροπή Ανταγωνισμού της ΕΕ από το καλοκαίρι ζήτησε εξηγήσεις από την ελληνική κυβέρνηση για τις φοροαπαλλαγές που απολαμβάνει το ελληνικό εφοπλιστικό κεφάλαιο, αξιοποιώντας φυσικά και το κλίμα που έχει δημιουργηθεί με τα απανωτά μνημόνια. Βέβαια το γερμανικό εφοπλιστικό κεφάλαιο απολαμβάνει τεράστιες φοροαπαλλαγές και προστασία. Είναι χαρακτηριστικό ότι Έλληνες εφοπλιστές που απευθύνθηκαν σε γερμανικές τράπεζες προκειμένου να εξαγοράσουν δάνεια από τα παροπλισμένη πλοία βρήκαν τις πόρτες κλειστές (σιγά μην τους άφηναν!).
Δύο σημαντικά ζητήματα αναδεικνύονται από αυτή την αντιπαράθεση. Το ένα είναι η τεράστια έκθεση των γερμανικών τραπεζών σε επισφαλή εσωτερικό δανεισμό. Διακρατούν χαρτοφυλάκιο ναυτιλιακών δανείων υπερδιπλάσιο της έκθεσης τους στα ομόλογα της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας αθροιστικά! Φυσικά το ζήτημα το αξιοποίησαν οι… άσπονδοι υπερατλαντικοί σύμμαχοι και οι New York Times, οι οποίοι με εκτενέστατο άρθρο τους στις αρχές του Δεκέμβρη στηλίτευσαν τους «τιμητές της δημοσιονομικής ορθότητας» για τις ζημιές «δεκάδων δις δολαρίων επισφαλών δανείων» και «τις γερμανικές τράπεζες και τους πολιτικούς που πρέπει να λογοδοτήσουν». Η Moody’s εκτιμά ότι τα δάνεια των δέκα μεγαλύτερων γερμανικών τραπεζών ισοδυναμούν με το 60% των εποπτικών τους κεφαλαίων, ενώ η μεγαλύτερη χρηματοδότρια τράπεζα της ναυτιλίας παγκοσμίως προειδοποίησε ότι θα χρησιμοποιήσει πρόσθετη κρατική βοήθεια ύψους 1,3 δις ευρώ.
Το δεύτερο ζήτημα αφορά τι θα κάνουν οι Έλληνες εφοπλιστές αν η «υπερήφανη» κυβέρνησή τους υποκύψει για άλλη μια φορά στις απαιτήσεις των προστατών και καταργήσει ή ψαλιδίσει το φορολογικό καθεστώς που διέπει τις σχέσεις του κράτους με τους εφοπλιστές. Ας σημειωθεί πως μέχρι τώρα τα μνημόνια είχαν αφήσει άθικτο το εφοπλιστικό κεφάλαιο και την ναυτιλιακή οικονομία. Είναι σίγουρο πως με τον γνωστό κοσμοπολίτικο «πατριωτισμό» τους οι εφοπλιστές θα βρουν σημαίες ευκαιρίας και θα αναχωρήσουν. Έτσι και αλλιώς τον βασικό όγκο των οικονομικών τους δραστηριοτήτων τον έχουν στον εξωτερικό. Οι επιπτώσεις μιας τέτοιας εξέλιξης έχουν δύο πλευρές. Η μια είναι στο επίπεδο του εμπορικού ισοζυγίου της χώρας, στην αύξηση της ανεργίας στον ήδη χτυπημένο κλάδο της ναυτοσύνης κ.λπ. Όμως οι Έλληνες εφοπλιστές εξακολουθούσαν επίσης να κρατούν προ και μετά μνημονίου μακριά από την χώρα τον παραγόμενο πλούτο. Ας σημειωθεί εδώ πως ο Στουρνάρας ως υφυπουργός Ανάπτυξης τον Ιούνιο, αξιοποιώντας μελέτη του ΙΟΒΕ του οποίου προήδρευε πριν υπουργοποιηθεί, είχε κάνει πρόταση για προσέλκυση των δραστηριοτήτων τους στα ελληνικά λιμάνια και στον ναυτικοεπισκευαστικό και κατασκευαστικό τομέα που θα μπορούσε να δημιουργήσει εγχώρια προστιθέμενη αξία 26 δις ευρώ. Τώρα;

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

«Fiscal cliff» (δημοσιονομικός «γκρεμός»)

Η παγκόσμια οικονομική είδηση που προβλήθηκε περισσότερο από όλες τις άλλες την περίοδο των χριστουγεννιάτικων γιορτών ήταν η συμφωνία Ομπάμα-ρεπουμπλικάνων για το δημοσιονομικό χρέος και την ακολουθητέα δημοσιονομική πολιτική της «μοναδικής υπερδύναμης». Όσον αφορά βέβαια μόνο το σκέλος των εσόδων. Μόλις την παραμονή της Πρωτοχρονιάς η Ομοσπονδιακή Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε τη συμφωνία.
Ανακουφίστηκαν, λέει, οι αγορές, γιατί ακριβώς στο… χείλος του γκρεμού απεφεύχθη το… απευκταίον και έτσι η παγκόσμια οικονομία γλίτωσε πάλι από ένα τεράστιο τσουνάμι που θα ξεσήκωνε η επαπειλούμενη αμερικάνικη πτώχευση! Αν βέβαια πιστέψουμε τους κατά τα άλλα έγκριτους διεθνείς οικονομικούς αναλυτές, θα αποχτήσουμε μια τελείως διαφορετική εικόνα της παγκόσμιας οικονομικής πραγματικότητας.
Γιατί οι ΗΠΑ εδώ και χρόνια βρίσκονται όχι στο χείλος αλλά μέσα στο δημοσιονομικό γκρεμό ενός χρέους (που γίνεται πιο τρομακτικό αν προσθέσουμε και τις σχεδόν καθολικά πτωχευμένες ομόσπονδες πολιτείες), με τη διαφορά ότι αυτό το χρέος και τα  ελκυόμενα ελλείμματά του τα πληρώνει όλος ο κόσμος. Πολύ περισσότερο  τελευταία μέσα από τις τερατώδεις «ποσοτικές χαλαρώσεις» και το μαζικό τύπωμα χαρτιού ή τις «εγγυήσεις» που τις συνοδεύουν. Μια νέα ποσοτική χαλάρωση ήδη αποφασίστηκε για το νέο χρόνο με μαζικές αγορές αμερικάνικων κρατικών ομολόγων. Ήταν ένα από τα επίδικα της υποτιθέμενης κάθετης διαφωνίας στους κόλπους της αμερικάνικης άρχουσας τάξης και της πολιτικής της ελίτ.
Αλλά μιας και μιλάμε για ιμπεριαλισμό –και δη τον κυρίαρχο ιμπεριαλισμό της δύσης- τα δραματικά κρεσέντα περί γκρεμού και πτώχευσης θα μπορούσαν να θεωρηθούν και περιττά. Όχι ότι δεν υπάρχει διχασμός στο μπλοκ εξουσίας των ΗΠΑ, αλλά αυτό αφορά περισσότερο πολιτικά και γεωστρατηγικά ζητήματα παρά τις αποκλίσεις περί την οικονομία. Και τις διαβαθμίσεις βέβαια της επίθεσης του κεφαλαίου στο εσωτερικό, στους Αμερικανούς  εργαζόμενους.  Εξάλλου δεν είναι καθόλου τυχαίο πως ο αμερικάνος «νομοθέτης» προέβλεψε πως η «οροφή» του αμερικανικού  κρατικού χρέους θα μπορεί να αναθεωρείται –πάντα συναινετικά- προκειμένου να μην υπάρξει ζήτημα πτώχευσης. Ήδη από το 2008 έχει αναθεωρηθεί δύο φορές! Κάτι σχετικό «μαγειρεύει» -πάντα συναινετικά- και ο υπουργός Οικονομικών (και εκλεκτός των αγορών) Τίμοθι Γκάϊντερ.
Ποια ήταν, συνεπώς, τα επίπεδα και σε ποια σημεία επετεύχθη η περίφημη «εθνική συνεννόηση» την οποία εζήλωσαν και οι εγχώριοι οικονομικοί αναλυτές, που τελευταία όλο και περισσότερο τους «συνεπαίρνει» το αμερικάνικο παράδειγμα;
Εκτός από την πολιτική της «ποσοτικής χαλάρωσης», απέναντι στην οποία το ρεπουμπλικανικό οικονομικό επιτελείο αλλά και τα κομμάτια του αμερικανικού κεφαλαίου που εκφράζει εμφανίζονται πιο… σφιχτοί, προτείνοντας ως ισοδύναμα μέτρα πιο άγρια επίθεση στους Αμερικανούς εργαζομένους και μέτρα εμπορικού προστατευτισμού, το δεύτερο επίδικο σημείο ήταν το φορολογικό.
Εδώ και καιρό η συντριπτική πλειοψηφία των ρεπουμπλικάνων βουλευτών έχει συνυπογράψει και υποστηρίζει την κίνηση «no tax pledge», δηλαδή τη μηδενική αύξηση των φόρων (εννοείται υπέρ της… μεσαίας τάξης αλλά υπονοείται υπέρ του κεφαλαίου). Στο Κογκρέσο μάλιστα η συναινετική πλειοψηφία δεν κερδήθηκε τόσο εύκολα όσο στη Γερουσία, αποδεικνύοντας ότι διαμορφώνεται ένα σώμα νέων ανερχόμενων πολιτικών που προτάσσει όλο και πιο ακράδαντα τις ταξικές ιδεολογικές αγκυλώσεις. Αποδεικνύοντας και τα πιο επιθετικά ταξικά αντανακλαστικά του βαθιού αμερικάνικου κατεστημένου που διαμορφώνονται. Ένα κατεστημένο που κάνει τη δουλειά του σπρώχνοντας το συνολικό σύστημα και τα πακέτα μέτρων σε πιο βάρβαρη και σαφή ταξική κατεύθυνση. Ελλείψει, φυσικά, άλλου «δέους»…
Οι αναλυτές λένε ότι αυτό το μπλοκ ηττήθηκε κατά κράτος από τον Ομπάμα, που προβάλλοντας τη φορολογική υπεράσπιση της μεσαίας τάξης επέβαλε μια συμφωνία φανερά ετεροβαρή υπέρ της δικής του οικονομικής πολιτικής. Ποια είναι αυτή ακριβώς, θα σας… γελάσω. Τα γεγονότα βέβαια δεν συνάδουν με την παραπάνω εκτίμηση: Πέντε από τις έξι κατηγορίες φοροαπαλλαγών που καθιερώθηκαν από την κυβέρνηση Μπους και ευνοούν το μεγάλο κεφάλαιο και τη μεγάλη ιδιοκτησία ή τα πολύ υψηλά εισοδήματα αποκτούν μόνιμη θέση στον αμερικάνικο φορολογικό κώδικα! Αντίθετα, αφέθηκε να φύγει μαζί με τον παλιό χρόνο η μόνη φοροαπαλλαγή που αφορά το 77% των Αμερικανών φορολογούμενων, δηλαδή την πραγματική φορολογικά μεσαία τάξη. Κι αυτή ήταν η μείωση κατά 2% των ασφαλιστικών κρατήσεων, που σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις θα μειώσει την αγοραστική τους δύναμη κατά 1.000 δολάρια ετησίως. Η αντισταθμιστική «ασπιρίνη», η παράταση δηλαδή για ένα έτος της επιδότησης της ασφάλισης για δύο εκατομμύρια Αμερικανούς  ανέργους, αντισταθμίστηκε με τη σειρά της από την επαναφορά των υψηλών φορολογικών συντελεστών της κυβέρνησης Κλίντον για τα εισοδήματα άνω των 400.000 δολαρίων ετησίως και όχι για 200.000 με τα οποία οι δημοκρατικοί προσήλθαν αρχικά στη διαπραγμάτευση (για την ιστορία, οι ρεπουμπλικάνοι πρότειναν το όριο του ενός εκατομμυρίου!).
Η συμφωνία Ομπάμα-ρεπουμπλικάνων είναι μόνο επί των εσόδων. Απομένει, φυσικά, το αγκάθι των περικοπών των δαπανών. Πόσο αιματηρή θα είναι για τους Αμερικανούς εργαζόμενους, τη νεολαία, τους ανέργους, τους ανασφάλιστους μια νέα συναίνεση του τύπου της «μεσαίας τάξης» που επετεύχθη για τα έσοδα; Και πόσο τις συμφωνημένες κατευθύνσεις του πραγματικού κύματος λιτότητας που θα σκάσει ορμητικό στις αρχές της άνοιξης θα μπορέσει να αποσοβήσει το δίχτυ ασφαλιστικής προστασίας «τελευταίας γραμμής» που με το ζόρι εξασφάλισε στην εκπνοή της πρώτης θητείας ο Ομπάμα; Αν πράγματι το εξασφάλισε…
Ήδη πολλαπλές δημοσιογραφικές αναφορές κάνουν λόγο για περιορισμό του λεγόμενου «τρίτου τομέα» και της «εθελοντικής οικονομίας» των συσσιτίων και της «επιθετικής συμπόνιας», (τον ακτιβισμό δηλαδή που ανέδειξε τον…. κεντροαριστερό πρόεδρο των ΗΠΑ) την περίοδο που χρειάζονται περισσότερο από ποτέ -με την εκρηκτική αύξηση ανέργων και αστέγων- στη σύγχρονη ιστορία των ΗΠΑ!

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Χρυσοπράσινο φύλλο ριγμένο στο πέλαγος (του ΔΝΤ και όχι μόνο).

Σε ομιλία του στην Ένωση Ελληνοαμερικανικών Τραπεζών, ο Πανίκος Δημητριάδης, διοικητής της Κυπριακής Κεντρικής Τράπεζας, υπογράμμισε ότι τα χρηματικά ποσά που θα διατεθούν για την κυπριακή «διάσωση» ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι από τα μεγαλύτερα που έχουν δαπανηθεί στον κόσμο μετά από την τραπεζιτική διάσωση της Ινδονησίας το 1997!
Προφανώς η δακρύβρεχτη αποδοχή από τον Χριστόφια του πακέτου «διάσωσης» ύψους 17,5 που «πρόσφερε» η τρόικα (δηλαδή το ΔΝΤ ομού μετά της ΕΕ) στην Κυπριακή Δημοκρατία, προκειμένου να συνεχίσει να χρηματοδοτεί το χρέος της, έχει ως βάση της τους κλυδωνισμούς στο τραπεζιτικό σύστημα της χώρας (και με αυτή την έννοια θυμίζει τις άλλες δύο… νησιωτικές περιπτώσεις, της Ιρλανδίας και της Ισλανδίας). Ένα τραπεζιτικό σύστημα που ξέπλενε και διακινούσε –αξιοποιώντας τη διαμετακομιστική θέση της χώρας- κεφάλαια από τον αραβικό κόσμο (ιδιαίτερα μετά την πρώτη διάλυση του Λιβάνου ως τέτοιο κέντρο) αλλά και από τη Ρωσία και τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ. Απ` ότι δείχνουν τα πράγματα, η Κύπρος αδυνατεί να συνεχίσει να κινείται με την ίδια άνεση στις ίδιες παλιές ατραπούς, περισσότερο για γεωπολιτικούς λόγους και χάριν των επιλογών του αστικού πολιτικού προσωπικού στα πλαίσια αυτών των ανακατατάξεων αλλά και ως αποτέλεσμα της κρίσης. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τις ίδιες κυπριακές πηγές, η συμμετοχή των κυπριακών τραπεζών (ειδικά των δύο μεγαλύτερων που ζήτησαν βοήθεια) στο ελληνικό PSI έχει μειώσει σε σημαντικό βαθμό τα κεφαλαιακά τους διαθέσιμα.
Άνω των 10 δισ. υπολογίζονται οι ανάγκες για την ανακεφαλαιοποίηση των κυπριακών τραπεζών, ποσό δυσανάλογο με το μέγεθος της χώρας και το μέγεθος του ελλείμματος. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πρόκειται για το μόνο προϋπολογισμό εντός της ΕΕ που συνεχίζει να αυξάνει τα ελλείμματά του σταθερά.
Αρκεί, όμως, μόνον αυτή η εξήγηση για να στηριχτεί η εκτίμηση ότι χωρίς το δάνειο από την ΕΕ το χρέος, ως ποσοστό του ΑΕΠ, θα ξεπεράσει τα 140%; Και ποιον εξυπηρετεί η υιοθέτηση των πιο τρομακτικών σεναρίων;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φαίνεται, για παράδειγμα, πολύ συναινετική ώστε να μη θιγούν οι αμυντικές δαπάνες (τέταρτες μεγαλύτερες στην ΕΕ ως ποσοστό του ΑΕΠ). Αλλά μαζί με την υπόλοιπη τρόικα εξετάζει επισταμένως το διευθυντή Ενέργειας του κυπριακού υπουργείου Εμπορίου σχετικά με τις διαδικασίες αδειοδότησης και τα αναμενόμενα έσοδα από τις περίφημες ΑΟΖ (υποθαλάσσιο φυσικό αέριο). Είναι πολλά, μα πολλά τα «λεφτά»….
Πάντως το ΔΝΤ έχει θέσει δύο όρους για την παροχή των δανείων «διάσωσης»: Από τη μια τη γνωστή συνταγή της εσωτερικής υποτίμησης που ακολουθείται παντού, δηλαδή μείωση των μισθών στο δημόσιο τομέα κατά 12,5% (κάπως έτσι ξεκινήσαμε και στην Ελλάδα), κατάργηση οικογενειακών επιδομάτων, μείωση των σπουδαστικών αναπηρικών επιδομάτων (μιας χώρας που και λόγω του πολέμου έχει πολλές αναπηρικές συντάξεις). Μέτρα που ψήφισε το κοινοβούλιο, όπου οι περισσότερες έδρες ελέγχονται από τη δεξιά αντιπολίτευση!
Από την άλλη, και επειδή η πρώτη δόση του δανείου της τρόικας θα φτάσει τον Μάρτη, οι τροϊκανοί επέβαλαν έναν εσωτερικό δανεισμό ύψους 100 εκατομμυρίων ευρώ που θα πρέπει να παρέχουν μέχρι τότε οι κυπριακές ημικρατικές εταιρείες (κάτι σαν τις δικές μας ΔΕΚΟ) στην κεντρική κυβέρνηση. Και, αφού απογυμνωθούν χρηματοπιστωτικά και απωλέσουν μέρος της αξίας τους, θα οδηγηθούν σε διαδικασία ολοκληρωμένης αποκρατικοποίησης (πρόκειται για τον τρίτο όρο της τρόικας)!
Βέβαια αντιδράσεις και πιθανές αντιστάσεις στο εσωτερικό της κυπριακής ελίτ είναι αξιοπρόσεκτες. Οι διοικήσεις των ημικρατικών οργανισμών (Αρχή Ηλεκτρισμού, Ταμείο συντάξεων της ΑΗΚ, Αρχή Τηλεπικοινωνιών) δήλωσαν ότι δε θα συμμετάσχουν στο δάνειο των 100 εκατομμυρίων ευρώ. Αυξάνονται μάλιστα και οι λαϊκές αντιδράσεις. Αυξάνονται βέβαια και οι εκβιασμοί. Ο διευθυντής του κυπριακού υπουργείου Οικονομικών στις 17/12, αφού επισήμανε πως η κεντρική κυβέρνηση οδηγείται σε στάση πληρωμών που θα συμπαρασύρει και την αξία των ημικρατικών οργανισμών, δήλωσε ότι έχουν εξαντληθεί όλες οι εναλλακτικές επιλογές που έχουν στη διάθεσή τους οι κυπριακές αρχές.
Όλες; Όχι ακριβώς.... "Ναι, η κυπριακή κυβέρνηση εδώ και λίγες βδομάδες άνοιξε κανάλι επικοινωνίας με τη ρωσική κυβέρνηση για σύναψη μεγάλου και με ευνοϊκούς όρους δανείου. Εμείς έχουμε θέσει ως στόχο να συνάψουμε ένα δάνειο περίπου στα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ, αλλά δεν θα προέλθει μόνο από τα κρατικά ρωσικά ταμεία. Έχουμε εντοπίσει και διαπραγματευόμαστε και με άλλες φιλικές προς την Κύπρο χώρες" δήλωνε από την άλλη ο υπουργός Οικονομικών σε γνωστή ιστοσελίδα, επισημαίνοντας πως «δεν έχει συμφωνηθεί μέχρι σήμερα το ύψος του δανείου», ενώ στις 20/12 σε πρωινή ραδιοφωνική εκπομπή δήλωνε πως «οι όροι δανεισμού είναι ευνοϊκοί και δεν δημιουργούν εξάρτηση από τη Ρωσία». Συνέκρινε μάλιστα τη χορήγηση δανείου με τις ρωσικές καταθέσεις δισεκατομμυρίων ευρώ που υπάρχουν σε κυπριακές τράπεζες και υποστήριξε ότι το εν λόγω δάνειο «δεν δημιουργεί περισσότερη εξάρτηση απ' ότι αυτές». Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν στον κυπριακό Τύπο, η συμφωνία αφορά πενταετές δάνειο με τόκο 4,5%. Το κόστος δανεισμού είναι πιο χαμηλό από την τελευταία έκδοση 5ετούς ομολόγου που εκδόθηκε στην εγχώρια αγορά με επιτόκιο 5% αλλά και από την απόδοση του 5ετούς ομολόγου που διαπραγματεύεται στη δευτερογενή αγορά με απόδοση κοντά στο 15,5%.Με το δάνειο η κυβέρνηση αναμένεται να είναι σε θέση να καλύψει τις χρηματοδοτικές της ανάγκες μέχρι το 2012, αν βέβαια οι εγχώριοι πιστωτές αναχρηματοδοτήσουν το υφιστάμενο χρέος. Φυσικά, ούτε το ύψος του δανείου ούτε το δάνειο έχουν ακόμα συμφωνηθεί. Ούτε έχουν απαντηθεί οι «ανησυχίες» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής –και ειδικά των Γερμανών- για τη συμμετοχή των κυπριακών τραπεζών σε διαδικασίες ξεπλύματος ρώσικων κεφαλαίων.
Βέβαια προσφέρεται και το πιθανό «καρότο»: Η κυπριακή τραπεζιτική διάσωση να αποτελέσει το πρελούδιο του νέου Μόνιμου Μηχανισμού Στήριξης της ευρωζώνης, όπως ήδη ζητά ένα μεγάλο κομμάτι του κυπριακού αστικού πολιτικού προσωπικού. Αλλά και αυτή η λύση θέλει ένα τρίμηνο. Πολύς χρόνος πια…
Το «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» για άλλη μια φορά συγκεντρώνει πολλούς διεκδικητές, πολλοί από τους οποίους δεν έχουν ακόμα πει τη δική τους κουβέντα, αφού -υποτίθεται- το παιχνίδι παίζεται στο οικονομικό πεδίο, τουλάχιστον προς το παρόν.

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Ακραίες καταστάσεις

Σε μελέτη δύο επιφανών οικονομολόγων της Κεντρικής Τράπεζας της Γαλλίας, που δημοσιεύτηκε μετά τον περασμένο Ιούλιο, απορρίπτεται -αφού αναλύονται και εξετάζονται τα ιστορικά στοιχεία από την όλη εξέλιξη της γαλλικής οικονομίας- η στρατηγική που υιοθετεί ως βασικό εργαλείο μείωσης του χρέους τη δημοσιονομική προσαρμογή. Από την ιστορική μελέτη διαπιστώνεται πως μετά την κυριαρχία και γενίκευση των λεγόμενων «νεοφιλελεύθερων πολιτικών» τα χρέη των κρατών αυξάνονται και γιγαντώνονται. Στην πραγματικότητα αποδεικνύεται πως το καπιταλιστικό σύστημα δεν είχε ποτέ μια συστηματική ορθολογική «αντικυκλική πολιτική» απέναντι στο δημόσιο χρέος, που σημαίνει πως στα «δύσκολα χρόνια» του κύκλου αυξάνονται οι ενέσεις στην οικονομία και πως στα «εύκολα χρόνια» αυξάνονται οι παρακρατήσεις από το γενικό πλεόνασμα. Γιατί εξάλλου να δεχτεί το κεφάλαιο να μοιράσει διαφορετικά το πλεόνασμα όταν οι καιροί υπόσχονται εύκολα και μεγάλα κέρδη; Και φυσικά όταν δεν πιέζεται γι' αυτό, όπως έγινε μετά το Μάη του '68 για μικρό χρονικό διάστημα; Οι δύο οικονομολόγοι διαπιστώνουν ότι από το 1980 οι κυβερνήσεις δεν εκμεταλλεύτηκαν τη φάση βελτίωσης της οικονομικής δραστηριότητας για να μειώσουν τα δημοσιονομικά τους ελλείμματα. Πώς άλλωστε θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο σε μια περίοδο όπου μεσουρανούσε το άστρο της ριγκανοθατσερικής επίθεσης στην εργατική τάξη και οι φοροαπαλλαγές του μεγάλου κεφαλαίου βρίσκονταν στο επίκεντρο της φορολογικής πολιτικής; Η μελέτη, που μάλιστα απλώνεται σε μια μεγάλη ιστορική περίοδο από το 1890 και μετά, διαπιστώνει ολοκάθαρα πως «δεν υπάρχει καμία ισχυρή ιστορική ένδειξη ότι η δημοσιονομική προσαρμογή αυτή καθεαυτή επέτρεψε τη μείωση του χρέους». Ας σημειωθεί πως τα επίπεδα του γαλλικού δημόσιου χρέους έχουν φτάσει στο 84,7% του ΑΕΠ το 2011.
Ενδιαφέρουσα γίνεται η μελέτη όταν επιχειρεί κάποιες ιστορικές συγκρίσεις –σε ενδεχόμενη περίπτωση μελλοντικής ανάπτυξης- με την εποχή της Belle Époque. Η διαφορά με τη σημερινή συγκυρία –εκτός των άλλων- αφορά και το γεγονός πως το δημόσιο χρέος δεν βρίσκεται πια στα ίδια χέρια. Αντίθετα, πιο κοντινή στη σημερινή εποχή μοιάζει η σκοτεινή περίοδος που την ακολούθησε, δηλαδή η δεκαετία του '30 με τη συνύπαρξη μιας παρατεταμένης ύφεσης και ενός ποσοστού χρέους που αυξάνεται ακόμα περισσότερο. Τα πράγματα σήμερα είναι πολύ χειρότερα αν για κάποιο λόγο απελευθερωθεί αυτό που κρύβουν στη σπείρα της δυναμικής τους. Η διαπίστωση κλειδί βρίσκεται ακριβώς στη διατύπωση πως «το δημόσιο χρέος δεν βρίσκεται πια στα ίδια χέρια». Δηλαδή σε ποια χέρια βρίσκεται σήμερα;
Eίναι γνωστό ότι για την αντιμετώπιση της κατάστασης επιστρατεύεται η εκτεταμένη εκτύπωση χρήματος. Πληροφορίες λένε ότι πολύ σύντομα και η Ιαπωνία πρόκειται να χορέψει σ' αυτό τον «αμαρτωλό» χορό. Η πολιτική των κεντρικών τραπεζών στηρίζει τις τιμές των ομολόγων μέσω της «καταστολής των αποδόσεών» τους. Αγοράζουν δηλαδή κρατικό χρέος τυπώνοντας νέο χρήμα ή απελευθερώνοντας τις διατραπεζικές αγορές (όπως κάνει η ΕΚΤ). Όμως, αν και τα ομόλογα (ή ένα μέρος τους) κατά έναν τρόπο επιστρέφουν σε μεγάλο βαθμό στις κεντρικές τράπεζες, καθόλου δεν επιστρέφει η πραγματική αξία του χρήματος που καλύπτει αυτή τη συναλλαγή. Αντίθετα, με την εκτεταμένη εκτύπωση χρήματος οι πληθωριστικές πιέσεις αυξάνονται, δηλαδή πραγματοποιείται η νόθευση της αξίας του χρήματος (και των νομισμάτων) μέσα στην πληθωριστική θάλασσα. Ακριβώς όπως όταν προσθέτουμε πολύ νερό σε έναν συμπυκνωμένο χυμό και φτάνουμε τελικά στο σημείο να χάνουμε τη… γεύση του χυμού!
«Είναι σημαντικό να δούμε το νομισματικό σύστημα ως ένα παγκόσμιο σύστημα όπου καμία χώρα δεν είναι απομονωμένη. Έτσι, τα χρήματα που εκτυπώνονται σε ΗΠΑ και Ευρώπη δεν επηρεάζουν μόνο αυτές τις οικονομίες. Οι αγορές κεφαλαίων είναι πορώδεις και η ρευστότητα ρέει σε παγκόσμιο επίπεδο. Έχουμε την εκτενέστερη εκτύπωση χρήματος που έχει συμβεί ποτέ και, επίσης, την πλέον ανοιχτή αγορά κεφαλαίων που είχαμε ποτέ. Ως εκ τούτου οι συνέπειες θα είναι εκτενέστατες». Αυτά γράφει ένας από τους διαχειριστές του Τempleton Global Bond Fund και η στήλη δεν έχει κανένα λόγο να μην το συνυπογράψει, ειδικά όταν το μονόστηλο που υπογράφει έχει τίτλο «σε ακραία επίπεδα το χρέος» (εφημ. «Κεφάλαιο» 31/10/12).

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Αποθεματικότητα

Είναι γνωστό ότι το αποθεματικό νόμισμα, δηλαδή το νόμισμα που παγκόσμια λειτουργεί ως νομισματικό μέσο στις αγοραπωλησίες εμπορευμάτων και ως συναλλαγματικό απόθεμα γενικότερα, ήταν (και είναι) το νόμισμα μιας χώρας που ηγούνταν του δυτικού καπιταλιστικού στρατοπέδου. Όλες, π.χ., οι αγοραπωλησίες των υγρών καυσίμων τιμολογούνται σε δολάρια.
Με την εμφάνιση του ευρώ οι νομισματικοί συσχετισμοί άλλαξαν αρκετά αλλά χωρίς να αμφισβητούν την αποθεματική πρωτοκαθεδρία του δολαρίου, αν και το ευρώ διήνυσε και διανύει ήδη μια πορεία ως το δεύτερο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα (σε κάποιες μάλιστα συναλλαγές ορισμένοι εκτιμούν ότι έχει περάσει στην πρώτη θέση).
Η υψηλή αποθεματικότητα ενός νομίσματος, πέρα από τον πολιτικό αντίκτυπο που έχει όσον αφορά την επιβεβαίωση της ισχύος της ιμπεριαλιστικής χώρας που το εκδίδει, εξασφαλίζει και ευνόητα κέρδη στις παγκόσμιες συναλλαγές, αφού αυτές πραγματοποιούνται με βάση τη δική του ισοτιμία, αλλά και στις αγορές χρήματος επίσης.
Μ’ αυτή την έννοια, όσοι απομονώνουν το (υπαρκτό) κέρδος των γερμανικών εξαγωγών από ένα «αδύναμο» ευρώ δεν βλέπουν το γεγονός ότι ένα ευρώ που χάνει την αξία, πολύ περισσότερο όταν πρόκειται για νόμισμα μιας όχι ενιαίας εθνικά επικράτειας, μπορεί να επιφέρει μεγάλο οικονομικοπολιτικό πλήγμα στην ήδη δοκιμαζόμενη ανθεκτικότητα και συνοχή της ευρωζώνης.
Γι’ αυτό και ο Ντράγκι φρόντισε να διαμηνύσει προς πάσα κατεύθυνση όταν η ΕΚΤ έπαιρνε τα δικά της μέτρα ποσοτικής χαλάρωσης πως είναι έτοιμος να προστατεύσει με όλα τα αναγκαία μέτρα το ευρώ.
Κι εδώ για άλλη μια φορά επισημαίνουμε τη διαφορά ανάμεσα σε μια Ομοσπονδιακή Τράπεζα ενός ενιαίου εθνικά κράτους και της Κεντρικής Τράπεζας της ευρωζώνης.
Η πρώτη, η γνωστή FED των ΗΠΑ, ανακοίνωσε ότι θα αγοράζει χρεόγραφα διασφαλισμένα με υποθήκες αξίας 40 δισ. δολαρίων μηνιαίως και ότι θα κρατά ταυτόχρονα το βασικό τους επιτόκιο σε «εξαιρετικά χαμηλό επίπεδο». Το δεύτερο επιτυγχάνεται γιατί μπορεί να επιτευχθεί το πρώτο.
Έτσι μπορούν οι ΗΠΑ να διατηρούν χαμηλά την τιμή του δολαρίου, να επωφελούνται από τις φτηνές εξαγωγές και ταυτόχρονα η θέση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος να μην απειλείται. Για να είμαστε πιο ακριβείς, αυτό δεν είναι μόνο επίτευγμα οικονομικών αποφάσεων αλλά και αντανάκλαση της δεσπόζουσας θέσης των ΗΠΑ και του νομίσματός τους στον κόσμο. Η φράση που ήταν γραμμένη στα αυστριακά κανόνια («αυτό είναι το τελευταίο επιχείρημα των βασιλιάδων») θα μπορούσε να ήταν γραμμένη και στα κανόνια των αμερικάνικων αεροπλανοφόρων που υπερασπίζονται την ισοτιμία του δολαρίου με τα πιο πειστικά… επιχειρήματα.
Βέβαια, μέχρι να ηχήσουν τα κανόνια μιας νέας σφαγής παγκόσμιου ή περιφερειακού ενδιαφέροντος, ο παγκόσμιος γεωπολιτικός ανταγωνισμός… επιστρέφει στην οικονομία αφού δεν μπορεί να ολοκληρωθεί και να βρει διέξοδο. Κινήσεις αμφισβήτησης της δολαριακής αποθεματικότητας έχουν εκδηλωθεί: η συναλλαγματική ζώνη Ιαπωνίας-Κίνας, αντίστοιχη ανακοίνωση της Ρωσίας για αγοραπωλησίες του μαύρου χρυσού όχι πάντως σε δολάρια. Η Κίνα μάλιστα πρόσφατα ανακοίνωσε ότι θα μετατρέψει σε ράβδους χρυσού ένα μεγάλο συναλλαγματικό απόθεμα σε δολάρια και αμερικάνικα κρατικά ομόλογα που διακρατεί.
Τι θα κερδίσει από αυτή την αμφισβήτηση το ευρώ; Όχι και πολλά πράματα…

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Bankia

Το παγκόσμιο και ευρωπαϊκό χρέος διαχωρίζεται σε τέσσερις εκδοχές:
Το καθαρό ιδιωτικό (ή εξωτερικό, όπως το ονομάζουν) χρέος των νοικοκυριών και δανειοληπτών, το χρέος των τραπεζών (τέτοιο παράδειγμα χαρακτηριστικό είναι το ιρλανδικό ή το ισλανδικό χρέος), το χρέος των οργανισμών και των πολιτειών (τέτοιο π.χ., είναι το χρέος της Καλιφόρνιας, της Καταλονίας ή της αγοράς ακινήτων) και το κλασικό δημόσιο χρέος του κεντρικού κράτους προς τις εξωτερικές –κατά βάση- αγορές του χρήματος. (Εδώ πρωταθλητής είναι το ελληνικό δημόσιο χρέος μιας χώρας που καταλαμβάνει όμως το 2,8 % της Ευρωζώνης ενώ από μόνη της η περιφέρεια της Καταλονίας καταλαμβάνει το 3,6% της Ευρωζώνης!).
Η διάρθρωση του ισπανικού δημόσιου χρέους το κάνει να κινείται ανάμεσα στην πρώτη και την τρίτη περίπτωση. Προφανώς όχι στην τελευταία, καθώς η χώρα του Δον Κιχώτη είχε και θα είχε ένα από τα πιο διαχειρίσιμα και πιο μικρά δημόσια χρέη της Ευρωζώνης, αν δεν την έπληττε η τεράστια αύξηση των περιθωρίων δανεισμού ως συνέπεια όσων συμβαίνουν τα δύο τελευταία χρόνια γύρω από το χρέος της Ευρωζώνης και εξαιτίας των μέτρων λιτότητας που διογκώνουν την προϋπάρχουσα, εξ' άλλου, ύφεση και τα τεράστια ποσοστά ανεργίας. Βέβαια και εκεί το δημόσιο χρέος του κεντρικού κράτους υποκρύπτεται μέσα στο χρέος των πολιτειών ή των περιφερειών. Όπως γίνεται με το χρέος των ΗΠΑ και της Γερμανίας. .
Μια προσεκτικότερη ματιά, όμως, δείχνει ότι η τεράστια φούσκα ακινήτων της Ισπανίας και η κατάρρευση της αγοράς δανείων μπορεί να μοιάζουν με της Ιρλανδίας αλλά διαφέρουν κιόλας. Η φούσκα είναι μικρότερη στην Ισπανία και η διολίσθηση από το ζενίθ στο ναδίρ είναι λιγότερο σοβαρή απ' αυτή του Δουβλίνου. Επιπλέον η Ισπανία διαθέτει ένα «ισπανικό» σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης και ένα απόθεμα κεφαλαίων που όμως έχουν περιοριστεί στα 5 δισ. ευρώ ύστερα από την απόφαση της ισπανικής κυβέρνησης να διαθέσει 19 δισ. ευρώ για να καλύψει τις ζημιές της Βankia. Ζημιές που δημιουργήθηκαν ύστερα από ένα αστραπιαίο προξενιό μεταξύ των ταμιευτηρίων της χώρας (που χρηματοδοτούσαν την αγορά ακινήτων) προκειμένου να αποφύγουν την καθίζηση. Από την άλλη, μόνο το 11% των ισπανικών τραπεζιτικών δανείων κρίνεται μη εξυπηρετήσιμο. Επίσης η Βankia -αν και ως «λαϊκή» τράπεζα ηγείται κεφαλαιακά των ισπανικών τραπεζών στο εσωτερικό- θεωρείται β' κατηγορίας. Οι τράπεζες α' κατηγορίας με μεγάλη διεθνή παρουσία, όπως π.χ., η BBVA, ελάχιστα έχουν επηρεαστεί από την κρίση. Προς τι, συνεπώς, αυτό το τεράστιο κύμα πανικού;
Ο πανικός που έχει δημιουργηθεί και οδήγησε τον υπουργό Οικονομικών να παραδεχτεί πως «έκλεισαν οι αγορές χρήματος» για την Ισπανία μπορεί να εξηγηθεί μόνο αν τοποθετηθεί στο «κάδρο» της οικονομικοπολιτικής κρίσης που διαπερνά την Ευρωζώνη. Συνδέεται βέβαια και με το ζήτημα της υποταγής της αστικής τάξης της Ισπανίας που τολμά να προβαίνει στις δικές «της» ανακεφαλαιοποιήσεις αγνοώντας την ασφυκτική προστασία του Μηχανισμού Στήριξης(;). Το μοντέλο αυτής της «στήριξης» βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις αναδιαρθρώσεις και τις διαγραφές χρεών και τη δημιουργία νέων κεφαλαίων μέσα από αυτή τη διαδικασία. Φυσικά η αστική τάξης της Ισπανίας δεν είναι αστική τάξης της Ελλάδας.
Προς το παρόν ο δεξιός πρωθυπουργός απορρίπτει την καταφυγή στο Μηχανισμό Στήριξης. Για πόσο όμως; Και τι μήνυμα θα εκπέμψει μια πιθανή καταφυγή σχετικά με τις δυνατότητες δανεισμού της Ισπανίας στις «αγορές χρήματος» επηρεάζοντας τον φαύλο, ανατροφοδοτούμενο κύκλο πιέσεων και προσδοκιών; Μήπως δεν είναι οι ίδιες «αγορές» που για τον ακριβώς αντίθετο λόγο –γιατί δεν εκδηλώνεται μια συνεκτική αντίδραση της ενιαίας Ευρωζώνης- εκτοξεύουν τα ισπανικά spreads στα ύψη τινάζοντας κυριολεκτικά την bank(i) a στον αέρα;

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

«Γλυκιά συμφωνία»

Oσο περνάει ο καιρός από την «απρόσμενη» συμμετοχή των ιδιωτών στο κούρεμα του ελληνικού χρέους τόσο αποκαλύπτονται τα πραγματικά δεδομένα της συμφωνίας αυτής.
Μπορεί να θριαμβολογούν για τουw τόκους που γλίτωσε η Ελλάδα, στην πραγματικότητα τα κεφάλαια που θα έχαναν από μια ανεξέλεγκτη χρεοκοπία της χώρας θα είχαν αλυσιδωτές επιδράσεις σε όλο τον πλανήτη και όχι μόνο στην Ευρωζώνη. Η έκθεση της IIF δεν μασάει τα λόγια της: 73 δισ. θα έχαναν οι ομολογιούχοι, Ισπανία και Ιταλία θα ακολουθούσαν στον γκρεμό, 160 δισ. θα ήταν οι απώλειες των τραπεζών, 1 τρισ. θα έφταναν οι συνολικές ζημιές, στον αέρα θα βρίσκονταν τα 91 δισ. που οφείλονται στις τράπεζες από ξένους, τεράστιες οι απώλειες για την ΕΚΤ και κουρέλιασμα του όποιου «τείχους προστασίας» που με τόσο κόπο και διαφωνίες έχει μέχρι στιγμής υψωθεί μέσα από τον προσωρινό και το μόνιμο μηχανισμό στήριξης.
Τελικά, μπροστά σε αυτό το χάος η πρόταση για τα επιτόκια του νέου κουρεμένου χρέους φαίνεται πολύ ελκυστική.
Παρ’ όλα αυτά, όλα τα οικονομικά φύλλα διαπιστώνουν πως μετά την εκτέλεση του PSI εκδηλώνεται μια απροθυμία αγοράς ελληνικών ομολόγων και επιπλέον βλέπουν το φως της δημοσιότητας εκθέσεις της ελβετικής USB και της αμερικάνικης JB Morgan που στη μία περίπτωση τα 105 δισ. του PSI γίνονται 27 δισ. και στη δεύτερη περίπτωση 67. Και για όσους δεν… κατάλαβαν, οι δύο οίκοι ρίχνουν πολύ τον πήχη των λεγόμενων πραγματικών ωφελειών της χώρας από το κούρεμα. Η ενοποιημένη Βank of America Merrill Lynch υποστηρίζει πως η «γλυκιά συμφωνία», όπως αποκλήθηκε, δεν θα έχει «happy end» ακριβώς γιατί είναι πάρα πολύ… γλυκιά για τους πιστωτές και πάρα πολύ πικρή για τους χρεώστες. Ο οίκος υποστηρίζει πως για να είναι επιτυχημένη μια συμφωνία μείωσης του χρέους μιας χώρας πρέπει να εξασφαλίζει την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας και την επιστροφή της στις αγορές ομολόγων. Χαρακτηρίζει συνεπώς επιτυχείς τις αναδιαρθρώσεις χρέους του Πακιστάν (1999), της Ουκρανίας (2000), της Ουρουγουάης (2003) και του Αγιου Δομίνικου (2005), εκφράζοντας σοβαρές επιφυλάξεις για παρόμοιο αποτέλεσμα σχετικά με το ελληνικό PSI.
Λέγονται έτσι κάποιες αλήθειες προφανώς και κάτω από την πίεση που ασκείται αυτή τη στιγμή στην ευρωζώνη και στις αρχές της να βάλουν βαθιά το χέρι στην τσέπη, να τυπώσουν χρήμα, να καταναλώσουν τις εισαγωγές τους που είναι εξαγωγές των άλλων κ.λπ.
Αλλά και η έκθεση του ΔΝΤ για τη βιωσιμότητα του ελληνικού (μετά το κούρεμα) χρέους είναι εν πολλοίς σιβυλλική. Θέτει έναν κατώτατο στόχο μέχρι το 2020 (116,5% του ΑΕΠ) και έναν ανώτατο (145,7% του ΑΕΠ). Η διαφορά που χωρίζει το «καλό» από το «κακό» σενάριο είναι αν το 2020 η χώρα παρουσιάσει 1,8% λιγότερη ανάπτυξη από αυτήν που απαιτεί το «καλό» σενάριο. Αρα το ΔΝΤ προετοιμάζει το έδαφος και για νέο κούρεμα.
Η διελκυστίνδα που στη μια μεριά έχει το «περισσότερο κούρεμα» και στην άλλη το «περισσότερα κεφάλαια» μέλλει να τραβιέται –απ’ ό,τι δείχνουν τα πράγματα- για πολύ…

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Ταύροι, αρκούδες, μαύροι γύπες

Περίοδος των «ταύρων» στη συμβολική ορολογία των χρηματιστηρίων ονομάζεται η περίοδος εφόρμησης, μαζικών αγορών μετοχών και ανόδου των τιμών, ενώ ως «αρκούδες» περιγράφεται το ακριβώς αντίθετο, η πτώση των τιμών και των δεικτών, οι μαζικές πωλήσεις.
Ενας αναλυτής χρηματοπιστωτικών δεδομένων έγραψε πρόσφατα πως μετά το 2008 θα διάγουμε τον τέταρτο συνεχή χρόνο ανόδου (εξαιρείται βέβαια η μεγάλη βουτιά του 2010) των τιμών των μετοχών και ύστερα από τη δυναμική ισορροπία του 2011 ο χρόνος που μόλις διανύουμε θα είναι κερδοφόρος. Αρα έρχονται οι ταύροι… Ωστόσο, αντιφατικά είναι τα στοιχεία και οι τοποθετήσεις γενικότερα σχετικά με την πορεία των διεθνών χρηματιστηρίων.
Ενας άλλος αναλυτής προέβλεψε πρόσφατα ότι οι μετοχές που αναφέρονται στα εταιρικά κέρδη θα νιώσουν πολύ κοντά τους το… παγωμένο χνώτο των «αρκούδων».
Σύμφωνα με τον τελευταίο, η Ευρωζώνη και το Ηνωμένο Βασίλειο θα χρειαστούν μέχρι το 2016 για να επιστρέψουν στο επίπεδο παραγωγής του 2008. Κι αυτό χωρίς να υπολογιστούν οι συνέπειες κάποιου σοκ ή μιας απότομης μεταβολής στα γεωπολιτικά δεδομένα.
Αλλες αναλύσεις εικάζουν πως αν συνεχιστεί το καταστροφικό σπιράλ των περιοριστικών μέτρων (και χωρίς γεωπολιτικό «σπρώξιμο») οδεύουμε ολοταχώς στην κορύφωση της ύφεσης. Στην ίδια ανάλυση τονίζεται πως, αν η οικονομία αναπτύσσεται με τους ίδιους ρυθμούς που το έκανε στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, τότε το 2010 θα ήταν 80 φορές μεγαλύτερη σε σύγκριση με το 1950. Το πρόβλημα της πραγματικής μεγέθυνσης της οικονομίας παραμένει ένα κρίσιμο ζητούμενο.
Είναι λοιπόν περίπου φανερό πως ακόμα και σε συνθήκες παρατεταμένης ύφεσης κάποιοι «ψάχνονται» για να «μοχλεύσουν» πάλι τον κερδώο Ερμή που σήμερα κοιμάται μέσα στα σύννεφα της ύφεσης. Και πραγματικά τα λεφτά που θα πέσουν στην παγκόσμια οικονομία «είναι πολλά». Σε 1 τρισ. δολάρια θα ανέλθει η παγκόσμια ζήτηση για δάνεια διάσωσης μόνο από το ΔΝΤ, σε βαθμό που τίθεται θέμα αύξησης των κεφαλαίων που καταβάλλουν τα μέλη του κατά 500 δισ. συν 100 δισ. για προστατευτικό «μαξιλάρι». Επιπλέον, οι διαδοχικές «ποσοτικές χαλαρώσεις» βασικά από τις ΗΠΑ αλλά και από την ΕΕ (με τον τρόπο της) έχουν πλημμυρίσει με πληθωριστικό χρήμα την παγκόσμια οικονομία. Τα «λεφτά είναι πολλά» την ίδια στιγμή που βρίσκονται σε… σπανιότητα!
Πρόσφατα καταγράφεται και ένας ακόμα σημαντικός παράγοντας (περιγράφεται ως μαύρος γύπας που αιωρείται πάνω από τις αγορές), οι συναλλαγές υψηλής συχνότητας (High Frequency Trading). Τα HFT αποτελούνται από δεκάδες επιχειρήσεις με προγραμματιστές και μαθηματικούς, εξοπλισμένες με κομπιούτερ και πολύ εξελιγμένους αλγόριθμους που εκτελούν εντολές με εκπληκτική ταχύτητα. Οι εταιρείες αυτές, που δεν ευδοκιμούν σε περιόδους χαμηλής μεταβλητότητας και σ’ ένα σταθερό περιβάλλον αλλά σε περιόδους αστάθειας, κέρδισαν τον Αύγουστο του 2011 60 δισ. δολάρια σε μια μέρα μόνο όταν ο Dow έπεσε κατά 635 μονάδες. Οι συναλλαγές που πραγματοποιούν εκτελούνται τόσο γρήγορα όσο διαρκούν τέσσερα χιλιοστά του δευτερολέπτου! Αν και αντιπροσωπεύουν μόνο το 2% των 20.000 χρηματιστηριακών εταιριών, εκτελούν ωστόσο τα δύο τρίτα του όγκου των συναλλαγών που πραγματοποιούνται στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Ο ρόλος τους επιβεβαιώθηκε και στο κραχ της 6ης Μάη του 2010 για το οποίο έγινε λόγος. Μια εταιρία έρευνας της αγοράς εκτιμά πως καλύπτουν αυτή την περίοδο το 75% του συνόλου των συναλλαγών.
Ο καπιταλισμός φαίνεται πως προσαρμόζει την αρπακτικότητά του σε καιρούς αστάθειας. Και, φυσικά, καθόλου δεν λογικεύεται…

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »