πατρός Ιεροθέου Βλάχου: Εμπειρική Δογματική της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας

Ο μακαριστός π. Ιωάννης Ρωμανίδης, καθηγητής τής δογματικής στήν Θεολογική Σχολή τού Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, δέν ήταν ένας συνηθισμένος θεολόγος.

Δέν τόν είχα Καθηγητή, αφού ανέλαβε τήν έδρα τής δογματικής στήν Θεολογική Σχολή τής Θεσσαλονίκης μετά τήν αποφοίτησή μου από αυτή, αλλά τόν γνώρισα κατ’ αρχήν από τά κείμενά του, ύστερα τόν γνώρισα προσωπικά στήν Αθήνα, μετά τήν συνταξιοδότησή του, καί είχαμε στενή επικοινωνία, σχεδόν σέ καθημερινή βάση, τότε πού ζούσε στήν Αθήνα, σέ μιά «θεολογική μοναξιά». Αργότερα, όταν έγινα Μητροπολίτης, μού ζήτησε νά τόν εγγράψω στούς ιερατικούς καταλόγους τής Ιεράς Μητροπόλεώς μου, λαμβάνοντας απολυτήριο από τήν Ιερά Αρχιεπισκοπή Αμερικής όπου καί ανήκε ως Κληρικός.

Ο κ. Αθανάσιος Σακαρέλλος, πού είχε πολυχρόνια επικοινωνία μαζί του καί ως Δικηγόρος του, καί στό γραφείο τού οποίου ο π. Ιωάννης παρέδιδε μαθήματα θεολογίας σέ κλειστό κύκλο ανθρώπων, μεταξύ τών οποίων είχα τήν τιμή πολλές φορές νά συγκαταλέγομαι καί εγώ, μού είπε κάποτε ότι ο π. Ιωάννης γεννήθηκε σέ λάθος εποχή. Έπρεπε νά ζή τόν 4ο αιώνα, στόν οποίον έζησαν οι μεγάλοι Πατέρες τής Εκκλησίας.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: Πώς ο Ναπολέων ονόμασε τους Ρωμαίους: "Έλληνες"

Πριν από το 794 οι Φράγκοι μας ονόμαζαν Romanos, δηλαδή Ρωμαίους, ενώ από το 794, μετά την καταδίκη μας ως αιρετικών στη σύνοδο της Φραγκφούρτης, άρχισαν να χρησιμοποιούν την ονομασία Grecos, προφασιζόμενοι ότι μόνο οι Ορθόδοξοι μπορούν να ονομάζονται Ρωμαίοι. Και έτσι τίθεται εύλογο το ερώτημα, γιατί μετά τόσους αιώνες χρήσεως του ονόματος "Γραικός" από τους Φράγκους, ο Ναπολέων αποφασίζει να αποκαλεί τους Ελλαδικούς με το όνομα "Έλληνες".

πρωτοπρεσβύτερου Γεωργίου Μεταλληνού: Μνήμη π. Ιωάννου Ρωμανίδη

Ένας από τους μεγαλυτέρους ορθοδόξους θεολόγους του 20ου αιώνος και ανακαινιστής της θεολογίας μας, με την επιστροφή της στην γνησιότητα της αγιοπατερικής παραδόσεως, ο πρωτοπρεσβύτερος π. Ιωάννης Ρωμανίδης, προπέμπεται από όλους μας, φίλους, συνεργάτες και μαθητές του, στην αιώνια και αληθινή Πατρίδα μας. Εκ μέρους του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και του Προέδρου του κ. Δημ. Γόνη, έχω την τιμή να καταθέσω λίγα λόγια, αγάπης, σεβασμού και τιμής εις τον Μεγάλον Συνάδελφο, που οδεύει «εις τα άνω βασίλεια».

Ο ίδιος ο εκλιπών έχει σημειώσει σε μία από τις σπάνιες αυτοπαρουσιάσεις του τα εξής: «Οι γονείς μου ήσαν από την Ρωμαϊκήν Καστρόπολιν της Αραβησσού της Καππαδοκίας, όπου εγεννήθη ο Ρωμαίος αυτοκράτωρ Μαυρίκιος (582-602), ο οποίος διώρισεν ως Πάπαν της Ρώμης τον Άγιον Γρηγόριον τον Μέγαν (590-604) και ο οποίος με την σειράν του διώρισεν ως πρώτον αρχιεπίσκοπον του Καντέρμπουρι τον Αυγουστίνον (597-604). Γεννήθηκα εις τον Πειραιά, τας 2.3.1927 [...] Έφυγα από την Ελλάδα και μετηνάστευσα εις την Αμερικήν, εις τας 15 Μαΐου 1927 (εις ηλικίαν 72 ημερών), με τους γονείς μου και εμεγάλωσα εις την πόλιν της Νέας Υόρκης εις το Manhattan, εις την 46ην Οδόν, μεταξύ της 2ας και της 3ης Λεωφόρου. Είμαι απόφοιτος του Ελληνικού Κολλεγίου Brookline Μασσαχουσέτης, της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Yale, Διδάκτωρ της Θεολογικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Harvard (School of Arts and Sciences), Ομότιμος Καθηγητής, της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Επισκέπτης Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αγίου Ιωάννου Δαμασκηνού του Πανεπιστημίου του Balamand του Λιβάνου από το 1970».

Θα προσθέσουμε σ’ αυτά ότι σπούδασε ακόμη στο Ρωσικό Σεμινάριο του Αγίου Βλαδιμήρου της Ν. Υόρκης, στο επίσης Ρωσικό Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου στο Παρίσι και στο Μόναχο της Γερμανίας. Χειροτονήθηκε πρεσβύτερος το 1951 και έκτοτε διηκόνησε ως εφημέριος εις διαφόρους ενορίας των Η.Π.Α. Μεταξύ των ετών 1958 και 1965 υπηρέτησε ως καθηγητής στην Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού, παραιτήθηκε όμως το 1965, διαμαρτυρόμενος δια την απομάκρυνση του π. Γ. Φλωρόφσκυ από την Σχολή. Η εκλογή του για την Έδρα της Δογματικής στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης έγινε στις 12 Ιουνίου 1968, αλλά δεν διωρίζετο, διότι εκατηγορείτο ως «κομμουνιστής»! Τελικά ο διορισμός του έγινε το 1970. Το 1984, δια προσωπικούς λόγους, παρητήθη με πλήρη σύνταξη, αλλά δεν εθεωρήθη καλό να του απονεμηθεί ο τίτλος του Ομοτίμου, κάτι που έρχεται να αποκαλύψει και τις δυσλειτουργίες της θεολογικής συντροφιάς μας.

Έχει συγγράψει πλήθος μελετών, πολλές από τις οποίες είναι ακόμη ανέκδοτες και πρέπει να συνεκδοθούν εις σειράν τόμων. Τα κατάλοιπά του είναι ανάγκη να ασφαλισθούν, διότι έχουν πολλά να προσφέρουν και αποκαλύψουν. Η διδακτορική του διατριβή περί του Προπατορικού αμαρτήματος, κυριολεκτικά επαναστατική, άνοιξε νέους δρόμους στη Θεολογία μας, ακολούθησαν δε τα βιβλία του για τη Ρωμαιοσύνη, που είχαν την ίδια σημασία για τον χώρο της Ιστορίας. Και των δύο αυτών χώρων την έρευναν και κατανόηση, ανενέωσε ο π. Ιωάννης. Το έργο και η προσφορά του στην επιστήμη έχουν διερευνηθεί συστηματικά στη διδακτορική διατριβή του Andrew Sorko, Prophet of Roman Orthodoxy - The Theology of John Roamanides, Canada 1998.

Εξ ίσου όμως μεγάλη υπήρξε η συμβολή και η προσφορά του στην Εκκλησία μας με την συμμετοχή του στους Θεολογικούς Διαλόγους με Ετεροδόξους, ιδιαίτερα με τον Αγγλικανισμό αλλά και Αλλοδόξους (Ιουδαϊσμό και Ισλάμ). Το γεγονός δε, ότι μητρική του γλώσσα ήταν η Αμερικανική, του εξασφάλιζε την άνεση που χρειαζόταν, για να αναπτύσσει με κάθε ακρίβεια τις θέσεις της Εκκλησίας μας. Στο διάλογο με την Παγκόσμια Λουθηρανική Ομοσπονδία (1978 κ.ε.) είχα την ευκαιρία να τον γνωρίσω βαθύτερα, να συνδεθώ μαζί του με ισχυρά φιλία και, το κυριότερο δι’ εμέ, να γίνω πραγματικά μαθητής του, πέρα από την πολυετή και συνεχή μελέτη των έργων του. Στους διάλογους αυτούς εφαίνετο η ευρεία γνώση του στην πατερική παράδοση, αλλά και τις παραχαράξεις της, στην Ανατολή και τη Δύση, κατ’ εξοχήν δε η γνώση της Θεολογίας του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ακρογωνιαίου λίθου της ορθοδόξου παραδόσεως. Ο π. Ιωάννης υπεστήριζε την σχέση θεολογίας και αγιοπνευματικής εμπειρίας, και τους σταθμούς της πνευματικής πορείας των Αγίων: κάθαρσις-φωτισμός-θέωσις, ως προϋπόθεση των Οικουμενικών Συνόδων και της αυθεντικής αποδοχής των, κάτι που έχει χαθεί στη Δύση, αλλά και στη δυτικίζουσα δική μας θεολογική σκέψη. Η στροφή αυτή στην πατερικότητα, ως εκκλησιαστική γνησιότητα, συνέχισε και συνεπλήρωσε την ανάλογη κίνηση του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ, την πορεία του οποίου ακολούθησε στον Οικουμενικό Διάλογο, θεωρούμενος και αυτός συχνά ενοχλητικός και όχι εύκολος συνομιλητής. Κάποτε θα γραφούν αυτά όλα, για να φανεί η υπεροχικότητα του εκλιπόντος, αλλά και η αληθινή συμβολή του στη διεθνή και οικουμενική παρουσία της Ορθοδοξίας, έστω και αν συχνά έμενε μόνος...

Θεωρώντας το θεολογικό του έργο, διδακτικό, συγγραφικό και αγωνιστικό, αναγκαζόμεθα εκ των πραγμάτων να κάνουμε λόγο για εποχή προ και μετά τον Ρωμανίδη. Διότι έφερε αληθινή τομή και ρήξη με το σχολαστικό παρελθόν μας, που λειτουργούσε ως βαβυλώνιος αιχμαλωσία στη θεολογία μας. Η διατριβή του σφράγισε αποφασιστικά αυτή την αναγεννητική πορεία, σε σημείο, που και αυτοί οι για διαφόρους λόγους επικριταί ή ιδεολογικά αντίπαλοί του να προδίδουν στα γραπτά τους την επιρροή του π. Ιωάννου στη Θεολογική τους σκέψη.

Συγκεκριμένα, ο π. Ιωάννης:

α) Επανέφερε στον ακαδημαϊκό Θεολογικό χώρο την προτεραιότητα της πατερικής εμπειρικής θεολογήσεως, παραμερίζοντας τον διανοητικό-στοχαστικό-μεταφυσικό τρόπο θεολογήσεως.

β) Συνέδεσε την ακαδημαϊκή θεολογία με την λατρεία και την φιλοκαλική παράδοση, καταδεικνύοντας την αλληλοπεριχώρηση θεολογίας και πνευματικής ζωής και τον ποιμαντικό-θεραπευτικό χαρακτήρα της δογματικής θεολογήσεως.

γ) Διείδε και υιοθέτησε στη θεολογική μέθοδο τον στενό σύνδεσμο δόγματος και ιστορίας και γι’ αυτό μπόρεσε να κατανοήσει, όσο λίγοι, την αλλοτρίωση και πτώση της θεολογίας στη Δυτική Ευρώπη, που επήλθε με την φραγκική κατάκτηση και αποβολή. Η καλή γνώση της ιστορίας εξ άλλου Φραγκοσύνης και Ρωμαιοσύνης (προοριζόταν για καθηγητής της Ιστορίας στο Yale) τον βοήθησε να διαπιστώσει και αναλύσει τη διαμετρική διαφορά Φράγκικου και Ρωμαίικου πολιτισμού, εισάγοντας ρωμαίικα κλειδιά στη διερεύνηση της ιστορίας και του πολιτισμού μας.

δ) Βοήθησε έτσι την πληρέστερη έρευνα και του Ελληνισμού, έξω από τις κατασκευασμένες δυτικές θέσεις, με την ορθή -ως απόλυτα τεκμηριωμένη- χρήση των ιστορικών μας ονομάτων, της σημασίας και δυναμικής τους στην ιστορική μας πορεία.

Είναι γεγονός, ότι οι ετερόδοξοι ανεγνώριζαν περισσότερο από μας την προσωπικότητα του π. Ιωάννου και την σημασία του για την Ορθοδοξία. Εθεωρείτο ο καλύτερος ορθόδοξος ερευνητής του ι. Αυγουστίνου, που βοηθούσε και την δυτική θεολογία στην κατανόησή του, χαρακτηρίσθηκε δε «ο μεγαλύτερος σίγουρα των εν ζωή ορθοδόξων θεολόγων, του οποίου τα συγγράμματα αποτελούν κριτική μελέτη του έργου του Αυγουστίνου υπό το φως της πατερικής θεολογίας». Πρέπει δε να λεχθεί, ότι στον π. Ιωάννη οφείλεται η σπουδαία επισήμανση, ότι η διδασκαλία του Βαρλαάμ του Καλαβρού για τις θεοπτικές εμπειρίες των προφητών ως «φαινομένων φυσικών, γινομένων και απογινομένων» ανάγεται στο περί Τριάδος έργο του ι. Αυγουστίνου.

Σεβαστέ και αγαπητέ π. Ιωάννη.

Οι φίλοι, συνεργάτες και συνόμιλοί σου, σου εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας για όσα με την χάρη του Θεού μας έδωσες. Οι χιλιάδες των αμέσων ή εμμέσων μαθητών σου επίσης. Κρατούμε την θεολογική παρακαταθήκη σου ως βακτηρία στο σκοτάδι, που εξαπλώνει παντού ο υπολογισμός, η άγνοια, η αδιαφορία και το συμφέρον. Μας συνέδεσες με την πατερικότητα στο χώρο της ακαδημαϊκής θεολογίας, παραπέμποντας συνεχώς στη λατρεία και την άσκηση, όπου καλλιεργείται η αληθινή θεολογία. Σε ευχαριστούμε!

Αιωνία σου η μνήμη και καλή αντάμωση στο ουράνιο θυσιαστήριο. Συνάδελφε και Συλλειτουργέ, πεφιλημένε.

ΠΗΓΗ: ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ»

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ – ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2001

ΤΕΥΧΟΣ 20

*****************************************

Ένα κείμενο αληθινό διαμάντι:
π. Ιωάννου Ρωμανίδου: Η θρησκεία είναι νευροβιολογική ασθένεια η δε Ορθοδοξία η θεραπεία της

Ιωάννου Σ. Ρωμανίδου: Το Προπατορικόν Αμάρτημα - Κεφάλαιον Ε΄: Ο ΚΑΤ' ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων περί τῆς διδασκαλίας τῶν συγγραφέων τῆς ὑπό ἐξέτασιν περιόδου βλέπομεν, ὅτι οὐδαμού ἐμφανίζεται ἡ συνήθης φιλοσοφική διάκρισις μεταξύ τῶν ἀναζητούντων τήν κατά σάρκα ἡδονήν καί τῶν ἀναζητούντων τήν κατά νοῦν ἰδιοτελῆ εὐδαιμονίαν, άλλά παρατηρεῖται καθ' ὅλην τήν ἐν λόγῳ περίοδο σαφής διάκρισις μεταξύ τῶν κατά θάνατον καί σατανάν ζώντων καί τῶν κατά Χριστόν ἀγωνιζομένων διά τήν ἀνιδιοτελή ἀγάπην, τήν ἀπηλλαγμένην παντός συμφέροντος καί πάσης ἀνάγκης.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 1. Τι είναι ο νους του ανθρώπου (Πατερική Θεολογία)

Αγ. Ελεούσα, Κλεισούρα Αιτωλοακαρνανίας

Η θεραπεία της ψυχής του ανθρώπου είναι η κύρια μέριμνα της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Η Εκκλησία πάντοτε θεράπευε τον χώρο της ψυχής. Είχε διαπιστώσει, από την Εβραϊκή παράδοσι και από τον ίδιο τον Χριστό και τους Αποστόλους ότι στον χώρο της φυσικής καρδιάς λειτουργεί κάτι, που οι Πατέρες ωνόμασαν «νουν».

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 2.Ποιος είναι "ψυχοπαθής" κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας (Πατερική Θεολογία)

Ο κάθε άνθρωπος είναι ψυχοπαθής κατά την Πατερική έννοια. Δεν είναι ανάγκη να είναι κάποιος σχιζοφρενής για να είναι ψυχοπαθής. Ο ορισμός της ψυχοπάθειας από Πατερικής απόψεως είναι ότι ψυχοπάθεια υπάρχει στον άνθρωπο εκείνον που δεν λειτουργεί σωστά η νοερά ενέργεια μέσα του. Όταν δηλαδή ο νους του ανθρώπου είναι γεμάτος από λογισμούς, όχι μόνο κακούς λογισμούς, αλλά και καλούς λογισμούς(1).

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 3. Περί της αποκλίσεως της Δυτικής Χριστιανοσύνης από το Ορθόδοξο ήθος

Σ’ αυτά όμως τα θέματα οι σημερινοί Ορθόδοξοι δυσκολεύονται να απαντήσουν, διότι έχουν σήμερα απομακρυνθή τόσο πολύ από αυτήν την παράδοσι, που δεν σκέπτονται πλέον την Ορθόδοξη Χριστιανική αγωγή μέσα στα πλαίσια της νόσου και της θεραπείας. Δεν την θεωρούν την Ορθοδοξία σαν θεραπευτική αγωγή, αν και όλες οι ευχές της Εκκλησίας είναι ξεκάθαρες πάνω στο θέμα αυτό.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 4.Τι είναι η Ορθοδοξία

Μέσα όμως σ’ αυτήν την εξέλιξι υπάρχει και η αντεπίθεσις των Ορθοδόξων, του Ορθοδόξου πολιτισμού. Τι είναι όμως Ορθόδοξος πολιτισμός; Είναι πολιτισμός με την έννοια του Δυτικού πολιτισμού; Όχι. Δεν είναι πολιτισμός η Ορθοδοξία, και ας την ονομάζη ο Toynbee Ορθόδοξο πολιτισμό. Γιατί; Διότι η Ορθοδοξία είναι επιστήμη και μάλιστα ιατρική επιστήμη σύμφωνα με τα σημερινά κριτήρια. Όχι πολιτισμός. Δεν είναι η Ορθοδοξία πολιτικό ή κοινωνικό σύστημα. Διότι αναφέρεται στην προσωπική σωτηρία του ανθρώπου, δηλαδή στην σωτηρία της ψυχής του.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 5. Ο κοινωνικός σκοπός της Ορθοδοξίας

Ποια είναι τώρα η κοινωνική πλευρά του θέματος;

Έχομε τον άνθρωπο, τον οποιονδήποτε άνθρωπο που ζη μέσα σε μία κοινωνία και πρέπει να δράση ως υγιής κοινωνική μονάδα. Η θεραπεία που αναφέραμε παραπάνω, της νοεράς ενεργείας της ψυχής του ανθρώπου, αυτή η ίδια η θεραπεία, όταν περατωθή, δημιουργεί αυτομάτως κοινωνικό άνθρωπο, δηλαδή υγιή ψυχικά άνθρωπο, που είναι έτοιμος να δράση κοινωνικά σε όλους τους τομείς.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 6. Ποια είναι η κατάστασις καταλλαγής με τον Θεό

Η κατάστασις καταλλαγής με τον Θεό, που κάνει κάποιον φίλο του Θεού, ποια είναι από Ορθοδόξου απόψεως; Κοιτάξτε τις ακολουθίες της Εκκλησίας. Η Βάπτισις ταυτίζεται με την κάθαρσι. Του Βαπτίσματος προηγούνται οι εξορκισμοί, που είναι η απαλλαγή του ανθρώπου από την επήρεια και τα δικαιώματα των πονηρών πνευμάτων επάνω του.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 7. Περί της εννοίας του δόγματος

Οι Πατέρες τονίζουν ότι η σωτηρία δεν έρχεται με το Ορθόδοξο δόγμα από μόνο του. Δεν είναι το δόγμα που σώζει τον άνθρωπο. Το δόγμα απλώς ανοίγει τον δρόμο στον άνθρωπο, για να φθάση στην κάθαρσι και στον φωτισμό. Όμως χωρίς το Ορθόδοξο δόγμα δεν φθάνει κάποιος στην κάθαρσι και στον φωτισμό.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 8. Περί της πτώσεως του Αδάμ

Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώσι του άνθρωπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εσκοτίσθη ο νους του Αδάμ. Δεν ασχολούνται οι Πατέρες με τον Αδάμ ως Αδάμ, άλλα με τον νουν του Αδάμ, ο οποίος Αδάμ αρρώστησε, επειδή εσκοτίσθηκε ο νους του. Οι Πατέρες μιλάνε για ασύνετον νουν. Παντού στην Πατερική γραμματεία το θέμα της πτώσεως είναι ο σκοτασμός του νοός του ανθρώπου.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 9. Ποια είναι η ουσία της Ορθοδόξου Παραδόσεώς μας

Το θέμα τώρα είναι ποια είναι η ουσία της Ορθοδόξου Παραδόσεως. Η Ορθόδοξη παράδοσι προσφέρει μέθοδο θεραπείας του νοός του ανθρώπου, δηλαδή της ψυχής του. Η θεραπεία αυτή έχει δύο φάσεις, όπως είπαμε, τον φωτισμό κα την θέωσι. Η θέωσις, δηλαδή η θεοπτία, είναι η εγγύησις της θεραπείας, της πλήρους θεραπείας.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 10. Η Ορθοδοξία δεν είναι θρησκεία

Σε πολλούς επικρατεί η αντίληψις ότι η Ορθοδοξία είναι μία από τις πολλές θρησκείες, που έχει σαν κύρια μέριμνά Της την προετοιμασία των μελών της Εκκλησίας για την ζωή μετά θάνατον, να εξασφάλιση δηλαδή μία θέση στον Παράδεισο για κάθε Ορθόδοξο Χριστιανό. Έτσι θεωρείται ότι το Ορθόδοξο δόγμα προσφέρει μία επί πλέον εξασφάλισι, επειδή είναι Ορθόδοξο, και ότι, αν κανείς δεν πιστεύη στο Ορθόδοξο δόγμα, αυτό είναι ένας επί πλέον λόγος για να πάη στην Κόλασι ο άνθρωπος αυτός, εκτός δηλαδή από το ότι ενδεχομένως θα τον στείλουν εκεί τα προσωπικά του αμαρτήματα.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 11. Ποιοι είναι οι θεολόγοι της Εκκλησίας

Ποιοι είναι τώρα οι θεολόγοι της Εκκλησίας; Είναι μόνο εκείνοι που έφθασαν στην θεωρία. Η θεωρία συνίσταται στην φώτισι και στην θέωσι. Η φώτισις είναι μία κατάστασις αδιάλειπτος, που υπάρχει εν ενεργεία όλο το ημερονύκτιο, ακόμη και κατά τον ύπνο(1). Ενώ η θέωσις είναι μία κατάστασις κατά την οποίαν βλέπει κάποιος την δόξαν του Θεού, και η οποία διαρκεί όσο θέλει ο Θεός.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 12. Περί νοεράς προσευχής

Το θέμα τώρα της νοεράς προσευχής είναι πολύ ενδιαφέρον. Η νοερά προσευχή είναι μία καθαρά εμπειρική κατάστασις. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται περί εμπειρίας. Ούτε ένας ψυχίατρος μπορεί να αρνηθή ότι η νοερά προσευχή είναι καθαρή εμπειρία. Η διαφορά μας με τους ψυχιάτρους θα ήταν όχι στο γεγονός αυτό καθ’ εαυτό, αλλά στην αιτία που προκαλεί την νοερά προσευχή. Δηλαδή, αν το θέμα αυτό τεθή υπ’ όψιν των επιστημόνων των θετικών επιστημών, π.χ. ψυχολόγων, ψυχιάτρων, παθολόγων, βιολόγων κ.λ.π. σαν ένα φαινόμενο άξιο παρατηρήσεως και μελέτης, θα είναι υποχρεωμένοι οι άνθρωποι αυτοί, εφαρμόζοντες την επιστημονική μέθοδο ερεύνης, να προβάλουν υποθέσεις.

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 13. Η επιστημονική μέθοδος Θεολογίας και ποιος είναι ο θεόπνευστος

Τώρα, όπως ο μαθητής που ενδιαφέρεται για την αστρονομία, διαβάζει από τα βιβλία του για τα άστρα και μετά παρατηρεί τα άστρα στον ουρανό και αργότερα, όταν μεγαλώση και επιθυμήση να τα μελετήση καλύτερα και να τα γνωρίση από πιο κοντά, πηγαίνει στο Πανεπιστήμιο, οπότε τα μελετά μέσα από τα τηλεσκόπια, και βλέπει όσα δεν έβλεπε με γυμνό μάτι, έτσι γίνεται και στην πνευματική ζωή.

Ιωάννου Σ. Ρωμανίδου: Το Προπατορικόν Αμάρτημα - Κεφάλαιον Γ΄: Ο Σατανάς (γ. Ο σατανάς και η πτώσις)

Εν τω διαβόλω αλήθεια δεν υπάρχει. Ουτος είναι αυτή αύτη η πηγή παντός ψεύδους. "Απ' αρχής ο διάβολος αμαρτάνει" και παρασύρει την ανθρωπότητα εις την αμαρτίαν. Ο σατανάς δεν είναι απλώς αρνητική έννοια του κακού αλλά, τουναντίον, θετική δύναμις. Έχει ελευθέραν βούλησιν, "νοήματα", και "μεθοδείας". Είναι μία προσωπική δύναμις με την ικανότητα ακόμη προ της αναστάσεως να εννοήσει ότι ο Χριστός είναι Υιός του Θεού. Έχει υπό την εξουσίαν του ολοκλήρους λεγεώνας δαιμόνων και αοράτων δυνάμεων, μεταξύ των οποίων τινες είναι των άλλων πονηρότεραι. Ο διάβολος και η στρατιά των δαιμόνων έχουν ιδίας διδασκαλίας. Ούτως υπάρχει "σοφία δαιμονιώδης" και "σοφία των αρχόντων του αιώνος τούτου". Οι δαίμονες γνωρίζουν ότι υπάρχει εις Θεός, και από τας κατ' αυτών επιθέσεις του Χριστού αντιλαμβάνονται την θεότητα Αυτού. Γνωρίζουν τους πραγματικούς οπαδούς του Χριστού. Αλλά και οι Χριστιανοί γνωρίζουν "τα νοήματα" του διαβόλου. Και την σταύρωσιν του Χριστού υπεκίνησαν οι δαίμονες. Δεν γνωρίζουν όμως την σοφία του Θεού, διότι άλλως δεν θα εσταύρωναν Αυτόν. Όπως ο Θεός ούτω και ο σατανάς έχει υιούς και πιστούς οπαδούς.  

Η χαρακτηρίζουσα την μεταυγουστίνειον δυτικήν θεολογίαν άποψις, ότι ο σατανάς είναι όργανον θείας οργής ή ότι η παρούσα δύναμις και ενέργεια του διαβόλου είναι μόνον φαινομενική, ίσταται άκρως αντίθετος προς τας βιβλικάς και πατερικάς μαρτυρίας. Εις την σκέψιν των πρώτων Χριστιανών ο σατανάς εξακολουθεί να παραμένει σφοδρός πολέμιος του Θεού. Ο διάβολος ως παράσιτόν τι καθυπέταξε την κτίσιν υπό τον θάνατον και την φθοράν. "Εκείνος ανθρωποκτόνος ην απ' αρχής". Ούτω δια μέσου του φόβου, ον είχον οι άνθρωποι δια τον θάνατον, ο διάβολος απέβη ο έχων το κράτος αυτού, και δια του φόβου τούτου παρέσυρε τον κόσμον εις την αμαρτίαν. "Εβασίλευσε", δηλαδή, "η αμαρτία εν τω θανάτω", διότι "το κέντρον... του θανάτου η αμαρτία". "Φόβος ουκ έστιν εν τη αγάπη, αλλ' η τελεία αγάπη έξω βάλλει τον φόβον, ότι ο φόβος κόλασιν έχει. ο δε φοβούμενος ου τετελείωται εν τη αγάπη". 

Ένεκα των εκ του θανάτου πηγαζουσών αμαρτιών "ο κόσμος όλος εν τω πονηρώ κείται", αφού δε ο σατανάς δια του ψεύδους και του φόβου υποκινεί κατά διαφόρους βαθμούς την αμαρτίαν, είναι ούτος τρόπον τινά προσωρινώς ο θεός ή ο άρχων του αιώνος ή του κόσμου τούτου. Τούτο δεν σημαίνει, ως ισχυρίζεται ο διάβολος, ότι εδόθη αυτώ άπασα η εξουσία επί των βασιλειών της γης, διότι ο Θεός δεν έπαυσε ποτέ μεριμνών δια τον κόσμον, και δια νόμων, προφητών και εκλεκτών αρχόντων οδηγών και παιδεύων τους ανθρώπους. "Ει δυνατόν αυτοίς (τοις δαιμονίοις), πάντως αν και τον ουρανόν συνάμα τη λοιπή ποιήσει καθείλκυσαν. νυν δε τούτο μεν πράττουσιν ουδαμώς. αδυνατούσι γαρ". "Ο μέντοι γε Θεός και πατήρ και κτίστης των όλων ουκ εγκατέλιπε την ανθρωπότητα, αλλά έδωκε νόμον και έπεμψε προφήτας αγίους προς το καταγγείλαι και διδάξαι το γένος των ανθρώπων εις το ένα έκαστον ημών ανανήψαι και επιγνώναι ότι εις εστιν Θεός". 

Παρά την του Κυρίου και του βεβαπτισμένου νίκην επί του σατανά, δύναται το πονηρόν τούτο πνεύμα να πληρώσει την καρδίαν τινός "ψεύσασθαι το Πνεύμα το Άγιον". Επίσης "ο Θεός του αιώνος τούτου" τυφλοί "τα νοήματα των απίστων εις το μη αυγάσαι αυτοίς τον φωτισμόν του Ευαγγελίου της δόξης του Χριστού". "Όπερ γαρ ουκ ηδυνήθησαν οι ανθρώπειοι νόμοι πράξαι, ταύτα ο λόγος θείον ων (ή: τούτο ο λόγος θείον αν) ειργάσατο, ει μη οι φαύλοι δαίμονες κατεσκέδασαν πολλά ψεύδη και άθεα κατηγορήματα, σύμμαχον λαβόντες την εν εκάστω κακήν προς πάντα και ποκίλην φύσει επιθυμίαν, ων ουδέν πρόσεστιν ημίν". Μετά καταπληκτικής ειλικρινείας ο πρώην πλατωνικός Ιουστίνος γράφει: "Προλέγομεν γαρ υμίν φυλάξασθαι, μη οι προδιαβεβλημένοι υφ' ημών δαίμονες εξαπατήσωσιν υμάς και αποτρέψωσι του όλως εντυχείν και συνείναι τα λεγόμενα". "Φοβούμαι δε", γράφει ο Παύλος, "μήπως ως ο όφις Εύαν εξηπάτησεν εν τη πανουργία αυτού, ούτω φθαρεί τα νοήματα υμών από της απλότητος της εις τον Χριστόν". Ο διάβολος επιμόνως και δια παντός αθεμίτου μέσου προσπαθεί να υποδουλώσει τους ανθρώπους. Προς τον σκοπόν αυτόν έχει ικανά ισχυρά και δόλια μέσα απάτης. Αλλοίμονον εις το ανθρώπινο γένος, εάν ο Θεός είχε τοιούτους υπηρέτας της οργής Του. Τότε πράγματι ο μόνος δυνατός τρόπος σωτηρίας θα ήτο ο απόλυτος προορισμός. 

Ο Αθηναγόρας και ο Ιουστίνος γράφουν ότι ο Θεός "την μεν των ανθρώπων και των υπό τον ουρανόν πρόνοιαν αγγέλοις, ους επί τούτοις έταξε, παρέδωκεν, Οι δ' άγγελοι, παραβάντες τήνδε την τάξιν, γυναικών μίξεσιν ηττήθησαν και παίδας ετέκνωσαν οι εισιν οι λεγόμενοι δαίμονες". "Αι των γιγάντων ψυχαί οι περί τον κόσμον εισί πλανώμενοι δαίμονες". "Και προσέτι λοιπόν το ανθρώπειον γένος εαυτοίς εδούλωσαν... και πάσαν κακίαν έσπειραν". "Πείσθεντες τοίνυν οι άνθρωποι τω ηπατικότι δαίμονι, και Θεού παρακούσαι τολμήσαντες, εξήλθον του παραδείσου...". "... Ο διάβολος εγένετο η αιτία αποστασίας εαυτού και των άλλων". "Ο άνθρωπος... παρήκουσε τον Θεόν απατηθείς υπό του αγγέλου, ο οποίος ένεκα των πολλών δώρων του Θεού προς τον άνθρωπον , εζήλωσεν και εβάσκανεν αυτόν, ούτω καταστρέψας εαυτόν και πείσας τον άνθρωπον να αμαρτήσει  δια της παρακοής των εντολών του Θεού... Ούτω ο διάβολος δια του ψεύδους... εγένετο η αιτία της εξώσεως  του ανθρώπου εκ του παραδείσου".

Εκ των ανωτέρω καταφαίνεται, ότι εις την σκέψιν των υπό εξέτασιν Πατέρων και συγγραφέων επικρατεί η βιβλική γνώμη, ότι ο σατανάς είναι ο πρωταίτιος της παραβάσεως, της αμαρτίας, και του θανάτου. Υπάρχουν βεβαίως, ορισμέναι διαφοραί διατυπώσεως, αίτινες όμως ουδόλως θίγουν την ουσίαν της βιβλικής διδασκαλίας περί της συμβολής του διαβόλου εις την πτώσιν του ανθρωπίνου γένους. Ούτω δύνανται ο τε Ιουστίνος και ο Αθηναγόρας να ομιλούν εναλλάξ περί της μίξεως των αγγέλων μετά των γυναικών της γης, δεικνυόντες τοιουτοτρόπως ότι οι δαίμονες ενήργουν την συνέχειαν της πτώσεως και εις τους μετά τον Αδάμ ανθρώπους, ως εάν μη είχον πέσει αυτομάτως μετά των πρωτοπλάστων, ή περί της υπό του όφεως παραπλανήσεως του Αδάμ, ή περί απάτης της Εύας. Ο Απόστολος Παύλος ομιλεί περί παραπτώματος του ενός Αδάμ και συνάμα γράφει ότι "Αδάμ ουκ ηπατήθη, η δε γυνή απατηθείσα εν παραβάσει γέγονε".

Ο σωματικός θάνατος δεν επεκράτησεν αμέσως μετά την παράβασιν. Τουναντίον, κατά την Αγίαν Γραφήν οι πρωτόπλαστοι έζησαν πολλά έτη μετά την παρακοή. Πρώτον "δι' ενός ανθρώπου η αμαρτία εις τον κόσμον εισήλθε και δια της αμαρτίας" ο πνευματικός θάνατος (στέρησις θείας χάριτος) και μετά χρονικόν τι διάστημα ο σωματικός θάνατος. Ούτω περί των πρωτοπλάστων μετά την παρακοήν ο Θεόφιλος γράφει: Οπότε ουν εθεάσατο ο σατανάς ου μόνον τον Αδάμ και την γυναίκα αυτού ζώντας, αλλά και τέκνα πεποιηκότας, εφ' ων ουκ ίσχυσεν θανατώσαι αυτούς φθόνω φερόμενος, ηνίκα εώρα τον Άβελ ευαρεστούντα τω Θεώ, ενεργήσας εις τον αδελφόν αυτού τον καλούμενον Κάιν εποίησεν αποκτείναι τον αδελφόν αυτού τον Άβελ. Και ούτως αρχή θανάτου εγένετο εις τόνδε τον κόσμον οδοιπορείν έως του δεύρο επί παν γένος ανθρώπων". Ο σατανάς θα ήθελε πολύ να θανατώσει δια μιας ολόκληρον την ανθρωπότητα, αλλά δεν δύναται, διότι ο Θεός είναι ο ζωοποιών τα πάντα. Τον θάνατον ο διάβολος επιφέρει εμμέσως μόνον δια της αμαρτίας και της δια  της κατά συνέπειαν απομακρύνσεως του ανθρώπου από του Θεού, ήτις φέρει τον θάνατον. "Ο μεν κατ' εικόνα του Θεού γεγονώς χωρισθέντος απ' αυτού του πνεύματος του δυνατωτέρου [δηλ. του Αγίου Πνεύματος] θνητός γίνεται. "Όσοι... αφίστανται κατά την γνώμην αυτών του Θεού, τούτοις τον απ' αυτού χωρισμόν επάγει. Χωρισμός δε του Θεού, θάνατος". "Τα γαρ οψώνια της αμαρτίας θάνατος". Ούτω πρέπει να νοηθεί το γεγονός ότι οι δαίμονες "θανάτου νόμους τοις ανθρώποις παραδεδώκασιν" και ούτω πρέπει να εμηνευθούν οι ισχυρισμοί του αγίου Ειρηναίου, ότι ο σατανάς είναι του θανάτου αίτιος. Ο διάβολος είναι ο πρωταίτιος της αμαρτίας, ήτις απομακρύνει τον άνθρωπον από του Θεού και κατά συνέπειαν φέρει τον θάνατον. Ο άνθρωπος κατά τας αναφερθείσας μαρτυρίας είναι θύμα της του πονηρού απάτης και συναίτιος της αμαρτίας.

Περί τῆς διώξεως τῶν ἀνθρώπων ἐκ τοῦ παραδείσου ὁ Ἰουστίνος ἀναφέρει, παραδόξως, ἐκτός τῆς παρακοῆς μίαν εἰσέτι αἰτίαν, τήν πολυθεΐαν· "...... ἐξῆλθον τοῦ παραδείσου, τοῦ μέν ὀνόματος τῶν θεῶν μεμνημένοι, μηκέτι δέ παρά Θεοῦ μή εἶναι θεούς ἑτέρους διδαχθέντες...".

Ἐκβληθέντες τοίνυν τοῦ παραδείσου, καί οἰόμενοι διά τήν παρακοήν ἐκβεβλῆσθαι μόνην, οὐ μήν εἰδότες διότι καί θεούς μή ὄντας ἐπείσθησαν εἶναι, τό τῶν θεῶν ὄνομα καί τοῖς μετά ταῦτα ἐξ αὐτῶν γενομένοις ἀνθρώποις παρέδοσαν. Αὕτη τοίνυν πρώτη περί θεῶν ψευδής φαντασία, ἀπό τοῦ ψεύστου πατρός ἀρχήν ἐσχηκυῖα. Εἰδώς τοίνυν ὁ Θεός τήν τῆς πολυθεότητος μή ἀληθῆ δόξαν, ὤσπερ τινά νόσον τῇ τῶν ἀνθρώπων ἐνοχλοῦσαν ψυχῇ, ἀνελεῖν καί ἀνατρέψαι βουλόμενος, πρῶτον μεν τῷ Μωυσῇ φανείς ἔφη πρός αὐτόν»· Έγώ εἰμι ὁ ὤν". Παρομοίως ὁ Τατιανός γράφει, ὅτι ὁ Θεός "τῆς μέν πονηρίας κωλυτής ἐγίνετο δι' ἀπαγορεύσεων, τῶν δέ μενόντων ἀγαθῶν ἐγκομιαστής. Καί ἐπειδή τινι φρονιμωτέρῳ παρά τοῦς λοιπούς ὅντι διά τό πρωτόγονον συνεξηκολούθησαν καί θεόν ἀνέδειξαν οἱ ἄνθρωποι καί ἄγγελοι τόν ἐπανιστάμενον τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ". Ἡ από τοῦ ἁγίου Πνεύματος χωρισθεῖσα ψυχή "τά τέλεια καθορᾶν μή δυναμένη, ζητοῦσα  τόν Θεόν κατά πλάνην πολλούς θεούς ἀνετύπωσε τοῖς ἀντισοφιστεύουσι δαίμοσι κατακολουθοῦσα". Αἱ πονηραί ἐνέργειαι τοῦ σατανά καί τῶν δαιμόνων, λοιπόν, δέν περιορίζονται εἰς μόνην τήν ἀπάτην τῆς Εὔας. Τοὐναντίον, ἐπεκτείνονται ὑπό διαφόρους μορφάς καθ' ὅλην τήν πορείαν τῆς ἱστορίας τοῦ κόσμου. Καί μετά Χριστόν οἱ δαίμονες δέν ἔπαυσαν, ὡς νομίζει ὁ O. Cullmann, ἐνεργοῦντες ἐν ἀνθρώποις τήν πλάνην.                                    

π. Ιωάννης Ρωμανίδης: 14. Περί Θρησκείας

Το ερώτημα τώρα είναι: Η θρησκεία ταυτίζεται με μία διδασκαλία περί της αθανασίας της ψυχής, καθώς και με μία διδασκαλία περί υπάρξεως Θεού για την μέλλουσα ζωή; Επίσης ταυτίζεται με την επικράτησι της πλήρους δικαιοσύνης; Δηλαδή πρέπει να έχωμε θρησκεία, επειδή πρέπει να υπάρχη ένας δίκαιος Θεός, ο οποίος θα κάνη και την τελική κρίσι όλων των ανθρώπων, ώστε να τιμωρηθούν οι άδικοι στην Κόλασι και να βραβευθούν οι δίκαιοι (τα καλά παιδιά) στον Παράδεισο; Αν η απάντησις είναι ναι, ε τότε πρέπει να υπάρχη θρησκεία, αφ’ ενός για να επικρατήση τελικά η δικαιοσύνη και αφ’ ετέρου για να μη μείνη ανεκπλήρωτος ο πόθος του ανθρώπου για ευδαιμονία.

Ιωάννου Σ. Ρωμανίδου: Το Προπατορικόν Αμάρτημα - Κεφάλαιον Γ΄: Ο Σατανάς (β. Ο Σατανάς και η παντοδυναμία του Θεού)

Εις την βιβλικήν και πατερικήν σκέψιν η παντοδυναμία του Θεού δεν είναι εν τετελεσμένον γεγονός, ως εάν επρόκειτο περί ακινήτων ιδεών εντός της θείας ουσίας, αι οποίαι απλώς εκδηλούτο νυν εν χρόνω. Εν τοιαύτη περιπτώσει η πραγματική ανεξαρτησία του Θεού εκ του κόσμου και η ελευθερία των λογικών όντων θα μετηλλάσσοντο δι' ενός είδους αυγουστινείου ειμαρμένης, εκ της οποίας θα εξηρτάτο όχι μόνον ο άνθρωπος αλλά και ο Θεός.