Μπλοκάρισμα δρόμου από διαδηλωτές στο Κερμανσάχ του Ιράν στις 8 Ιανουαρίου 2026. (Φωτογραφία: Kamran / Middle East Images via AFP)

Επαναστατική Μαρξιστική Τάση του Ιράν

گرایش مارکسیست‌های انقلابی ایران

Η εξέγερση του Ιράν απειλείται

Η πανεθνική εξέγερση στο Ιράν συνεχίζεται εν μέσω αυξανόμενων ενδείξεων για μια συστηματική και αιματηρή εκστρατεία του κράτους με στόχο την καταστολή της λαϊκής αντίστασης. Αναφορές που προέρχονται από νοσοκομεία, παρά την σχεδόν πλήρη διακοπή του διαδικτύου, αποκαλύπτουν την κλίμακα της βίας που ασκείται εναντίον άοπλων διαδηλωτών, οι οποίοι προέρχονται κατά κύριο λόγο από την εργατική τάξη, τη νεολαία και τους φτωχούς των αστικών κέντρων.

Το ιατρικό προσωπικό σε δύο νοσοκομεία στο Ραστ, στο βόρειο Ιράν, και στην πρωτεύουσα Τεχεράνη, επιβεβαίωσε ότι τουλάχιστον 110 πτώματα μεταφέρθηκαν μόνο σε αυτές τις εγκαταστάσεις. Γιατροί στο εσωτερικό της χώρας αναφέρουν ότι στις 8 και 9 Ιανουαρίου, πολλοί ασθενείς έφτασαν με τραύματα από πυροβόλα όπλα με πραγματικά πυρομαχικά στο κεφάλι, το λαιμό και τα μάτια – σαφείς ενδείξεις σκόπιμης χρήσης θανατηφόρας βίας.

Οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είχαν προειδοποιήσει ότι η διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο σε εθνικό επίπεδο θα χρησιμοποιηθεί ως κάλυψη για μαζικές δολοφονίες. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι αδύνατο να ληφθούν αξιόπιστα στοιχεία σε εθνικό επίπεδο. Οι τρέχουσες εκτιμήσεις για τον αριθμό των θυμάτων κυμαίνονται από εκατοντάδες έως πιθανώς χιλιάδες, γεγονός που δεν αντανακλά υπερβολή, αλλά τη σκόπιμη απόκρυψη της πραγματικότητας από το κράτος.

Σύμφωνα με διάφορες εξωτερικές πηγές, το ιρανικό καθεστώς φέρεται να έχει επιδιώξει να ενισχύσει τον κατασταλτικό του μηχανισμό με τη βοήθεια ξένων παραστρατιωτικών δυνάμεων, μεταξύ των οποίων μέλη της Χεζμπολλάχ του Λιβάνου και της Χασντ ασ-Σα’μπί του Ιράκ. Αν και η ανεξάρτητη επαλήθευση παραμένει δύσκολη, τέτοιες αναφορές υπογραμμίζουν την αυξανόμενη εξάρτηση του καθεστώτος από στρατιωτικοποιημένα δίκτυα για τη διατήρηση της εξουσίας του εναντίον του ίδιου του πληθυσμού του.

Ωστόσο, η καταστολή δεν είναι ο μόνος κίνδυνος που αντιμετωπίζει αυτή η εξέγερση. Καθώς το αίμα χυθεί στους δρόμους, οι μοναρχικές και βασιλόφρονες φατρίες, που έχουν από καιρό αποκοπεί από την πραγματικότητα της ζωής των εργαζομένων του Ιράν, προσπαθούν να εκμεταλλευτούν πολιτικά την εξέγερση. Αυτές οι δυνάμεις επιδιώκουν να ανακατευθύνουν την λαϊκή, ταξική εξέγερση σε ένα σχέδιο που στοχεύει στην αποκατάσταση της ελίτ και την ξένη πατρωνία.

Ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικός. Ενώ εκδίδει δηλώσεις ανησυχίας για τα «ανθρώπινα δικαιώματα», η Ουάσιγκτον ταυτόχρονα εκφράζει σιωπηρή υποστήριξη προς τις βασιλόφρονες τάσεις, αναπαράγοντας μια γνωστή αυτοκρατορική στρατηγική: υποστηρίζοντας τις υποχωρητικές ελίτ και παρουσιάζοντας την παρέμβαση ως αλληλεγγύη. Αυτό το διπλό παιχνίδι δεν είναι ούτε καινούργιο ούτε άγνωστο στους Ιρανούς.

Η σύγχρονη ιστορία του Ιράν, από το 1953, είναι η καλύτερη δικαιολογία για τον φόβο και την αποστροφή του λαού απέναντι σε οποιαδήποτε επέμβαση ξένων κρατών. Εκείνη την εποχή, οι ΗΠΑ και η Αγγλία οργάνωσαν ένα πραξικόπημα για να ανατρέψουν τον πρώτο δημοκρατικά εκλεγμένο πρωθυπουργό, τον Μοσαντέκ, και επέβαλαν μια δικτατορία στον ιρανικό λαό που συνεχίστηκε μέχρι το 1979. Συνέβαλαν επίσης σε μια άλλη κλοπή της εξέγερσης από το κληρικοκαπιταλιστικό κράτος που συνεχίζει να κυβερνά τη χώρα μέχρι σήμερα. Προκάλεσαν απίστευτες οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες στο Ιράν και δημιούργησαν μια χρεοκοπημένη χώρα, το τίμημα της οποίας πληρώνει η πλειοψηφία της εργατικής τάξης και των φτωχών των αστικών κέντρων, ενώ μια μικρή ολιγαρχική τάξη ζει σε απίστευτη πολυτέλεια.

Οι μοναρχικοί προσπαθούν να χειραγωγήσουν την κατάσταση προς όφελός τους. Δεν καταλαβαίνουν ότι αυτό που έβγαλε εκατομμύρια ανθρώπους στους δρόμους δεν είναι η νοσταλγία για τους παλιούς ηγέτες, αλλά δεκαετίες οικονομικής στέρησης, ανεξέλεγκτης ανισότητας, ιδιωτικοποιήσεων, ανεργίας, πληθωρισμού και στρατιωτικοποίησης της καθημερινής ζωής. Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν λειτούργησε ως εναλλακτική λύση στην αυτοκρατορική κυριαρχία, αλλά ως τοπικός διαχειριστής της συσσώρευσης κεφαλαίου και της καταστολής, πλουτίζοντας μια περιορισμένη κυρίαρχη τάξη και καταδικάζοντας τεράστια τμήματα της κοινωνίας σε επισφάλεια.

Οι κυρώσεις, αντί να αποδυναμώσουν τον αυταρχισμό, έχουν εντείνει την ταξική πόλωση, επιτρέποντας στο καθεστώς να μεταφέρει το βάρος της οικονομικής κατάρρευσης στους εργαζόμενους, τους συνταξιούχους και τους φτωχούς, ενώ παράλληλα επεκτείνει τον μηχανισμό ασφαλείας του. Ταυτόχρονα, οι δυτικές κυβερνήσεις χρησιμοποιούν επιλεκτικά το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προβάλλοντάς τα έντονα όταν εξυπηρετεί γεωπολιτικές πιέσεις και παραμερίζοντάς τα σιωπηλά όταν απειλεί στρατηγικά συμφέροντα. Αυτή η υποκρισία έχει εσωτερικευτεί πλήρως από τους Ιρανούς που έχουν ζήσει τον πόλεμο, το εμπάργκο και τις μυστικές επεμβάσεις.

Ο κίνδυνος τώρα είναι ότι το ριζοσπαστικό δυναμικό της εξέγερσης –η ικανότητά της να διατυπώσει αιτήματα για κοινωνική δικαιοσύνη, δημοκρατικό έλεγχο και οικονομική αναδιανομή– θα εξουδετερωθεί από δυνάμεις που προσφέρουν μόνο μια αλλαγή σημαίας ή προσώπου.

Τα μοναρχικά ρεύματα, που ενισχύονται δυσανάλογα από τα ξένα μέσα ενημέρωσης και τα δίκτυα εξόριστων, παρουσιάζονται ως μια έτοιμη «εναλλακτική λύση», ενώ παραμένουν θεμελιωδώς εχθρικά προς τη συμμετοχή του λαού και την αυτοοργάνωση της εργατικής τάξης. Το σχέδιό τους δεν είναι η χειραφέτηση, αλλά η παλινόρθωση με νέα επωνυμία.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ιρανικός λαός αντιμετωπίζει μια διπλή μάχη: να αντισταθεί σε ένα κράτος που σκοτώνει για να σωθεί και να αποκρούσει τους εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες που επιδιώκουν να περιορίσουν την εξέγερση σε ασφαλή και ελεγχόμενα αποτελέσματα. Η πιο επικίνδυνη στιγμή για κάθε επαναστατικό κίνημα δεν είναι μόνο όταν δέχεται επίθεση από την εξουσία, αλλά και όταν κάποιος μιλάει εκ μέρους του, όταν η φωνή του αντικαθίσταται από μεσάζοντες που διεκδικούν νομιμότητα χωρίς να λογοδοτούν.

Αυτό που παραμένει, ωστόσο, είναι η πολιτική συνείδηση που σφυρηλατήθηκε μέσα από τον αγώνα. Οι απεργίες, η αντίσταση των γειτονιών, οι κινητοποιήσεις των φοιτητών και τα δίκτυα αλληλεγγύης της βάσης –που συχνά παραβλέπονται από τη διεθνή κάλυψη– υποδεικνύουν έναν εναλλακτικό πολιτικό ορίζοντα που βασίζεται στη συλλογική δύναμη και όχι στις διαπραγματεύσεις των ελίτ. Αυτές οι μορφές οργάνωσης, ευάλωτες αλλά επίμονες, αντιπροσωπεύουν το έμβρυο μιας πολιτικής που δεν υποκλίνεται στην εξουσία των κληρικών ούτε απευθύνεται στους αυτοκρατορικούς φύλακες.

Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά, αλλά μας δίνει προειδοποιήσεις. Οι προηγούμενες επαναστάσεις του Ιράν παρεκτράπηκαν από την πορεία τους όταν τα λαϊκά κινήματα απομονώθηκαν, κατακερματίστηκαν ή υποτάχθηκαν σε εξωτερικά συμφέροντα. Το μάθημα που αναδύεται για άλλη μια φορά από τους δρόμους είναι αδιαπραγμάτευτο: η ελευθερία δεν μπορεί να επιτευχθεί από τους δήμιους, ούτε να γίνει αντικείμενο διαπραγμάτευσης από εξόριστους που υποστηρίζονται από ξένες χώρες.

Καθώς η καταστολή εντείνεται και οι αφηγήσεις πολλαπλασιάζονται, το κεντρικό καθήκον παραμένει σαφές για τους Ιρανούς και για όσους τους υποστηρίζουν στο εξωτερικό: να υπερασπιστούν την ανεξαρτησία, τον ταξικό χαρακτήρα και τη δημοκρατική ουσία αυτής της εξέγερσης. Οτιδήποτε λιγότερο κινδυνεύει να μετατρέψει μια ακόμη μαζική θυσία σε μια υποσημείωση στο μακρύ ιστορικό των προδομένων επαναστάσεων.

Μετάφραση: elaliberta.gr

Iranian Revolutionary Marxist Tendency, “Iran’s uprising under fire”, Red Flag, 13 Ιανουαρίου 2026, https://redflag.org.au/article/irans-uprising-under-fire.