EU-vrijhandelsovereenkomsten: belangrijke deals en het onderhandelingsproces
Ontdek hoe de EU vrijhandelsovereenkomsten sluit, welke grote overeenkomsten er bestaan en welke sleutelrol het Europees Parlement speelt in het goedkeuringsproces.
Wat is een vrijhandelsovereenkomst?
Vrijhandelsovereenkomsten, ook kortweg handelsovereenkomsten of handelsakkoorden genoemd, zijn verdragen tussen twee of meer landen die bedoeld zijn om de onderlinge handels- en investeringsrelaties te verbeteren door relevante belemmeringen weg te nemen.
De EU heeft meer dan veertig verschillende van zulke overeenkomsten gesloten met meer dan zeventig landen. Daarmee heeft ze de grootste portefeuille van handelsovereenkomsten ter wereld.
Tarieven en douanerechten
Sommige overeenkomsten zijn erop gericht tarieven — die de handel kunnen belemmeren — te verlagen of te schrappen. Andere hebben tot doel een douane-unie tot stand te brengen door douanerechten af te schaffen en een gemeenschappelijk douanetarief voor buitenlandse invoer in te stellen.
Investeringen
Maar het gaat verder dan tarieven. Overeenkomsten kunnen ook draaien om investeringen en de manier waarop geschillen over investeringen worden beslecht, bijvoorbeeld wanneer een bedrijf vindt dat een regeringsbesluit van een ander land zijn investeringen in dat land beïnvloedt. Ook is er bij overeenkomsten tussen handelspartners vaak sprake van wederzijdse toegang tot overheidsopdrachten.
Waarom zijn handelsovereenkomsten belangrijk voor de EU?
Handelsovereenkomsten zijn een belangrijke motor van economische groei en dus een essentieel onderdeel van het handelsbeleid van de EU. In 2024 was de EU de op één na grootste exporteur van goederen ter wereld (14 %), na China (18 %), maar voor de Verenigde Staten (10 %). De EU was ook de op één na grootste importeur (12,9 %) na de VS (16,4 %), maar voor China (12,6 %).
Stimulansen voor groei
Nieuwe handelsovereenkomsten brengen nieuwe zakelijke kansen voor Europese bedrijven met zich mee. Ze leiden tot meer banen, terwijl consumenten zich kunnen verheugen op een ruimer aanbod en lagere prijzen.
Handhaving van productnormen
Handelsovereenkomsten kunnen ertoe bijdragen dat ingevoerde producten aan dezelfde normen voldoen als producten die in de EU worden gemaakt. Zo heeft de EU bepaalde hormonen in de rundveehouderij uit gezondheidsoverwegingen verboden. Via handelsovereenkomsten zorgt de EU er dan ook voor dat er geen rundvlees wordt ingevoerd dat deze hormonen bevat.
Bescherming van regionale specialiteiten
Overeenkomsten kunnen ook bijdragen tot de bescherming van traditionele Europese levensmiddelen door landen te verplichten “geografische aanduidingen” te erkennen. Dit betekent dat je een product alleen een bepaalde naam mag geven of op een bepaalde manier mag beschrijven als het wordt geproduceerd in de regio en volgens de traditie die met die naam of beschrijving in verband wordt gebracht. Denk bijvoorbeeld aan producten als Franse champagne, Griekse feta en Limburgse vlaai.
Bevordering van de Europese waarden
De EU gebruikt haar handelsovereenkomsten ook om de Europese waarden te bevorderen. De EU-onderhandelaars nemen vaak clausules over democratie, mensenrechten, werknemersrechten en milieubescherming op in handelsovereenkomsten, om de situatie in het partnerland te helpen verbeteren.
Bezorgdheid over handelsovereenkomsten
Sommigen vrezen dat handelsovereenkomsten in bepaalde sectoren tot banenverlies kunnen leiden als gevolg van de toegenomen concurrentie. Een andere bezorgdheid is dat zulke overeenkomsten de Europese landbouwsector kunnen schaden door oneerlijke concurrentie, bijvoorbeeld door de kwaliteitsnormen voor de productie van voedsel af te zwakken. De EU vertegenwoordigt echter zo’n grote markt dat ze zich in een goede positie bevindt om haar normen op te leggen aan buitenlandse bedrijven.
Hoe onderhandelt de EU over handelsovereenkomsten?
Het proces gaat van start als de Europese Commissie aan de Raad van de EU — die de EU-landen vertegenwoordigt — vraagt of ze met een handelspartner kan beginnen onderhandelen over een handelsovereenkomst.
Daarna begint de Commissie in naam van de EU met de handelspartner te onderhandelen, op basis van een mandaat van de Raad. Tijdens het hele proces werkt de Commissie nauw samen met het Comité handelspolitiek van de Raad, houdt ze het Europees Parlement nauwgezet op de hoogte en vergadert ze met vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties.
Zodra de Commissie de onderhandelingen heeft afgerond, publiceert ze de overeenkomst en legt ze deze voor aan de Raad en het Europees Parlement. De Raad geeft de Commissie dan een mandaat om de overeenkomst te ondertekenen.
Is de goedkeuring van het Europees Parlement nodig voor handelsovereenkomsten?
Sinds het Verdrag van Lissabon in 2009 in werking is getreden, moeten handelsovereenkomsten door het Parlement worden goedgekeurd voordat ze van kracht kunnen worden. De Parlementsleden moeten ook regelmatig op de hoogte worden gehouden van de vorderingen tijdens de onderhandelingen.
Voor de Parlementsleden zijn kwaliteitsnormen altijd een rode draad in handelsovereenkomsten en elke poging om deze normen te verlagen kan een reden zijn om een deal af te wijzen.
De leden van het Europees Parlement kunnen het Hof van Justitie van de Europese Unie om advies vragen over de rechtsgrond van handelsovereenkomsten. Ze deden dit in januari 2026 voor de Mercosur-overeenkomsten (de vrijhandelsovereenkomst met het Zuid-Amerikaanse blok van Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay) die dezelfde maand werden ondertekend.
Het Parlement heeft ook laten zien dat het niet zal aarzelen om zijn veto uit te spreken als er ernstige zorgen zijn. Zo hebben de Parlementsleden in 2012 de Handelsovereenkomst ter bestrijding van namaak (Acta) verworpen.
Zodra het Parlement zijn goedkeuring heeft gegeven, kan de Raad de overeenkomst bezegelen.
Sommige handelsovereenkomsten kunnen pas volledig worden afgesloten nadat ook de EU-landen ze hebben bekrachtigd en ondertekend. Aangezien het lang kan duren voordat alle landen of parlementen een overeenkomst formeel hebben bekrachtigd, kunnen sommige elementen van de overeenkomst wel al voorlopig worden toegepast.
Wat zijn de belangrijkste handelsovereenkomsten van de EU?
Afrika
De EU heeft preferentiële handelsovereenkomsten met 18 Afrikaanse landen. Daarnaast kan een groot aantal ontwikkelingslanden in Afrika de vruchten plukken van de “alles behalve wapens”-regeling, het algemene preferentiestelsel van de EU. Dankzij deze regeling kan meer dan negentig procent van de Afrikaanse uitvoer zonder invoerrechten op de EU-markt komen. Een van de laatste handelsovereenkomsten die het Parlement heeft goedgekeurd, was de economische partnerschapsovereenkomst met Kenia.
Azië: India, China, Japan en Vietnam
De EU en India hebben op 27 januari 2026 een belangrijke handelsovereenkomst aangekondigd, waarmee vrije handel mogelijk zal worden tussen de EU en India, het dichtstbevolkte land ter wereld. Dankzij deze deal zullen de tarieven en douanerechten in veel sectoren worden verlaagd of geschrapt. Een mobiliteitskader zal het professionals makkelijker maken om voor korte opdrachten tussen India en de EU te reizen. De overeenkomst zal nu een juridisch herzieningsproces doorlopen voordat de officiële ondertekening kan plaatsvinden. Daarna moeten het Parlement en de EU-landen de overeenkomst goedkeuren.
Met China lopen er momenteel geen vrijhandelsbesprekingen. In 2020 bereikten de EU en China overeenkomsten over geografische aanduidingen en rondden ze in beginsel de onderhandelingen over de brede investeringsovereenkomst af. Toen Peking in 2021 sancties oplegde aan een aantal Europese ambtenaren, denktanks en academici, weigerde het Europees Parlement echter om met de brede investeringsovereenkomst verder te gaan. Door de wijdverbreide bezorgdheid over de mensenrechten, onder meer in Xinjiang en Hongkong, is het voor veel leden van het Europees Parlement politiek onmogelijk geworden deze overeenkomst te bekrachtigen.
Op 1 februari 2019 is het economisch partnerschap tussen de EU en Japan in werking getreden. Op basis hiervan zijn de douanerechten die Europese en Japanse ondernemingen moesten betalen grotendeels afgeschaft.
In 2020 is ook een overeenkomst met Vietnam in werking getreden.
Europa: IJsland, Liechtenstein, Noorwegen, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk
IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en alle leden van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) onderhouden in het kader van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte nauwe handelsbetrekkingen met de EU. Ook Zwitserland maakt deel uit van de EVA, maar de Zwitserse handelsbetrekkingen met de EU worden geregeld door een vrijhandelsovereenkomst die dateert uit 1972.
De EU en het Verenigd Koninkrijk hebben een handels- en samenwerkingsovereenkomst gesloten waarin de voorwaarden voor handel, zoals nulquota en -tarieven, en eerlijke mededingingsregels zijn vastgelegd. Deze overeenkomst is op 1 mei 2021 in werking getreden.
Latijns-Amerika: Chili, Mercosur en Mexico
Het recentste akkoord dat het Parlement heeft goedgekeurd, is de overeenkomst met Chili van 29 februari 2024, waarmee een bestaande overeenkomst wordt bijgewerkt. Deze update maakt tariefvrije toegang mogelijk voor ongeveer 99,9 procent van de EU-uitvoer. Dit zal naar verwachting leiden tot een toename van de EU-uitvoer met maximaal 4,5 miljard euro. Tegelijkertijd zal de EU gemakkelijker toegang krijgen tot belangrijke grondstoffen zoals lithium en koper. Sommige gevoelige landbouwproducten — zoals vlees, olijfolie en bepaalde groenten en fruit — zijn van de overeenkomst uitgesloten.
In januari 2026 werd er een overeenkomst ondertekend met Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay, oftewel de Mercosur-landen. Deze overeenkomst moet nog door de Raad en het Europees Parlement worden goedgekeurd. Het proces is momenteel echter opgeschort, aangezien het Parlement heeft verzocht om juridisch advies van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Het Parlement wil namelijk nagaan of de overeenkomst verenigbaar is met de EU-Verdragen.
In januari 2025 kondigde de Europese Commissie aan dat de onderhandelingen met Mexico over de update van het handelsgedeelte van de algemene overeenkomst afgerond waren. In het kader van deze overeenkomst zal Mexico bijna al zijn tarieven op EU-producten schrappen om ze concurrerender te maken in Mexico. Zo zullen EU-producten dus aantrekkelijker worden voor Mexicaanse consumenten. Naar verwachting zal de “gemoderniseerde algemene overeenkomst” in februari worden ondertekend. Daarna kan het akkoord ter goedkeuring naar het Parlement gaan.
Midden-Oosten
De EU heeft verschillende overeenkomsten met landen in deze regio, waaronder associatieovereenkomsten om de handel in goederen te bevorderen. Daarnaast lopen er gesprekken met afzonderlijke landen over de uitbreiding van deze overeenkomsten op gebieden zoals landbouw en industriële normen.
Noord-Amerika: Canada en de Verenigde Staten
De vrijhandelsovereenkomst met Canada, bekend als de Brede Economische en Handelsovereenkomst of Ceta, is op 21 september 2017 voorlopig in werking getreden. De overeenkomst zal volledig van kracht worden zodra alle EU-landen die hebben bekrachtigd.
Wat de Verenigde Staten (VS) betreft, heeft de terugkeer van president Trump voor een tweede ambtstermijn in januari 2025 de handelsbetrekkingen tussen de EU en de VS onvoorspelbaar gemaakt. In de eerste helft van 2025 bedreigde president Trump de EU meermaals met invoerheffingen. In augustus 2025 had de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, een ontmoeting met Trump in Schotland. Het resultaat was een gezamenlijke verklaring over een kaderovereenkomst voor wederkerige, eerlijke en evenwichtige handel.
Sommige wetsvoorstellen die voortvloeien uit die gezamenlijke verklaring worden nu in het Parlement onder de loep genomen. Dit proces was vastgelopen nadat de VS ermee had gedreigd Groenland te annexeren, maar nu de spanningen weer zijn afgenomen en de bedreigingen voor de territoriale integriteit van een EU-land (Denemarken) zijn ingetrokken, kan het Parlement verdergaan met zijn beoordeling van de overeenkomst en het bijbehorende wetgevingskader.
Ondertussen houdt de EU haar antidwanginstrument achter de hand. Dit is een nieuw instrument dat de EU kan inzetten als landen hun toevlucht nemen tot chantage of handelsbeperkingen om hun bedrijven een oneerlijk voordeel te geven.
Oceanië: Australië en Nieuw-Zeeland
In juni 2022 hebben de EU en Nieuw-Zeeland een vrijhandelsovereenkomst gesloten. Op 22 november 2023 heeft het Parlement deze overeenkomst goedgekeurd. Dit akkoord moet ook formeel worden goedgekeurd door de Raad voordat het in werking kan treden.
De onderhandelingen over een brede handelsovereenkomst met Australië zijn op 18 juni 2018 van start gegaan en zullen waarschijnlijk in de komende maanden worden afgerond.
Meer informatie over het handelsbeleid en de handelsovereenkomsten van de EU
- Handelsoorlogen: de handelsbeschermingsinstrumenten van de EU
- Antidumpingbeleid: hoe de EU vecht tegen oneerlijke handelspraktijken
Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op 19 oktober 2016 en voor het laatst bijgewerkt in februari 2026.
