Η κλίση του μετώπου

Το μέτωπο αποτελεί ένα από τα πλέον παρατηρήσιμα μέρη του προσώπου. Παρουσιάζει αρκετή ποικιλομορφία στον άνθρωπο. Ένα από τα γνωρίσματα που το περιγράφουν είναι η κλίση του προς τα πίσω. Στα σκίτσα δίνεται το μέτωπο σε προφίλ.

Η ταξινόμηση ως προς την κλίση του μετώπου είναι η εξής, από αριστερά προς τα δεξιά:

Το χρώμα των ματιών

Το χρώμα των ματιών στον άνθρωπο παρουσιάζει σημαντική ποικιλομορφία. Δεδομένης της υποκειμενικότητας στην εκτίμηση του χρώματος, οι ανθρωπολόγοι προσπάθησαν να δημιουργήσουν μια χρωματική κλίμακα ώστε να κάνουν ταξινόμηση.

Η πλέον επιτυχημένη είναι η χρωματική κλίμακα Martin-Schultz, που πήρε το όνομά της από τους δύο ανθρωπολόγους που την δημιούργησαν. Παρουσιάζεται στην διπλανή εικόνα. Η ταξινόμηση μπορεί να ομαδοποιηθεί ως εξής:...

1-5: μπλε (1-3) και γκρι (4-5;)
6-11: πρασινωπά (6-8) και μελί (9-11)
12-16: σκούρα

Υπάρχει και η αντεστραμμένη κλίμακα Martin, που έχει αναφερθεί σε προηγούμενο άρθρο. Εκεί οι αριθμοί πάνε ανάποδα, αυξανόμενοι από το σκούρο προς το ανοιχτό.

Η κλίμακα Martin-Schultz, όπως και οι περισσότερες κλίμακες δεν χρησιμοποιούνται εκτεταμένα από τους ανθρωπολόγους, λόγω των πολλών υποδιαιρέσεων. Προτιμάται συνήθως η απλή διαίρεση σε τρεις κατηγορίες, ανοιχτά-ενδιάμεσα-σκούρα, ή σε μπλε-πράσινα-γκρι-καστανά-μαύρα.

Και ένας ελαφρά διαφορετικός πίνακας αντιστοίχισης μεταξύ των διαφόρων κατηγοριοποιήσεων για τις χρωματικές κλίμακες:...

Η κλίμακα Fischer-Saller για το χρώμα των μαλλιών

Η χρωματική κλίμακα Fischer-Saller αποτελεί μια προσπάθεια ταξινόμησης του χρώματος των μαλλιών στον άνθρωπο. Έχει πάρει το όνομά της από τους Γερμανούς ανθρωπολόγους Eugen Fischer και Karl Saller.

Η ταξινόμηση βάσει της κλίμακας είναι η εξής:...

Η ταξινόμηση με βάση τον κορμικό δείκτη

Ο κορμικός δείκτης (cormic index ή indice cormique, IC) είναι ο λόγος του καθιστού ύψους προς το συνολικό ύψος του ατόμου, επί τοις εκατό. Η μέτρηση του καθιστού ύψους δίνεται στο σχήμα δεξιά.

Ο κορμικός δείκτης δείχνει το πόσο μακριά σκέλη έχει κάποιος σε σχέση με τον κορμό του σώματος. Όσο πιο μικρός είναι ο δείκτης, τόσο πιο μακριά είναι τα πόδια και γενικά τα σκέλη. Η ταξινόμηση είναι η εξής:

Μακρόσκελος: IC < 51
Μεσοσκελος: 51 ≤ IC ≤ 53
Βραχύσκελος: CI ≥ 53

Χαμηλό κορμικό δείκτη, δηλαδή μακριά σκέλη, έχουν νέγροι και νεγροειδείς, ενώ βραχύσκελοι είναι κυρίως οι μογγόλοι της Ασίας. Μεσόσκελοι είναι οι Ιθαγενείς της Αμερικής, Ευρωπαίοι και συναφείς φυλές μέχρι την Ινδία.

Για να φανεί η διαφορά καλό είναι να απουσιάζουν τα ρούχα. Δύο φωτογραφίες που δείχνουν τη διαφορά μακρόσκελων και βραχύσκελων είναι οι εξής:...

Το σχήμα του σαγονιού

Η μορφή του σαγονιού παρουσιάζει αρκετή ποικιλομορφία στον άνθρωπο. Το σαγόνι μπορεί να είναι πολύ έντονο, όπως στην φωτογραφία αριστερά, ή και να είναι πλήρως καταπιεσμένο, όπως στην φωτογραφία δεξιά.

Στην Ευρώπη, τα έντονα σαγόνια συνδέονται κλασικά με τον Κρομανοειδή τύπο. Ωστόσο, τέτοιες τάσεις έντονου σαγονιού εντοπίζονται σε πολλές φυλές του κόσμου, πράγμα που δείχνει ότι το γνώρισμα αυτό ανήκε σε πολλές προγονικές μορφές του ανθρώπου και παραμένει σποραδικά σε πολλές φυλές του πλανήτη. Για παράδειγμα, έντονο σαγόνι εμφανίζει ο μογγολικός φυλετικός τύπος North Sinid και ο νέγρικος φυλετικός τύπος Guinesid.

Αυτό το γνώρισμα χρησιμοποιείται από τους ανθρωπολόγους...

Ευρυπροσωπία και λεπτοπροσωπία

Ο προσωπικός δείκτης δείχνει πόσο λεπτό είναι το πρόσωπο. Στον άνθρωπο υπάρχει μεγάλη ποικιλομορφία ως προς αυτό το γνώρισμα. Οι παραπάνω εικόνες δείχνουν έναν ευρυπρόσωπο από την Burma και έναν λεπτοπρόσωπο από την Μαλαισία.

Το χαρακτηριστικό αυτό είναι αρκετά σταθερό ανά φυλετικό τύπο και βοηθά σημαντικά στην φυλετική ταξινόμηση. Στην Ευρώπη...

Η ταξινόμηση των χειλιών στον άνθρωπο

Το παραπάνω σχήμα παρέχει την κλασική ταξινόμηση του πάχους των χειλιών του ανθρώπινου στόματος από πλευράς φυσικής ανθρωπολογίας. Τα χείλη ταξινομούνται με τη σειρά, από πάνω προς τα κάτω, σε λεπτά, μέτρια, παχιά (γνωστά και ως σαρκώδη) και πολύ παχιά. Η ταξινόμηση αυτή καθιερώθηκε με τον Martin ως κοινή βάση για την ταξινόμηση των ανθρώπινων χειλιών. Η ίδια ταξινόμηση συναντάται και αλλού.

Περιττό να πούμε ότι η τελευταία...

Φυλετικές διαφορές στη σωματοδομή

Αριστερά φαίνεται ένας Nilotid, από το Σουδάν και δεξιά ένας Brazilid, ιθαγενής της Κολομβίας. Οι διαφορές είναι εμφανείς στον σωματότυπο και στον κορμικό δείκτη. Ο Nilotid είναι εξωμορφικός και έχει μακριά σκέλη σε σχέση με τον κορμό, είναι δηλαδή μακρόσκελος. Αντιθέτως ο Brazilid...

Δολιχοκεφαλία και βραχυκεφαλία

Στην εικόνα φαίνεται η διαφορά δολιχοκεφαλίας, αριστερά και βραχυκεφαλίας, δεξιά.
Αν και το κρανίο δεν έχει σχηματιστεί πλήρως στα βρέφη, η τάση στα συγκεκριμένα της φωτογραφίας είναι εμφανής.

Η εικόνα είναι από το Korrespondenz-Blatt der deutschen Gesellschaft für Anthropologie, Ethnologie und Urgeschichte, 1905, σελ.44.

Η ταξινόμηση με βάση τον ρινικό δείκτη

Οι παρακάτω εικονιζόμενοι δείχνουν την ποικιλομορφία της ανθρωπότητας ως προς τις διαστάσεις της μύτης. Με βάση τον ρινικό δείκτη, οι άνθρωποι διακρίνονται σε λεπτόρρινους, μεσόρρινους και πλατύρρινους.

Λεπτόρρινος από την Ελβετία

O δείκτης HLI - Υψίκρανοι και χαμαίκρανοι

Ο δείκτης HLI (Head-Length Index) είναι ο λόγος του ύψους του κεφαλιού προς το μήκος του, σε %. Στο σχήμα είναι ο λόγος {3}/{2} επί τοις εκατό. Το ύψος του κεφαλιού μετριέται ως η κάθετη απόσταση μεταξύ της άνω εγκοπής του ακουστικού πόρου του αφτιού μέχρι το υψηλότερο σημείο του κρανίου. Ο δείκτης HLI δείχνει το πόσο υψηλό είναι το κρανίο κάποιου. Ωστόσο επειδή στον δείκτη μπαίνει μέσα και το μήκος του κρανίου, τα πράγματα περιπλέκονται και ένας δολιχοκέφαλος να έχει χαμηλότερο δείκτη HLI από έναν βραχυκέφαλο, ακόμα και αν έχουν το ίδιο ύψος κρανίου. Με βάση τον δείκτη οι μετρούμενοι κατατάσσονται ως υψίκρανοι και χαμαίκρανοι.

Ο H.V. Vallois έκανε μια δημοσίευση συγκρίνοντας τους δείκτες μέτρησης του ύψους του κεφαλιού. O πίνακας με τον δείκτη HLI που δίνει ο Vallois είναι ο εξής:...

Ανθρωπολογικές μετρήσεις και ορόσημα προσώπου

Ένα πολύ ωραίο σχήμα με τα ορόσημα (landmarks) του προσώπου και τις κύριες ανθρωπολογικές μετρήσεις.  Δείτε και παλαιοτερο άρθρο.

Να θυμίσουμε ότι οι πιο συνήθεις μετρήσεις στην φυλετική ανθρωπολογία είναι:

Κεφαλικός δείκτης (Cephalic Index):
CI = (eu-eu)/(g-op) x 100%

Προσωπικός δείκτης (Total Facial Index):
PI = (n-gn)/(zy-zy) x 100%

Ρινικός δείκτης (Nasal Index):
NI =  (al-al)/(n-sn) x 100%
 
Διάμετρος ζυγωματικών (Bizygomatic Breadth):
Bz = zy-zy

Διάμετρος σαγονιού (Bigonial Breadth):
Bg = go-go

Η μέτρηση του...

Το σχήμα κεφαλιού και ο κρανιακός δείκτης

Κεφαλικός δείκτης και κρανιακός δείκτης μετρώνται με τον ίδιο τρόπο. Ο κρανιακός δείκτης, δηλαδή αυτός που μετριέται σε κρανία και όχι σε κεφάλια ζώντων, είναι κατά κανόνα δύο μονάδες μικρότερος από τον κεφαλικό δείκτη. Τα νούμερα δείχνουν αναλογίες και όχι μέτρήσεις.

Αριστερά έχουμε δολιχοκεφαλία, στο κέντρο μεσοκεφαλία και στα δεξιά βραχυκεφαλία.

Από το βιβλίο του E. Tylor - Anthropology (1913)

Βασικές ανθρωπολογικές μετρήσεις κεφαλιού και προσώπου

Από τις ανθρωπολογικές μετρήσεις του σχήματος προκύπτουν οι εξής δείκτες:

Ο κεφαλικός δείκτης CI προκύπτει από τον λόγο b/a επί τις εκατό και δείχνει πόσο στενόμακρο είναι το κεφάλι προς τα πίσω.
Συγκεκριμένα: (eu-eu)/(g-op) x 100%. Υπάρχουν πολλές ταξινομήσεις. Μία από αυτές είναι:
Δολιχοκέφαλος: CI < 80
Μεσοκέφαλος: 80 ≤ CI ≤ 82
Βραχυκέφαλος: CI > 82

Ο προσωπικός δείκτης FI προκύπτει από τον λόγο e/d επί τις εκατό και δείχνει...

Η κατηγοριοποίηση με βάση τον κεφαλικό δείκτη

Τα οστά του κρανίου εμφανίζουν ελάχιστη πλαστικότητα και η μέτρησή τους χρησιμοποιείται κατά κόρον για φυλετική ταξινόμηση. Η κλασικότερη μέτρηση στο ανθρώπινο κεφάλι είναι ο κεφαλικός δείκτης.

Στον άνθρωπο το πίσω μέρος του κεφαλιού μπορεί να προεξέχει έντονα έως του να είναι τελείως ίσιο, βγαίνοντας από τον λαιμό προς τα πάνω κάθετα. Το μέγεθος της προεξοχής του κεφαλιού είναι ένα από τα σημαντικότερα φυλετικά γνωρίσματα και είναι απαραίτητο στην φυλετική ταξινόμηση. Σχετίζεται με την επιπεδότητα ή μη του ινίου, στα αγγλικά occipital bone. Με βάση την τιμή του κεφαλικού δείκτη, οι άνθρωποι κατατάσσονται σε δολιχοκέφαλους, μεσοκέφαλους και βραχυκέφαλους.

Τα αριθμητικά όρια για τον κάθε χαρακτηρισμό μπορεί να πει κανείς ότι είναι υποκειμενικά. Υπάρχουν διάφορα συστήματα κατηγοριοποίησης του κεφαλικού δείκτη που μπορεί να οδηγήσουν σε αναντιστοιχίες. Σε κάθε περίπτωση, τα όρια πρέπει αρχικά να αντιστοιχούν στην οπτική μας αντίληψη. Δηλαδή, δολιχοκέφαλοι πρέπει να ονομάζονται αυτοί που προεξέχει το πίσω μέρος του κεφαλιού τους, ενώ βραχυκέφαλοι αυτοί που είναι σχετικά πεπλατυσμένο. Και πάλι όμως τα όρια δεν είναι ξεκάθαρα. Η άλλη σημαντική παράμετρος είναι οι χαρακτηρισμοί να αντιστοιχούν όσο γίνεται επακριβώς στις διάφορες φυλές. Γι' αυτούς τους λόγους ακολουθούμε την κατηγοριοποίηση του Deniker όπως δίνεται εδώ. Επειδή οι Μεσογειακοί, Νορδικοί, Ατλαντοειδείς, Κρομανοειδείς έχουν κεφαλικό δείκτη το πολύ 79, με το κεφάλι τους να φαίνεται ότι προεξέχει, το όριο του 80 για τους δολιχοκέφαλους είναι μια καλή επιλογή. Από την άλλη, το γεγονός ότι στην χειρότερη, πιο curvoccipital περίπτωση, οι Αλπικοί-Βαλτικοί έχουν κεφαλικό δείκτη μερικές φορές και κάτω από 83, το όριο του 82 για την βραχυκεφαλία είναι ένα καλό όριο. Διναρικοί και Αρμενοειδείς είναι πολύ πιο πάνω από το όριο αυτό και συνεπώς είναι βραχυκέφαλοι.

Τα παραπάνω όρια αντιστοιχούν στην οπτική μας αντίληψη και ταυτόχρονα μας δίνουν την δυνατότητα να περιγράψουμε με μία λέξη τις περισσότερες φυλές, πράγμα που μάλιστα φαίνεται να είναι ικανοποιητικό και για τους εξωευρωπαϊκούς φυλετικούς τύπους, πλην λίγων εξαιρέσεων. Να λέμε δηλαδή τους Μεσογειακούς δολιχοκέφαλους και τους Αλπικούς βραχυκέφαλους, κτλ. Στην κατηγοριοποίηση του Deniker προφανώς θεωρούμε ενιαίες τις κατηγορίες των δολιχοκέφαλων και βραχυκέφαλων, χωρίς τα υπο- και υπερ-.

Η μορφολογία των μαλλιών

Η μορφολογία της τρίχας καθορίζει τη μορφή των μαλλιών. Οι ανθρωπολόγοι κατηγοριοποιούν τα μαλλιά σε ίσια, κυματιστά, σγουρά και κατσαρά. Οι κατηγορίες a, b αντιστοιχούν στα ίσια μαλλιά, η κατηγορία c στα κυματιστά, οι κατηγορίες d, e στα σγουρά και οι υπόλοιπες κατηγορίες στα κατσαρά.

Τα ίσια μαλλιά κυριαρχούν στους μογγόλους. Τα έντονα σγουρά μαλλιά είναι χαρακτηριστικό των αφρικανικών φυλών. Οι ενδιάμεσες κυματιστές μορφές, εμφαίνζονται μαζί με τις ίσιες σε Ευρωπη, Μέση Ανατολή έως Ινδία και Βόρεια Αφρική.

Στους Ευρωπαϊκούς φυλετικούς τύπους, πιο συχνά κυματιστά μαλλιά εμφανίζουν οι Μεσογειακοί, οι Αρμενοειδείς και λιγότερο οι Κρομανοειδείς, Διναρικοί. Ίσια μαλλιά έχουν κυρίως οι Αλπικοί, Νορδικοί, Βαλτικοί.

Η εικόνα είναι από το βιβλίο του R. Martin, "Lehrbuch der Anthropologie", Vol. I Somatologie, σελ. 213.

Σωματοδομές από όλον τον κόσμο

Οι φυλετικοί ανθρωπολόγοι ταξινομούν τους σωματότυπους σε εξωμορφικούς, μεσομορφικούς και ενδομορφικούς.

Ο εξωμορφικός παρουσιάζει τη μικρότερη εναπόθεση λίπους στους ιστούς και είναι λεπτός. Αντιθέτως, ο ενδομορφικός παρουσιάζει μεγαλύτερη εναπόθεση λίπους και είναι παχύς. Ο μεσομορφικός τύπος είναι κάτι το ενδιάμεσο. Η διαφορά υπάρχει και ως προς το μέγεθος και το σχήμα των μυών του σώματος. Οι διαφορές φαίνονται στο παραπάνω σχήμα. Δείτε και προηγούμενη ανάρτηση επί του θέματος.

Ακολουθούν μερικά παραδείγματα σωματοδομών από φυλές όλου του κόσμου

- Ενδομορφικοί ιθαγενείς από τον Παναμά
  φυλετικός τύπος Istmid

- Εξωμορφικοί...

Σε ποια κατηγορία ανήκει η μύτη σας;

Η "Ελληνική" μύτη είναι ίσια και λεπτή, αντιστοιχώντας σε λεπτορρινία. Εμφανίζεται στον Μεσογειακό και Νορδικό φυλετικό τύπο, αλλά και στον Βορειοαφρικανικό, Κρομανοειδή, Αιθιοπικό, Αλπικό.

Η "Νουβική" μύτη εμφανίζεται στις φυλές της υποσαχάριας αφρικής, είναι αρκετά πλατιά και κοντή και αντιστοιχεί σε πατυρρινία ή μεσορρινία.

Η "Ρωμαϊκή" μύτη είναι κυρτή, αντιστοιχεί σε λεπτορρινία και εμφανίζεται κυρίως στον Διναρικό και λιγότερο στον Μεσογειακό τύπο.

Η "πατημένη" - Snub και η "κοίλη" - Turn-up μύτη είναι χαρακτηριστικές του Αλπικού και Βαλτικού τύπου, η πρώτη και του Κρομανοειδή. Είναι κοντές και αντιστοιχούν συνήθως σε μεσορρινία.

Η μύτη "γερακιού" εμφανίζεται στον Αραβικό και Ιρανικό φυλετικό τύπο, ενίοτε και στον Βορειοαφρικανικό. Η μύτη αυτή είναι λεπτή και κυρτή, με λεπτή απόληξη και διαφέρει από τη μύτη του Αρμενοειδούς, η οποία είναι κυρτή, αλλά ευρύτερη, με παχιά απόληξη.

Φυλή και παχυσαρκία

Έχετε ακούσει πολλές φορές για "έρευνες" στις οποίες οι διάφορες χώρες κατατάσσονται ως προς την παχυσαρκία. Ακολουθούν περισπούδαστες αναλύσεις για το τι φταίει σε μια χώρα και υπάρχουν πολλοί παχύσαρκοι, ενώ χώρες ελάχιστα παχύσαρκες δέχονται επαίνους για την καλή διατροφή και την άθληση των πολιτών τους.

Δυστυχώς οι "επιστήμονες" σε αυτές τις "έρευνες" ούτε αναφέρουν, ούτε ασχολούνται με τη φυλετική σύνθεση του πληθυσμού των κρατών. Όπως είναι γνωστό στους φυλετικούς ανθρωπολόγους, κάθε φυλετικός τύπος έχει το δικό του σωματότυπο. Μάλιστα για λόγους ταξινόμησης, οι σωματότυποι έχουν χωριστεί στις εξής κατηγορίες: ενδομορφικός, μεσομορφικός και εξωμορφικός.

Ο εξωμορφικός παρουσιάζει τη μικρότερη εναπόθεση λίπους στους ιστούς και είναι λεπτός. Αντιθέτως, ο ενδομορφικός παρουσιάζει μεγαλύτερη εναπόθεση λίπους και είναι παχύς. Ο ενδομορφικός τύπος είναι κάτι το ενδιάμεσο. Η διαφορά υπάρχει και ως προς το μέγεθος και το σχήμα των μυών του σώματος. Οι διαφορές φαίνονται στο παραπάνω σχήμα.

Για τους σωματότυπους των Ευρωπαϊκών φυλετικών τύπων ισχύουν τα εξής:

Μεσογειακός: εξωμορφικός προς μεσομορφικός
Νορδικός: εξωμορφικός
Αλπικός: ενδομορφικός
Κρομανοειδής: μεσομορφικός προς εξομορφικός
Βαλτικός: ενδομορφικός
Διναρικός: εξωμορφικός προς μεσομορφικός

Συνεπώς, όταν σε μια χώρα κυριαρχούν για παράδειγμα άτομα του Αλπικού τύπου, είναι λογικό η χώρα να καταταχθεί στις πιο παχύσαρκες. Αντιθέτως μια χώρα κατ' εξοχήν Νορδική θα καταταχθεί στις λιγότερο παχύσαρκες. Με δεδομένο ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αθλούνται συστηματικά, η ποσότητα λίπους και το μέγεθος των μυών στο σώμα τους θα ακολουθεί την φυλετική τους προδιάθεση.

Όσο περίεργο και αν ακουστεί σε κάποιον που δεν έχει μελετήσει την φυλετική ανθρωπολογία, η παχυσαρκία σε μια χώρα είναι και θέμα κυρίως φυλετικό. Ζητήματα διατροφής, άθλησης και οικονομικής κατάστασης μπορούν να επηρεάσουν. Η κακή διατροφή μπορεί να χειροτερέψει την προδιάθεση σε έναν ενδομορφικό, αυτό δεν σημαίνει ότι θα γίνει εξωμορφικός! Ο σωματότυπος έχει κληρονομηθεί και δεν αλλάζει, όσο καλή και να είναι η διατροφή. Το ίδιο ισχύει και με τον αθλητισμό, ο οποίος μειώνει την ποσότητα τους λίπους και αυξάνει τους μύες, όμως ο σωματότυπος παραμένει ο ίδιος. Η καλή διατροφή και ο αθλητισμός πρέπει να προωθούνται για λόγους υγείας και ευεξίας πάνω από όλα. Η οικονομική κατάσταση όμως έχει μεγάλη επίδραση διότι έχει να κάνει με την ποσότητα της τροφής που καταναλώνεται. Μια πολύ φτωχή χώρα είναι αδύνατο να είναι παχύσαρκη.

Οι περισσότερες "έρευνες" που δημοσιεύονται είναι τελείως αναξιόπιστες, καθώς έχουν σκοπιμότητες, μη αντιπροσωπευτικό δείγμα ή σκοπεύουν στον εντυπωσιασμό και συχνά αντικρούονται με τα φυλετικά δεδομένα. Αν κάποιος γνωρίζει τη φυλετική σύνθεση των κρατών, μπορεί να κάνει μια εκτίμηση περί της παχυσαρκίας ενός λαού.

Η κλίμακα von Luschan

Ο γνωστότερος τρόπος ταξινόμησης του χρώματος του δέρματος είναι η κλίμακα της εικόνας αριστερά, που εισήγαγε ο Αυστριακός ανθρωπολόγος Felix von Luschan. Η αντιστοίχηση είναι η εξής:

1-5: Πολύ ανοιχτό
6-10: Ανοιχτό
11-15: Τυπικό νοτιοευρωπαϊκό
16-21: Ενδιάμεσο
22-28: Καφέ
29-36: Μαύρο


Μια εκτενής μελέτη περί του χρώματος του δέρματος των ανθρώπων σε όλον τον πλανήτη έγινε από τον Ιταλό ανθρωπολόγο Renato Biasutti και παρουσιάζεται στο παρακάτω σχήμα.