Η Ιταλία από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα

Ο ανθρωπολόγος, εθνολόγος και αρχαιολόγος Giustiniano Nicolucci ήταν ένας από τους πρώτους επιστήμονες που ασχολήθηκε συστηματικά με την ανθρωπολογία της Ιταλίας. Γόνος πλούσιας οικογένειας, σπούδασε ιατρική, όμως γρήγορα το ενδιαφέρον του κατευθύνθηκε προς την ανθρωπολογία. Πραγματοποίησε πολλές μελέτες σε σκελετικά υπολείματα και σε ζώντες. Με το έργο του κατάφερε να γίνει καθηγητής πανεπιστημίου και αργότερα να ιδρύσει ινστιτούτο ανθρωπολογίας στη Νάπολη. Ένα από τα σημαντικότερα έργα του για την ανθρωπολογία της Ιταλίας δημοσιεύτηκε υπό τον τίτλο "Antropologia dell' Italia nell' evo antico e nel moderno" στα πρακτικά της Ιταλικής Ακαδημίας φυσικών επιστημών και μαθηματικών. Η μελέτη εξετάζει την ανθρωπολογία της Ιταλίας από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι και τη σύγχρονη εποχή. Θα παραθέσουμε τα στοιχεία του συγγραφέα και θα κάνουμε μια φυλετική τυπολογική αποτίμηση της ιστορικής πορείας της Ιταλίας.

Ο Nicolucci ξεκινά με τα παλαιοανθρωπολογικά ευρήματα, τα οποία έδειξαν ότι η Ιταλική χερσόνησος κατοικούνταν αρχικά από δολιχοκέφαλους πληθυσμούς. Αργότερα, πάντα στην προϊστορική εποχή, εισήλθαν βραχυκέφαλοι, με αποτέλεσμα στα ιστορικά χρόνια στην Ιταλία να έχουμε...

Ιταλική ανθρωπομετρία

Στη δημοσίευση του Βρετανού ανθρωπολόγου John Beddoe με τίτλο "Italian Anthropometry" στο περιοδικό Science Progress, βρίσκουμε μια ενδιαφέρουσα ανάλυση των ανθρωπολογικών δεδομένων της Ιταλίας από ανθρωποκοινωνιολογικής σκοπιάς. Αφού αναφερθούν τα ανθρωπολογικά γνωρίσματα του πληθυσμού και εξαχθούν τα φυλετικά στοιχεία που κατοικούν στη χώρα, έπειτα εξετάζεται το κατά πόσον οι ανθρωπολογικές διαφοροποιήσεις σχετίζονται με κοινωνικούς παράγοντες.

O Beddoe αναφέρει αρχικά το κλασικό εύρημα της φυσικής ανθρωπολογίας της Ιταλίας, δηλαδή την σταδιακή πτώση του κεφαλικού δείκτη όσο πάμε από βορρά προς νότο. Θύλακες δολιχοκεφαλίας στη βόρεια Ιταλία αποτελούν η Λιγουρία και η Λούκα, η οποία συνδέεται ιστορικά με τους Ετρούσκους.

Σε ένα γενικό πλαίσιο, στη βόρεια Ιταλία επικρατεί το υψηλό ανάστημα, το ευρύ κεφάλι και σχετικά ανοιχτά μαλλιά, ενώ αντιθέτως στη νότια Ιταλία επικρατεί...

Η ανθρωπολογία της Μάλτας

Τη σημαντικότερη μελέτη για την φυσική ανθρωπολογία της Μάλτας πραγματοποίησε ο ανθρωπολόγος Dudley Buxton, που δημοσιεύτηκε υπό τον τίτλο "The Ethnology of Malta and Gozo" στο περιοδικό Journal of the Royal Anthropological Institute. Εξετάστηκε το κύριο νησί της Μάλτας καθώς και το δεύτερο μεγαλύτερο νησί, το Gozo, που αποτελεί και αυτό μέρος του κράτους της Μάλτας. Είναι πιθανότατα η μοναδική μελέτη με αρκετά ανθρωπολογικά δεδομένα, που να μας δίνει τη δυνατότητα να σκιαγραφήσουμε την φυλετική σύνθεση της Μάλτας.

Η ιστορία της Μάλτας είναι πλούσια από διάφορες απόψεις: γλώσσα, θρησκεία, μετακινήσεις πληθυσμών, κτλ. Η μελέτη του Buxton ξεκινά από την προϊστορία, διαπερνά τους αιώνες και καταλήγει στους σύγχρονους κατοίκους. Η Μάλτα ιστορικά συνδέεται προϊστορικά με τη Σικελία και έπειτα ιστορικά με...

Στοιχεία για τον κεφαλικό δείκτη των Ιταλών

O Paul Topinard στη δημοσίευσή του "L'Indice céphalique des Italiens" στο περιοδικό Revud d'Anthropologie, εξετάζει την κατανομή του κεφαλικού δείκτη στην Ιταλία, αξιοποιώντας τις σημαντικές μελέτες του Ridolfo Livi σε Ιταλούς στρατιώτες από όλη τη χώρα.

Τα στοιχεία δείχνουν μια πτώση του κεφαλικού δείκτη καθώς πηγαίνουμε από τον βορρά προς το νότο και τα νησιά. Συνδυαστικά με το ανάστημα, προκύπτει ότι στα βορειοανατολικά κατοικούν κυρίως ψηλοί βραχυκέφαλοι, ενώ στα βορειοδυτικά κοντοί βραχυκέφαλοι. O Topinard κρίνει ότι στα βορειοανατολικά επικρατούν...

Τα ανθρωπολογικά γνωρίσματα των Ιταλών

Η πρώτη μαζική ανθρωπολογική μελέτη στον κόσμο διεξήχθη στην Ιταλία από τον στρατιωτικό ιατρό και ανθρωπολόγο Ridolfo Livi. Την μελέτη ζήτησε το Υπουργείο Πολέμου. Το δείγμα αποτελούνταν από 299.355 στρατιώτες, αριθμός τεράστιος που αντιστοιχούσε περίπου στο 1% του πληθυσμού. Ο στρατός αποτελεί άριστο υλικό για ανθρωπομετρία, λόγω του αντιπροσωπευτικού και μεγάλου δείγματος, που μάλιστα έχει καταγωγή από όλες τις περιοχές της εκάστοτε χώρας.

Στοιχεία από τα αποτελέσματα της μελέτης παρουσίασε ο Livi στο περιοδικό Atti della Società romana di antropologia, σε άρθρο με τίτλο "Saggio di antropometria militare". Στην πραγματικότητα η δημοσίευση αυτή αποτελεί προπομπό του βιβλίου του Antropometria Militare που άφησε εποχή και αποτελεί την πληρέστερη ανθρωπολογική μελέτη της Ιταλίας μέχρι και σήμερα. Για το βιβλίο του Livi υπάρχουν πολλές παρουσιάσεις σε Γαλλικά [1], [2], Αμερικανικά περιοδικά [3] και Γερμανικά [1] για διάφορες εκδόσεις του έργου.

Ως προς το ανάστημα, το δείγμα ταξινομείται σε τέσσερις κατηγορίες που αντιστοιχούν...

Ανθρωπολογικοί χάρτες της Ιταλίας

Χάρτης κεφαλικού δείκτη στην Ιταλία

Δολιχοκεφαλία στο νότο, βραχυκεφαλία στον βορρά, με θύλακα δολιχοκεφαλίας στην Λιγουρία. Σταδιακή η μετάβαση στο κέντρο.

ΔΕΙΤΕ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΙΠΟΥΣ...

Ο κεφαλικός δείκτης στην Ιταλία

Μία από τις πρώτες εκτεταμένες μελέτες για την ανθρωπολογία της Ιταλίας ήταν αυτή του Ιταλού ανθρωπολόγου Rafaello Zampa. Τα βασικά αποτελέσματα της μελέτης του βρίσκουμε στο περιοδικό L'Anthrpologie. Η μελέτη αφορά στην ανθρωπολογία παραβατικών ατόμων, όμως περιλαμβάνει πληθώρα μετρήσεων και από τον γενικό πληθυσμό για σύγκριση. Την μελέτη παρουσιάζει ο γνωστός μας Lapouge, ο οποίος αποκομίζει τα πιο σημαντικά στοιχεία της μελέτης που αφορούν την φυσική ανθρωπολογία.

Τα πιο σημαντικά στοιχεία είναι αυτά που αναφέρονται στον κεφαλικό δείκτη. Οι μετρήσεις του Zampa έγιναν σε 1848 στρατιώτες και δίνονται στον παρακάτω πίνακα για 16 περιφέρειες της χώρας:...

Η καταγωγή των Ιταλών

Ο ανθρωπολόγος Giuseppe Sergi έκανε αρκετές μελέτες σχετικά με την προϊστορία των Ιταλών. Σε μια δημοσίευσή του στο βρετανικό επιστημονικό περιοδικό The Monist υπό τον τίτλο "The Aryans and the Ancient Italians", εξέτασε την φυλετική καταγωγή των αρχαίων κατοίκων της Ιταλίας. Η μελέτη του αναφέρει αρκετά αρχαιολογικά και γλωσσολογικά στοιχεία, όμως εμείς θα εστιάσουμε στα ανθρωπολογικά στοιχεία.

Ο συγγραφέας υπογραμμίζει αρχικά ότι οι διάφορες μελέτες που έχουν γίνει επί του θέματος λαμβάνουν υπόψη μόνο αρχαιολογικά, πολιτισμικά και γλωσσολογικά στοιχεία και όχι ανθρωπολογικά, τα οποία είναι και τα πιο στέρεα. Το κενό αυτό θέλει να καλύψει ο ίδιος. Παράλληλα εξετάζει το κατά πόσον οι αρχαίοι κάτοικοι της χερσονήσου θα μπορούσε να είναι Άριοι, δηλαδή Νορδικοί όπως θεωρούνται σε όλο το άρθρο. Αναφέρεται στις διάφορες αρχαίες εθνοτικές ομάδες της Ιταλικής χερσονήσου και στα στοιχεία που υπάρχουν για αυτές.

Τα στοιχεία από σκελετικά υπολείμματα δείχνουν μια κυριαρχία της...

Ανθρωπολογικές μερτήσεις στην βόρεια Ιταλία

Ετρούσκοι, τοιχογραφία

Ο Ιταλός ανθρωπολόγος F. Frassetto μελέτησε την ανθρωπολογία της Μπολόνια στην Ιταλία, με σκοπό να βρει στοιχεία για τους αρχαίους κατοίκους της περιοχής. Τα αποτελέσματά του δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό L'Anthropologie, σε άρθρο με τίτλο "Notes anthropologiques sur la population de la province de la Bologne". Ο συγγραφέας βρίσκει τα ανθρωπολογικά ευρήματα δηλώνουν πως στην περιοχή κατοικούσαν οι εξής φυλετικοί τύποι: Αλπικοί, Διναρικοί, Μεσογειακοί (race ligure) και Κρομανοειδείς. Κατά την περίοδο των Ετρούσκων, οι δολιχοκέφαλοι Μεσογειακοί κυριαρχούσαν, αλλά οι βραχυκέφαλοι αυξανόμενοι σιγά-σιγά, έχουν φτάσει σήμερα να αντιπροσωπεύουν την πλειοψηφία του πληθυσμού.

Ο Frassetto έκανε έρευνα στον σύγχρονο πληθυσμό, σε δείγμα 1357 ατόμων. Το 26,2% ήταν δολιχοκέφαλοι και το το 73,8% βραχυκέφαλοι, με όριο μεταξύ των δύο κατηγοριών κεφαλικό δείκτη 80. Το μέσο ύψος της περιοχή ξεπερνά τον μέσο όρο της Ιταλίας. Τα μαλλιά...

Η ανθρωπολογία της Σαρδηνίας

Ο Γάλλος ανθρωπολόγος Gillebert d'Hercourt μελέτησε την ανθρωπολογία της Σαρδηνίας και δημοσίευσε τα αποτελέσματά του στο περιοδικό Bulletins et Mémoires de la Société d'Anthropologie de Paris σε άρθρο με τίτλο "Ethnologie de la Sardaigne".

Έλαβε μετρήσεις σε κρανία και σε ζώντες. Τα κρανία δείχνουν καθαρή δολιχοκεφαλία. Οι μετρήσεις σε ζώντες έγιναν σε δείγμα 98 ατόμων. Το χρώμα των μαλλιών είναι καστανό ή μαύρο σε όλες τις περιπτώσεις. Το χρώμα των ματιών είναι καστανό κατά 97%, με ένα 3% να έχει ενδιάμεσα μάτια. Δύο στους τρεις έχει ίσια μύτη, με μια μειοψηφία κυρτής μύτης και σχεδόν όλοι είναι λεπτόρρινοι. Τα χείλη είναι μεσαία προς σαρκώδη. Το χρώμα του δέρματος είναι λευκό, που μαυρίζει εύκολα. Κατά τον d'Hercourt, το πρόσωπο των κατοίκων έχει σχήμα οβάλ, χωρίς έντονα ζυγωματικά.

Η κατανομή του κεφαλικού δείκτη για 86 άνδρες και 12 γυναίκες δίνεται στον παρακάτω πίνακα:...

Το χρώμα μαλλιών και ματιών στην Ιταλία

Ο Iταλός στρατιωτικός ιατρός και ανθρωπολόγος Ridolfo Livi πραγματοποίησε μια ευρύτατη ανθρωπολογική μελέτη της Ιταλίας. Ο παραπάνω πίνακας συνοψίζει τις παρατηρήσεις του σχετικά με το χρώμα μαλλιών και ματιών ανά γεωγραφικό διαμέρισμα. Δημοσιεύτηκαν στο Ιταλικό ανθρωπολογικό περιοδικό Archivio per l'Antropologia e la Etnologia, σε άρθρο με τίτλο "Contributo alla Geografia Antropologica d'Italia". Πιο ευκρινώς σε άλλη δημοσίευση του ιδίου.

Η ανθρωπολογική μελέτη υλοποιήθηκε μετά από απαίτηση του Υπουργείου Πολέμου της Ιταλίας το 1879. Για κάθε στρατιώτη συμπληρώθηκε ειδικό έντυπο στο οποίο καταγράφονταν...

Η ανθρωπολογία της Ιταλίας

Ο Σικελός ανθρωπολόγος Vincenzo Giuffrida-Ruggeri μελέτησε την ανθρωπολογία της Ιταλίας και δημοσίευσε τα αποτελέσματά του στο Journal of Royal Anthropological Institute υπό τον τίτλο "A sketch of the anthropology of Italy". Ο Giuffrida-Ruggeri έλαβε υπόψη όλες τις ανθρωπολογικές μελέτες στη χώρα του μέχρι την εποχή του.

Τα στοιχεία που δίνει ως προς τον χρωματισμό δεν βοηθούν ιδιαίτερα, καθώς βρίσκει άτομα με συνδυασμό σκούρων μαλλιών και ματιών στο 25,4% και άτομα με συνδυασμό ανοιχτών μαλλιών και ματιών στο 3%. Ο μικτός καστανός τύπος, δηλαδή με καστανά μαλλιά και ενδιάμεσα ή ανοιχτά μάτια είναι 50,1% και ο μικτός ξανθός τύπος, δηλαδή με ανοιχτά μαλλιά και μη ανοιχτά μάτια 9,3%. Τα στοιχεία δίνουν μάλλον υπερβολικό αριθμό ανοιχτών ματιών και μαλλιών, αν συγκριθούν με τις πιο αναλυτικές μετρήσεις του R. Livi.

Τα έντονα σγουρά μαλλιά είναι στο 3,3%, τα κυματιστά στο 13,5% και τα ίσια στο 83,2% αν και ο ίδιος κρίνει ότι τα ποσοστά των ίσιων μαλλιών είναι υπερβολικά πολλά και μάλλον έχουν ενταχθεί εκεί και τα ελαφρά κυματιστά.

Ο μέσος κεφαλικός δείκτης σε 294.271 μετρήσεις...