ΙΔΙΩΜΑΤΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΖΑΓΟΡΑΣ – Νίκος Γ. Διαμαντάκος – ΒΟΛΟΣ 2021
Μόλις κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο (7ο κατά σειρά) του δασκάλου κ. Νίκου Διαμαντάκου, «εκ Ζαγοράς ορμώμενου…», με θέμα, τι άλλο μας έλειπε απ’ την ντοπολαλιά του τόπου και κοινής μας Πατρίδας, της αγαπημένης μας Ζαγοράς;
Τίτλος του βιβλίου:
«ΙΔΙΩΜΑΤΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΖΑΓΟΡΑΣ».
438 σελίδες, παρακαλώ, πάνω από 3500 ιδιωματικές λέξεις, δεκάδες φράσεις και παραδείγματα, δεκάδες επεξηγήσεις και κανόνες Ζαγοριανούς!
…Δεν ξέρω τι να πω. Αυτό το βιβλίο ήταν μεγάλη έκπληξη για μένα. Σα να το είχα ανάγκη. Σα να ήταν κάτι που έλειπε απ’ τη ζωή μου, για να μην προσβάλλομαι όταν μου κάνουν παρατήρηση ότι μιλάω «χωριάτ’κα», ενώ ζω απ’ τα 19 σε πόλη και συναναστρέφομαι … με «πολιτισμένους», γενικώς.
Συχνά υπερασπιζόμουν το δικαίωμα να μιλάω όπως μου βγαίνει, όπου νιώθω οικείο το περιβάλλον, όμως τώρα, μ’ αυτό το βιβλίο, έχω απόδειξη τρανή πως δικαίως δεν απαρνήθηκα την μητρική μου γλώσσα, κι όποιος με ξαναπροσβάλει, όχι, δεν θα του δανείσω το βιβλίο να το διαβάσει, απλά θα του το φέρω στο κεφάλι, (κι είναι και βαρύ!) κι αυτή θα είναι πρώτη και καλύτερη η οικογένειά μου, μα την αλήθεια!
Μ’ έσωσες, Δάσκαλε, μ’ ανασήκωσες τα λυγισμένα φτερά μου, όσον αφορά το θέμα αυτό!
Να είσαι καλά!
Σ’ ευχαριστώ! Σ’ ευχαριστώ και για πολλά άλλα, μα αυτά θα τα γράψω στο τέλος.
Επιλέγω απ’ το βιβλίο να σχολιάσω αυτά:
Θηλυκό άρθρο
Ενικός
Ον. η πατρίδα
Γεν. τς πατρίδας
Αιτ. τ’ πατρίδα
Πληθυντικός
Ον. Οι πατρίδις
Αιτ. τς πατρίδις
Παρατηρήσεις:
1) Στη γενική του ενικού το άρθρο «της» γίνεται «τς».
2) Στην αιτιατική του ενικού το άρθρο γίνεται «τ» στις λέξεις που αρχίζουν από σύμφωνο και «τν» στις λέξεις που αρχίζουν από φωνήεν.
3) Η γενική του πληθυντικού σχηματίζεται βάζοντας την πρόθεση «από» μπροστά από την αιτιατική του ονόματος, όπως και στο αρσενικό γένος. Αντί «Τα προϊόντα των χωρών της Αφρικής», λέμε «Τα πρϊόντα απ’ τς χώρις τς Αφρικής».
Αντί «Τα νερά των βροχών χάλασαν τους δρόμους» λέμε «Τα νερά απ’ τς βρουχές χαλάσαν τς δρόμ’».
4) Στην αιτιατική του πληθυντικού το άρθρο «τις», με την αποβολή του «ι», γίνεται «τς».
5) Το φωνήεν «ε» της κατάληξης, όταν δεν τονίζεται τρέπεται σε «ι».
σελ.28-29
Δείγμα φράσεων με ιδιωματική προφορά
"Απ’ όσα γράφτηκαν για την κλίση των άρθρων γίνεται φανερό ότι οι Ζαγοριανοί ευκολύνονται στην ομιλία τους παραλείποντας γράμματα, πιο πολύ φωνήεντα, στην αρχή ή στο τέλος, ακόμα και στον κορμό των λέξεων. Έτσι μειώνονται οι συλλαβές, με επακόλουθο τη μείωση και του απαιτούμενου χρόνου ομιλίας.
Για να γίνει πιο αντιληπτή αυτή η διαφοροποίηση, θα γράψω πέντε φράσεις, πρώτα στην ιδιωματική κι έπειτα στην κοινή νεοελληνική γλώσσα, και θα κάνω σύγκριση με αριθμητικά κριτήρια.
(Εγώ θα γράψω την μία και το συμπέρασμα.)
3) Κοίτα τα πιδιά σ’ κι τ’ γναίκα σ’ κι μη σι νοιάζ’ τι κάνουν οι άλλ’.
Κοίτα (φρόντιζε) τα παιδιά σου και τη γυναίκα σου και μη σε νοιάζει τι κάνουν οι άλλοι.
Οι συλλαβές των παραπάνω φράσεων στην ιδιωματική γλώσσα είναι συνολικά: (12+12+17+12+16)=69, ενώ στην κοινή νεοελληνική γλώσσα είναι (18+20+22+21+24)=105. Διαφορά 105-69=36. Ποσοστό μείωσης συλλαβών στην τοπική ομιλία 34%. Αν αυτό το ποσοστό φαίνεται υπερβολικό, νομίζω πως σε ποσοστό 25-30%, η ιδιωματική γλώσσα είναι συντομότερη από την καθομιλούμενη και σε συλλαβές και σε χρόνο ομιλίας."
Σελ. 28-30
Σχόλιο: Ήξεραν καλά οι Ζαγοριανοί πως ο χρόνος είναι χρήμα και δεν χασομερούσαν λέγοντας πολλά – πολλά. Είχαν πολλά να προλάβουν, άλλωστε. (κτήματα, νοικοκυριό, κάθε λογής προβλήματα)
….
"…οι κάτοικοι της υπαίθρου οφείλουν να θεωρούν την παραδοσιακή γλώσσα ως προγονική κληρονομιά, να την αγαπούν και να την ομιλούν στις μεταξύ τους συναναστροφές, παράλληλα με την καθιερωμένη νεοελληνική γλώσσα. Δεν πρέπει να χαθεί η ντοπολαλιά μας. Αποτελεί θεμελιακό αγκωνάρι της καταγωγής μας, είναι προίκα μας, είναι δύναμη. Πρέπει να τη διατηρήσουμε και να την έχουμε ασπίδα ενάντια στα δηλητηριώδη βέλη της παγκοσμιοποίησης, που στοχεύουν την παράδοσή μας, τα ήθη και έθιμά μας, την εθνική μας υπόσταση.
Να έχουμε βαθιά χαραγμένη στο νου και στην ψυχή μας τη βαρυσήμαντη ρήση του εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού:
«Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;» Οι λέξεις αυτές, ελευθερία και γλώσσα, είναι άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους. Αποτελούν τα κύρια και αδιαχώριστα συστατικά της εθνικής μας ταυτότητας."
σελ.33
Σχόλιο: Συμφωνώ και επαυξάνω, Δάσκαλε! Γι’ αυτό και την πήρα μαζί μου φεύγοντας και δεν την ξέχασα ποτέ! Ευτυχώς η γλώσσα είναι μια μεταφερόμενη ρίζα που προστατεύεται στη μνήμη, στο νου και στην καρδιά. Και να θέλουν να στην ξεριζώσουν, δεν μπορούν!
Να είσαι γερός, ευτυχισμένος και πάντα δημιουργικός, Δάσκαλε, τόσο εσύ, όσο και όλη η οικογένειά σου!
Πολλά «Εύγε» από μια μαθήτρια στον Δάσκαλό της, δεν ξέρω πόσο «μετράνε», «Εύγε» και σε όλους όσους σε βοήθησαν, για να βγει αυτό το τόσο δύσκολο, χρονοβόρο και κοπιαστικό βιβλίο.
Με συγκίνησες που παραμένεις δραστήριος κι αφήνεις μεγάλη κληρονομιά στους Ζαγοριανούς, και "Σ’ Ευχαριστώ" από καρδιάς που με σκέφτηκες, που μου το χάρισες, που το στέρησες ίσως από κάποιον άλλον πιο σημαντικό άνθρωπο, που μπήκες στον κόπο να το πας στον άντρα μου, για την κολακευτική αφιέρωση, για την γενική εκτίμηση στο πρόσωπό μου, για όλα αυτά και πολλά άλλα, "Σ’ Ευχαριστώ!"
«ΚΑΛΟΤΑΞΙΔΟ» να είναι!
Βιβλίο απαραίτητο για κάθε Ζαγοριανό, ήδη ο Δήμος πρέπει να φροντίσει από τώρα, για χιλιάδες αντίτυπα, γιατί θα το θέλουν όλοι και πρέπει να το έχουν όλοι!
Προσωπικά...
Στην αρχή πέταξα από την χαρά μου, μόλις είδα το θέμα, μετά γέλαγα με σκόρπιες φράσεις που διάβαζα και σήμερα που το ξεκίνησα απ’ την αρχή, άρχισαν τα κλάματα και οι συγκινήσεις απ’ τις αναμνήσεις, κι όταν έφτασα στο Α, σας τηλεφώνησα. Θυμήθηκα τα σχολικά μου χρόνια με την μπλε ποδιά που μας κάνατε μάθημα καθαρεύουσα και τώρα στα γεράματά μου με ξαναδιδάσκετε μέσω των βιβλίων σας Ιστορία της Ζαγοράς και γλώσσα παρελθόντος που όντως, δεν πρέπει να ξεχαστεί, ούτε να ντρεπόμαστε γι' αυτή! Αντιθέτως, θα έλεγα, πρέπει να μείνει, για να μη χάνουμε τις ισορροπίες μας με τη Νεοελληνική, ούτε να μπερδευόμαστε με τις ξενόφερτες... Εμείς οι μεγάλοι, τουλάχιστον!
Περίπου, ότι γράφω είπαμε.
Φυσικά το βιβλίο δεν είναι μυθιστόρημα, δεν έχει αγωνία, δεν το διάβασα όλο ακόμα, αυτό θα γίνει σε φάσεις, φάσεις, γιατί ξέρω πως θα έχω πολλά ψυχικά σκαμπανευάσματα πότε με γέλια και πότε με δάκρυα. Μεγάλη αγάπη και μεγάλη πληγή για μένα η Ζαγορά. Δεν την χόρτασα όσο και όπως θα ήθελα. Κάθε δυσάρεστο με θλίβει και κάθε ευχάριστο με κάνει ευτυχισμένη, κι ας μη μένω εκεί.
Το νέο σας βιβλίο Δάσκαλε, διαφωτιστικό και «φάρμακο» μαζί, όπως και τα άλλα, άλλωστε!
Αυτό όμως, έχει δική του ζυγαριά για μένα.
